Spójrz z innej perspektywy… ebook

1. Wpro­wa­dze­nie

Wy­obraź­nia prze­strzen­na to zdol­ność do two­rze­nia umy­sło­wych ob­ra­zów obiek­tów umiesz­czo­nych w okre­ślo­nych ukła­dach prze­strzen­nych. Obej­mu­je ona po­strze­ga­nie wy­glą­du obiek­tów, ich ko­lo­rów i kształ­tów oraz re­la­cji prze­strzen­nych za­cho­dzą­cych mię­dzy nimi. Oso­ba po­sia­da­ją­ca roz­wi­nię­tą wy­obraź­nię prze­strzen­ną po­tra­fi nie tyl­ko zmie­niać per­spek­ty­wę po­strze­ga­nia obiek­tu, lecz tak­że pla­no­wać se­kwen­cje ru­chów. Do­brze roz­wi­nię­ta wy­obraź­nia prze­strzen­na umoż­li­wia – na pod­sta­wie mo­de­lu, ry­sun­ku lub opi­su – nie tyl­ko ana­li­zę obiek­tu, ale rów­nież po­zwa­la uzu­peł­niać jego kształ­ty oraz pla­no­wać roz­miesz­cze­nie obiek­tów w prze­strze­ni.

Pierw­szych osiem lat ży­cia czło­wie­ka to okres, w któ­rym wy­obraź­nia prze­strzen­na roz­wi­ja się naj­szyb­ciej. Dla­te­go tak wie­le uwa­gi po­świę­ca­my jej w edu­ka­cji przed­szkol­nej i wcze­snosz­kol­nej. Nie zna­czy to, że w póź­niej­szym wie­ku nie mo­że­my jej roz­wi­jać. Oczy­wi­ście mo­że­my i po­win­ni­śmy, pa­mię­ta­jąc przy tym, że efek­tyw­ność tre­nin­gów za­le­ży od ro­dza­ju ćwi­czeń, a w szcze­gól­no­ści od ich czę­sto­tli­wo­ści i in­ten­syw­no­ści.

Wy­obraź­nia prze­strzen­na jest nie­zbęd­na do pra­wi­dło­we­go funk­cjo­no­wa­nia w ota­cza­ją­cej nas rze­czy­wi­sto­ści1 i ści­śle łą­czy się ze świa­do­mo­ścią ukła­du: na­sze po­ło­że­nie a ota­cza­ją­ca nas prze­strzeń. Mimo że nie do koń­ca wie­my, jak dziec­ko po­zna­je prze­strzeń2, to mo­że­my do­strzec pew­ne pra­wi­dło­wo­ści3. Jed­ną z nich jest wie­lo­eta­po­wość. Po­cząt­ko­wo dziec­ko kon­cen­tru­je się na ukształ­to­wa­niu wła­snej od­ręb­no­ści, by po­przez okre­śla­nie po­ło­że­nia i kie­run­ku prze­miesz­cza­nia się obiek­tów zna­leźć się w miej­scu, gdzie po­strze­ga­nie obiek­tów z róż­nej per­spek­ty­wy wzbo­ga­ca dzie­cię­cy za­sób umie­jęt­no­ści w tym za­kre­sie. Tego ob­sza­ru do­ty­czy ni­niej­sza pu­bli­ka­cja. A do­kład­niej sy­tu­acji, w któ­rej zmia­na punk­tu wi­dze­nia obiek­tu od­by­wa się bez ko­niecz­no­ści zmia­ny po­ło­że­nia oso­by ob­ser­wu­ją­cej.

Prze­ko­na­nie, że kloc­ki roz­wi­ja­ją wy­obraź­nię prze­strzen­ną, nie jest no­wym od­kry­ciem. Od naj­młod­szych lat za­chę­ca­my dzie­ci, aby ukła­da­ły róż­ne bu­dow­le, po­jaz­dy czy na­wet zwie­rzę­ta. Two­rze­nie wła­snych kom­po­zy­cji i od­twa­rza­nie tych za­pre­zen­to­wa­nych na ry­sun­ku wspie­ra wy­obraź­nię dziec­ka. Po­zwa­la mu na eks­pe­ry­men­to­wa­nie z kształ­ta­mi i ko­lo­ra­mi, uczy spo­strze­gaw­czo­ści i pla­no­wa­nia oraz roz­wi­ja kre­atyw­ność. Ist­nie­je wie­le pro­po­zy­cji edu­ka­cyj­nych, któ­re kon­cen­tru­ją się na roz­wi­ja­niu kom­pe­ten­cji dziec­ka za po­mo­cą kloc­ków. Moja pro­po­zy­cja jest przy­kła­dem za­dań, któ­re wzbo­ga­cają ten ob­szar. Co wię­cej, z po­wo­dze­niem mogą być wy­ko­rzy­sta­ne do za­ba­wy za­rów­no w szko­le, jak i w domu.

W książ­ce pre­zen­tu­ję, w jaki spo­sób mo­że­my roz­wi­jać wy­obraź­nię prze­strzen­ną wy­ko­rzy­stu­jąc kloc­ki, kred­ki i kart­ki w krat­kę. Za­ba­wa po­le­ga na roz­wią­zy­wa­niu za­dań o stop­nio­wo zwięk­sza­ją­cym się po­zio­mie trud­no­ści, pod­czas któ­rej dzie­ci bu­du­ją za­pre­zen­to­wa­ne na ry­sun­ku lub opi­sa­ne słow­nie kon­struk­cje z kloc­ków, ry­su­ją na kart­ce w krat­kę rzu­ty per­spek­ty­wicz­ne tych kon­struk­cji lub opi­su­ją je słow­nie. Na­le­ży tu pod­kre­ślić, że są to tyl­ko przy­kła­dy za­dań, na pod­sta­wie któ­rych mo­że­my two­rzyć wła­sne. Ca­łość koń­czy ze­staw za­dań do sa­mo­dziel­nej pra­cy wraz z od­po­wie­dzia­mi. Do­dat­ko­wo tuż przed ze­sta­wem od­po­wie­dzi znaj­du­je się pro­sty test spraw­dza­ją­cy na­szą wy­obraź­nię prze­strzen­ną. Za­chę­cam, aby test po­cząt­ko­wy roz­wią­zać przed przy­stą­pie­niem do pra­cy z książ­ką, zaś test koń­co­wy po za­koń­czo­nej se­rii za­dań. Po­zwo­li to oce­nić efek­tyw­ność wy­sił­ków, któ­re wło­ży­li­śmy w ich roz­wią­zy­wa­nie.

Jed­nak naj­waż­niej­szym ce­lem, jaki so­bie po­sta­wi­łam, było za­chę­ce­nie czy­tel­ni­ków do za­baw roz­wi­ja­ją­cych wy­obraź­nię prze­strzen­ną. Za­ba­wy w za­leż­no­ści od stop­nia trud­no­ści mo­że­my prze­pro­wa­dzać z dzieć­mi po­cząw­szy od przed­szko­la aż do koń­ca dru­gie­go eta­pu edu­ka­cyj­ne­go. Wy­rażam na­dzie­ję, że ni­niej­sza pro­po­zy­cja nie tyl­ko wzbo­ga­ci zbiór moż­li­wo­ści na spę­dza­nie wol­ne­go cza­su, ale też za­chę­ci czy­tel­ni­ków do po­szu­ki­wa­nia wła­snych roz­wią­zań.

1 Guzy A., Ja­go­dziń­ska D., Wa­cła­wek M., Zok‐Smo­ła A., Czas na… Ję­zyk i dy­dak­ty­ka w ba­da­niach mło­dych na­ukow­ców, Ka­to­wi­ce, 2015.

2 Kie­lar-Tur­ska M., Mowa dziec­ka. Sło­wo i tekst, Kra­ków, 1989.

3 Grusz­czyk-Kol­czyń­ska E., Zie­liń­ska E., Dzie­cię­ca ma­te­ma­ty­ka. Po­rad­nik dla ro­dzi­ców i na­uczy­cie­li, War­sza­wa, 2007.

2. Za­ba­wy kloc­ka­mi

Za­pro­po­no­wa­ne za­ba­wy po­le­ga­ją na kon­stru­owa­niu bu­dow­li z kloc­ków, wy­ko­ny­wa­niu ry­sun­ków bu­dow­li z róż­nych per­spek­tyw oraz opi­sy­wa­niu słow­nym bu­dow­li. Przed przy­stą­pie­niem do za­ba­wy kloc­ka­mi4 na­le­ży przy­go­to­wać: czte­ry ko­lo­ry kloc­ków po 10 sztuk w każ­dym z ko­lo­rów (żół­tym, czer­wo­nym, nie­bie­skim, zie­lo­nym), kred­ki w ko­lo­rach od­po­wia­da­ją­cych ko­lo­rom kloc­ków oraz kart­ki w krat­kę. To wy­star­czy, aby kon­stru­ować róż­nej wiel­ko­ści i róż­ne­go kształ­tu bu­dow­le oraz wy­ko­nać ry­sun­ki.

Naj­lep­szym ze spo­so­bów pre­zen­ta­cji bę­dzie zi­lu­stro­wa­nie przy­kła­da­mi ko­lej­nych po­zio­mów trud­no­ści. Oczy­wi­ście na­le­ży pa­mię­tać, że sto­pień trud­no­ści za­da­nia do­sto­so­wu­je­my do moż­li­wo­ści dziec­ka. W tym celu po­win­ni­śmy się upew­nić, czy dziec­ko zro­zu­mia­ło za­sa­dy i czy zło­żo­ność bu­dow­li nie jest dla nie­go zbyt skom­pli­ko­wa­na. Naj­trud­niej­szym wy­zwa­niem może oka­zać się ten typ za­dań, w któ­rych trze­ba na pod­sta­wie opi­su słow­ne­go wy­ko­nać bu­dow­lę albo gdy taki opis do da­nej bu­dow­li dziec­ko bę­dzie mu­sia­ło stwo­rzyć sa­mo­dziel­nie. Opis słow­ny to wy­po­wiedź pi­sem­na lub ust­na – wszyst­ko za­le­ży od tego, czy dziec­ko już po­tra­fi pi­sać.

Przy do­bo­rze stop­nia trud­no­ści za­dań na­le­ży wziąć pod uwa­gę kil­ka czyn­ni­ków. Waż­ne, aby nie roz­po­czy­nać od za­dań trud­nych, bo mogą de­mo­ty­wo­wać. Ko­lej­nym istot­nym czyn­ni­kiem jest ra­dość, któ­rej dziec­ko po­win­no do­świad­czać pod­czas wy­ko­ny­wa­nia ko­lej­nych za­dań. War­to tak­że zwró­cić uwa­gę na do­bór ko­lo­rów. Sta­raj­my się wy­bie­rać ko­lo­ry kon­tra­stu­ją­ce ze sobą i do­brze zna­ne dziec­ku. Pa­mię­taj­my, że pre­zen­to­wa­ne za­ba­wy kloc­ka­mi do­brze roz­po­cząć od za­chę­ce­nia dziec­ka, aby obej­rza­ło przy­kła­do­wą bu­dow­lę z róż­nych stron i opi­sa­ło, co wi­dzi, co je za­sko­czy­ło, cze­go się nie spo­dzie­wa­ło.

Oto kil­ka przy­kła­dów za­dań. Waż­na jest tu za­sa­da stop­nio­wa­nia trud­no­ści. Roz­po­czy­na­my od bar­dzo pro­stej kon­struk­cji skła­da­ją­cej się z dwóch jed­no­ko­lo­ro­wych wież róż­nej wy­so­ko­ści. W tym celu po­da­je­my dziec­ku kloc­ki w dwóch ko­lo­rach, kart­kę w krat­kę oraz kred­ki i pro­si­my, aby zbu­do­wa­ło dwie wie­że przed­sta­wio­ne na ry­sun­ku (rys. 1). Waż­nym eta­pem, szcze­gól­nie na po­cząt­ku za­ba­wy kloc­ka­mi, są py­ta­nia kie­ro­wa­ne do dziec­ka, tj. W ja­kich ko­lo­rach są kloc­ki? Z ilu kloc­ków jest zbu­do­wa­na każ­da z wież? Któ­ra z nich jest wyż­sza i o ile kloc­ków? Dzię­ki ta­kim py­ta­niom upew­nia­my się, że dziec­ko zna ko­lo­ry oraz po­tra­fi wy­zna­czyć licz­bę kloc­ków, z któ­rych zbu­do­wa­no wie­że. Ta wie­dza uła­twi dziec­ku wy­ko­ny­wa­nie ry­sun­ków per­spek­ty­wicz­nych.

Gdy już zbu­du­je kon­struk­cję i upew­ni­my się, że wie, ile kloc­ków i w ja­kich ko­lo­rach wy­ko­rzy­sta­no do bu­do­wy, po­pro­śmy, aby spró­bo­wa­ło so­bie wy­obra­zić, jak te wie­że będą wy­glą­da­ły z każ­dej ze stron, tj. z le­wej stro­ny, z pra­wej oraz z tyłu. Za każ­dym ra­zem, gdy dziec­ko opi­sze słow­nie wska­za­ny wi­dok, po­win­no spraw­dzić, czy rze­czy­wi­ście tak jest. Na­stęp­nie prze­cho­dzi­my do ry­so­wa­nia wi­do­ku bu­dow­li z każ­dej stro­ny (rys. 2). Uwa­ga! Na­le­ży wy­raź­nie pod­kre­ślić, że jed­na krat­ka od­po­wia­da jed­ne­mu kloc­ko­wi wie­ży.

War­to, aby dziec­ko po wy­ko­na­niu ry­sun­ków po­now­nie słow­nie je opi­sa­ło. Na przy­kład: na ry­sun­ku pre­zen­tu­ją­cym wi­dok z przo­du, pa­trząc od le­wej stro­ny, za­ma­lo­wa­łem czte­ry krat­ki na czer­wo­no, a tuż obok nich trzy krat­ki na żół­to.

Po­da­ny wy­żej przy­kład jest ła­twy. Jego ce­lem było zi­lu­stro­wa­nie na czym po­le­ga za­da­nie. Chcąc zwięk­szyć sto­pień trud­no­ści, mo­że­my zbu­do­wać trzy przy­le­ga­ją­ce do sie­bie wie­że usta­wio­ne jed­na obok dru­giej albo jed­na za dru­gą (rys. 3).

[…]

4 Po­le­cam kloc­ki typu Lego, któ­re umoż­li­wia­ją bu­do­wa­nie sta­bil­niej­szych wież.

4. Za­da­nia do sa­mo­dziel­nej pra­cy

Po­ni­żej pre­zen­tu­ję przy­kła­do­wy ze­staw za­dań do sa­mo­dziel­nej pra­cy lub pra­cy w gru­pach. Przed roz­po­czę­ciem pra­cy z za­da­nia­mi na­le­ży przy­go­to­wać ze­staw kloc­ków w ko­lo­rach czer­wo­nym, zie­lo­nym, nie­bie­skim i żół­tym (po 10 sztuk każ­de­go ko­lo­ru), kred­ki w ko­lo­rach kloc­ków i pa­pier w krat­kę. Po­nad­to na­le­ży pa­mię­tać, że jed­na krat­ka na kart­ce od­po­wia­da jed­ne­mu kloc­ko­wi w rze­czy­wi­sto­ści.

Za­da­nia po­dzie­lo­no na trzy po­zio­my, tj. za­da­nia ła­twe, za­da­nia o pod­wyż­szo­nym stop­niu trud­no­ści i za­da­nia trud­ne. Choć nie wy­klu­czam, że to co au­to­ro­wi mo­gło się wy­da­wać trud­ne, dla roz­wią­zu­ją­ce­go może oka­że się ła­twe i od­wrot­nie.

Za­da­nia ła­twe

1.1 Zbu­duj z kloc­ków bu­dow­lę skła­da­ją­cą się z dwóch wież. Wi­dok bu­dow­li z róż­nych stron za­pre­zen­to­wa­no na po­niż­szych ry­sun­kach. Skon­stru­uj bu­dow­lę, aby była zgod­na z ry­sun­ka­mi. Obej­rzyj swo­ją bu­dow­lę do­kład­nie i upew­nij się, że po­praw­nie wy­ko­na­łeś za­da­nie.

1.2 Na pod­sta­wie jed­ne­go wi­do­ku per­spek­ty­wicz­ne­go wy­ko­naj bu­dow­lę z kloc­ków, wie­dząc, że każ­da bu­dow­la skła­da się z dwóch jed­no­ko­lo­ro­wych wież. Wi­do­ki tych bu­dow­li przed­sta­wio­ne są na po­niż­szych ry­sun­kach.

1.3. Na ry­sun­ku przed­sta­wio­no wi­dok pew­nej bu­dow­li z dwóch stron. Wskaż bu­dow­lę, do któ­rej pa­su­ją te ry­sun­ki. Zbu­duj bu­dow­lę i sprawdź, czy do­brze wy­bra­łeś. Wy­ko­naj ry­sun­ki przed­sta­wia­ją­ce wi­dok bu­dow­li z pra­wej stro­ny oraz wi­dok z tyłu.

[…]

pro­jekt okład­ki: Ga­briel Wy­glę­dacz – Stu­dio Aka­pit

re­dak­cja: Ali­cja Ma­ty­jas

ko­rek­ta: Wik­to­ria Ko­wal­ska

kon­wer­sja e-bo­oka: Ga­briel Wy­glę­dacz – Stu­dio Aka­pit

co­py­ri­ght © 2026

@ by Li­dia Paw­lu­siń­ska

@ for this edi­tion by Wy­daw­nic­two Wolf Sp. z o.o.

All ri­ghts re­se­rved

Wszel­kie pra­wa za­strze­żo­ne

isbn978-83-68960-01-3

Wy­daw­nic­two Wolf

Wy­da­nie I

Go­rzów Wiel­ko­pol­ski 2026

Wy­pro­du­ko­wa­no w Pol­sce