NOTRE-DAME. Collage literacki wg idei Marcela Duchampa ebook

1.2 Historia obramienia

Ramom do obrazów w historii sztuki poświęcono dotąd niezwykle mało miejsca. Dzieła specjalistyczne z dziedziny sztuki zdobniczej wspominają o ramach tylko na marginesie meblarstwa, zaś monografiści malarstwa temat ten zazwyczaj pomijają w ogóle, nawet do ilustracji swych prac używając reprodukcji obrazów bez oprawy8. Rama, od momentu kiedy człowiek wyprowadził się z jaskini, nierozerwalnie związana będzie z jego działalnością artystyczną przy zobrazowaniu – bądź to w formie malarskiej, bądź w formie płaskorzeźby, tkaniny, mozaiki, witraża czy wyrobów jubilerskich – ważnych tematów leżących u podstaw jego egzystencji.

Malarstwo jest dziedziną sztuki niemal tak dawną jak sama ludzkość, problem więc historycznych początków oprawy obrazu należy odnieść do czasów najdawniejszych. Na podstawie zachowanych zabytków, monumentalnych malowideł naskalnych, rytów w kamieniu, rogu lub kości przypuścić można, że pierwotny artysta nie odczuwał potrzeby ujmowania tworzonych przez siebie obrazów w jakiekolwiek obmyślane ramy. Ograniczenie powstałej kompozycji stanowił co najwyżej naturalny zarys zdobionego przedmiotu, rysa pęknięcia lub pręga odmiennej barwy skały na ścianie w jaskini9. Autorzy Historii ramy do obrazu posłużyli się badaniami współcześnie żyjących kultur prymitywnych, aby przez analogię do czasów prehistorycznych odtworzyć przenoszenie się warstwy kulturowej na wyroby rzemiosła artystycznego. Jak wykazały ich badania, malarsko zakomponowane obramienia obrazów tarcz rytualno-bojowych archaicznych wojowników są świadectwem zaistnienia pierwszych ram.

Różnorodne rzeźbienia, malowidła i kompozycje tworzone z rozmaitych materiałów, które dotyczą określenia prymitywny, niewiele mają wspólnego z potocznym rozumieniem prymitywny i różnią się zasadniczo od koncepcji zachodnich, szczególnie od naturalizmu. Rozwinęły się – podobnie jak prawie wszystkie ważniejsze formy artystyczne wszystkich epok i miejsc – w ścisłym związku z miejscowymi wierzeniami i magią. Są wyrazem wspólnych, niekończących się ludzkich usiłowań ułożenia w harmonii z siłami natury i zjawiskami nadprzyrodzonymi oraz próbą ich kontrolowania. Bardzo rzadko były tylko elementami dekoracyjnymi. Były jednak wytworami niezwykle odmiennych grup społecznych, łączących sztukę ze złożonym systemem prawa, obyczajów, zasad moralnych, wiedzy i wierzeń. I w przeciwieństwie do sztuki, mającej na celu obrazowanie wielkich religii światowych, dążących do nawracania ludzi, sztukaprymitywna skłania się do przemyślanego ukrywania tajemnic. Dokładne znaczenie obiektów kultu, masek rytualnych, rzeźbień na podporach domostw lub malowideł na tarczach, było ograniczone do pierwocin kultury danej wspólnoty, czasami zaledwie do kultury jej podgrupy10. Zdobienia na ciele żywego człowieka są blisko związane z dekoracjami na tarczach stanowiących jego osłonę. Są być może najbardziej wyrazistym przykładem nadawania poprzez sztukę dodatkowego znaczenia lub obdarzania siłą magiczną przedmiotów użytkowych.

Teresa Mielniczuk i Bohdan Grzegorzewski w swojej pracy Historia ramy do obrazu przedstawiają obramienie wizerunku demona z kręgu kultury Papua, będącą w zbiorach Museum of Primitive Art w New York na potwierdzenie przypuszczenia, iż dekoracyjneobramienie w formie geometrycznie ornamentowanego pasma podkreśla jedynie kształt tarczy. Czy ornament zawsze pełni rolę czysto dekoracyjną? Bywają ornamenty w większym stopniu symboliczne, znaczące niż przeznaczone do zdobienia, do upiększania przedmiotów nimi pokrytych. Znaki umowne, symbole, zjawiają się tu często w postaci najmniej oczekiwanej: oto na przykład u pewnych ludów pasterskich, oddających boską cześć Słońcu, wszelkie formy koliste w ozdobach stanowiły aluzję do bóstwa. A cóż powiedzieć o geometrycznych, rytmicznie powtarzających się znakach, które znaleźć można na broni, na tarczach wojowników, w tatuażu? Jakże niewiele chodziło tu pierwotnie o piękny, przynoszący radości estetyczne wzór, jak bardzo natomiast o to, by przy pomocy magicznych znaków zapewnić sobie pomoc bogów, by wreszcie – pełną grozy dekoracją tarczy – przerazić przeciwnika. Oczywiście – w tym ostatnim przypadku musiał już wejść w grę kolor, działanie ornamentu linearnego byłoby bowiem zbyt subtelne, delikatne11.

Przypisy

8Mielniczuk T., Grzegorzewski B., Historia ramy do obrazu, Warszawa1998, s. 5.

9Ibidem, s. 7.

10Honour H., Fleming J., op. cit., s. 741.

11Osęka A., Spojrzenie na sztukę, Warszawa 1988, s. 46.

Spis treści - fragment

Strona tytułowa

1.2 Historia obramienia

Przypisy