Pasieka 2026 nr 3 ebook

Table of Contents

Dwumiesięcznik „Pasieka” - czasopismo dla pszczelarzy z pasją

W telegraficznym skrócie

POLSKA

ŚWIAT

Pytanie od czytelnika: czy flaga Polski to obowiązkowy element etykiety na miód?

Skąd pomyłka, że flaga kraju pochodzenia jest obowiązkowa na słoikach z miodem?

Jakie wymogi trzeba spełnić w przypadku umieszczenia flagi Polski na etykiecie z miodem?

Co z miodami będącymi mieszankami?

Jakie elementy musi zawierać etykieta z miodem?

Zima 2024/2025 była trudna dla pszczół, a zima 2025/2026?

Co wiemy o chińskim wosku?

Przyczyny problemów z jakością wosku i węzy

Wyniki badań chińskiego wosku

Podsumowanie

ProPollSoil: Nowy międzynarodowy projekt pozwoli zrozumieć związek między stanem gleby a kondycją zapylaczy

ProPollSoil – nowy projekt na horyzoncie

Polski wkład w badania

Spotkanie inauguracyjne

Analiza wpływu zastosowania węzy polipropylenowej na dobrostan rodzin pszczelich

Charakterystyka problematyki badawczej i cele projektu

Kondycja rodzin i wskaźniki dobrostanu – węza naturalna vs węza sztuczna

Analiza zdrowotności molekularnej i mikrobiologicznej

Ekonomiczne aspekty zamiany tradycyjnej węzy na plastikową

Wsparcie ze strony technologii

Podsumowanie

Cell punch – łatwy i niedrogi sposób na własne matki pszczele

Rozwój rodzin pszczelich i pożytek z rzepaku ozimego w kontekście zmian klimatycznych na przykładzie Warmii

Spostrzeżenia dotyczące zmian klimatu

Zmiany czasu i przebiegu kwitnienia rzepaku

Schemat rozwoju rodziny pszczelej a wegetacja rzepaku

Wykaz pasiek oferujących matki pszczele, pakiety, odkłady (maj-czerwiec 2026)

Pasieka pod lupą – podstawowe informacje o kontroli działalności pasiecznej, cz. 1.

Kontrola w sensie prawnym, czyli co?

Kontrola: prowadzenie działalności gospodarczej a działalność pasieczna bez firmy

Kontrola działalności gospodarczej według Prawa przedsiębiorców

Kontrola działalności (gospodarczej) reglamentowanej

Podsumowanie

Ogłoszenia drobne

• Produkty pszczele

• Sprzęt pszczelarski

• Rośliny miododajne

• Pszczoły

Miododajne i pyłkodajne wierzby, cz. 3. Polskie osiągnięcia w hodowli wierzb pożytkowych i gromadzeniu ich zasobów genowych

Rabata miododajna przy zbiorniku wodnym

Michał Wołczak: „Pszczelarzom hobbystom narzuca się szkołę praktyk znanych z zawodowego pszczelarstwa”

Wykaz pasiek oferujących matki pszczele, pakiety, odkłady

Ludyczny potencjał pszczoły, cz. 3.

Co słuchać w Australii?

AgriFutures (dostęp 08.03.2026 r.)

Pobierz aplikację mobilną "Pasieka24"

Czym jest e-Prenumerata?

Jak mogę rozpocząć e-Prenumeratę?

Jak uzyskać dostęp do e-Prenumeraty na www.pasieka24.pl?

Jak uzyskać dostęp do e-Prenumeraty w aplikacji mobilnej?

Korzyści, jakie niesie ze sobą e-Prenumerata:

Masz pytania?

Prenumerata „Pasieki”

e-Book

sklep.pasieka24.pl

Landmarks

Spis treści

Cover

Dwumiesięcznik „Pasieka” - czasopismo dla pszczelarzy z pasją

Adres redakcji: Pasieka, 34-124 Klecza Dolna, ul. Pszczela 2 tel. 33 845-10-11 tel. 33 873-51-40 tel. 33 330-00-32 e-mail: [email protected]

Copyright: Pasieka 2003-2025 ISSN 1730-7619

Redaktorka naczelna: Teresa Kobiał[email protected]

Wydawca: BEE & HONEY Sp. z o.o.

Korekta: Teresa Kobiałka

Skład: Roman Dudzik, Teresa Kobiałka

Reklama: Elżbieta Kadłuczka, Roman [email protected]

Drogie Czytelniczki, Drodzy Czytelnicy!

W tym wydaniu piszemy o wychowie matek pszczelich na własne potrzeby oraz o rozwoju rodzin na rzepaku w kontekście zmian klimatycznych. Przyglądamy się także globalnym wyzwaniom – od wieści z Australii dotyczących inwazji dręcza pszczelego, po problematykę chińskiego wosku i węzy polipropylenowej. W nowym cyklu „Pasieka pod lupą” wyjaśniamy zawiłości kontroli działalności pasiecznej, a także odpowiadamy na pytanie czytelnika dotyczące umieszczania flagi Polski na etykiecie miodu. Życzę Państwu przyjemnej lektury!

Redaktorka naczelnaTeresa Kobiałka

WIADOMOŚCI Z POLSKI

WIADOMOŚCI ZE ŚWIATA

Teresa Kobiałka

W telegraficznym skrócie

POLSKA

Duszniki-Zdrój

19 i 20 marca odbyła się IX Pszczelarska Konferencja Młodych Naukowców w Dusznikach-Zdroju zorganizowana przez Instytut Apidologii. Wykłady poświęcone były różnorodnej tematyce – od jakości handlowej miodu i jego oznakowania, poprzez możliwości wykorzystania sztucznej inteligencji do automatycznej klasyfikacji pyłków, mikroplastik w produktach pszczelich, różne aspekty związane z biologią pszczół i zapylaniem, do zagadnień związanych z nauką obywatelską i edukacją, a także innymi zapylaczami niż pszczoła miodna, zwłaszcza z murarką ogrodową i trzmielami. Z obszerną relacją możecie się zapoznać na www.pasieka24.pl.

Polska

1 kwietnia 2026 r. rozpoczęto szósty nabór wniosków o dofinansowanie do przezimowanych rodzin pszczelich. W tym roku stawka utrzymuje się na poziomie 50 zł do każdego pnia, a łączna pula środków to aż 80 mln zł.

Puławy

10-11 marca 2026 r. odbyła się 63. Naukowa Konferencja Pszczelarska, organizowana przez Instytut Ogrodnictwa – Państwowy Instytut Badawczy, Zakład Pszczelnictwa w Puławach oraz Pszczelnicze Towarzystwo Naukowe. Relację z tego wydarzenia również znajdziecie na naszej stronie internetowej.

Karniowice

21 lutego 2026 r. w siedzibie Małopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Karniowicach odbyła się XXX Jubileuszowa Wojewódzka Konferencja Pszczelarska. Wydarzenie zorganizowane zostało we współpracy z Wojewódzkim Związkiem Pszczelarzy w Krakowie. W ramach tego wydarzenia ogłoszono także wyniki kolejnej edycji Małopolskiego Konkursu Pasiek.

Polska

MRiRW uznało nazwę „miód sztuczny” za niedopuszczalną. Resort rekomenduje stosowanie nazw opisowych dla produktów wytworzonych przez człowieka, takich jak „aromatyzowany syrop cukrowy” czy „syrop o smaku miodowym”, aby odróżnić je od naturalnych wyrobów pszczelich.

ŚWIAT

Mołdawia

Rok 2025 zapisze się w historii mołdawskiego pszczelarstwa jako jeden z najtrudniejszych okresów od dekad. Według najnowszych danych przedstawionych przez ekspertów produkcja miodu spadła drastycznie, osiągając poziom najniższy od 15 lat. Co najciekawsze, mimo kryzysu produkcyjnego w Mołdawii stale przybywa rodzin pszczelich. W ciągu ostatniej dekady ich liczba wzrosła o niemal 88 tysięcy.

Norwegia

Najnowsze dane płynące z rankingu opracowanego przez biuro podróży Iglu Cruise nie pozostawiają wątpliwości, że to właśnie stolica Norwegii wyznacza dziś standardy w tworzeniu przestrzeni przyjaznej zarówno dla ludzi, jak i owadów zapylających. Oslo oficjalnie uznano za najbardziej zielone miasto świata, co potwierdza jego wysoki wynik w „Indeksie Zielonych Miast”.

Świat

Choć media społecznościowe alarmują, że promieniowanie elektro­magnetyczne w paśmie 5G powoduje stres i dezorientację pszczół prowadzącą do upadku kolonii, portal Demagog wskazuje, że rzetelne badania naukowe nie potwierdzają tych czarnych scenariuszy.

Chiny

Naukowcy odkryli niezwykły mechanizm polowania u wyspecjalizowanego drapieżnika pszczół bezżądłych – pluskwiaka z gatunku Pahabengkakia piliceps. Owad ten smaruje swoje odnóża „żywicą obronną” pszczół, która po roztarciu imituje sygnał alarmowy i wabi ofiary. Robotnice, zamiast go unikać, rzucają się wprost na jego lepkie odnóża, padając ofiarą własnego systemu obronnego.

Teresa Kobiałka odpowiada

Pytanie od czytelnika: czy flaga Polski to obowiązkowy element etykiety na miód?

Flaga Polski nie jest obowiązkowym elementem etykiety. Jeżeli ktoś twierdzi inaczej, prosimy o przesłanie podstawy prawnej, która taki obowiązek nakłada na pszczelarza. Obowiązkowa jest natomiast informacja tekstowa o kraju pochodzenia. Jeśli miód został zebrany w Polsce, na etykiecie musi znaleźć się czytelny napis: „Kraj pochodzenia: Polska”.

Skąd pomyłka, że flaga kraju pochodzenia jest obowiązkowa na słoikach z miodem?

W listopadzie na stronie MRiRW ukazał się artykuł pt. „Nowe zasady znakowania żywności: flaga kraju pochodzenia na owocach i warzywach oraz zmiany w oznakowaniu przetworów owocowych i miodu”. Problem (jak się okazało) w tym, że w jednym komunikacie „wymieszano” dwa tematy: obowiązek oznaczania owoców flagą kraju pochodzenia oraz zmiany w przepisach dotyczących etykietowania miodu, które dotyczą obowiązku umieszczania informacji o procentowym udziale miodu w przypadku jego mieszanek z różnych krajów. Niektórzy błędnie odczytali ten komunikat, że zasady dotyczące umieszczenia flagi na owocach dotyczą też miodu.

Jakie wymogi trzeba spełnić w przypadku umieszczenia flagi Polski na etykiecie z miodem?

Użycie flagi jest dobrowolne, ale podlega konkretnym wytycznym:

Znak graficzny „Produkt polski”: Jeśli zdecydujesz się na umieszczenie oficjalnego logotypu „Produkt polski” (biało-czerwony prostokąt z napisem), musisz spełnić ustawowe wymogi: miód musi być pozyskany w 100% na terenie Polski.

Logotyp ten musi być taki sam jak w Załączniku do Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wzoru znaku graficznego zawierającego informację „PRODUKT POLSKI” z dnia 16 grudnia 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 2148).

Co z miodami będącymi mieszankami?

Jeśli miód jest mieszanką (np. polskiego i rumuńskiego), nie wolno umieszczać na nim flagi Polski w sposób sugerujący, że produkt jest w całości rodzimy. W takim przypadku etykieta musi wymieniać wszystkie kraje pochodzenia wraz z ich procentowym udziałem, np.:

Polska (60%),

Rumunia (40%).

Regulacje te będą obowiązywać od 14 czerwca 2026 r., ale produkty wprowadzone do obrotu przed tą datą i oznakowane zgodnie z dotychczasowymi zasadami będą mogły pozostawać na rynku do wyczerpania zapasów.

Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych. Niniejsze rozporządzenie wdraża dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1438 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie zmiany dyrektywy Rady 2001/110/WE odnoszącej się do miodu.

Jakie elementy musi zawierać etykieta z miodem?

Oprócz kraju pochodzenia, każda etykieta na słoiku z miodem musi zawierać:

Nazwę, np. pełną nazwę rodzaju i odmiany (przykładowo: Miód nektarowy lipowy).

Dane producenta (imię, nazwisko lub (i) nazwa pasieki, adres).

Masę netto.

Datę minimalnej trwałości (np. „Najlepiej spożyć przed końcem: 2029”).

Numer partii produkcyjnej (tę funkcję może pełnić data trwałości).

Warunki przechowywania (np. „Chronić przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych”).

Podstawa prawna: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności

Flaga Polski na etykiecie z miodem to opcja, a nie przymus. Obowiązkowe jest wyłącznie wskazanie kraju pochodzenia w formie tekstowej (np. „Kraj pochodzenia: Polska”).

NAUKA W PASIECE

Straty rodzin pszczelich

Straty zimowe

Podsumowanie sezonu

Dr n. wet. Anna Gajda, lek. wet. Ewa Mazur

Pracownia Chorób Owadów Użytkowych, Katedra Patologii i Diagnostyki Weterynaryjnej, Instytut Medycyny Weterynaryjnej, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Z artykułu dowiesz się m.in.:

ile proc. wynosiły straty rodzin pszczelich po zimowli 2024/2025;

w której kategorii straty były najdotkliwsze;

w których województwach straty były największe, a w których najmniejsze.

Fot. Krawczyk Rafał

Zima 2024/2025 była trudna dla pszczół, a zima 2025/2026?

Straty rodzin pszczelich po zimie 2024/2025 wyniosły 15,14%. To alarmujący wzrost w stosunku do trzech poprzednich zimowli, gdzie straty utrzymywały się na „akceptowalnym” poziomie ok. 10% (Wykres 1).

Wykres 1. Odsetek ogólnych strat rodzin pszczelich w Polsce w latach 2006-2025.

Najważniejszą przyczyną strat (79%) była śmierć rodziny wynikająca z głodu (7%), syndromu depopulacji rodzin pszczelich (51%) lub innej przyczyny (21%). Strata pszczół z powodu problemów z matkami stanowiła 20% ogółu, a naturalne zagrożenia jedynie 1%. Poziom strat ogólnych różnił się znacznie między województwami. Najwyższą śmiertelność rodzin odnotowano w województwie podlaskim i dolnośląskim (Tabela 1), a najniższą w województwie małopolskim i świętokrzyskim.

Uzyskano dane z każdego województwa, jednak w tym roku najwięcej ankiet wpłynęło z województwa mazowieckiego i małopolskiego. Zachęcamy do rozpowszechniania informacji o ankiecie – im więcej odpowiedzi, tym bardziej miarodajne będą wyniki.

Tabela 1. Poziom strat wyrażony w procentach, a także odsetek rodzin z poszczególnymi problemami w województwach w Polsce

Województwo

Straty ogólne (%)

Śmierć rodziny (%)

Problemy z matkami (%)

Katastrofy naturalne (%)

podlaskie

42,4

57,1

42,9

0,0

dolnośląskie

27,2

90,9

9,1

0,0

kujawsko-pomorskie

23,6

90,8

9,2

0,0

mazowieckie

20,5

80,6

17,5

0,0

opolskie

20,5

83,3

10,0

6,7

wielkopolskie

18,3

65,7

23,9

10,4

warmińsko-mazurskie

16,9

68,0

32,0

0,0

łódzkie

13,2

78,6

21,4

0,0

podkarpackie

12,0

88,9

11,1

0,0

zachodniopomorskie

10,0

50,0

50,0

0,0

śląskie

9,8

83,3

16,7

0,0

pomorskie

8,3

100,0

0,0

0,0

lubuskie

8,2

60,0

40,0

0,0

lubelskie

7,8

55,9

44,1

0,0

małopolskie

5,5

50,0

50,0

0,0

świętokrzyskie

5,4

80,0

20,0

0,0

29% ankietowanych wywoziła pszczoły w celu zbioru miodu lub świadczenia usług zapylania roślin. 71% pszczelarzy nie transportowało rodzin. Od wielu lat migracja pszczół jest na takim samym poziomie w Polsce i liczba pasiek wędrownych nie wzrasta. Pszczelarze zadeklarowali, że najczęstszymi pożytkami, z jakich korzystały pszczoły, były: lipa, sady oraz rzepak (Wykres 2). Warto podkreślić, że jest to badanie deklaratywne i bez analizy nektaru zbieranego przez pszczoły (lub miodu) nie mamy pewności, z jakich pożytków korzystają pszczoły.

Wykres 2. Wykres przedstawia odsetek pszczelarzy, którzy wskazali, że ich pszczoły korzystały z poszczególnych pożytków. Respondent mógł zaznaczyć wiele odpowiedzi.

Pszczelarze byli także pytani o to, czy zauważyli objawy zakażenia wirusem zdeformowanych skrzydeł (DWV) (Wykres 3). Objawy te obejmują obecność zdeformowanych skrzydeł i skróconych odwłoków u pszczół. Większość ankietowanych (63%) w ogóle nie zaobserwowała takich symptomów w swoich rodzinach. Dwadzieścia dziewięć procent pszczelarzy wskazało, że widziało zmiany u pojedynczych osobników. Cztery procent respondentów widziało objawy u wielu pszczół w pasiece, a 5% pszczelarzy odpowiedziało „nie wiem”. Warto podkreślić, że wystąpienie makroskopowych objawów wirusa zdeformowanych skrzydeł jest zawsze związane z dużą liczbą roztoczy Varroa destructor w rodzinach. Niepokojący jest fakt, że tak wielu pszczelarzy nie wie, czy miało do czynienia z tymi objawami. Prawdopodobnie pszczelarze mają trudności z rozpoznawaniem tych symptomów i (lub) w praktyce takie pszczoły są niezauważane w czasie szybkich przeglądów.

Wykres 3. Wykres przedstawia odsetek pszczelarzy, którzy obserwowali objawy wskazujące na zakażenie DWV w rodzinach pszczelich.

Jednym z najważniejszych pytań w ankiecie jest to o sposoby leczenia warrozy w pasiekach. Tak jak w poprzednich edycjach badania najczęściej wybieranymi metodami leczenia były leki z amitrazem i usuwanie czerwiu trutowego (Wykres 4). Mimo rozwijającej się dyskusji o metodach biotechnicznych w pszczelarskim środowisku ich użycie nie wzrasta. Metody biotechniczne to m.in. używanie plastra pułapki lub zamykanie matek w izolatorach, tworzenie odkładów czy używanie otwartych dennic. Zaleca się, aby stanowiły one podstawę zwalczania warrozy w pasiekach w ramach zintegrowanej walki z pasożytem. Pozwalają one np. na stworzenie sytuacji bezczerwiowej w rodzinie i znaczne zwiększenie skuteczności leków przy minimalnym ich zastosowaniu. Wraz z monitorowaniem pasożyta stanowią podstawę skutecznej walki z warrozą. Mamy nadzieję, że autorytety pszczelarskie będą nadal zachęcać do tych metod i uda się ograniczyć stosowanie amitrazu w Polsce. W dobie wzrastającej oporności roztoczy na akarycydy syntetyczne jest to niezbędne rozwiązanie.

Wykres 4. Metody leczenia wybierane przez pszczelarzy. Każdy pszczelarz mógł wybrać więcej niż jedną metodę.

A co z zimowlą, która właśnie się skończyła? Bez Państwa pomocy się tego nie dowiemy… W marcu 2026 rozpoczęliśmy kolejny rok monitoringu zimowych strat rodzin pszczelich w Polsce. Zachęcamy zatem serdecznie do wypełniania ankiet, niezależnie od tego, jak przebiegła zimowla, ponieważ tylko odpowiednio duża liczba odpowiedzi pozwoli nam poprawnie określić poziom strat oraz inne parametry.

Ankieta jest anonimowa, a jej wypełnienie zajmuje niecałe 15 minut. Aby wypełnić ankietę, wystarczy zeskanować kod QR.

Jeśli zaś preferują Państwo wypełnić wersję papierową, prosimy napisać do dr Anny Gajdy na [email protected]