Pasieka 2026 nr 2 ebook

Table of Contents

Dwumiesięcznik „Pasieka” - czasopismo dla pszczelarzy z pasją

W telegraficznym skrócie

POLSKA

ŚWIAT

Ekstrakty konopne jako immunostymulanty dla pszczoły miodnej – przegląd badań

Pytanie do eksperta: dotacje dla młodego rolnika a hodowla pszczół

Pytanie czytelnika:

Odpowiedź eksperta:

Od ula do gospodarki: jak pszczelarstwo wspiera PKB i zrównoważony rozwój

Znaczenie zapylaczy i pszczelarstwa w systemach agrożywnościowych

Ekonomiczne znaczenie pszczelarstwa dla gospodarki

Pszczelarstwo jako narzędzie zrównoważonego rozwoju

Podsumowanie

Pep’up: Naukowcy pomagają pszczołom – mniej strat i więcej miodu

Średni spadek śmiertelności w okresie zimowym o 44%

Zwiększona produkcja miodu o 56%

Rozwiązanie potwierdzone naukowo

Gospodarka rotacyjna jako szansa na budowę silnych rodzin pszczelich

Początek sezonu

Wymiana ramek

Wymiana matek

Rotacja uli

Asystent w pasiece O tym, jak technologia wspiera zarządzanie pasieką

Mobbee – zawsze pod ręką

Co Mobbee robi za nas?

Rozwiązania IT jako część rolnictwa precyzyjnego

Przyszłość pszczelarstwa: człowiek i algorytm

Podsumowanie

Zakup zafałszowanej węzy – co można zrobić i gdzie szukać pomocy?

Rękojmia

Powołanie się na błąd

Odszkodowanie

Oszustwo (droga karna)

Podsumowanie

Etykietowanie produktów pszczelich – pytania i odpowiedzi

Data minimalnej trwałości miodu – jak ją określić?

Etykietowanie innych produktów pszczelich

Ogłoszenia drobne

Produkty pszczele

Sprzęt pszczelarski

Rośliny miododajne

Pszczoły

Miododajne i pyłkodajne wierzby, cz. 2. O pożytkach i szkodach z wierzb

Miód wierzbowy

Kluczowe wyzwania towarzyszące pozyskiwaniu wziątków i miodów wierzbowych

Bzy (Sambucus spp.) – rośliny cenione przez pszczelarzy, choć mniej przez same pszczoły, cz. 2.

Gryka zwyczajna vs gryka tatarka

Rabata miododajna przy kapliczce na rozstajach dróg

Rzeczniczka przyrody – Magda Gorczyca

Miody pitne, cz. 2. Produkcja miodu pitnego jako naturalne rozcom-content-articlezenie oferty pasieki

Droga na rynek: Od produkcji kontraktowej po profesjonalną miodosytnię

Surowce niezbędne do produkcji miodu pitnego

Sprzęt do domowej produkcji miodu pitnego

Sprzęt do produkcji na skalę komercyjną

Podsumowanie

Przegląd prasy światowej

Beekeeping Development News 01/26

Melliponikultura w służbie ochrony afrykańskiej przyrody

Pszczoły bezżądłowe to pierwsze owady posiadające prawa podmiotowe

Komentarz Jakuba Jarońskiego

Pobierz aplikację mobilną "Pasieka24"

Czym jest e-Prenumerata?

Jak mogę rozpocząć e-Prenumeratę?

Jak uzyskać dostęp do e-Prenumeraty na www.pasieka24.pl?

Jak uzyskać dostęp do e-Prenumeraty w aplikacji mobilnej?

Korzyści, jakie niesie ze sobą e-Prenumerata:

Masz pytania?

Prenumerata „Pasieki”

e-Book

sklep.pasieka24.pl

Landmarks

Spis treści

Cover

Dwumiesięcznik „Pasieka” - czasopismo dla pszczelarzy z pasją

Adres redakcji: Pasieka, 34-124 Klecza Dolna, ul. Pszczela 2 tel. 33 845-10-11 tel. 33 873-51-40 tel. 33 330-00-32 e-mail: [email protected]

Copyright: Pasieka 2003-2025 ISSN 1730-7619

Redaktorka naczelna: Teresa Kobiał[email protected]

Wydawca: BEE & HONEY Sp. z o.o.

Korekta: Teresa Kobiałka

Skład: Roman Dudzik, Teresa Kobiałka

Reklama: Elżbieta Kadłuczka, Roman [email protected]

Drogie Czytelniczki, drodzy Czytelnicy!

To wydanie „Pasieki” trafi do Państwa domów tuż przed Bożym Narodzeniem. Cała redakcja, wraz z naszymi cenionymi autorami i autorkami, pragnie Państwu życzyć przede wszystkim zdrowia, wewnętrznego spokoju oraz siły i pomyślności – zarówno podczas tych wyjątkowych dni, jak i przez cały kolejny rok pracy z pszczołami. Jednocześnie dziękuję Państwu za lojalność i wsparcie, szczególnie za zaufanie, jakim obdarzacie nas, decydując się na prenumeratę. Wspaniale jest widzieć, jak liczna jest grupa pszczelarzy i miłośników pszczół, którzy stawiają na zdobywanie sprawdzonej wiedzy. Życzę Państwu wszystkiego dobrego i przyjemnej lektury!

Redaktorka naczelnaTeresa Kobiałka

Drogie Czytelniczki, drodzy Czytelnicy!

W tym wydaniu patrzymy na pszczelarstwo z wielu stron: od praktycznego wsparcia w walce z fałszowaną węzą i zawiłościami etykietowania, po gospodarkę rotacyjną, dzięki której można uzyskać zdrowe rodziny i większe zbiory miodu. Ponadto analizujemy znaczenie sektora dla gospodarki i PKB. Całość dopełniamy bogatym przeglądem roślin miododajnych – od wierzb i bzów po estetyczną rabatę przy przydrożnej kapliczce. Życzę Państwu wszystkiego dobrego i przyjemnej lektury!

Redaktorka naczelnaTeresa Kobiałka

WIADOMOŚCI Z POLSKI

WIADOMOŚCI ZE ŚWIATA

Teresa Kobiałka

W telegraficznym skrócie

POLSKA

Polska

Resort uznał, że aktualna relacja kosztów do przychodów w pasiekach jest na tyle stabilna, iż nie uzasadnia wprowadzania wyższych dopłat do przezimowanych rodzin pszczelich i w 2026 r. pozostaną one na tym samym poziomie (50 zł za każdą przezimowaną rodzinę).

Polska

ARiMR poinformowała o przyjęciu 4,3 tys. wniosków dotyczących wsparcia pszczelarstwa, głównie na modernizację pasiek. Budżet programu wzrósł o 20 mln zł względem ubiegłego roku, osiągając łącznie 63 mln zł.

Polska

Najnowszy raport Najwyższej Izby Kontroli rzuca niezwykle surowe światło na skuteczność walki z inwazyjnymi gatunkami obcymi w naszym kraju. Z dokumentu wynika, że polskie gminy w zasadzie nie podejmują realnych działań w celu ich eliminacji.

Warszawa

18–19 kwietnia odbędzie się I Ogólnopolska Konferencja Varroaresistenz Polska 2033 pt. „Droga do pasiek wolnych od chemii – pszczoły odporne na Varroa do roku 2033”.

Kielce

11 i 12 kwietnia odbędą się Targi Pszczelarskie Expo2Bee. Będą także wykłady dotyczące zdrowotności rodzin pszczelich, nowoczesnych strategii zwalczania chorób, gospodarki pasiecznej oraz hodowli matek pszczelich.

Polska

18 marca wejdą w życie nowe przepisy, tj. Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt (Dz.U. z 2025 r. poz. 1795) – obowiązkowa stanie się rejestracja każdej pasieki, a zgnilec amerykański nie będzie już ujęty na liście chorób zwalczanych z urzędu.

Polska

Niektóre gminy oferują właścicielom nieruchomości zwolnienie z podatku w zamian za wdrożenie rozwiązań proekologicznych, takich jak zielone dachy czy roślinne elewacje.

ŚWIAT

Chiny

Badania przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców z Xi'an Jiaotong-Liverpool University rzucają nowe światło na rolę dzikich pszczół w środowisku zurbanizowanym. Samotnice z gatunku Osmia excavata (murarka) pełnią funkcję żywych detektorów, których mikrobiom jelitowy precyzyjnie rejestruje kondycję ekologiczną metropolii.

Anglia

Badacze z Queen Mary University of London udowodnili, że trzmiele potrafią nie tylko precyzyjnie oceniać upływ czasu, ale również uczyć się interpretacji abstrakcyjnych sygnałów świetlnych przypominających uproszczoną wersję alfabetu Morse’a.

Karaiby

Badając skamieniałości z okresu czwartorzędu, naukowcy natrafili na unikalne ślady nazwane Osnidum almontei. Są to doskonale zachowane komórki lęgowe, które samotne pszczoły umiejscowiły w niezwykle specyficznych lokalizacjach, takich jak zębodoły wymarłych gryzoni, kanały kręgowe czy jamy szpikowe kości leniwców. Ich twórczyniami najprawdopodobniej były pszczoły z rodziny smuklikowatych.

Peru

Pszczoły bezżądłowe stały się pierwszymi owadami w historii, którym oficjalnie przyznano prawa podmiotowe.

Unia Europejska

Choć statystyki wskazują na wyraźny wzrost zainteresowania prowadzeniem pasiek i systematyczne powiększanie liczby rodzin pszczelich w całej Wspólnocie, nie przekłada się to na wzrost ilości pozyskiwanego miodu. Obecnie kraje Unii Europejskiej są w stanie zaspokoić średnio zaledwie 60% wewnętrznego zapotrzebowania na produkty pszczele.

Artykuł sponsorowany

Daniel Załuski1,Aneta A. Ptaszyńska2 1. Katedra Botaniki Farmaceutycznej i Farmakognozji, Collegium Medicum w Bydgoszczy, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu 2. BeeLab UMCS, Katedra Biologii Komórki, Instytut Nauk Biologicznych, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Ekstrakty konopne jako immunostymulanty dla pszczoły miodnej – przegląd badań

Depopulacja rodzin pszczelich (Apis mellifera L.) stanowi poważny problem dla światowego pszczelarstwa. Czynniki stresogenne – pestycydy, patogeny, monokultury – osłabiają układ odpornościowy pszczół, zwiększając śmiertelność rodzin pszczelich [1]. W obliczu narastającej lekooporności pasożytów poszukiwanie naturalnych immunostymulantów stało się priorytetem badawczym. Szczególną uwagę zwrócono na ekstrakty z konopi siewnej (Cannabis sativa L.), znane z właściwości przeciwzapalnych, przeciwbólowych i immunomodulujących [2, 3].

Zespół prof. Anety Stracheckiej z UP w Lublinie zbadał wpływ ekstraktu konopnego i CBD na odporność pszczół. Suplementacja wykazała działanie immunostymulujące: wzrost aktywności enzymów antyoksydacyjnych o 30–50%, zwiększenie białka całkowitego oraz aktywności proteaz, a także podwyższenie poziomów biomarkerów (ALT, AST, ALP) i jonów Ca²+, Mg²+, PO₄³-. Kluczowym wynikiem było wydłużenie życia robotnic do 52 dni (ekstrakt w syropie) i 49 dni (na paskach) w porównaniu z 35 dniami w grupie kontrolnej. Doświadczenia pasieczne z olejem CBD potwierdziły te rezultaty [2-5].

Wcześniejsze badania przeprowadzone na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie ujawniły, że ekstrakt konopny przedłuża życie pszczół o nawet jedną trzecią, skutecznie zwalcza nosemozę i chroni rodziny pszczele przed zgubnym działaniem pestycydów. Na podstawie tych odkryć opatentowano innowacyjną konopną mieszankę paszową — zarówno w postaci syropu, jak i ciasta [6, 7]. Preparat sprawdził się w praktyce pasiecznej jako skuteczne wsparcie rodzin w najtrudniejszym okresie – zimą i wczesną wiosną, gdy pszczoły są najbardziej osłabione. Co istotne dla pszczelarza, ciasto konopne działa wielokierunkowo: po pierwsze – chroni pszczoły przed skutkami zatruć pestycydami (szczególnie neonikotynoidowych), które często są wykrywane w pierzdze. Po drugie – skutecznie ogranicza rozwój nosemozy poprzez redukcję liczby zarodników Nosema spp. w jelicie pszczół [6, 7]. Aplikacja ciasta jest prosta – podaje się je nad gniazdo, podobnie jak w przypadku innych standardowych pasz tego typu. Pszczelarze, którzy testowali preparat w swoich pasiekach, zauważyli wyraźnie silniejsze rodziny na wiosnę oraz mniejsze straty zimowe w porównaniu do rodzin karmionych tradycyjnie. Najprawdopodobniej, związkami odpowiedzialnymi za wzmocnienie odporności pszczół są związki bioaktywne zawarte w ekstrakcie konopnym, w tym polifenole i kannabidiol (CBD), które mają naukowo potwierdzoną aktywność immunostymulującą.

Literatura:

[1]

Goulson D, Nicholls E, Botías C, Rotheray EL. (2015). Bee declines driven by combined stress from parasites, pesticides, and lack of flowers. Science, 27;347(6229):1255957.

[2]

Skowronek P., Wójcik Ł., Strachecka

A.

(2021). Cannabis extract has a positive immunostimulating effect through proteolytic system and metabolic compounds of honey bee (Apis mellifera) workers. Animals, 11(8), 2190.

[3]

Skowronek P., Wójcik Ł., Strachecka

A.

(2022). Impressive impact of hemp extract on antioxidant system in honey bee (Apis mellifera) organism. Antioxidants, 11(4), 707.

[4]

Skowronek P., Wójcik Ł., Strachecka

A.

(2022). CBD supplementation has a positive effect on the activity of the proteolytic system and biochemical markers of honey bees (Apis mellifera) in the apiary. Animals, 12(18), 2313.

[5]

Skowronek P., Strachecka

A.

(2023). Cannabidiol (CBD) supports the honeybee worker organism by activating the antioxidant system. Antioxidants, 12(2), 279.

[6]

Ptaszyńska

A.A

., Kuźniewski R., Załuski D. (2020). Patent PL 241380. Wodny ekstrakt etanolowy z roślin z rodzaju Cannabis do zastosowania w preparatach zabezpieczających pszczoły przed szkodliwym działaniem insektycydów z grupy neonikotynoidów i zwalczających nosemozę.

[7]

Ptaszyńska

A.A

., Kuźniewski R., Załuski D. (2020). Patent PL 241381. Alkoholowy ekstrakt etanolowy z roślin z rodzaju Cannabis do zastosowania w preparatach zabezpieczających pszczoły przed szkodliwym działaniem insektycydów z grupy neonikotynoidów i zwalczających nosemozę.

Mariusz Emil Szymański odpowiada

Pytanie do eksperta: dotacje dla młodego rolnika a hodowla pszczół

Pytanie czytelnika:

Czy założenie pasieki w wielkości od 1 do 80 uli i ich prowadzenie powyżej 24 miesięcy, pozbawi pszczelarza możliwości skorzystania z dotacji dla młodego rolnika? Czy hodowla pszczół w tej ilości zostanie potraktowana przez ARiMR jako hodowla zwierząt? I niespełniony zostanie warunek dla młodego rolnika: rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 24 miesięcy przed dniem złożenia wniosku.

Odpowiedź eksperta:

Co do zasady ogólnej, to konieczne jest posiadanie 1 ha użytków rolnych jako właściciel lub posiadacz. Datę nabycia (lub objęcia) tego 1 ha przyjmuje się jako datę rozpoczęcia działalności rolniczej. W niektórych przypadkach jednak inne fakty mogą zostać uznane jako te świadczące o podjęciu działalności. W niektórych przypadkach jednak inne fakty mogą zostać uznane jako te świadczące o podjęciu działalności.

Najczęściej wymienia się m.in.:

zgłoszenie zwierząt gospodarskich do rejestru w celu prowadzenia działalności rolniczej,

wystąpienie o płatności bezpośrednie,

wystąpienie o pomoc finansową dla rolników w ramach programów UE lub pomocy krajowej,

wystąpienie o kredyt preferencyjny,

zarejestrowanie działu specjalnego produkcji rolnej.

Tak więc, jeśli od 3 lat korzysta się np. z refundacji na leki, albo dopłat do przezimowanych rodzin pszczelich, data uzyskania takiej pomocy (lub złożenia wniosku/zaświadczenia od lek. weterynarii) może zostać uznana za rozpoczęcie działalności. Co więcej, sam fakt zgłoszenia pszczół u PLW może taki skutek wywołać. W takich przypadkach zalecam każdorazorowo zwrócenie się do ARiMR o interpretację stanu faktycznego i prawnego. Pamiętajmy, że uzyskiwanie pomocy odbywa się na podstawie nr EP nadawanego w ARiMR, a więc ARiMR jest wstanie prześledzić i sprawdzić okoliczności podczas badania wniosku o przyznanie pomocy dla młodego rolnika.

NAUKA W PASIECE

EKONOMIA W PASIECE

Dr Justyna Ziobrowska-Sztuczka

Fot. waterpic6

Z artykułu dowiesz się m.in.:

jakie są realne wartości usług zapylania;

jakie funkcje w gospodarce realizuje pszczelarstwo;

jaki wkład ma pszczelarstwo w PKB.

Od ula do gospodarki: jak pszczelarstwo wspiera PKB i zrównoważony rozwój

Współczesne podejście do rozwoju gospodarczego coraz częściej uwzględnia znaczenie usług ekosystemowych jako fundamentu stabilności i efektywności procesów produkcyjnych. Jednocześnie rośnie świadomość społeczna, że trwałość gospodarki, a w szczególności sektora rolno-spożywczego, jest nierozerwalnie związana ze stanem środowiska naturalnego i funkcjonowaniem ekosystemów. W centrum tej zależności znajduje się z pozoru drobny, lecz niezwykle istotny element – zapylacze (w tym pszczoły miodne) oraz działalność pszczelarska.

Jak wskazuje Food and Agriculture Organization of the United Nations [FAO], zapylacze odpowiadają za ok. 35% światowej produkcji roślin uprawnych [FAO, 2025]. Oznacza to, że utrzymanie zdrowych populacji zapylaczy oraz rozwój pszczelarstwa nie tylko wspiera bezpieczeństwo żywnościowe, lecz także wpływa na wartość dodaną gospodarki, a tym samym na Produkt Krajowy Brutto (PKB)1 i realizację celów zrównoważonego rozwoju.

W 2024 r. polska gospodarka wytworzyła produkt krajowy brutto o wartości ok. 3,64 biliona złotych, z czego ok. 5 miliardów złotych stanowiły usługi zapylania i działalność pszczelarska – jeden z mniej dostrzeganych, lecz istotnych sektorów gospodarki [PSOR, 2025]. Pszczelarstwo stanowiło niecałe 0,14% krajowego PKB. Choć liczba ta może wydawać się niewielka, wpływ pszczelarstwa na gospodarkę jest znacznie com-content-articleszy – obejmuje bowiem zarówno efekty ekonomiczne, jak i ekologiczne oraz społeczne.

Ponadto sektor pszczelarski w Polsce jest wspierany finansowo w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. W roku pszczelarskim 2026 całkowita pula środków przeznaczonych na interwencje w tym obszarze została ustalona na ponad 60 mln zł, co stanowi znaczny wzrost w porównaniu do 2025 r. (42,96 mln zł). Program obejmuje m.in. dofinansowanie inwestycji i modernizacji gospodarstw pszczelarskich, zwalczanie chorób pszczół, szkolenia, badania naukowe oraz zakup sprzętu pasiecznego. Wsparcie może wynosić do 50% kosztów kwalifikowalnych, przy limicie 100 zł na rodzinę pszczelą i maksymalnej kwocie 15 000 zł na jednego pszczelarza [ARiMR, 2025]. W niniejszym artykule przedstawiono, w jaki sposób pszczelarstwo – od ula, przez zapylanie upraw, po rozwój usług i produktów wspiera gospodarkę oraz realizację zasad zrównoważonego rozwoju.

Znaczenie zapylaczy i pszczelarstwa w systemach agrożywnościowych

Zapylacze, w tym pszczoły miodne, dzikie pszczoły, trzmiele i inne owady grają kluczową rolę w utrzymaniu i rozwoju produkcji rolnej. Jak podaje Komisja Europejska, bez zapylaczy nasze bezpieczeństwo żywnościowe byłoby poważnie zagrożone, a wiele gatunków roślin zniknęłoby z krajobrazu rolniczego Europy [EC, 2025a].

Zgodnie z raportem Economic Benefits of Pollination to Global Food Systems, ponad 75% gatunków roślin uprawnych o znaczeniu gospodarczym na świecie zapylanych jest przez zwierzęta [Breeze i in., 2025]. Jak podaje FAO, zapylacze zwiększają plony i poprawiają ich jakość w 87 ze 115 najważniejszych upraw rolnych [FAO, 2025].

Można zatem przyjąć, że pszczelarstwo, niezależnie od skali prowadzenia działalności, realizuje w gospodarce zarówno funkcje bezpośrednie (produkcyjne), jak i pośrednie (ekosystemowe):

Bezpośrednie – poprzez produkcję miodu, wosku i innych produktów pszczelich. W zakresie funkcji bezpośredniej pszczelarstwa, raport

The Honey Market in Poland in the Years 2016–2021

wskazuje, że działalność pszczelarska to nie tylko zapylanie, ale także produkcja miodu, produktów pszczelich i rozwój obszarów wiejskich

[Żuchowski i Olszewski, 2022]

. Przykładowo w 2024 r. w Polsce było ok. 2,42 mln rodzin pszczelich (o ponad 1 mln więcej niż dziesięć lat wcześniej)

[Miód Z Polski - Samo Zdrowie - Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa - Portal Gov.pl, 2024]

.

Pośrednie – wspieranie zapylania upraw, co przekłada się na zwiększone plony, wyższą jakość produktów i większą efektywność ekonomiczną rolnictwa. W opracowaniu dla UE wskazano, że zapylanie przez owady potrafi zwiększyć plony 18–71%, w zależności od gatunku uprawy

[EC, 2025b]

.

Największe korzyści z zapylania są notowane w uprawach sadowniczych (jabłoni, gruszy, wiśni, malin, truskawek), roślin oleistych (rzepaku, słonecznika) oraz nasiennych (marchwi, cebuli, lucerny).

W przypadku tych gatunków zapylanie przez owady może zwiększyć plony nawet o 70–90%, a dodatkowo poprawia jakość handlową i trwałość produktów [EC, 2025a].

Fot. lazartivan

Ekonomiczne znaczenie pszczelarstwa dla gospodarki

Usługi zapylania stanowią istotny komponent gospodarki ekosystemowej, obejmując zarówno bezpośrednie efekty produkcyjne, jak i pośrednie korzyści dla bezpieczeństwa żywnościowego oraz jakości produktów rolnych. Zgodnie z analizami UK Research and Innovation [2022], globalna wartość ekonomiczna zapylania jest szacowana na 235–577 miliardów dolarów rocznie, co odzwierciedla znaczenie tych procesów dla stabilności światowego sektora rolnego i łańcuchów dostaw [Breeze i in., 2025].

W ciągu ostatniej dekady polskie pszczelarstwo rozwijało się w tempie zbliżonym do dynamiki rozwoju krajowej gospodarki w ujęciu realnym (po uwzględnieniu inflacji). Liczba rodzin pszczelich wzrosła o ok. 67%, z ok. 1,45 mln w 2015 r. do ponad 2,42 mln w 2024 r. Jak widać na Wykresie 1, po 2021 r. dynamika rozwoju sektora pszczelarskiego wykazuje tendencję do stabilizacji, co może wskazywać na osiągnięcie lokalnej pojemności środowiskowej (carrying capacity) w niektórych regionach kraju2