Uzyskaj dostęp do tej i ponad 250000 książek od 14,99 zł miesięcznie
- Wydawca: Wydawnictwo Marek Derewiecki
- Kategoria: Literatura popularnonaukowa•Nauki humanistyczne
- Język: polski
Stal damasceńska czyli bułat to rozprawa naukowa polskiego profesora metalurgii, rektora AGH – Henryka Korwin-Krukowskiego (1860–1937), poruszająca techniczne zagadnienia produkcji stali damasceńskiej. Praca zawiera fachową analizę procesów technologicznych produkcji bułatu w kontekście wytwarzania głowni sztyletów i szabel wschodnich. Profesor omawia metody historyczne stosowane m.in. w dawnych Indiach oraz próby rekonstrukcji tych technik, podejmowane przez badaczy w XIX i na początku XX wieku. Zestawiając dane historyczne, z wynikami praktycznych doświadczeń rekonstruktorów, analizuje poszczególne etapy obróbki termicznej oraz właściwości fizyczne i chemiczne otrzymanej stali.
W pracy zamieszczono tabelaryczne zestawienie analizy chemicznej badanych próbek stali damasceńskiej oraz 13 fotografii w powiększeniu mikroskopowym.
Fragment
Nie należy mieszać bułatu wschodniego ze stalą dziwerowaną głowni europejskich lub luf broni myśliwskiej. Posiadają one niekiedy deseń podobny, lecz wyrabiane są w inny sposób. Wówczas, gdy stal damasceńska jest twardym żelazem zlewnym, a mianowicie stalą tyglową, stal dziwerowana jest materiałem zgrzewnym (...).
Zalety prawdziwej stali damasceńskiej są następujące:
- Doskonała kowalność i zgrzewalność.
- Nadzwyczajna sprężystość.
- Niezwykła twardość.
Wskutek tego szable i sztylety z dobrego bułatu posiadają ogromną wytrzymałość, mogą być zgięte w kółko, po czym same się wyprostowują do pierwotnego kształtu. Przy zgięciu aż do kąta prostego nie łamią się, a po wyprostowaniu zachowują dawną sprężystość. Twardość ich przy tym jest większą od każdej innej stali. Ostrość dobrych szabli jest taka, że tną one rzucony w powietrze fular jedwabny, a również przecinają zwykłe żelazo nie szczerbiąc się, ani tępiąc. Inną próbą wartości bułatu było strącanie głowy byka jednym cięciem i wymaganie, aby krew nie zostawiała na głowni czarnych plam. To ostatnie wymaganie mogło służyć do przekonania się o odporności stali na korozję w ogóle i na rdzewienie w szczególności.
Ojczyzną bułatu były Indie Wschodnie. Damaszek, który dał nazwę tej stali, wielkie starożytne, handlowe i przemysłowe miasto syryjskie, nie wyrabiał stali, lecz handlował bronią, wyrabianą przeważnie w Persji, lub może tylko częściowo wyrabiał broń ze stali indyjskiej. Damaszek prawdopodobnie był miejscem, gdzie z bułatem zapoznali się rycerze w okresie wypraw krzyżowych, lub skąd kupcy lewantyńscy przywozili broń do Europy. Od czasów najdawniejszych broń damasceńska cieszyła się wielkim uznaniem i rozgłosem w Europie, lecz dotychczas nie zdołano odgadnąć tajemnicy jej nadzwyczajnych zalet.
Spis treści
Stal damasceńska, czyli bułat 6
Stal damasceńska a stal dziwerowana 6
Rodzaje bułatu 10
Metody produkcji bułatu 12
Metody historyczne z Dalekiego Wschodu 13
Próby rekonstrukcji w XIX i początku XX w. 17
Procesy technologiczne produkcji 20
Analiza chemiczna 28
Kowalność i spawalność 30
Hartowanie 33
Podsumowanie 35
Cechy szabli wschodniej 35
Fotografie 37
Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:
Liczba stron: 33
Rok wydania: 2024
Odsłuch ebooka (TTS) dostepny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:
Podobne
Henryk Korwin-Krukowski
Stal damasceńska
czyli bułat
Kęty 2024
Wydawnictwo Marek Derewiecki
Podstawa wydania:
Henryk Korwin-Krukowski, Stal damasceńska czyli bułat, [b.m.] 1926 (Odbitka z „Przeglądu Górniczo-Hutniczego” 1926 r.).
Copyright © 2024 by Wydawnictwo Marek Derewiecki
Wszelkie prawa zastrzeżone
Wydanie pierwsze
Redakcja i korekta: Zespół
Projekt okładki: Łukasz Derewiecki
Skład i łamanie: Łukasz Derewiecki
ISBN 978-83-68182-97-2
Wydawnictwo Marek Derewiecki
ul. Szkotnia 29a, 32-650 Kęty
e-mail: [email protected]
Księgarnia: www.derewiecki.pl
Stal damasceńska czyli bułat
Stal damasceńska a stal dziwerowana
Stalą damasceńską, albo bułatem (pulat hinduski, pulad perski) jest stal, otrzymująca po wypolerowaniu deseń. Deseń jest nie tylko ozdobą tej stali, lecz zachodzi pewien związek między deseniem i zaletami stali. Na niektórych bułatach deseń występuje bezpośrednio po wypolerowaniu, na innych dopiero po nagryzaniu rozczynem jakiejś soli lub kwasu. Co do tego, aby te drugie pod względem swych zalet zawsze miały ustępować pierwszym, zdania są podzielone. Prócz deseniu pewne znaczenie posiadają: połysk i odcień barwny bułatu, powstający przy odpuszczaniu i trawieniu.
Dawni pisarze polscy nazywali niekiedy bułatem stal polerowaną, używaną na miecze, szyszaki i puklerze. Poza tym w Polsce nazywano bułatem szablę turecką albo miecz perski z głownią (klingą) szeroką, ukształtowaną tak, iż wąską będąc u jelców (gardy) coraz szerszą staje się ku końcowi 1. To poszerzenie ku końcowi nazywano piórem.
Nie należy mieszać bułatu wschodniego ze stalą dziwerowaną głowni europejskich lub luf broni myśliwskiej. Posiadają one niekiedy deseń podobny, lecz wyrabiane są w inny sposób. Wówczas, gdy stal damasceńska jest twardym żelazem zlewnym, a mianowicie stalą tyglową, stal dziwerowana jest materiałem zgrzewnym, otrzymywanym w sposób następujący. Pomieszane w różny sposób cienkie sztabki lub drut z żelaza miękkiego i twardego układają się w snopce, które po zgrzewaniu poddają kuciu pod młotem na sztabę. Otrzymana sztaba po rozcięciu na kawałki ponownie się układa w snopiec, w celu otrzymania nowej sztaby. Powtarzając wielokrotnie tę operację, otrzymuje się w końcu materiał, w którym obie części składowe pomieszane są w sposób mniej lub więcej powikłany. Niekiedy, przed nowym rozcięciem sztaby, skręca się ją śrubowo. Po nagryzaniu, wskutek odmiennego działania odczynnika na twarde i miękkie żelazo, na powierzchni powstaje deseń. Lufy dziwerowane, będące imitacją bułatu, poszukiwane były nie tylko dla swego ładnego wyglądu, lecz również dlatego, że były wytrzymalsze, niż wyrabiane ze zwykłej stali, a więc mogły mieć ścianki cieńsze i przez to zmniejszać ciężar broni.
Wyrób stali dziwerowanej europejskiej, z którego do ostatnich czasów słynął Solingen w Nadrenii, był kosztowny tak ze względu na uciążliwą i długotrwałą robotę, jak i z powodu wielkiej straty materiału. Dla wykonania lufy wagi 1,5 kg trzeba było zużyć co najmniej 50 kg materiału pierwotnego 2.
Jak dalej zobaczymy w stali dziwerowanej otrzymywano drogą mechaniczną budowę podobną pod pewnymi względami do budowy stali damasceńskiej, z tą różnicą, że w tej ostatniej budowa taka powstawała wskutek warunków krystalizacji przy krzepnięciu stali płynnej i późniejszej obróbki termicznej. Nie jest wykluczonym, że w podobny sposób wyrabiano imitację bułatu i na Wschodzie.
Zalety prawdziwej stali damasceńskiej są następujące:
1. Doskonała kowalność i zgrzewalność.
2. Nadzwyczajna sprężystość.
3. Niezwykła twardość.
Wskutek tego szable i sztylety z dobrego bułatu posiadają ogromną wytrzymałość, mogą być zgięte w kółko, po czym same się wyprostowują do pierwotnego kształtu. Przy zgięciu aż do kąta prostego nie łamią się, a po wyprostowaniu zachowują dawną sprężystość. Twardość ich przy tym jest większą od każdej innej stali. Ostrość dobrych szabli jest taka, że tną one rzucony w powietrze fular jedwabny, a również przecinają zwykłe żelazo nie szczerbiąc się, ani tępiąc. Inną próbą wartości bułatu było strącanie głowy byka jednym cięciem i wymaganie, aby krew nie zostawiała na głowni czarnych plam. To ostatnie wymaganie mogło służyć do przekonania się o odporności stali na korozję w ogóle i na rdzewienie w szczególności.
Dla osiągnięcia tych nadzwyczajnych wyników przy próbach broni, niewątpliwie trzeba było nie jednego, lecz wielu warunków, a mianowicie:
1. Wybornej stali.
2. Doskonałego płatnerza, który by stali nie popsuł przy robocie.
3. Odpowiedniego kształtu szabli.
4. Umiejętnego jej używania.
