Siedemnaście pieśni wyprowadzonych z przypadku ebook

I’m a cork on the ocean

Floating over the raging sea

How deep is the ocean?

The Beach Boys, „‘Til I Die”

All the small boats on the water

Aren’t going anywhere

Surely, they must be loaded with

More than simple matter

Floating on top and gracefully

Tending to the same pole

Stereolab, „The Flower Called Nowhere”

Prosilibyśmy tylko o coś na kształt ciszy

Przed tym, jak uda nam się zupełnie ogłuchnąć.

Trwało to znacznie krócej. Rzeczywiście, nawet

Nie zdążyła zmienić się barwa morza, która

W tych stronach słynie przecież z bezwstydnej czystości.

Aż trudno uwierzyć, choć istnieje; istnieje

Jak zdanie: musimy wyjść z czymś nowym do ludzi;

Energia słoneczna nie musi wcale brać się

Ze słońca. Każdy podmuch powietrza to jedna

Strzałka – do miejsca zbiórki zwrócona plecami.

Ewakuacja, strzeżcie się roku tygrysa,

Nie przekręcajcie równań na rzecz Pacyfiku,

Jeśli coś ma się dzielić, to wskazujcie na was!

Dzielić setki rąk, a wpaść w hałas ziemi. Nikt tu

Nie słyszał o wpadaniu w światło. Noc, awatar

Miasta fosforyzuje. Czas jak zwykle broczy.

Głaskać w najlepszym razie można zbiory – dziesięć

Tysięcy rąk podniosło z prefektury Kioto

Ziarno ryżu, biorąc je za dobrą monetę.

Zdarzenie miało miejsce. Data miała miejsce,

Gdy z osobnego punktu, upuszczonej szpilki,

Rozpisała się przyszłość jak okablowanie

Wiersza spisanego na straty. Mało kto zna

Korzyść dnia dziewiątego od końca. Rozmowy

Toczą się pomyślnie. Kurs przyspieszony z tego,

Co czerwone, co często dzieje się ku dłoni.

Pan Delomer: bogaty kupiec, oszczędności

Życia, wzięty na konie poprosił o rzekę

I dostał ją. Ktoś jeszcze? Infantka: punkt wyjścia,

Królestwo za dwie rzeki, sala posiedzeń, gdzie 

Przedstawiała późniejsze rozwiązanie zbiorów.

U pozostałych osób odstępstw nie wykryto.

Znaczenie hałasu tkwi nie tyle w niezmiennej

Obecności tego, co zewnętrzne – przewodów

Elektrycznych i ognia – w domu letniskowym

Wystawionym na sprzedaż, ile raczej w braku

Obecności w podobnym domu osób trzecich.

Korytarze, błyszczące klamki, kamery, lecz

Tym razem bez napisów końcowych – tak długo

Może trwać wypuszczanie powietrza na wolność.

Fotografia przedstawia słonia. Skąd dokładnie

Pochodzi wieloryb? Do kogo przypuszczalnie

Należy rozwiązanie tłumu w jego szóste

Urodziny? Wyjaśniać na podstawie skrzynki

Z narzędziami zaćmienie pierwszego lepszego

Drzewa, które jeszcze nie zdążyło zgasnąć, a

Być w samym środku słońca, trzymać w dłoni szpilkę

I wskazywać na wąskość znaczeń. Tak, byłem tam.

Przenosiłem kabałę, kiedy długa pamięć

Wisiała nade mną jak oko satelity.

Długa pamięć. Współrzędna z rozkrojonym miastem

W środku. Podwinięta do siebie ludzka głowa.

Zarówno na planszy, jak i w życiu, dla Krakena pogrążonego w pustce nic wcale nie jest niczym. Bezruch Krakena nie oznacza braku ruchu. Zero to wszechobecność. Na tym właśnie polega ruch, który wygląda jak bezruch, i jest to najpotężniejszy ruch ze wszystkich.

Ch. Miéville, Kraken, tłum. K. Chodorowska

Niewykluczone, że niektóre poukrywane na co dzień zjawiska, kształty, zaraz po tym, gdy dowiadujemy się o ich istnieniu – choćby miały tyczyć się którejś z setek małych wysp rozsianych po obcej dla nas półkuli – zaczynają się narzucać tak silnie, że nasza codzienność i tamto, które się wydarza bez naszego udziału, a wydarzać się musi, choć jest całkowicie niedorzeczne, wchodzą sobie w drogę i stanowią zaczątek jakiejś małej, ale nieodwołalnej katastrofy. Można sobie wyobrazić kompulsywne przybliżanie i oddalanie błękitnych, szerokich plam na Google Maps pomiędzy Azją i Australią oraz obiema Amerykami, choć doskonale zdajemy sobie sprawę z tego, co tam zobaczymy – wielką wodę ustrojoną w pasy raf koralowych i jaśniejsze punkciki na ich tle: atole. Niewykluczone, że jeszcze trudniej byłoby nam opróżnić nasz umysł z liczb, na które natrafimy w poszukiwaniu wysp zagrożonych w perspektywie kilkuset najbliższych lat wyginięciem. Wyspy Marshalla, Vanuatu czy Tonga to państwa, w których mieszka od kilkudziesięciu do kilkuset tysięcy ludzi ze świadomością powolnego rozpuszczania się lądu pod ich stopami. Mimo to, wraz z chwilą, gdy wiedza kogoś takiego jak ja – czy kogokolwiek innego, konfrontującego się właśnie z istnieniem konglomeratów oplatających Pacyfik jak zła wiara – wzbogaca się o trudne do przełknięcia zjawisko, w świecie nic nie zostaje odkryte, nie tworzy się żadne nowe połączenie między zdarzeniem A a zdarzeniem B, nic nie wybucha, nic nie wyłania się z niejawności ku światłu.

Być może nie muszę wcale wyciągać na wierzch najbardziej niedorzecznych gatunków ryb głębinowych, żeby o tym opowiedzieć. Jakkolwiek historia pąkla, skorupiaka osiadłego na skałach czy statkach, dodajmy dla ścisłości – obojnaka, który zrósłszy się z obcym gatunkiem, próbuje pomnożyć swoje szanse rozpłodowe, zwiększając długość prącia do kilkukrotnej wielkości reszty organizmu, ma w sobie coś heroicznego, to raczej nie wchodzi w kolizyjny kurs z moją historią, rozstajemy się ze sobą w pokoju. A może jednak coś ustawia nas naprzeciwko siebie i zderza ze sobą? Może dla dobra sprawy warto choćby przez chwilę pomyśleć o głębokich – jak długie trwanie banków, domów handlowych i usług – upadających państwach?

Można też wyobrazić sobie innego rodzaju obiekty, w których zamiast widzieć tylko martwe przesypywanie jednych danych liczbowych w drugie dostrzegamy również ość blokującą ten swobodny przepływ. Mówi się, że pieniądz podobnie jak życie nie znosi próżni, ale to nieprawda, raczej sam jest próżnią zasysającą się do wewnątrz i tylko od czasu do czasu implodującą jak gwiazdy. Na tym właśnie polegają kryzysy. Ale, jak już się rzekło, nie każda ryba daje się gładko połknąć. Ktoś powiedziałby „słoń w pokoju”, doglądając pikujących akcji sporej firmy, w której w chwili pisania tych słów wciąż jeszcze jestem zatrudniony. Wizualna metafora działa na wyobraźnię – od niektórych słoń dostaje po kryjomu jeść, inni bojąc się na niego spojrzeć, skupiają się na zbieraniu odchodów, jeszcze inni przemeblowują biurowiec, udając przed resztą pracowników, że chodzi tu o komfort pracy ich wszystkich. Jednak metafora jest metaforą i o ile łatwo chwyta niezręczność, jaką wywołuje ta gra w obchodzenie problemu, o tyle umyka jej niezręczność samego „słonia”. Nie tyle interesuje mnie fakt, że nie da się go obejść, ile jednoczesne przerażenie i zachwyt, w które wprawić mogą jego namacalne cechy.

Podstawmy pod obraz ze słoniem kałamarnicę i od razu zrobi się ciekawiej. Kilka lat temu natrafiłem zresztą na rycinę, która była już zapowiedzią podobnego przesunięcia w konstrukcji metafory. Grafika przedstawiała przestronny, dziewiętnastowieczny salon wypełniony zwierzętami najróżniejszego gatunku – małpa kapucynka uczepiona żyrandola, kakadu stąpająca po fortepianie, a gdzieś z dołu nieśmiało spoglądało na nie ogromne oko kalmara. Zakładam, że rycina powstała na potrzeby edukacji wczesnoszkolnej, w końcu ukazywała coś na kształt rodzajowego przekroju, a że większość przedstawionych zwierząt pochodzi ze skrajnie odmiennych środowisk, to musiały spotkać się na neutralnym dla siebie gruncie i jakaś anonimowa graficzka najwyraźniej uznała, że to kryterium doskonale spełnia wnętrze pałacu. Poza kadrem najprawdopodobniej ciągnęły się długie labirynty prowadzące do niewielkich pokojów wypełnionych gośćmi z list rezerwowych. Pokoje z kolei dzieliły się na szuflady, przegrody budowlane, dziury w chlebie i ślady po ugryzieniach; można ciągnąć tę matrioszkową klasyfikację bez końca.

Oczywiście nie wykluczam, że doszło do spektakularnej pomyłki i parę różnych obrazków połączyło się w jedną niezborną całość albo w jedno mgliste wspomnienie wślizgnęły się podstępne macki głowonoga, który przykuł moją uwagę tak naprawdę zupełnie niedawno. Rozważając moją rolę w odgrywaniu nikomu niepotrzebnych pracowniczych rytuałów – dzwonienia do klientów ze sprostowaniem informacji, która dotarła do nich dwa dni wcześniej, czy podejmowania arbitralnych wyborów, ostatecznie i tak rozbitych o wyższe szczeble decyzyjności – zrozumiałem, że nigdy nie złapię na gorącym uczynku struktury, dla której jestem tylko kolejną mijającą ją najeżoną rybą. Wtedy dopiero połączyłem fakty – opowieści o Cthulhu i Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi, Krakena oraz horror włoskiej produkcji o sugestywnym tytule Macki. Kogo nie zafascynowałaby ta plątanina przyssawek wyglądających jak skupisko wielu małych, ale czujnych oczu przymroczonych chwilowo chmurą atramentu? Zwierzę powoli przesuwające się w ciemnym oceanie, które samo dla siebie jest jedynym, najważniejszym punktem odniesienia.

Justynie Kulikowskiej

Kto umarł z przejedzenia, kiedy trzecie oko

Mijanego poranka zgasło we właściwym

Jedynie sobie czasie? Niech błogosławieni

Będą karmiciele i ichniejsze zwyczaje,

Spadający dzień na rzecz poławiaczy pereł.

Być może nikt nie umarł. Być może to cudza

Ręka sięgająca po białko, hydrolizat –

Być może o tym mówi metafora światła.

Śmierć i dłoń sięgająca do zgniecionych puszek –