Czy znasz kwiaty z mojego ogrodu? ebook

Antonina Zachara-Wnękowa

CZY ZNASZ KWIATY Z MOJEGO OGRODU?

Rabka 2008

Publikacja ukazała się dzięki finansowemu wsparciu:

Burmistrza Miasta i Gminy Rabka-Zdrój

Fundacji Rozwoju Regionu Rabka

Proboszcza Parafii św, Teresy w Rabce-Zdroju

Rysunki na okładce, ilustracje:

Antonina Zachara-Wnękowa

Kolegium redakcyjne:

ks. Józef Kapcia,

Maria Wawryków,

Zbigniew Kopytek,

Wojciech Kusiak

Redakcja: Marcin Jagła

Korekta: Zofia Stojakowska-Staichowa

Copyright © 2008 by Muzeum im, Władysława Orkana w Rabce-Zdroju

Copyright © 2008 by Zbigniew Kopytek

ISBN 978-83-903898-2-0

Wydawca:

Muzeum im, Władysława Orkana w Rabce-Zdroju

Wydanie 1

Nakład 1000 egz.

Skład komputerowy i druk:

CYFRA centrum druku,

34-400 Nowy Targ, ul, Szaflarska 94, tel, (0-18) 266 35 09

Jeśli będziesz czytał moje wiersze

– a będzie to wieczorem

– niech gwiazdy przy tobie staną!

Jeśli będziesz czytał moje wiersze

– a będzie to poranek

– niechaj miedze jak wstążki

wywiną się z mej książki

i pachną ci kwiatami wezbrane.

Od redakcji

Nika nie ide od wos... – te słowa Antoniny Zachary-Wnękowej stały się myślą przewodnią dla działań grupy osób, która z inicjatywy Zbigniewa Kopytka podjęła się przygotowania do druku niniejszego tomiku poezji. W skład komitetu redakcyjnego weszli: Zbigniew Kopytek – wieloletni działacz Związku Podhalan, przyjaciel poetki i opiekun jej spuścizny literackiej, ksiądz Józef Kapcia – proboszcz parafii Św. Teresy w Rabce-Zdroju, Maria Wawryków – nauczycielka polonistka i bibliotekarka Szkoły Podstawowej nr 2 oraz Wojciech Kusiak – muzealnik, kustosz Muzeum im. Wł. Orkana.

Wszystkich nas połączyła fascynacja osobą oraz twórczością Pani Antoniny. Jeszcze za życia poetki wiele jej utworów doczekało się publikacji w książkach lub czasopismach, zyskując przychylne oceny krytyków. Od roku 1984 organizowany jest konkurs recytatorski jej Imienia. Dzięki temu w świadomości wielu czytelników zaistniała jako autorka wierszy literackich i gwarowych, jednak mniej znana jest jako twórca gorczańskich baśni, wierszy i powiastek dla dzieci, utworów scenicznych czy prac plastycznych (chętnie malowała motywy kwiatowe, ilustrowała swoje wiersze i baśnie). Postanowiliśmy to zmienić, gdyż uważamy, że rabczańska poetka zasługuje na to, by cała jej twórczość doczekała się pełnego i starannie opracowanego wydania. „Czy znasz kwiaty z mojego ogrodu?” to wybór wierszy, wśród których znajdziemy zarówno utwory już opublikowane (m.in. w Malwach, Wierszach spod Gorców i Wierszach wybranych,) jak i nieznaną poezję zaczerpniętą z rękopisów poetki. Pragniemy, aby tomik, który oddajemy do Państwa rąk, otwierał całą serię wydawnictw, które mają przybliżyć szerokiemu gronu Czytelników cały dorobek literacki „naszej” Pani Antoniny.

W tomiku zachowaliśmy oryginalny zapis gwarowy, stosowany przez Autorkę, dokonaliśmy też nieznacznych zmian interpunkcyjnych.

Na zakończenie pragniemy podziękować tym wszystkim, którzy swoją przychylnością i wsparciem finansowym umożliwili realizację pierwszego etapu naszego projektu. Przede wszystkim dziękujemy p. Małgorzacie Strączek – wnuczce poetki za udostępnienie archiwum rodzinnego, p. Ewie Przybyło – Burmistrzowi Miasta i Gminy Rabka-Zdrój, Fundacji Rozwoju Regionu Rabka, ks. Józefowi Kapcia – proboszczowi parafii Św. Teresy w Rabce-Zdroju oraz Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju.

Między mitem a rzeczywistością

Od zarania dziejów w interpretacji zjawisk świata ścierają się dwa porządki.

Pierwszy z nich zakłada, że kosmos (a więc i człowiek, i jego życie) podlega prawu odwiecznej cykliczności. Wszystko we wszechświecie stanowi wielką całość, pulsującą jednym rytmem. Śmierć i narodziny to tylko dwa oblicza tego samego fenomenu, a ściślej dwa punkty przeciwpołożne jednego cyklu, który opisać można następująco:śmierć – pogrzeb (umieszczenie ziarna w ziemi, czyli akt poczęcia) –narodziny(odrodzenie, odnowienie) – wzrost – rozkwit – upadek –śmierć. I tak w koło, bez końca. Cykliczności ludzkiego życia odpowiada cykliczność świata przyrody. Następujące po sobie pory roku odzwierciedlają ponadczasowy porządek, w którym istnieje jedna WIOSNA, jedno LATO, jedna JESIEŃ i jedna ZIMA, wirujące na odwiecznej karuzeli czasu. Czas jednak nie niesie ze sobą ani początku, ani końca niczego, nie ma mocy porządkowania rzeczywistości, której zasadą jest wieczne trwanie. Trwać zaś może tylko to, co istnieje. We wszechświecie niczego nie przybywa ani też nie ubywa. Co miało się stać, stało się u prapoczątku, gdy Bóg tworzył świat. Wtedy to był dzień pierwszy, drugi i następne, aż do siódmego, a każdy z nich przynosił NOWOŚĆ. Po tych zdarzeniach nic już nie powstało, a czas przestał odgrywać jakąkolwiek rolę. Kosmos raz puszczony w ruch, wiruje w niezmiennym porządku swych odwiecznych praw. Starość i młodość, dzień i noc, życie i śmierć, radość i smutek, klęska i urodzaj wszystko to powtarza się nieustannie w odwiecznym cyklu pozornie tylko rozszczepiającym PEŁNIĘ na indywidua. Świadomość takiego porządku i jego pełna, bezwarunkowa akceptacja przetrwały w micie. Tylko w mitycznej,pierwotnie sakralnej przestrzeni człowiek jest w stanie ogarnąć wyobraźnią przedwieczne prawa kosmosu lub chociaż zbliżyć się ku nim myślą. Ogarnąć wyobraźnią nie znaczy jednak zrozumieć. Mit, choć tłumaczy świat, nie odwołuje się do rozumu. Wręcz przeciwnie. Posługując się symbolem, unika jednoznaczności. Obfituje mnóstwem tekstów. Ani się nie zaczyna, ani nie kończy na znanej nam ze szkoły mitologii Greków i Rzymian. Każdy naród ma swój kanon tekstów mitycznych. Każda nacja we własnym języku snuje opowieści o początku świata, walce dobra ze złem, światła z ciemnością, człowieka z losem. Znawcy teorii mitu przypisują mu kategorię tekstu niedyskretnego, czyli takiego, który nie wydziela się wyraźnie na tle innych, nie jest autonomiczny w obrębie swych granic. Jeden mit może być reprezentowany przez wiele tekstów, które w istocie nie są podobne, lecz tożsame. O Jedni Wszechświata opowiada Jedna Fabuła jedną narracją.

Przeciwieństwem myślenia mitycznego (mythos) jest myślenie racjonalne (logos) Według porządku rozumu ludzkiego światem rządzi zasada celowości i chronologii wydarzeń. Człowiek tworzy rzeczywistość i panuje nad nią niepodzielnie. Świat daje się opisywać w kategoriach czasu (przeszły, teraźniejszy i przyszły) i trójwymiarowej przestrzeni. Jego bogactwem jest wielość bytów, które ujmuje się w racjonalne klasy porządkujące (rodzaje, gatunki, podgatunki, odmiany itd.). Nauka opisuje rzeczywistość, kreując ją po części, literatura i sztuka poszerzają granice ludzkiej wrażliwości, zaś kultura przechowuje zdobyte tymi drogami informacje w postaci tekstów dyskretnych, czyli ogólnie mówiąc – jednostkowych i niepowtarzalnych. W racjonalnym świecie liczą się argumenty i sądy naukowe. Tezę powinien popierać dowód. Wiedzę należy odróżnić od domniemania. Naiwne wyobrażenia pierwotnych opowieści nie spełniały elementarnych wymogów stawianych wytworom ludzkiego umysłu, więc rozum przeciwstawił się mitowi, stwarzając surową opozycję mythos – logos.

Istnieje jednak pewien obszar, na którym owa opozycja nie zawsze była uznawana i respektowana. Obszarem tym jest literatura. Jak zauważa wytrawny znawca tematu Jurij Łotman:

Wzajemne relacje literatury i mitologii, stopień ich bliskości, dążenie do zbliżania się bądź oddalania stanowią jedną z podstawowych charakterystyk wszelkiego typu kultury [...] Wzajemne oddziaływanie literatury jako faktu artystycznego i mitu, dla którego funkcja estetyczna stanowi tylko jeden z aspektów, szczególnie aktywnie przebiega w przejściowej sferze folkloru. Poezja ludowa z uwagi na swój typ świadomości ciąży ku mitologii, jednakże jako zjawisko sztuki graniczy z literaturą1.

Czy poezja Antoniny Zachary-Wnękowej jest poezją ludową?

Aby dać odpowiedź na to pytanie, należy wyjaśnić, czym w ogóle jest poezja ludowa. Wbrew