Czerwona Seria. Przystanek Moskwa. Niemiecki lekarz na froncie wschodnim 1941 – 1942 ebook

Operacja „Barbarossa”

Ope­ra­cja „Bar­ba­rossa”

Pięć minut do godziny „X”!

Dzi­siaj jest 22 czerwca 1941 roku. Razem z dowódcą bata­lionu Neu­hof­fem i jego adiu­tan­tem Hil­le­man­n­sem stoję na grzbie­cie nie­wy­so­kiego wzgó­rza na połu­dniowo-wschod­niej gra­nicy Prus Wschod­nich. Na wprost przed nami roz­cią­gają się rów­niny Litwy, wciąż jesz­cze pra­wie nie­wi­doczne w pół­mroku przed­świtu. Który to już raz rzu­cam ukrad­kiem okiem na fos­fo­ry­zu­jący w ciem­no­ści cyfer­blat zegarka na ręku. W tym momen­cie jest dokład­nie trze­cia rano. Wiem, że wła­śnie w tej chwili, tak samo jak ja, ner­wowo wpa­trują się w swoje zegarki miliony nie­miec­kich żoł­nie­rzy. Dzia­ła­nia wszyst­kich for­ma­cji Wehr­machtu są ze sobą w pełni zsyn­chro­ni­zo­wane. Trzy ogromne grupy nie­miec­kich armii, wsparte lot­nic­twem, stoją w peł­nej goto­wo­ści do ataku, po któ­rym nastąpi kolo­salna rzeź. To zasty­gła w napię­ciu gigan­tyczna kon­cen­tra­cja nie­zli­czo­nych kom­pa­nii, bata­lio­nów, puł­ków i dywi­zji oraz cze­ka­ją­cych nie­cier­pli­wie swej godziny „zero” licz­nych eskadr Luft­waffe – samo­lo­tów roz­po­znaw­czych bli­skiego i dale­kiego zasięgu, myśliw­ców, bom­bow­ców tak­tycz­nych i nur­ku­ją­cych …

Jeszcze cztery minuty!

Cały nie­miecki front wschodni, od Zatoki Fiń­skiej na pół­nocy po Morze Czarne na połu­dniu, zajął pozy­cje wyj­ściowe do miaż­dżą­cego ataku na Rosję. Natar­cie roz­pocz­nie się jed­no­cze­śnie z terenu Fin­lan­dii, Prus Wschod­nich, Pol­ski, Kar­pat i Rumu­nii. Nikt z nas nie ma naj­mniej­szych wąt­pli­wo­ści, że strasz­liwy szkwał ognia na fron­cie dłu­go­ści ponad dwóch tysięcy kilo­me­trów zmie­cie z powierzchni ziemi nad­gra­niczne umoc­nie­nia nie­przy­ja­ciela. Nasze armie, zahar­to­wane niczym stal na polach bojów pod­bi­tej Europy, już wkrótce nie zosta­wią z nich kamie­nia na kamie­niu. Każdy z naszych żoł­nie­rzy jest w pełni świa­dom zna­cze­nia tej wiel­kiej kam­pa­nii i rozu­mie wagę sto­ją­cego przed nim zada­nia. Nie­za­leż­nie od tego, czy jego wzrok skie­ro­wany jest w stronę Lenin­gradu, Moskwy, Kijowa, Dnie­pru czy Morza Czar­nego, każdy zdaje sobie sprawę z faktu, że roz­ciąga się przed nim bez­kres kra­iny o praw­dzi­wie nie­zmie­rzo­nych odle­gło­ściach.

Jeszcze trzy minuty!

Myślę o swo­ich towa­rzy­szach broni, leka­rzach woj­sko­wych, znaj­du­ją­cych się teraz w Fin­lan­dii, gdzie wła­śnie w tej chwili wstaje świt, który roz­ga­nia mrok. Tutaj, w Pru­sach Wschod­nich, wciąż jesz­cze otula nas nie­prze­nik­niona zasłona głę­bo­kiej, bez­gwiezd­nej i bez­k­się­ży­co­wej nocy, gdzie nisko wiszące chmury zakryły szczel­nie nie­bo­skłon. Od litew­skich pól deli­kat­nie nara­sta i zaczyna wiać leciutki, cie­pły wia­te­rek. Nie­ocze­ki­wa­nie dociera do mnie, że lekko się spo­ci­łem, ale to bar­dziej rezul­tat strasz­nego napię­cia tych ostat­nich, donio­słych chwil, niż efekt duchoty, zwy­cza­jo­wej dla let­nich nocy. W mar­twej ciszy, do przodu, w stronę wyzwa­la­ją­cej mimo­wolne drże­nie linii gra­nicy, bez­sze­lest­nie prze­su­wają się nasi sape­rzy i grupy sztur­mowe. To samo dzieje się nie tylko na naszym odcinku, ale na całej sze­ro­ko­ści ogrom­nego frontu. Jeste­śmy towa­rzy­szami broni – w otu­la­ją­cym nas mroku nocy nie­mal fizycz­nie odczu­wamy łączące nas więzi bojo­wego bra­ter­stwa – czuje je każdy z trzech milio­nów nie­miec­kich żoł­nie­rzy, goto­wych roz­po­cząć naj­więk­szą w histo­rii ludz­ko­ści bitwę – ope­ra­cję „Bar­ba­rossa”.

Nie­da­leko któ­ryś z żoł­nie­rzy zapala papie­rosa. Pod jego adre­sem leci przy­tłu­miona, lecz ostra komenda i nie­do­pa­łek pada na zie­mię, pospiesz­nie przy­dep­nięty woj­sko­wym butem. Nikt nie mówi ani słowa. Kró­luje cisza, z rzadka prze­ry­wana odgło­sem pobrzę­ki­wa­nia metalu, chrap­nię­ciem konia czy ner­wo­wym stu­kiem kopyta. Mam wra­że­nie, że gdzieś w oddali widzę już pierw­sze, nie­śmiałe prze­bły­ski rodzą­cego się świtu. Mimo­cho­dem wyszu­kuję okiem jaki­kol­wiek szcze­gół, w który mógł­bym wcze­pić się wzro­kiem, aby ode­gnać kłę­biące się myśli. Powo­lutku wstaje świt. Na wscho­dzie szare obłoki wypły­wają nie­śpiesz­nie z czerni nocy. Czy te ostat­nie chwile naprawdę będą trwały wiecz­nie? Znowu rzu­cam okiem na zega­rek.

Jeszcze dwie minuty!

Myślę o dale­kim domu i nagle mimo­wol­nie moje myśli bie­gną ku Mar­cie, wią­żąc mnie z nią jakimś nie­wia­do­mym spo­so­bem. Naj­pew­niej śpi teraz, podob­nie jak wszyst­kie inne uko­chane dziew­czyny, żony i matki tysięcy żoł­nie­rzy, któ­rzy tkwią tutaj na tym nie­ogar­nię­tym wzro­kiem fron­cie. Nic nie wie­dzą o tym, co tutaj robimy. Nawet do głowy im nie przyj­dzie, jakie nie­bez­pie­czeń­stwa cze­kają na ich mężów i synów w naj­bliż­szych godzi­nach, dniach, mie­sią­cach a, kto wie, może i latach. Dla nich to noc zwy­kła jak tysiąc innych, a i my nie pognie­wa­li­by­śmy się, gdyby i dla nas taka była. Ale zamiast tego pój­dziemy do ataku. Nie­koń­czącą się pro­ce­sją będą prze­su­wać się przed nami nazwy mia­ste­czek, wsi i nazwi­ska poszcze­gól­nych ludzi. Nie­któ­rym dopi­sze szczę­ście i oca­leją, nie­które prze­staną ist­nieć, inne odci­sną nie­za­tarte piętno w naszej pamięci. Będą i takie, które trwale zapi­szą się na kar­tach histo­rii. Które z nich? Tego jesz­cze nie wiemy. Wsie znikną z obli­cza ziemi, mia­sta obrócą się w perzynę. Nie­szczę­śni ludzie będą stać na pobo­czach dróg z oczami sze­roko otwar­tymi z prze­ra­że­nia. Nie­zli­czone mogiły wyro­sną na polach bitew i wzdłuż szos. Świt jest coraz bli­żej i gdy tylko pierw­sze pro­mie­nie słońca prze­go­nią na hory­zon­cie noc, obu­dzi się wojna.

Jeszcze minuta!

Nie jeste­śmy w sta­nie myśleć o niczym innym, tylko o tym, co nastąpi w ciągu kilku naj­bliż­szych sekund. Napię­cie osiąga taki poziom, że dosłow­nie trudno jest oddy­chać. Cze­kamy, twa­rze zasty­gły na kamień, tylko puls sza­leje i dudni w skro­niach. Jakby cały świat zastygł razem z nami w tym nie­ludz­kim ocze­ki­wa­niu…

I nagle, jakby nie­ocze­ki­wa­nie, jakby zni­kąd, ciszę roz­rywa pora­ża­jący huk tysięcy nie­miec­kich dział. Strzela ich tyle, że ich salwy zle­wają się w jeden, ogłu­sza­jący ryk. W oka mgnie­niu bły­ski wystrza­łów zamie­niają pół­mrok przed­świtu w jasny dzień. W tej sekun­dzie prawdy, roz­dzie­ra­ją­cej życie na czas pokoju, który został już w prze­szło­ści i wojnę, która staje się teraź­niej­szo­ścią, nasza arty­le­ria odzywa się jed­nym gło­sem na całym, dłu­gim na ponad dwa tysiące kilo­me­trów fron­cie tak ide­al­nie równo, jakby uru­cho­miona poje­dyn­czym, elek­trycz­nym syn­chro­ni­za­to­rem. Roz­pę­tuje się praw­dziwe pie­kło i w tych strasz­nych chwi­lach na naszych oczach two­rzy się histo­ria. Działa wszyst­kich kali­brów biją prak­tycz­nie bez­po­śred­nim ogniem po przed­niej linii obrony Rosjan. Poci­ski naj­cięż­szych moź­dzie­rzy lecą w stronę prze­ciw­nika, prze­la­tu­jąc wprost nad naszymi gło­wami z cięż­kim, mro­żą­cym krew w żyłach wyciem. Ich głę­bo­kiemu basowi zaczy­nają towa­rzy­szyć nie­zli­czone serie kara­bi­nów maszy­no­wych i auto­ma­tów. Gdyby nie dra­ma­tyzm sytu­acji, można by przy­jąć ich ter­kot za odgłos kle­kotu nie­szko­dli­wych, dzie­cię­cych zaba­wek. Rosja­nie w końcu zaczy­nają odpo­wia­dać ogniem. Dobrze sły­chać jęk ich cięż­kich poci­sków lecą­cych w mrok nocy za nami. Jed­nak, gdy ogień więk­szo­ści nie­miec­kich dział zostaje stop­niowo napro­wa­dzony na przedni skraj obrony nie­przy­ja­ciela, inten­syw­ność salw rosyj­skich rośnie do nie­prze­rwa­nego cre­scendo.

W ślad za tym maso­wym przy­go­to­wa­niem arty­le­ryj­skim idą do przodu nasze grupy sztur­mowe i wysu­nięte pod­od­działy pie­choty, które wdzie­rają się na linię obrony nie­przy­ja­ciela. Wyprze­dzają je nasze czołgi, które plu­jąc ogniem wyry­wają się od razu daleko do przodu. Dosłow­nie w kilka chwil cały front wschodni ogar­nia poże­ra­jący wszystko pło­mień.

* * *

Nasz trzeci bata­lion 18-go pułku pie­choty znaj­duje się na pozy­cjach wyj­ścio­wych w peł­nej goto­wo­ści bojo­wej i wciąż jesz­cze ocze­kuje osob­nego roz­kazu do ataku. Istota naszego zada­nia polega na tym, aby w kry­tycz­nej chwili wes­przeć nasze grupy sztur­mowe w miej­scach, gdzie obrona okaże się naj­trud­niej­sza do prze­ła­ma­nia. Pół­mrok świtu roz­ja­śniają ośle­pia­jące bły­ski ognia arty­le­ryj­skiego i w ich świe­tle ze szczytu naszego wzgórka widać jak szybko nasze pod­od­działy posu­wają się do przodu. Póki co, od naszego głów­nego celu – Moskwy – dzielą nas pra­wie dwa tysiące kilo­me­trów rosyj­skiej ziemi.

Nasza 6 Dywi­zja Pie­choty wcho­dzi w skład Grupy Armii „Cen­trum” dowo­dzo­nej przez feld­mar­szałka von Bocka. Na to zgru­po­wa­nie zwró­cone będą oczy całych Nie­miec w nadziei na wspa­niałe, bły­ska­wiczne zwy­cię­stwo. Ocze­kuje się od nas wię­cej niż od Grupy Armii „Połu­dnie”, nacie­ra­ją­cej na Ukra­inie i Grupy Armii „Pół­noc”, kie­ru­ją­cej się na Lenin­grad. Zda­jemy sobie sprawę, że ze wszyst­kich zadań sto­ją­cych przed armiami nie­miec­kimi, nasze ma nie tyle prio­ry­te­towe, co wręcz pierw­szo­pla­nowe zna­cze­nie.

Litew­ski poste­ru­nek gra­niczny pali się jasnym pło­mie­niem. Więk­szość przygra­nicznych umoc­nień została znisz­czona ogniem arty­le­rii i wzięta sztur­mem. Mężny opór sta­wiają tylko poszcze­gólne beto­nowe schrony bojowe, któ­rych obrońcy z upo­rem kon­ty­nu­ują walkę. Ale i te umoc­nie­nia wkrótce zostaną okrą­żone i zli­kwi­do­wane. Oto grupa „Sztu­ka­sów”, naszych bom­bow­ców nur­ku­ją­cych, prze­la­tuje nad nami, kie­ru­jąc się na wschód. Jak na para­dzie, jeden za dru­gim wycho­dzą z szyku, prze­wa­lają się na skrzy­dło i w ogłu­sza­ją­cym wyciu syren pra­wie pio­nowo pikują do ziemi. Huk roz­ry­wa­ją­cych się bomb wplata się w maje­sta­tyczną sym­fo­nię wiel­kiej bitwy. Samo­loty wyko­nują nawrót i ata­kują ponow­nie, tym razem ostrze­li­wu­jąc wroga z broni maszy­no­wej, po czym zni­kają gdzieś w oddali. Z naszego sta­no­wi­ska na wzgórku wygląda to jak jakaś wielka insce­ni­za­cja, a prze­cież wszystko dzieje się cał­kiem na poważ­nie. Za mną widzę monu­men­talną postać dowódcy naszego bata­lionu, Neu­hoffa. Stoi z lor­netką w ręku i dosłow­nie jakby pró­bu­jąc sam sie­bie prze­ko­nać, po raz kolejny dwu­znacz­nie mru­czy pod nosem:

– No i oto jeste­śmy w sta­nie wojny z Rosją! Wojny z Rosją!

Dzień wstaje i lekki wia­te­rek, wie­jący od strony Litwy, cich­nie. Przed nami roz­pala się coraz wię­cej poża­rów. Kłę­bami pod­no­szą się chmury brudno-czar­nego dymu i powoli roz­peł­zają się nad budzą­cymi się ze snu cie­ni­stymi lasami i nie­licz­nymi wzgó­rzami. Goniec-moto­cy­kli­sta przy­wozi roz­kaz – mamy ruszać. Jest godzina 3:45 rano. Aż nie chce się wie­rzyć, ze minęło zale­d­wie jakieś czter­dzie­ści minut od czasu, gdy ode­zwały się nasze działa. Neu­hoff posyła łącz­nika z roz­kazami dla naszych łącz­no­ściow­ców. Roz­lega się komenda „Przy­go­to­wać się!” i od razu ruszamy. Jakby kamień spadł z serca – wresz­cie idziemy do przodu. Ja sam nie idę jed­nak na pie­chotę, jadę na moim koniu i musze trzy­mać go na krót­kiej uździe. Plut (tak nazywa się moja kobyła) zacho­wuje się nie­spo­koj­nie, naj­wy­raź­niej moje zde­ner­wo­wa­nie udzie­liło się też zwie­rza­kowi. Sta­ram się tro­chę uspo­koić, już nie­długo zarówno czło­wiek jak i koń przejdą nie­ła­twy chrzest bojowy. Zadaję sobie zatem cał­kiem nie­pro­ste pyta­nie: jak sam się spra­wię? Nie­po­koi mnie to, że ogar­nia­jąca mnie ner­wo­wość może nega­tyw­nie wpły­nąć na pew­ność mojej ręki, co może mieć fatalne skutki, gdy prze­pro­wa­dza się ope­ra­cję. Macam torbę z medy­ka­men­tami i narzę­dziami lekar­skimi, którą, zgod­nie z prze­pi­sami, mam przy­tro­czoną do sio­dła. Stop­niowo docho­dzę do wnio­sku, że jed­nak wszystko jest gene­ral­nie w porządku. Peter­mann, do któ­rego obo­wiąz­ków należy dba­nie o mojego konia, truchta za mną, wio­ząc dwie torby sani­tarne z opa­trun­kami i narzę­dziami chi­rur­gicz­nymi. W sani­tarce, która podąża za nami w odle­gło­ści kil­ku­set metrów, jest reszta naszych sani­ta­riu­szy: Dehorn, Müller i Wege­ner.

Napo­ty­kamy naszego pierw­szego ran­nego żoł­nie­rza. Rana w rękę od kuli. Wyła­wiam z torby przy­go­to­wane wcze­śniej w nad­mia­rze pakiety sani­tarne i ban­daże, po czym roz­plą­tuję ela­styczną opa­skę uci­skową i zdej­muję tym­cza­sowy opa­tru­nek nało­żony przez sani­ta­riu­sza na polu boju. Krwa­wie­nie jest nie­wiel­kie, gdyż naj­wi­docz­niej pocisk prze­szedł na wylot i tylko nie­znacz­nie zaha­czył o kość. Zakła­dam opa­skę ścią­ga­jącą i zawie­szam mu rękę na tem­blaku.

– No, jak tam na pierw­szej linii? – pytam żoł­nie­rza.

– Kapral Schaf­fer zabity. I jesz­cze jeden ofi­cer, któ­rego nie znam – odpo­wiada. – O ile wiem, nie ma wię­cej zabi­tych i ran­nych. Atak idzie dobrze. Szcze­gó­łów nie znam, panie porucz­niku. Wszystko dzieje się bar­dzo szybko.

– Dra­łuj tą drogą do tyłu, dopóki nie napo­tkasz sani­tarki, która jedzie za nami – mówię mu.

Żoł­nierz bez ocią­ga­nia, z uśmie­chem udaje się w naka­za­nym kie­runku. Można powie­dzieć, że wojna skoń­czyła się dla niego pięć minut po tym, jak się zaczęła. Wska­kuję znowu w sio­dło, popę­dzam Pluta i doga­niam główną część naszej kolumny. Peter­mann podąża moim śla­dem. Wkrótce truch­tamy obok dowódcy bata­lionu Neu­hoffa i jego adiu­tanta Hil­le­man­nsa. Sły­szę jak ten pierw­szy pyta:

– Wszystko gra?

– Tak jest, panie majo­rze! Straty, jak dotąd, nie­wiel­kie.

– Jak pan zamie­rza zapew­nić pomoc ran­nym w sytu­acji, gdy pod­od­dział jest tak roz­cią­gnięty?

– Wszystko jest zapla­no­wane w naj­drob­niej­szych szcze­gó­łach, panie majo­rze!

– Wszystko pięk­nie, Haape, ale jak kon­kret­nie zamier­za­cie to robić? – piłuje mnie Neu­hoff.

– Droga, prze­bie­ga­jąca z zachodu na wschód obok poste­runku gra­nicz­nego, łączy się z szosą na Kal­wa­rię. Kie­ruje się tam major dok­tor Schultz wraz z kom­pa­nią sani­tarną i będzie przej­mo­wał wszyst­kich ran­nych, któ­rym udzie­lam pomocy w warun­kach polo­wych. Drogą będzie kur­so­wać sani­tarka wraz ze spe­cjal­nie poin­stru­owa­nymi sani­ta­riu­szami, któ­rzy będą zabie­rać ran­nych i dowo­zić ich do szpi­tala w Kal­wa­rii. Cię­żej ranni zostaną tym­cza­sowo roz­miesz­czani w oko­licz­nych domach i następ­nie także będą prze­wo­żeni do szpi­tala lub pozo­staną pod opieką przy­dzie­lo­nych im sani­ta­riu­szy. Dokład­nie w taki sam spo­sób zor­ga­ni­zo­wana jest ewa­ku­acja ran­nych w pozo­sta­łych bata­lio­nach.

– Niech będzie – łaska­wie burk­nął pod nosem Neu­hoff.

* * *

Pole­głym ofi­ce­rem z naszego bata­lionu oka­zał się cał­kiem jesz­cze mło­dziutki pod­po­rucz­nik Stock. Zastrze­lił go rosyj­ski snaj­per, który zasiadł w wyso­kim zbożu. Ciało zna­le­ziono na stra­to­wa­nym polu żyta. Dwóch ludzi z jede­na­stej kom­pa­nii Kra­mera, w któ­rej słu­żył Stock, kopało mu wła­śnie grób w mięk­kiej ziemi tuż obok owego pola. Czte­rech rosyj­skich jeń­ców obser­wo­wało tą pro­ce­durę w ponu­rym mil­cze­niu. Dwaj z nich mieli nało­żone świeże, gazowe ban­daże, przez które jesz­cze sączyła się krew. Mój malutki i nad­zwy­czaj ruchliwy ordy­nans Dehorn zdą­żył już nawet napoić jed­nego z Rosjan wodą ze swo­jej manierki. Zauwa­ży­łem, że dwóm jeń­com, sto­ją­cym tro­chę z boku, nie oka­zano żad­nej pomocy medycz­nej, choć u jed­nego z nich ziała na nodze duża, sil­nie krwa­wiąca rana. Całej czwórki pil­no­wał jeden z moich sani­ta­riu­szy, Wege­ner. Wszystko wska­zy­wało na to, że w ręku trzyma auto­mat dopiero co pole­głego Stocka. Trzeci z moich sani­ta­riu­szy, Müller, także nie odry­wał oczu od jeń­ców, przy czym był wzbu­rzony i jakby oszo­ło­miony.

Cały czas trzy­ma­jąc Rosjan na muszce, Wege­ner zasa­lu­to­wał i zamel­do­wał:

– Panie porucz­niku! Opa­trzy­li­śmy tych dwóch, ale co mamy robić z tam­tymi? Zro­bili zasadzkę na pana porucz­nika Stocka. Zacza­ili się w zbożu i zabili go strza­łem w plecy. Potem nasi ludzie neu­tra­li­zo­wali tych typów gra­na­tem. Mamy im niby udzie­lić pomocy?

– Nie jeste­śmy sędziami, Wege­ner! – prze­rwa­łem mu ostro. – Nasza robota to pomoc ran­nym, zarówno Niem­com jak i Ruskom. Nawet jeśli ci Ruscy fak­tycz­nie zabili jed­nego z naszych ofi­ce­rów. A teraz bądź łaskaw opu­ścić swój auto­mat!

Dwaj nasi ludzie zakoń­czyli w tym cza­sie rycie grobu i opusz­czali do dołu ciało Stocka. Zasy­pali mogiłę pia­skiem, saper­kami ufor­mo­wali mały kop­czyk i skle­ciw­szy z brzo­zo­wych gałęzi krzyż, wetknęli go w świeżą zie­mię. No i tyle można było zro­bić dla pole­głego kolegi. Rzecz jasna, na krzyżu zatknęli jesz­cze hełm i powie­sili nie­śmier­tel­nik, co miało świad­czyć o tym, iż pocho­wany tam jest pod­po­rucz­nik Stock, lat dwa­dzie­ścia jeden… Oczy­wi­ście, nie było tam na przy­kład napi­sane, że młody porucz­nik, o deli­kat­nej i wraż­li­wej natu­rze, był feno­me­nal­nym pia­ni­stą, który, gdy opusz­czaliśmy Nor­man­dię, zagrał na mszy w kaplicy w Lit­try „Sonatę księ­ży­cową” w taki spo­sób, że wszy­scy zapo­mnie­li­śmy o świe­cie bożym, za to przy­po­mnie­li­śmy sobie o wszyst­kim, co ważne i wieczne. A teraz nagle został wyrwany z życia, z jego pięk­nem i peł­nią, aby dołą­czyć do mar­nych zesta­wień pole­głych. I wszystko to stało się w ułamku sekundy, w tym żało­śnie nie­istot­nym mgnie­niu oka, które potrze­bo­wał kawa­łek oło­wiu, aby prze­być drogę z lufy rosyj­skiego kara­binu snaj­per­skiego do jego serca. Do tego czasu byłem, rzecz jasna, świad­kiem nie­jed­nej śmierci, ale bazu­jąc na cał­kiem subiek­tyw­nym i nie tak znowu ogrom­nym doświad­cze­niu, z jakie­goś dzi­wacz­nego powodu odno­si­łem naiwne wra­że­nie, iż przed uda­niem się w podróż do innego świata czło­wiek ma jesz­cze dla sie­bie przy­naj­mniej kilka ostat­nich minut…Ni­gdy wcze­śniej nie widzia­łem, aby można było pozba­wić czło­wieka życia tak szybko i, jeśli można to w ten spo­sób okre­ślić, tak czy­sto! Nie­ocze­ki­wana śmierć Stocka jakby prze­łą­czyła mnie z trybu myśle­nia o sobie samym na tryb myśle­nia o moich towa­rzy­szach broni. Nale­żało raz na zawsze skoń­czyć z uża­la­niem się nad samym sobą. W jed­nej chwili prze­me­blo­wała mi się cała skala war­to­ści i od tej pory patrzy­łem na ota­cza­jący mnie świat oczami moich towa­rzy­szy z trze­ciego bata­lionu. Z prze­ra­ża­jącą jasno­ścią dotarło do mnie, że w przy­szło­ści naszemu bata­lio­nowi mogą przy­tra­fić się rze­czy, które stop­niowo wymażą z pamięci mło­dego pod­po­rucz­nika Stocka i jego cien­kie palce pia­ni­sty po pro­stu dla­tego, że czeka nas całe mnó­stwo nie mniej tra­gicz­nych wyda­rzeń.

Minę­li­śmy pło­nący poste­ru­nek straży gra­nicz­nej połą­czony z urzę­dem cel­nym i zosta­wia­jąc tym samym za sobą Prusy Wschod­nie, wkro­czy­li­śmy na Litwę. W tyle pozo­stały ostat­nie nie­zbyt piękne widoki, któ­rych głów­nym ele­men­tem były łąki i pola naprędce omo­tane dru­tem kol­cza­stym. Prze­kra­cza­jąc gra­nicę zna­leź­li­śmy się w zupeł­nie innym świe­cie. Zie­mia, siel­skie widoczki i ogól­nie cała przy­roda nie­wiele się róż­niły po obu stro­nach tej sztucz­nie przez czło­wieka wznie­sio­nej gra­nicy. Róż­nica jed­nak dosłow­nie rzu­cała się w oczy: przy­szli­śmy z zadba­nych, wspa­niale kul­ty­wo­wa­nych ziem Wschod­nich Prus, z ich pięk­nymi zagro­dami i gospo­dar­stwami i rap­tem, ku naszemu kom­plet­nemu osłu­pie­niu, zna­leź­li­śmy się pośród jakichś dzi­kich, kamie­ni­stych pól, prze­ty­ka­nych wio­secz­kami z walą­cymi się cha­tami, w któ­rych miesz­kali strasz­nie bied­nie odziani ludzie.

Trwało to rap­tem godzinę z kawał­kiem i wojna prze­to­czyła się im nad gło­wami, nie doty­ka­jąc ich i pra­wie nie przy­no­sząc szkód. Po pro­stu zosta­wiła ich w tyle i tym samym jakby od razu się dla nich zakoń­czyła. Liczni i roz­trzę­sieni przed­sta­wi­ciele miej­sco­wej lud­no­ści zaczy­nali już nie­śmiało wynu­rzać się ze swo­ich ukryć, ale wyglą­dali przy tym jakby bez­rad­nie i znaj­do­wali się w sta­nie kom­plet­nego cha­osu. Ci Litwini z rejo­nów pogra­nicz­nych z pew­no­ścią musieli być świad­kami roz­wi­nię­cia sił sowiec­kich i zapewne nie ocze­ki­wali, że tak nagle i szybko potra­fimy się z nimi upo­rać. Nie­stety, nie mie­li­śmy czasu, aby się zatrzy­mać i z nimi pomó­wić. Przed­nie oddziały naszej pie­choty wkli­no­wały się już na cztery-pięć kilo­me­trów w tery­to­rium prze­ciw­nika, zaś nasze czołgi naj­wi­docz­niej pognały po litew­skich rów­ni­nach dużo dalej, roz­po­czy­na­jąc pierw­sze z wielu ope­ra­cji okrą­że­nio­wych tej wojny. Nie­przy­ja­ciel, mający znaczną prze­wagę w sprzę­cie i sile żywej, ucie­kał w panice. Naszym zada­niem było spra­wić, aby tak było i w przy­szło­ści. Cały ranek spę­dzi­li­śmy na for­sow­nym mar­szu. Oczy i szyje bolały nas od odpro­wa­dza­nia wzro­kiem prze­la­tu­ją­cych nam nad gło­wami eskadr cią­gną­cych na wschód: Hein­kli i Dornie­rów z ich baso­wym, jakby pul­su­ją­cym bucze­niem, Mes­ser­sch­mit­tów prze­la­tu­ją­cych z ogłu­sza­ją­cym wyciem i nie­zli­czo­nych Stu­ka­sów. Wszyst­kie grupy samo­lo­tów leciały jak na para­dzie, zacho­wu­jąc ide­alne odstępy mię­dzy sobą tak, jakby nie było prost­szego zaję­cia na świe­cie niż nalot na wykryte zgru­po­wa­nia wroga na zaję­tym, lecz wciąż spor­nym tery­to­rium, gdzie wciąż jesz­cze toczyły się aktywne dzia­ła­nia bojowe.

Nagle usły­sze­li­śmy inny rodzaj dźwięku, huczący i nie­znany, stop­niowo przy­bli­ża­jący się z każdą minutą, ale nie byli­śmy w sta­nie dostrzec nic mniej lub bar­dziej kon­kret­nego, nawet za pomocą lor­ne­tek. I nagle, w sze­ro­kiej luce mię­dzy nisko wiszą­cymi chmu­rami, zoba­czy­li­śmy spraw­ców tego odgłosu: pięć… sześć… sie­dem rosyj­skich samo­lo­tów bom­bo­wych. Kolumna mar­szowa zatrzy­mała się i ludzie rzu­cili się w bok od drogi w poszu­ki­wa­niu jakiego bądź ukry­cia. Obsługi dzia­łek prze­ciw­lot­ni­czych czym prę­dzej pozaj­mo­wały sta­no­wi­ska. Teraz było już wyraź­nie widać, że nie są to cięż­kie bom­bowce, ale małe, tępo­nose myśliwce-mono­plany, dodat­kowo w towa­rzy­stwie podob­nych do nich dwu­pła­tow­ców, być może bom­bow­ców nur­ku­ją­cych. Cała ta grupa kie­ro­wała się pro­sto na zachód i po chwili prze­le­ciała dokład­nie nad naszymi gło­wami. Oka­zało się, że na szczę­ście to nie my byli­śmy ich celem. Nasi prze­ciw­lot­nicy i kaemi­ści otwo­rzyli do nich nie do końca zor­ga­ni­zo­wany ogień. Samo­loty obni­żyły pułap lotu, odbiły w prawo od pier­wot­nego kursu i zrzu­ciły swój ładu­nek gdzieś za naszymi ple­cami, pół­tora-dwa kilo­me­try z tyłu. Zoba­czy­li­śmy wzno­szące się tam w górę kłęby dymu i kurzu. Sowiec­kie samo­loty zawró­ciły na wschód i ponow­nie prze­le­ciały pra­wie nad nami, mija­jąc naszą kolumnę lekko z boku, ale nie lecieli już w tak pięk­nym szyku jak nasze asy. Po chwili wzno­wi­li­śmy nasz marsz w tym samym kie­runku.

A oto i nasi pierwsi jeńcy! Bacz­nie i nie­malże chci­wie się w nich wpa­tru­jemy, chcąc od razu dowie­dzieć się jak naj­wię­cej o naszym nowym prze­ciw­niku. Było ich około pięć­dzie­się­ciu, czyli w przy­bli­że­niu cały plu­ton. Rosja­nie ubrani byli w zno­szone mun­dury w bli­żej nie­okre­ślo­nym, żółto-zie­lo­nym kolo­rze. Wyglą­dali jakoś tak nie do końca po woj­sko­wemu, tacy roz­mem­łani, za to wszy­scy równo ogo­leni do gołej skóry. Ich sze­ro­kie, mię­si­ste twa­rze były zadzi­wia­jąco pozba­wione jakie­go­kol­wiek wyrazu.

Z poło­żo­nego nie­da­leko od drogi gospo­dar­stwa, które wła­śnie mija­li­śmy, roz­le­gły się krzyki – wołano sani­ta­riu­szy, aby udzie­lili pomocy znaj­du­ją­cym się tam ran­nym. Pod­sko­czy­łem tam w towa­rzy­stwie Dehorna i Wege­nera. Na miej­scu zasta­li­śmy grupę cywi­lów oraz sporo ran­nych rosyj­skich żoł­nie­rzy. Udzie­li­łem pomocy wszyst­kim potrze­bu­ją­cym, któ­rzy mieli cięż­sze zra­nie­nia, pod­czas gdy Wege­ner zajął się lżej­szymi przy­pad­kami. Kaza­łem mu następ­nie zamel­do­wać kom­pa­nii sani­tar­nej o miej­scu, gdzie znaj­dują się ranni, a potem czym prę­dzej dołą­czyć do mnie.

Zakoń­czyw­szy opa­try­wa­nie ran­nych, ruszy­li­śmy w dal­szą drogę. Muszę zazna­czyć, że w miarę naszego posu­wa­nia się na wschód, bio­rąc pod uwagę spe­cy­fikę naszych zadań, coraz bar­dziej zaczą­łem doce­niać konia, jako naj­lep­szy śro­dek loko­mo­cji. Pogna­łem galo­pem wzdłuż drogi i tym spo­so­bem już po nie­dłu­gim cza­sie ponow­nie dołą­czy­łem do Neu­hoffa.

Nie­malże w tym samym momen­cie z pola, na któ­rym dosłow­nie jakieś pięt­na­ście metrów od nas łagod­nie koły­sały się łany zboża, roz­le­gły się nagle strzały. Neu­hoff osa­dził konia tak gwał­tow­nie, że ten aż wspiął się na tyl­nie nogi i nie­mal się prze­wró­cił. Nikt nie miał cie­nia wąt­pli­wo­ści, że strze­lano wła­śnie do nas. W oka mgnie­niu wysko­czy­li­śmy z sio­deł i przy­gięci nisko do ziemi zdą­ży­li­śmy zauwa­żyć jak adiu­tant Neu­hoffa, Hil­le­manns, wraz z kil­koma żoł­nie­rzami, rzu­cili się w zboże, strze­la­jąc w biegu. Zaraz dobie­gły stam­tąd odgłosy krót­kiej, lecz zacię­tej walki wręcz, roz­le­gły się ostre, poje­dyn­cze wystrzały z pisto­le­tów, łomot cio­sów kolb kara­bi­no­wych i stłu­mione krzyki. Pierw­szy na drogę wyto­czył się tycz­ko­waty pie­chur z kom­pa­nii szta­bo­wej, wciąż trzy­ma­jąc swój kara­bin za lufę. Wzru­szył ramio­nami i, jakby takie epi­zody przy­tra­fiały mu się na co dzień, rzu­cił krótko w naszą stronę:

– Po robo­cie!

Od razu zauwa­ży­łem, że kolba jego kara­binu była cała zapać­kana krwią. Wraz z Neu­hof­fem od razu wla­złem w zboże. Na ziemi, dopiero co roz­ry­tej w celu wyko­pa­nia miej­sca do ukry­cia i zbry­zga­nej świeżą krwią, leżały w nie­na­tu­ral­nych pozach ciała czte­rech żoł­nie­rzy i komi­sa­rza. Ich twa­rze były dosłow­nie wpra­so­wane w zie­mię ude­rze­niami kolb. Gdy spo­glą­da­łem na ten prze­ra­ża­jący widok, prze­mknęła mi przez głowę myśl, że ci, któ­rzy przy­go­to­wali tak idio­tyczną zasadzkę, wybrali naj­bar­dziej bez­myślny spo­sób samo­bój­stwa. Zaci­śnięte w spa­zmie śmierci dło­nie komi­sa­rza wciąż ści­skały wyrwane z korze­niami łodygi zboża. Nasze straty były nie­po­rów­ny­wal­nie mniej­sze: jeden żoł­nierz dostał bagne­tem w rękę, drugi miał dra­śnię­cie mię­śnia brzu­cha­tego. Ciut jodyny, tro­chę gazy, parę pla­strów samo­przy­lep­nych i po chwili oby­dwaj byli gotowi, aby kon­ty­nu­ować marsz razem z nami. Neu­hoff, Hil­le­manns i ja poje­cha­li­śmy konno na czele kolumny.

– Nie sądzi­łem, że zoba­czę coś takiego.

Wtó­ru­jąc moim myślom, wstrzą­śnię­tym gło­sem ode­zwał się Neu­hoff:

– W pię­ciu ata­ko­wać cały bata­lion… Toż to czy­ste samo­bój­stwo!

Wkrótce jed­nak mie­li­śmy się prze­ko­nać na wła­snej skó­rze, że takie drobne grupki rosyj­skich stra­ceń­ców okażą się jedną z naszych głów­nych bolą­czek. Dowo­dzeni przez fana­tycz­nych komi­sa­rzy, zosta­wali z tyłu praw­do­po­dob­nie nie cał­kiem z wła­snej woli po tym, jak ich główne siły zostały zmu­szone do pośpiesz­nego odwrotu na wschód. Wyso­kie łany zboża zapew­niały dosko­nałą osłonę dla takich band, które wycze­ki­wały sto­sow­nej chwili, aby zaata­ko­wać nasze masze­ru­jące oddziały. Ni­gdy nie wie­dzie­li­śmy skąd, a przede wszyst­kim, kiedy padną strzały.

W miarę tego, jak słońce pod­no­siło się na nie­bie, sta­wało się coraz bar­dziej i bar­dziej gorąco. Kurz, wzbi­jany tysią­cami żoł­nier­skich butów, stop­niowo osia­dał na mun­du­rach, broni, amu­ni­cji, rękach i twa­rzach, aż w końcu nadał im stały, jasno­żółty odcień. Pył wisiał nad masze­ru­ją­cymi kolum­nami chmurą tak nie­prze­nik­nioną, że ludzie i pojazdy led­wie maja­czyli w niej niczym zjawy nie z tego świata. Od czasu do czasu zwil­ża­łem usta wodą z manierki i byłem nie­zwy­kle rad, gdy nagle zarzą­dzono krótki postój. Było aku­rat połu­dnie i na odpo­czy­nek sta­nę­li­śmy w nie­wiel­kim przy­droż­nym lasku. Led­wie zdą­ży­li­śmy umo­ścić się w dają­cych nie­zbyt wielki cień zaro­ślach, gdy dostrze­gli­śmy zbli­ża­jącą się od wschodu grupę ośmiu rosyj­skich samo­lo­tów bom­bo­wych. Zata­czały prze­pla­ta­jące się kręgi, jaw­nie wyszu­ku­jąc celu.

Tym razem jed­nak przy­szło im spo­tkać się z naszymi Mes­ser­sch­mit­tami. Sto dzie­wiątki spa­dły na nie jak jastrzę­bie na stado gołębi! Ata­ko­wały z góry, od strony słońca, sia­da­jąc na ogon swej ofiary i strze­la­jąc ze wszyst­kich luf. Po ataku myśliwce cią­gnęły świecą w górę, nabie­rały wyso­ko­ści i ponow­nie piko­wały w dół. W ten spo­sób, powoli i meto­dycz­nie posy­łały na zie­mię jeden bom­bo­wiec za dru­gim. Pierw­szy z nich, ogar­nięty pło­mie­niami prze­szedł w nie­kon­tro­lo­wane nur­ko­wa­nie, za nim, pło­nąc niczym pochod­nia, runął na zie­mię drugi. Trze­ciemu urwało płat – kole­biąc się na boki cią­gnął gwał­tow­nie w dół. Pamię­tam, że wtedy zasko­czyło mnie, jak strasz­nie wolno te samo­loty spa­dały. Od bom­bowca z urwa­nym skrzy­dłem ode­rwały się dwie małe, ludz­kie figurki, nad któ­rymi roz­po­starły się cza­sze spa­do­chro­nów. Nasze myśliwce kon­ty­nu­owały polo­wa­nie do momentu, gdy na nie­bie nie pozo­stał ani jeden rosyj­ski samo­lot. W sumie cała walka powietrzna trwała może z dzie­sięć minut.

Prze­jeż­dża­jący koło nas na moto­cy­klu łącz­nik krzyk­nął, że jeden ze strą­co­nych bom­bow­ców runął wprost na kolumnę naszej arty­le­rii. Potrzebna była natych­mia­stowa pomoc medyczna. W towa­rzy­stwie Peter­manna galo­pem puści­łem się we wska­za­nym kie­runku i po przy­by­ciu na miej­sce stwier­dzi­łem, iż pięt­na­stu arty­le­rzy­stów jest już mar­twych. Pod osłoną przy­droż­nych krze­wów leżało jesz­cze dzie­wię­ciu ludzi z popa­rze­niami róż­nego stop­nia. U pię­ciu z nich obra­że­nia były na tyle poważne, iż nie łudzi­łem się, aby pocią­gnęli dłu­żej niż jeden-dwa dni. Oce­niw­szy sytu­ację, wysła­łem gońca na moto­cy­klu po sani­tarkę – potrzebne były nosze, gdyż tych ran­nych można było trans­por­to­wać tylko w pozy­cji leżą­cej. W mię­dzy­cza­sie zają­łem się wypeł­nia­niem kart dla każ­dego z pokie­re­szo­wa­nych arty­le­rzy­stów: nauczy­ciel z Duis­burga, ślu­sarz z Essen, leśni­czy z Lip­per­landu, gór­nik z Ham­born, kra­wiec z Din­sla­ken, tram­wa­jarz z Osnabrück i trzech stu­den­tów z Münster. Przez dwie godziny pra­co­wa­łem bez prze­rwy, zanim w końcu mogłem prze­ka­zać ran­nych innej eki­pie sani­tar­nej. Przez ten czas zdą­ży­łem kom­plet­nie stra­cić kon­takt ze swoim bata­lio­nem i nikt nie był w sta­nie powie­dzieć nic sen­sow­nego choćby o przy­bli­żo­nym miej­scu ich prze­by­wa­nia. Zało­ży­li­śmy, że jeśli będziemy posu­wać się w kie­runku połu­dniowo-wschod­nim to nie ma siły, aby­śmy w końcu nie tra­fili na drogę do Kal­wa­rii, która leżała na osi natar­cia naszej dywi­zji.

Wraz z wier­nym Petr­man­nem uda­łem się zatem na skróty polną drogą, mając nadzieje, że obrany kie­ru­nek będzie wła­ściwy, a droga krót­sza. Jed­nakże po prze­ga­lo­po­wa­niu kilo­me­tra usły­sze­li­śmy odgłosy broni strze­lec­kiej i auto­ma­tycz­nej, a po chwili odnie­śli­śmy wra­że­nie, że kule ze świ­stem prze­la­tują nam nad głową. Nie mia­łem wiel­kiego doświad­cze­nia woj­sko­wego i nie byłem w sta­nie oce­nić skąd i z jakiej odle­gło­ści do nas strze­lano – o ile rze­czy­wi­ście strze­lano kon­kret­nie do nas, choć jak okiem się­gnąć, w tym odkry­tym tere­nie, poza nami nie było widać żywego ducha. Na wszelki wypa­dek, czym prę­dzej ukry­li­śmy się w naj­bliż­szej kępie krza­ków. Roz­glą­da­jąc się ostroż­nie na wszyst­kie strony, w nie­du­żej odle­gło­ści od nas zauwa­ży­łem coś, co przy­po­mi­nało chłop­ską zagrodę. Wydała mi się dużo lep­szą kry­jówką niż nędzne zaro­śla, choć zacho­dziła moż­li­wość, że sie­dzi tam pełno Ruskich. Jed­nak ku naszej wiel­kiej uldze w obej­ściu poka­zało się kilku nie­miec­kich żoł­nie­rzy w towa­rzy­stwie ofi­cera. Po chwili sta­łem już przed kapi­ta­nem, któ­remu pokrótce opo­wie­dzia­łem o naszej przy­go­dzie.

– No cóż, zda­rza się – ze sto­ic­kim spo­ko­jem odpo­wie­dział ofi­cer. – W sumie tutaj to nic nowego. Od bla­dego świtu bawimy się z Iwa­nami w te gierki. Moje zada­nie polega aku­rat na prze­cze­sy­wa­niu oko­licz­nych lasów i pól w poszu­ki­wa­niu tych małp. Czort wie, ilu już zdą­ży­li­śmy odstrze­lić. Nała­pa­li­śmy ich pra­wie stu dwu­dzie­stu, ale stra­ci­łem przy tym paru moich naj­lep­szych ludzi. Tak więc szczę­ście wam dopi­sało, dok­torku!

– Już drugi raz – odpo­wie­dzia­łem. – Dzi­siaj rano ostrze­lano z zasadzki mój bata­lion, ale, jak widać, głowa cała.

– Tak jest wszę­dzie w tej cho­ler­nej oko­licy – kon­ty­nu­ował kapi­tan. – Te świ­nie zdą­żyły wyryć mnó­stwo kry­jó­wek na nie­sko­szo­nych polach. Nagro­ma­dzili sporo amu­ni­cji i teraz tylko cze­kają, aż nasze główne siły pójdą dalej, aby strze­lać do małych grup naszych ludzi albo do poje­dyn­czych łącz­ni­ków i goń­ców. A widzie­li­ście, jaka u nich mie­szanka rasowa? Widzia­łem nawet Mon­go­łów, Tata­rów i Kał­mu­ków! Że niby tacy bro­nią swo­jej ojczy­zny pod Pru­sami Wschod­nimi? To cał­kiem dzi­waczne zaję­cie – odstrze­li­wać tych sko­śno­okich mie­szań­ców! Jak­bym gdzieś u Chiń­czy­ków był…

Poga­wę­dziw­szy z nami, kapi­tan wska­zał nam odpo­wiedni kie­ru­nek na Kal­wa­rię. Na poże­gna­nie powie­dział:

– Zakła­dam, że ta hała­stra nie będzie was nie­po­koić po dro­dze. Wygo­li­li­śmy oko­licę cał­kiem nie­źle.

Tym razem jed­nak cały czas zacho­wy­wa­li­śmy czuj­ność. Jadąc polami poczu­łem, że wypa­ro­wało ze mnie uczu­cie stra­chu i nie­zde­cy­do­wa­nia. Rap­tem dotarło do mnie, że prze­cież nie każda kula tra­fia w cel.

Dotar­li­śmy w końcu do głów­nej drogi. Prze­le­wała się po niej nie­ma­jąca końca rzeka masze­ru­ją­cej pie­choty, holo­wa­nej arty­le­rii i roz­ma­itego sprzętu. Wśród tej gigan­tycz­nej masy ludzi i maszyn wpadł mi nagle w oko jeden z samo­cho­dów nale­żący do naszego bata­lionu. Z rado­ścią puści­łem konia w galop pobo­czem drogi. W prze­ciw­nym kie­runku prze­miesz­czały się coraz licz­niej­sze grupy rosyj­skich jeń­ców, kon­wo­jo­wane na tyły. W końcu natkną­łem się na jed­nego z naszych ludzi. Był to bul­do­go­waty, ale nie­moż­li­wie wręcz dobro­duszny porucz­nik Stolz, dowódca dzie­sią­tej kom­pa­nii pie­choty. Był w dosko­na­łym nastroju, gdyż wła­śnie udało mu się z powo­dze­niem wypeł­nić posta­wione zada­nie, które miał do wyko­na­nia kilka kilo­me­trów na pół­noc od drogi. Prze­brnął potem przez pola pełne poje­dyn­czych rosyj­skich strzel­ców i dołą­czył do pozo­sta­łych pod­od­dzia­łów bata­lionu.

– Hej, dok­torku! – zakrzyk­nął do mnie. – Jest dla was robota. Widzi­cie to gospo­dar­stwo?

Koń Stolza pod­sko­czył do mojego tak gwał­tow­nie, że o mały włos nas nie oba­lił. Wielka łapa porucz­nika wska­zy­wała na kilka zabu­do­wań, poło­żo­nych w polu w odle­gło­ści nie­ca­łego kilo­me­tra od drogi.

– Tam są ranni!

– Wasi?

– Dzięki Bogu, nie! Ale pil­nie potrze­bują leka­rza. Na razie sie­dzi tam z nimi tylko sani­ta­riusz-noszowy.

– Dzięki, Stolz! Jadę tam!

– Posłu­chaj­cie no, Haape. Weź­cie lepiej ze sobą dla świę­tego spo­koju paru moich ludzi. Tylko żeby do mnie wró­cili! I w jed­nym kawałku, a nie w czę­ściach!

Wydał następ­nie jakieś pole­ce­nie pod­ofi­ce­rowi i jed­nemu z żoł­nie­rzy, poma­chał mi ręką, a następ­nie poga­lo­po­wał na czoło swo­jej kom­pa­nii, aby dołą­czyć do głów­nych sił naszego bata­lionu. Jeśli cho­dzi o mnie, to już od dobrych kilku godzin nie wie­dzia­łem nic o moich sani­ta­riu­szach, ani o przy­dzie­lo­nym nam ambu­lan­sie. Dla­tego też zatrzy­ma­łem jedną z pustych sani­ta­rek, która zgod­nie z roz­ka­zem majora-dok­tora Schultza kur­so­wała w tę i z powro­tem mię­dzy masze­ru­jącą kolumną i miej­scem dys­lo­ka­cji kom­pa­nii sani­tar­nej. Żoł­nie­rze zawsze robili miej­sce dla ambu­lan­sów, nawet wtedy, jeśli trzeba było w tym celu zejść z drogi na pole czy pobo­cze. Roz­ka­za­łem kie­rowcy jechać w kie­runku chłop­skich zagród, sam zaś potruch­ta­łem wraz z Petr­man­nem w ślad za samo­cho­dem. Gdy galo­pem wpa­dli­śmy na podwó­rze, z tyłu za nami w zie­mię ude­rzyło kilka kul, wzbi­ja­jąc fon­tanny pia­sku.

W prze­stron­nej izbie chłop­skiej chaty leżało na ziemi pię­ciu naszych żoł­nie­rzy. Dwóch było już mar­twych, choć ich ciała jesz­cze nie zdą­żyły osty­gnąć. Sani­ta­riusz-noszowy, mówiący spo­koj­nym gło­sem czło­wiek w śred­nim wieku, zamel­do­wał:

– To straszne, panie porucz­niku! Pierw­szy raz w życiu czuję praw­dziwą roz­pacz. Teo­re­tycz­nie dosko­nale wiem, jak udzie­lić pierw­szej pomocy, ale widok takich praw­dzi­wych ran po pro­stu spra­wia, że cała teo­ria ula­tuje mi z głowy! – patrzył na mnie z prze­stra­chem. – Mam nadzieję, że ci dwaj nie umarli przeze mnie. Naprawdę robi­łem, co tylko się dało…

Szybko obej­rza­łem trzech pozo­sta­łych przy życiu ran­nych.

– Tym dwóm nie pomógłby już żaden lekarz. Z tego co widzę, świet­nie żeście się spra­wili, nawet jeśli sądzi­cie, że cała wie­dza z was wypa­ro­wała.

W pierw­szej kolej­no­ści zają­łem się żoł­nie­rzem z cięż­kim postrza­łem jamy brzusz­nej. Kula tra­fiła go poni­żej żołądka, prze­szła na wylot i wyle­ciała w pod­że­bro­wej czę­ści ple­ców, na lewo od krę­go­słupa. Twarz chło­paka była tru­pio­blada, wiel­kie kro­ple potu błysz­czały mu na czole.

– Masz zwy­kłą prze­strze­linę jamy brzusz­nej – jak naj­pro­ściej i moż­li­wie bez­tro­sko tłu­ma­czy­łem żoł­nie­rzowi tak, jak­bym mówił o nie­istot­nym zadra­pa­niu. – Myślę, że może tro­chę naru­szyło ci jelita, ale to nic takiego, od czego się umiera. Trzeba będzie cię szybko ope­ro­wać. Jedyne praw­dziwe zagro­że­nie to wewnętrzny krwo­tok, ale skoro prze­ży­łeś już kilka godzin od zra­nie­nia to zna­czy, że jesz­cze długo poży­jesz.

Posła­łem chło­pa­kowi zachę­ca­jący uśmiech.

– Sani­tarka czeka już na zewnątrz. Poje­dziesz do szpi­tala i tam cię od razu ope­rują. Nie pani­kuj, jesteś już w poło­wie drogi do domu.

Gdy jego wykrzy­wione gry­ma­sem bólu obli­cze tro­chę się odprę­żyło, udało mu się nawet lekko uśmiech­nąć. W tym cza­sie ostroż­nie oczy­ści­łem ranę wlo­tową i wylo­tową, zatka­łem obie tam­po­nami z waty, umo­co­wa­łem je na miej­scu i zakoń­czy­łem całą pro­ce­durę zało­że­niem spe­cjal­nego dezyn­fe­ku­jąco-her­me­ty­zu­ją­cego pakietu z celu­lozy. Potem nożycz­kami wycią­łem brudne i prze­siąk­nięte krwią czę­ści mun­duru wokół rany. Z pomocą sani­ta­riu­sza pod­cią­gnę­li­śmy kolana ran­nego do pod­bródka i tam je pod­wią­za­li­śmy – wszystko w celu mak­sy­mal­nego zmniej­sze­nia napię­cia mię­śni brzu­cha. Na koniec dałem mu zastrzyk prze­ciw­bó­lowy i poda­łem suro­wicę prze­ciw­tęż­cową. Żoł­nie­rza, uło­żo­nego na noszach, oku­ta­li­śmy cie­płym kocem i po wypeł­nie­niu karty infor­ma­cyj­nej, którą zawie­si­łem mu na szyi, zatasz­czy­li­śmy go do sani­tarki.

Następ­nie zają­łem się kolej­nym ran­nym, który otrzy­mał postrzał w głowę. Był nie­przy­tomny, ale krwa­wie­nie już ustało. Zmie­ni­li­śmy opa­trunki i ostroż­nie prze­nie­śli­śmy go do sani­tarki.

Trze­ciemu żoł­nie­rzowi kula prze­szyła na wylot górną część bio­dra. Gumowa opa­ska uci­skowa, mająca zaha­mo­wać upływ krwi, była zało­żona pra­wi­dłowo, powy­żej rany. Jed­nak wyglą­dało na to, że zro­biono to dość dawno, gdyż noga zdą­żyła już pra­wie cał­ko­wi­cie zdrę­twieć. Z torby lekar­skiej wyją­łem przy­go­to­waną spe­cjal­nie na takie oka­zje kla­merkę zaci­skową i pole­ci­łem sani­ta­riu­szowi, aby zdjął gumową opa­skę. Jak tylko to zro­bił, z prze­strze­lo­nej arte­rii, pul­su­jąc, zaczęła walić jasno­czer­wona krew. Całe szczę­ście, że nie była to główna arte­ria, ina­czej szanse na ura­to­wa­nie nogi byłyby marne. Doci­sną­łem do rany tam­pon z waty i poje­dyn­czym, dokład­nym cię­ciem nożyc prze­dłu­ży­łem nieco wierzch rany. Następ­nie szybko usu­ną­łem tam­pon i zaci­sną­łem kla­merkę na uszko­dzo­nej arte­rii. Krwa­wie­nie ustało i krą­że­nie zaczęło powoli wra­cać. W nodze, która zmar­twiała już pra­wie cał­ko­wi­cie, zaczął jako tako funk­cjo­no­wać krwio­obieg, omi­ja­jąc uszko­dzoną i odciętą kla­merką zaci­skową arte­rię. Ranny żoł­nierz popa­trzył na mnie pro­szą­cym wzro­kiem.

– Teraz musimy tro­chę zacze­kać i zorien­to­wać się, czy żyły w nodze nie zostały uszko­dzone i nie utra­ciły zdol­no­ści prze­pusz­cza­nia krwi. Jeśli krwio­obieg okaże się dosta­tecz­nie wydolny, noga będzie jak nowa. Wygląda na to, że w twoim przy­padku wszystko powinno być w porządku – zapew­ni­łem go.

– Panie porucz­niku… – dobiegł do mnie ści­szony głos sani­ta­riu­sza-noszo­wego. – Gospo­dyni zapa­rzyła cały czaj­nik moc­nej kawy.

Z wielką wdzięcz­no­ścią ode­bra­łem tygie­lek gorą­cej kawy z rąk nie­mło­dej kobiety, którą dopiero teraz zauwa­ży­łem. Rzu­ci­łem okiem na zega­rek i zorien­to­wa­łem się, że był już kwa­drans po pięt­na­stej. Wojo­wa­li­śmy z Rosją już od dwu­na­stu godzin, a ja od osiem­na­stu godzin nie mia­łem w ustach ani okruszka i piłem w tym cza­sie tylko wodę. Jeść jakoś się nie chciało, ale pra­gnie­nie było nie­ludz­kie.

Kobieta sama nalała mi wielką fili­żankę kawy i poda­jąc ją, powie­działa w bar­dzo dobrym nie­miec­kim:

– Tak bar­dzo się cie­szę, że pożoga omi­nęła nasz dom! Moja matka była nad­bał­tycką Niemką, a ja sama miesz­ka­łam przez dwa lata w Ber­li­nie, kiedy byłam mała. Cóż to były za szczę­śliwe dni! Stare, dobre czasy!

– Dobre czasy wra­cają! – powie­dzia­łem i pod­nio­słem fili­żankę tak, jak wznosi się kie­lich pod­czas naj­waż­niej­szych, ofi­cjal­nych toa­stów.

Kawa oka­zała się tak pyszna, że dopiw­szy pierw­szą fili­żankę, sam nala­łem sobie drugą. Nagle gdzieś w izbie za nami roz­legł się brzęk tłu­czo­nego szkła – kula tra­fiła w okno.

– I tak mamy przez cały dzień! – z gory­czą stwier­dziła gospo­dyni. – Rosja­nie strze­lają z lasu, który jest za domem. Pełno ich tam jesz­cze sie­dzi.

Wybie­głem na zewnątrz i zawo­ła­łem do sie­bie dwóch ludzi z kom­pa­nii Stolza.

– Coś mi się zdaje, że nie­zbyt pięk­nie się posta­ra­li­ście w cza­sie oczysz­cza­nia oko­licy z Iwa­nów.

– Razem z porucz­ni­kiem Stol­zem prze­cze­sa­li­śmy każdy metr tego lasu! Jak stam­tąd wycho­dzi­li­śmy, nie było za nami ćwierć żywego Ruska – z nie­zmą­co­nym spo­ko­jem odpo­wie­dział mi pod­ofi­cer.

– To niby kto stam­tąd teraz strzela? – napie­ra­łem dalej.

– Nie­wy­klu­czone, że nasz porucz­nik uznał, iż należy coś zosta­wić dla ciu­rów obo­zo­wych, żeby bie­da­czyny mieli o czym pisać do domu.

– Nazwi­sko?! – pod­nio­słem głos.

– Schmidt, panie porucz­niku.

– Zawód?

– Praw­nik, panie porucz­niku. Adwo­kat, za waszym pozwo­le­niem – strze­lił przy tym zgrab­nie obca­sami.

– Czemu nie jestem zdzi­wiony? Tęga głowa i gaduła, co? Tak więc, panie gaduła, obec­nie jeste­ście pod moimi roz­ka­zami i ocze­kuję, że wszyst­kie pole­ce­nia będzie­cie wyko­ny­wać abso­lut­nie bez­dy­sku­syj­nie. Jasne?

– Tak jest, panie porucz­niku.

– No to miej­cie oko na tych Iwa­nów w lesie. Niech sie­dzą cicho.

– Roz­kaz! – odpo­wie­dział, jaw­nie paja­cu­jąc.

Pod­ręcz­ni­kowo pode­rwał do strzału swój auto­mat, wyce­lo­wał go w las, a jego twarz przy­brała wyraz suro­wego zde­cy­do­wa­nia. Zanim jed­nak zdą­żył nacie­szyć się swoim wystę­pem klauna, jesz­cze jedna rosyj­ska kula rąb­nęła w dach naszej sani­tarki. Mach­ną­łem ręką i zosta­wiw­szy jury­stę zasty­głego w idio­tycz­nej pozie, roz­ka­za­łem kie­rowcy, aby prze­sta­wił ambu­lans w bar­dziej bez­pieczne miej­sce za domem, po czym uda­łem się z powro­tem do „swo­jej” nogi. Oka­zało się, że w mię­dzy­cza­sie noga ład­nie się zaró­żo­wiła. Poszczy­pa­łem ran­nego w bio­dro i palce w sto­pie i zorien­to­wa­łem się, że czu­cie powoli wraca. Krą­że­nie można było uznać za zado­wa­la­jące, ale poja­wiły się oznaki krwo­toku żyl­nego. Tak czy ina­czej, czas grał w naszej sytu­acji ogromną rolę. Kla­merka zaci­skowa zapo­bie­gła krwo­to­kowi z arte­rii, więc nie rusza­łem jej i pozo­sta­wi­łem ją w ranie. Jako dodat­kowe zabez­pie­cze­nie nało­ży­łem opa­skę uci­skową o lokal­nym dzia­ła­niu i zro­bi­łem zastrzyk prze­ciw­tęż­cowy. Potem wraz z sani­ta­riu­szem odnio­słem ran­nego do sani­tarki.

– Nic się nie martw. Noga będzie w porządku – uspo­ko­iłem ran­nego.

– Bar­dzo dzię­kuję, panie dok­to­rze – odpo­wie­dział zde­ner­wo­wa­nym gło­sem i oczy mu się zaszkliły. – I wam dzię­kuję, ojcze Pfaf­fer, że modli­li­ście się za mnie!

Poczuw­szy na sobie mój nie­do­wie­rza­jący wzrok, sani­ta­riusz-noszowy pospie­szył z odpo­wie­dzią na moje nie­wy­po­wie­dziane pyta­nie:

– Jak się oka­zało, że nikt nas tu nie obroni, to naprawdę zaczę­li­śmy się bać, że nas zarżną ci Ruscy z lasu. No i mie­li­śmy wtedy dość czasu, żeby pomy­śleć o duszy. Ale cały czas wie­rzy­łem, że Pan Bóg nas tak nie zostawi bez żad­nej pomocy. I dla­tego się modli­łem… Bo, widzi­cie… ja księ­dzem byłem w cywilu. Myślę, że modli­twa dała nam spo­kój i wzmoc­niła nam ducha.

Byłem bar­dzo poru­szony. Pomil­cza­łem chwilę i odrze­kłem:

– Nie macie się z czego tłu­ma­czyć. Bar­dzo mądrze się zacho­wa­li­ście!

Na kar­teczce, zawie­szo­nej na szyi żoł­nie­rza postrze­lo­nego w brzuch, wid­niał napis czer­wo­nym ołów­kiem, który tam wła­sno­ręcz­nie umie­ści­łem: „OPE­RO­WAĆ NATYCH­MIAST”. I trzy wykrzyk­niki.

– A teraz gaz do dechy i wal pro­sto do szpi­tala! – powie­dzia­łem kie­rowcy sani­tarki. – I nie zapo­mnij zamel­do­wać, że tutaj dwóch czeka na pochó­wek.

Sil­nik zawył i ambu­lans wysko­czył z bez­piecz­nego miej­sca za dużą cha­łupą. Jak tylko poja­wił się na odkry­tym tere­nie, spadł na niego grad rosyj­skich kul. Mogłem tylko stać i w bez­sil­nej zło­ści patrzeć na dra­ma­tyzm całej sytu­acji. Prze­cież ogromny, czer­wony krzyż na bia­łym tle, wyma­lo­wany na bur­tach sani­tarki, był w pro­mie­niach popo­łu­dnio­wego słońca dosko­nale widoczny. Gdyby choć jedna, jedyna kula tra­fiła w sil­nik samo­chodu i uszko­dziła go, ozna­cza­łoby to wyrok śmierci dla żoł­nie­rza ran­nego w brzuch. Nie było co do tego żad­nych wąt­pli­wo­ści. Nagle z dru­giej strony cha­łupy z ogłu­sza­ją­cym hukiem zadud­nił ręczny kara­bin maszy­nowy, obsłu­gi­wany przez praw­nika i ostrzał z lasu momen­tal­nie ustał. Naj­wy­raź­niej pan adwo­kat-gaduła rze­czy­wi­ście namie­rzył skąd padają strzały i przy­du­sił Rosjan ogniem.

– Naj­wy­raź­niej to jedyny język, jaki rozu­mieją! – krzyk­ną­łem ze zde­ner­wo­wa­niem. – Tylko cze­kali na oka­zję, aby ostrze­lać ambu­lans z ran­nymi. Widać, że łachu­dry w życiu nie sły­szeli o Kon­wen­cji Genew­skiej!

– Nie zdą­ży­łem panu powie­dzieć, porucz­niku… – usły­sza­łem za sobą jakby nie­zde­cy­do­wany głos sani­ta­riu­sza-noszo­wego. – Trzeba będzie pocho­wać nie tylko tam­tych dwóch.

– Co macie na myśli?

– Po dru­giej stro­nie domu, w paro­wie, jest jesz­cze sze­ściu.

– Ilu???

– Sze­ściu, panie porucz­niku. Jeden z nich to lekarz.

– Jeste­ście pewni, że fak­tycz­nie nie żyją?

– Myślę, że tak. Potwier­dzali to nasi pie­chu­rzy, któ­rzy póź­niej prze­cho­dzili obok tego miej­sca.

– Musimy się sami upew­nić. Pój­dzie­cie ze mną, padre. Puścimy się bie­giem w kie­runku tego rowu. Pan praw­nik przy­kryje nas ogniem, jasne?

– Tak jest, panie porucz­niku! – adwo­kat wyszcze­rzył zęby w uśmie­chu.

Jar, który wska­zał sani­ta­riusz, znaj­do­wał się około stu metrów od domu. Sza­lo­nym pędem rzu­ci­li­śmy się w jego stronę. Ledwo co zdą­ży­li­śmy dać nura w dół i sto­czyć się na dno parowu, jak w ślad za nami – mimo cią­głego ognia, pro­wa­dzo­nego przez jury­stę-wesołka – gruch­nął o zie­mię grad rosyj­skich kul. Gdy­by­śmy bar­dziej lek­ce­wa­żąco pode­szli do sprawy, ni­gdy nie prze­bie­gli­by­śmy ostat­nich dwu­dzie­stu metrów.

Na dnie parowu leżało w nie­na­tu­ral­nych pozach sześć ludz­kich ciał. Sani­ta­riusz-noszowy, który jesz­cze nie­dawno cho­dził w parze z naszym padre, leżał na wznak z sze­roko roz­rzu­co­nymi rękoma, czte­rech innych żoł­nie­rzy zasty­gło nie­da­leko od niego tak, jak zastała ich śmierć. Szó­stym pole­głym był fak­tycz­nie woj­skowy lekarz. Leżał na brzu­chu z twa­rzą zarytą w ziemi. Na lewym ręka­wie mun­duru miał białą opa­skę z czer­wo­nym krzy­żem, w pra­wej ręce wciąż ści­skał drze­wiec flagi z takim samym, tylko dużo więk­szym, czer­wo­nym krzy­żem. Takie coś można było przy odro­bi­nie dobrej woli, zauwa­żyć z każ­dej odle­gło­ści. Wokół roz­sy­pana była zawar­tość jego torby lekar­skiej.

Jakby bojąc się, że może go usły­szeć ktoś oprócz mnie, Pfaf­fer ner­wowo zaszep­tał mi wprost do ucha:

– Ruscy zacza­ili się jakieś sto metrów stąd. O, tam, za tymi krza­kami, widzi­cie? Dok­tor pością­gał ran­nych do tej kotlinki i tu ich opa­try­wał. Wtedy Rosja­nie zaczęli do niego strze­lać. Widzia­łem wszystko z cha­łupy w tym gospo­dar­stwie, ale nic nie mogłem zro­bić. Dok­tor sta­nął… i tak cały wypro­sto­wany zaczął machać tą flagą Czer­wo­nego Krzyża, ale oni cią­gle strze­lali. Potem upadł, a oni strze­lali i strze­lali, aż nikt się już nie ruszał. To potworne… Toż to mor­der­stwo, po pro­stu mor­der­stwo z zimną krwią…

Głos sani­ta­riu­sza zała­mał się, słowa uwię­zły mu w gar­dle i w oczach poja­wiły się łzy. Pod­czoł­ga­li­śmy się bli­żej do zabi­tego leka­rza i powoli, ostroż­nie prze­wró­ci­łem go na plecy. Kosmyk jasnych wło­sów zsu­nął mu się na czoło i nagle zamar­łem… Wprost na mnie patrzyły sze­roko otwarte, nic już nie­wi­dzące oczy… Fritza!

Ni z tego, ni z owego rap­tem poja­wił mi się w gło­wie prze­ra­ża­jąco jasny obraz: Fritz i ja, dwaj leka­rze-kadeci, wystro­jeni w nowiut­kie uni­formy, pełni rado­ści życia, cze­kamy na odjazd pociągu na dworcu w Kolo­nii. I zaraz drugi obraz, wyraźny i żywy jak na jawie: pokój hote­lowy w Le Mans, Fritz w pidża­mie, cały spa­ni­ko­wany, bo nijak nie może prze­ko­nać cza­ru­ją­cej Fran­cu­zeczki, żeby wyla­zła z jego łóżka. I ja, wście­kle upie­ra­jący się przy przy­słu­gu­ją­cym mi świę­tym pra­wie do zaję­cia dru­giego łóżka w tym samym pokoju i jed­no­cze­śnie myślący o tym, aby nad­cho­dząca noc nie skoń­czyła się jakimś sza­lo­nym trój­ką­tem. Ależ żeśmy rżeli ze śmie­chu następ­nego ranka, wspo­mi­na­jąc ten zabawny epi­zod. Jak bar­dzo zaraź­liwy był szczery śmiech Fritza… A i Fran­cu­zeczka oka­zała się naprawdę prze­wspa­niałą dziew­czyną…

A teraz żad­nym spo­so­bem nie mogłem ode­rwać wzroku peł­nego smutku i bólu, od mojego sta­rego przy­ja­ciela, roz­po­star­tego na cudzej ziemi. Zupeł­nie jak­bym mógł jakimś nad­ludz­kim spo­so­bem zmu­sić te oczy, aby znowu na mnie popa­trzyły i spra­wić, aby usta otwo­rzyły się, mówiąc coś do mnie… Minęło rap­tem dwa­na­ście godzin wojny, jeste­śmy led­wie kil­ka­na­ście kilo­me­trów w głębi rosyj­skiego tery­to­rium, a ja już stra­ci­łem jed­nego z naj­bliż­szych przy­ja­ciół. Za wiele tego było jak na jeden dzień wojny z nowym prze­ciw­ni­kiem, do któ­rego zdra­dziec­kich metod pro­wa­dze­nia dzia­łań bojo­wych jesz­cze nie zdą­ży­li­śmy przy­wyk­nąć. Moja roz­ko­ła­tana świa­do­mość wciąż jesz­cze odma­wiała zaak­cep­to­wa­nia faktu, że Fritz nie żyje. Pfaf­fer, który przy­klęk­nął za moimi ple­cami, cier­pli­wie cze­kał, aż się otrzą­snę.

Nie mówiąc ani słowa i led­wie zda­jąc sobie sprawę z tego, co robię, wwa­li­łem sobie ciało Fritza na plecy i stą­pa­jąc ciężko zaczą­łem wygrze­by­wać się powoli z kotlinki. Następ­nie, ocię­żale sta­wia­jąc nogi, skie­ro­wa­łem się ku zabu­do­wa­niom gospo­dar­stwa. Pfaf­fer cicho i bez namy­słu poszedł za mną. Tym razem z lasu nie roz­legł się ani jeden strzał.

Ostroż­nie poło­ży­łem ciało Fritza na tra­wie w sadzie za domem. Pod­szedł Peter­mann razem z dwoma ludźmi Stolza. Poszat­ko­wana kulami, wypusz­czo­nymi z naj­bliż­szej odle­gło­ści, bluza mun­du­rowa Fritza była cała prze­siąk­nięta jego krwią. Roz­pią­łem ją, nama­ca­łem ręką nie­śmier­tel­nik i odła­ma­łem dolną połówkę. Wyją­łem z kie­szeni ofi­cer­ską ksią­żeczkę woj­skową, zgrab­nie uło­żony sto­sik foto­gra­fii, zapałki i papie­ro­śnicę. Wszystko sta­ran­nie zawi­ną­łem w chustkę do nosa i poda­łem węze­łek Peter­mannowi.

– Trzeba będzie ode­słać rodzi­nie – wychry­pia­łem zła­ma­nym, jakimś zupeł­nie nie­swoim gło­sem.

W kącie w kuchni leżała cała pira­mida broni, która nale­żała do pole­głych żoł­nie­rzy oraz do ran­nych, któ­rych wcze­śniej ode­sła­li­śmy do szpi­tala. Żad­nemu z nich się już nie przyda. Ze stosu wzią­łem sobie zała­do­wany auto­mat i dwa zapa­sowe maga­zynki. Po chwili zasta­no­wie­nia wyło­wi­łem jesz­cze dwa gra­naty i upchną­łem je do przed­nich kie­szeni mun­duru. Peter­man­nowi wrę­czy­łem kara­bin. Pfaf­fer, nie pyta­jąc nikogo o zda­nie, w mil­cze­niu wybrał sobie kolej­nego Mau­sera i zarzu­cił go sobie na plecy.

– A teraz, pano­wie, zanim się stąd zabie­rzemy, trzeba będzie przy­ci­snąć tych Rusków w lesie – powie­dzia­łem znowu jakby cudzym gło­sem. – I oby nas dobrze zapa­mię­tali.

Na twa­rzy praw­nika błą­dził uśmie­szek, jaw­nie adre­so­wany do mnie i dostrze­głem, że patrzy się zna­cząco na moją opa­skę z czer­wo­nym krzy­żem, wciąż jesz­cze zbry­zganą krwią Fritza.

– Masz rację – kiw­ną­łem głową w odpo­wie­dzi na pyta­nie, któ­rego nie zadał.

Wol­nym ruchem ścią­gną­łem opa­skę z ramie­nia, zło­ży­łem ja sta­ran­nie i wsu­ną­łem do wewnętrz­nej kie­szeni mun­duru.

– Rze­czy­wi­ście, nie pasuje do broni w ręku. Poza tym i tak nic dla Ruskich nie zna­czy. Tutaj nie obo­wią­zują reguły Kon­wen­cji Genew­skiej. Teraz jestem takim samym żoł­nie­rzem, jak wy wszy­scy. Sły­szysz mnie, adwo­ka­ciku?

Poje­dyn­czo wypeł­zli­śmy przed ścianę cha­łupy, zwró­coną w stronę lasu, i skie­ro­wa­li­śmy lufy w to miej­sce, z któ­rego według wszel­kiego praw­do­po­do­bień­stwa Rosja­nie pro­wa­dzili ostrzał. Wszy­scy popa­trzyli na pod­ofi­cera-adwo­kata Schmidta.

– Ognia! – zako­men­de­ro­wał.

Jego kara­bin maszy­nowy, mój auto­mat i dwa Mau­sery otwo­rzyły hura­ga­nowy ogień po skraju lasu. Strze­la­li­śmy, celu­jąc na wyso­kość klatki pier­sio­wej czło­wieka.

– Przez jakiś czas zasrańcy będą leżeć plac­kiem – sko­men­to­wał Schmidt.

Korzy­sta­jąc z zamie­sza­nia, jakie musiał spo­wo­do­wać nasz ogień, wró­ci­li­śmy pędem za cha­łupę i uży­wa­jąc koni, jako osłony przed ewen­tu­al­nym ostrza­łem, wyrwa­li­śmy się na piasz­czy­stą, polną drogę. Po nie­dłu­gim cza­sie ponow­nie dołą­czy­li­śmy do nie­koń­czą­cego się potoku ludzi i sprzętu, pły­ną­cego w gęstych tuma­nach kurzu na wschód.

Służba medyczna – niedostateczny!

Służba medyczna – nie­do­sta­teczny!

Nasze woj­ska bły­ska­wicz­nie posu­wały się w głąb tery­to­rium Rosji. Po zacię­tych wal­kach o nie­które umoc­nie­nia na gra­nicy, nie napo­ty­ka­li­śmy zor­ga­ni­zo­wa­nego oporu. Więk­szość sił prze­ciw­nika, skon­cen­tro­wa­nych bez­po­śred­nio na zachod­niej gra­nicy Związku Radziec­kiego, została roz­gro­miona ata­kiem z mar­szu. Choć nasze wła­sne doświad­cze­nie wyka­zało, iż resztki tych jed­no­stek mogły sta­no­wić zagro­że­nie dla nie­wiel­kich pod­od­dzia­łów naszych wojsk, dla armii nie­miec­kiej jako cało­ści nie były one prze­ciw­ni­kiem, któ­rego trzeba było się poważ­nie oba­wiać. Przy­po­mi­nało to raczej kąsa­nie poje­dyn­czych i nie­zbyt licz­nych koma­rów. W ciągu kilku następ­nych godzin mia­łem pełne ręce roboty. Można powie­dzieć, że poda­wa­łem środki prze­ciw­bó­lowe i maści gojące na tego typu uką­sze­nia, które nie­prze­rwa­nie ser­wo­wały nam roz­pro­szone grupy fana­ty­ków, w róż­nych miej­scach napa­da­jące na nasze kolumny mar­szowe. Do póź­nej nocy bez­u­stan­nie prze­miesz­cza­łem się mię­dzy jedną grupą ran­nych i drugą, potem mię­dzy drugą i trze­cią i tak bez końca. Więk­szość ran­nych otrzy­my­wała od razu pomoc od sani­ta­riu­szy bez­po­śred­nio na miej­scu zda­rze­nia, ja sam zaj­mo­wa­łem się tylko naj­cięż­szymi przy­pad­kami. Taki sys­tem wyda­wał nam się wtedy naj­bar­dziej opty­mal­nym, dzia­łał spraw­nie i przy­no­sił satys­fak­cję z dobrze wyko­na­nej pracy.

Masze­ru­jące po kal­wa­ryj­skiej szo­sie posta­cie żoł­nie­rzy rzu­cały dłu­gie cie­nie, a słońce wciąż zwle­kało i zwle­kało, jakby nie chcąc skryć się za zachod­nim hory­zon­tem. Tak naprawdę zaczęło się ściem­niać dopiero po godzi­nie dzie­sią­tej wie­czo­rem i wtedy do pracy z ran­nymi potrzebne było już dodat­kowe, sztuczne oświe­tle­nie. Z nasta­niem nocy od pól zaczy­nał wiać chłodny i orzeź­wia­jący wia­te­rek.

Zakoń­czy­łem wła­śnie wyko­ny­wa­nie swo­ich obo­wiąz­ków na jed­nym z wielu impro­wi­zo­wa­nych punk­tów opa­trun­ko­wych i roz­my­śla­łem o tym, jak by tu dogo­nić swój bata­lion, aby dołą­czyć do niego przed noc­nym posto­jem, gdy nad­je­chał konno lekarz dru­giego bata­lionu Knust z prośbą o pomoc. Z tego, co mówił, wyni­kało, że wciąż ma jesz­cze czter­na­stu nawet nie­obej­rza­nych ran­nych, znaj­du­ją­cych się na punk­cie opa­trun­ko­wym przy polnej dro­dze wio­dą­cej w kie­runku Nie­mna. Mie­li­śmy szczę­ście, gdyż pod rękę nawi­nęła nam się pusta sani­tarka i mogli­śmy zosta­wić nasze zdrowo już wymę­czone konie pod opieką Peter­manna. Umó­wi­li­śmy się, że będzie cze­kał na nas na następ­nym, dużym i cha­rak­te­ry­stycz­nym skrzy­żo­wa­niu dróg. Na miej­sce dotar­li­śmy po pół godzi­nie i zasta­li­śmy ran­nych w dość opła­ka­nym sta­nie. Do tej pory udzie­lono im pod­sta­wo­wej pomocy medycz­nej, co zro­bili sani­ta­riu­sze-noszowi, ale na leka­rza cze­kali już od godziny dru­giej po połu­dniu. Wielu miało dresz­cze, co było efek­tem znacz­nej utraty krwi. W ską­pym świe­tle naszych kie­szon­ko­wych lata­rek zoba­czy­li­śmy twa­rze, na któ­rych zastygł gry­mas z tru­dem zno­szo­nego bólu. Na szczę­ście ta zapo­mniana i porzu­cona grupka oka­le­czo­nych przez wojnę ludzi nie stra­ciła rezonu i przy­tom­no­ści umy­słu. Czte­rech z nich, naj­lżej ran­nych, trzy­mało w pogo­to­wiu swoje pisto­lety maszy­nowe i miało przy­go­to­wane do uży­cia gra­naty. Wszystko na wypa­dek nie­ocze­ki­wa­nego, noc­nego napadu wroga, który jak naj­bar­dziej był moż­liwy i to wcale nie teo­re­tycz­nie. Wycią­gnę­li­śmy z sani­tarki wszyst­kie weł­niane koce, jakie tylko mogli­śmy zna­leźć, zaś pojazd usta­wi­li­śmy tak, aby można było pra­co­wać w świe­tle jego reflek­to­rów. Sani­ta­riusz-noszowy, który cały czas pozo­sta­wał z ran­nymi, poka­zał nam naj­cięż­sze przy­padki i sze­ściu żoł­nie­rzy nie­mal od razu prze­nie­śli­śmy do ambu­lansu celem natych­mia­sto­wego prze­wie­zie­nia do szpi­tala. Wró­ciw­szy do pozo­sta­łych, skle­ci­li­śmy z pała­tek i gałęzi mło­dych drzew coś na kształt pro­stego namiotu, aby choć tro­chę ochro­nić ran­nych od cał­kiem już chłod­nego wia­tru. Żaden z nich nie wypusz­czał przy tym broni z ręki, tym zaś, któ­rzy dyżu­ro­wali z pisto­le­tami maszy­no­wymi, wyda­li­śmy dodat­kowe koce.

– Pozo­sta­łych zabie­rze kolejna sani­tarka, którą tu przy­ślemy – zapew­ni­li­śmy sani­ta­riu­sza. – Będzie tu naj­póź­niej nad ranem. Do zoba­cze­nia zatem i powo­dze­nia!

Razem z Knu­stem wtło­czy­li­śmy się do kabiny kie­rowcy. Auto­mat, z któ­rym teraz się już nie roz­sta­wa­łem, poło­ży­łem na kola­nach, a przed­nie kie­sze­nie bluzy mun­du­ro­wej uspo­ka­ja­jąco obcią­żały mi dwa gra­naty. Pod­czas gdy sani­tarka wolno brnęła przez noc, oświe­tla­jąc reflek­to­rami piasz­czy­stą drogę, Knust zdą­żył usnąć. Na ręka­wie mun­duru wciąż plą­tała mu się biała opa­ska z czer­wo­nym krzy­żem.

Ja też chcia­łem zasnąć – byłem nie­ludzko sko­nany i całe moje ciało wręcz bła­gało bodaj o krótki odpo­czy­nek, ale mózg upar­cie zacho­wy­wał zdwo­joną aktyw­ność. Przed oczami prze­su­wały mi się setki obra­zów z całego dnia. Czu­łem, że nie­które wyda­rze­nia i sytu­acje muszę bez­zwłocz­nie prze­my­śleć i dokład­nie poukła­dać je sobie w gło­wie. Prze­cież te parę kilo­me­trów frontu, po któ­rych plą­ta­łem się przez ostat­nie dwa­dzie­ścia godzin, to w isto­cie rze­czy cał­kiem małe „nic” w porów­na­niu z gigan­tycz­nym, posu­wa­ją­cym się na wschód nie­miec­kim fron­tem, cią­gną­cym się od Bał­tyku do Ukra­iny! Na ilu to polach i wzgó­rzach, w jakich lasach i oko­pach umie­rali teraz – dokład­nie wła­śnie w tym momen­cie – ranni nie­mieccy żoł­nie­rze, roz­pacz­li­wie ocze­ku­jący pomocy, która ni­gdy nie nadej­dzie, albo nadej­dzie zbyt późno? Nie ule­gało żad­nej wąt­pli­wo­ści (tak przy­naj­mniej sądzi­łem), że Wehr­macht powi­nien być lepiej przy­go­to­wany do sytu­acji, w któ­rej przy­cho­dzi mu mie­rzyć się z pie­kielną mie­sza­niną popło­chu, baj­zlu, stra­chu i poczu­cia bez­na­dziei, które niczym przy­sło­wiowy smród wlo­kły się za woj­skiem. Nie­wy­klu­czone, że orga­ni­za­cja i zaopa­trze­nie oddzia­łów pierw­szej linii były poza wszelką kry­tyką, ale na mój gust kwe­stia lek­ce­wa­że­nia potrzeb oddzia­łów dru­go­rzu­to­wych, idą­cych w ślad za jed­nost­kami sztur­mo­wymi, zakra­wała na ocie­ra­jące się o prze­stęp­stwo nie­do­pa­trze­nie. Może mia­łoby sens, aby jed­nak nie gnać aż tak szybko do przodu, co dałoby nam tro­chę wię­cej czasu na odnaj­dy­wa­nie i rato­wa­nie ran­nych oraz grze­ba­nie pole­głych. Póki co, ran­nym, pozo­sta­wio­nym za szybko prze­su­wa­jącą się linią frontu, z jakie­goś powodu nie udzie­lano wyma­ga­nej uwagi.

Pod­czas gdy tak roz­my­śla­łem, zdą­ży­li­śmy doje­chać do umó­wio­nego miej­sca spo­tka­nia z Peter­man­nem i dalej ruszy­li­śmy już konno, kom­bi­nu­jąc po dro­dze, jak by tu dogo­nić nasz bata­lion. Nagle z ciem­no­ści wynu­rzył się i zrów­nał z nami samo­chód tere­nowy dowódcy naszego pułku. Puł­kow­nik Bec­ker sie­dział z przodu, obok kie­rowcy, jego adiu­tant – z tyłu. Pomy­śla­łem, że oto sama Opatrz­ność wybrała mnie na swo­jego pro­roka po to, abym mógł podzie­lić się swo­imi spo­strze­że­niami z Bec­kerem i zwró­cić jego uwagę na woła­jącą o pomstę do nieba dez­or­ga­ni­za­cję, która wkrada się w dzia­ła­nia oddzia­łów dru­giej linii i unie­moż­li­wia udzie­la­nie ran­nym wykwa­li­fi­ko­wa­nej i ter­mi­no­wej pomocy. Zwy­cza­jowe mel­dunki pod­wład­nych są ste­reo­ty­powe i rzadko wykra­czają poza sfor­mu­ło­wa­nia w stylu „nic nad­zwy­czaj­nego… nic god­nego uwagi… nic, co wyma­ga­łoby wzmian­ko­wa­nia”. Jed­nak tym razem mia­łem o czym mel­do­wać. Czu­łem, że puł­kow­nik Bec­ker, będący wiel­kim zwo­len­ni­kiem porządku i dys­cy­pliny, nale­ży­cie oceni moją szcze­rość i może nawet będzie wdzięczny za tego typu raport. Ofi­cer ten zawsze prze­ja­wiał ogromną tro­skę o swo­ich ludzi, a do mnie odno­sił się z sza­cun­kiem i życz­li­wo­ścią, gdyż pamię­tał mnie dobrze jesz­cze z cza­sów naszej wspól­nej służby w Nor­man­dii. Po raz pierw­szy dał temu wyraz, gdy zwró­cił uwagę na mój nawyk pod­pi­sy­wa­nia rapor­tów lite­rami „HP” zamiast peł­nego nazwi­ska „Haape”. Od tam­tej pory nadał mi prze­zwi­sko „Hal­te­punkt” (od niem. słowa „Hal­te­punkt” – HP, czyli „przy­sta­nek”). Co by nie gadać, było mi miło, gdy z zatrzy­mu­ją­cego się pojazdu dobiegł mnie głos:

– Dzień dobry Hal­te­punkt. Jak tam sytu­acja?

Zesko­czy­łem z konia, odda­łem honory przy­jaź­nie uśmie­cha­ją­cemu się puł­kow­ni­kowi i moż­li­wie jak naj­pro­ściej odpo­wie­dzia­łem:

– Pod wie­loma aspek­tami sytu­acja jest nie­za­do­wa­la­jąca, panie puł­kow­niku. Infor­ma­cja o miej­scu prze­by­wa­nia i licz­bie ran­nych czę­sto nad­cho­dzi późno, lub nie nad­cho­dzi ni­gdy. Ofi­ce­ro­wie i żoł­nie­rze na przed­niej linii nie zawsze poświę­cają ran­nym dosta­teczną ilość uwagi, co skut­kuje bra­kiem odpo­wied­niego współ­dzia­ła­nia mię­dzy nami.

Brwi Bec­kera powoli unio­sły się do góry, a oczy nabrały chłod­nego wyrazu, ale ja upar­cie kon­ty­nu­owa­łem prze­mowę, pod­no­sząc głos nie­mal do krzyku:

– Ranni roz­rzu­ceni są na dużej prze­strzeni i w efek­cie nie otrzy­mują nale­ży­tej pomocy medycz­nej, albo nie otrzy­mują jej wcale!

– Gdzie wasza opa­ska z Czer­wo­nym Krzy­żem? – gniew­nym i gwał­tow­nym gło­sem zapy­tał puł­kow­nik, z jawną nie­chę­cią obrzu­ca­jąc wzro­kiem mój auto­mat i rękaw mun­duru bez opa­ski.

– Zdją­łem, panie puł­kow­niku.

– Na czyj roz­kaz?

– Niczyj, panie puł­kow­niku.

– Pro­szę nie­zwłocz­nie zamel­do­wać sze­fowi służby medyczno-sani­tar­nej dywi­zji, iż samo­wol­nie zdjął pan swoją opa­skę.

Mil­czał chwilę, naj­wy­raź­niej pró­bu­jąc się uspo­koić i wziąć się w garść. Zakasz­lał i bar­dziej już pojed­naw­czym tonem powie­dział:

– Niech pan będzie łaskaw powstrzy­mać się od kry­tyki oddzia­łów pierw­szo­rzu­to­wych. Zamiast tego pro­szę sku­pić się na wyko­ny­wa­niu pana pod­sta­wo­wych obo­wiąz­ków służ­bo­wych. Dzia­ła­nia jed­no­stek bojo­wych to nie pana ból głowy, pan odpo­wiada za pomoc ran­nym! Niech pan będzie łaskaw, raz jesz­cze to powtó­rzę, pamię­tać o tym.

Puł­kow­nik chra­pli­wym gło­sem wydał krótki roz­kaz kie­rowcy swo­jego samo­chodu tere­no­wego i pojazd gwał­tow­nie ruszył z miej­sca.

Ciężko wdra­pu­jąc się na sio­dło czu­łem się jak pies, który dostał kop­niaka za darmo. Byłem zły i jed­no­cze­śnie zdru­zgo­tany i przy­tło­czony całą sytu­acją. Do róż­nych moich smut­nych doświad­czeń doszło jesz­cze jedno, któ­rego nale­żało bez­względ­nie prze­strze­gać: ni­gdy, pod żad­nym pozo­rem, nie liczyć na jaką­kol­wiek pomoc ze strony jed­no­stek bojo­wych. Jeśli to się jakimś cudem zda­rzy – jak było w przy­padku Stolza, który przy­dzie­lił mi dwóch swo­ich ludzi – należy trak­to­wać to jak nie­ocze­ki­wany dar nie­bios. Od tej chwili przy­rze­kłem sobie, że będę sto­so­wać swój wła­sny sys­tem oka­zy­wa­nia pomocy ran­nym, któ­rego fun­da­men­talną zasadą będzie moja mak­sy­malna nie­za­leż­ność od kogo­kol­wiek i cze­go­kol­wiek. Szczera wymiana zdań z Bec­ke­rem była dla mnie zna­ko­mitą lek­cją i dobrze się stało, że ode­bra­łem ją wcze­śniej niż póź­niej. Tym samym puł­kow­nik Bec­ker oddał mii nie­oce­nioną usługę.

Na prawo od drogi, obok jakie­goś domu, stała sani­tarka. Pomy­śla­łem, że być może przyda się tam moja pomoc i wsze­dłem do cha­łupy. Oka­zało się jed­nak, że był tam już lekarz z pierw­szego bata­lionu, który w zupeł­no­ści pano­wał nad sytu­acją. Mój kolega po fachu opo­wie­dział mi smutną histo­rię, jak to trzech naszych sani­ta­riu­szy wraz z ran­nymi, któ­rych opa­try­wali, zostało bestial­sko zarznię­tych przez Rosjan w cza­sie walk o jakiś schron bojowy przy gra­nicy. Sły­sząc to, poczu­łem jesz­cze więk­szą nie­na­wiść do wroga.

Im bar­dziej zbli­żała się noc, tym lepiej jechało się bez­po­śred­nio po samej dro­dze, z któ­rej zeszły kolumny pie­choty, roz­kła­da­jące się na postój po oko­licy, z oczy­wi­stą nadzieją na urwa­nie bodaj kilku godzin snu. Tuż obok drogi zauwa­ży­łem duże zada­sze­nie, spod któ­rego bił snop świa­tła, wokół tło­czyli się żoł­nie­rze. Pod­je­cha­łem bli­żej i dostrze­głem sto­jący tam samo­chód puł­kow­nika Bec­kera. Dookoła roz­ta­czał się nad­zwy­czaj kuszący zapach mię­snego gula­szu i jakiejś zupy, co momen­tal­nie uświa­do­miło mi, że jestem nie­ludzko głodny.

– A oto i pan Hal­ten­punkt! – wesoło powi­tał mnie Bec­ker. – Czy dzi­siaj w ogóle coś jedli­ście?

Spra­wiał wra­że­nie, jakby cał­kiem zapo­mniał o tym, iż zdrowo mnie zbesz­tał nie­całą godzinę temu.

– Nic jesz­cze nie mia­łem w ustach, panie puł­kow­niku – odpo­wie­dzia­łem szcze­rze.

Mój żal do sta­rego wojaka jakoś nagle sam z sie­bie wypa­ro­wał.

– A tutaj aku­rat przy­rzą­dzili zadzi­wia­jąco dobrą gro­chówkę z woło­winą. Sia­daj­cie i czę­stuj­cie się. Smak praw­dzi­wie domowy!

Tłu­sta zupa, przy­rzą­dzona w ogrom­nym żeliw­nym kotle, była fak­tycz­nie nie­biań­sko pyszna. Chci­wie pochła­nia­jąc zwar­tość poda­nej mi miski z paru­jącą potrawą, mimo­wol­nie przy­po­mnia­łem sobie to, co sły­sza­łem o sta­rym puł­kow­niku. Zawsze jadł dokład­nie to samo, co jego pod­ko­mendni i ni­gdy nie zasia­dał do posiłku, zanim nie upew­nił się, że wszy­scy jego ludzie dobrze zostali nakar­mieni.

– Zapa­mię­taj­cie Hal­ten­punkt moje słowa: godziwe jedzonko pomaga ciału i duszy trzy­mać się w kupie – poga­dy­wał Bec­ker w cza­sie, gdy ja byłem pochło­nięty jedze­niem gro­chówki. – Ni­gdy nie prze­chodź­cie obo­jęt­nie obok kuchni polo­wej!

Tro­skli­wie i po ojcow­sku odcze­kał, aż upo­ram się z jedze­niem, po czym z pod­nie­ce­niem kon­ty­nu­ował:

– Wie­cie jak daleko zaszły przez cały dzień nasze oddziały zwia­dow­cze? Do samego Nie­mna! Doszli­śmy pra­wie do Nie­mna, Hal­ten­punkt! To ozna­cza, że w ciągu jed­nego dnia weszli­śmy na sie­dem­dzie­siąt kilo­me­trów w głąb tery­to­rium wroga. Może­cie mi wie­rzyć Hal­ten­punkt, że to wspa­niały wynik!

Wszy­scy żoł­nie­rze, któ­rzy znaj­do­wali się w pobliżu kuchni polo­wej, zostali nakar­mieni. Dopiero wtedy kie­rowca Bec­kera przy­niósł mu wresz­cie talerz zupy i kawał woj­sko­wego chleba. Puł­kow­nik roz­ła­mał chleb na dwie czę­ści i podał mi jedną połówkę. Wziąw­szy się z ape­ty­tem za jedze­nie, nie prze­sta­wał jed­no­cze­śnie mówić:

– Rozu­miem wasze sta­no­wi­sko. Z tego, co mówi­li­ście, grupy ran­nych żoł­nie­rzy roz­siane są na cał­kiem dużym obsza­rze. To wasze słowa, czyż nie tak?

Patrzył na mnie uważ­nie spod swo­ich kosma­tych brwi i niczym stu­letni dzia­dek, co chwila mru­gał oczami.

– Teraz pozwól­cie, że przed­sta­wię wam swój punkt widze­nia. W koń­co­wym obra­chunku liczy się wyłącz­nie osta­teczny wynik walki. Nie­wy­klu­czone, że nie wszystko funk­cjo­nuje tak ide­al­nie, jak byśmy tego sobie życzyli i być może sytu­acja wymaga zapro­wa­dze­nia pew­nych porząd­ków, ale powia­dam wam: Ruscy to dopiero są w praw­dzi­wie kata­stro­fal­nej sytu­acji. Tak, Hal­ten­punkt, mówię wam, kata­stro­fal­nej!

Uła­mał kawa­łek chleba i poucza­jąco pogro­ził mi pal­cem.

– Nasze dzi­siej­sze prze­ła­ma­nie w znacz­nym stop­niu osłabi siły i morale wroga. Jutro, czy tam poju­trze, sytu­acja będzie zupeł­nie inna. Ale póki co, musimy bez­względ­nie dep­tać Rosja­nom po pię­tach.

Prze­tarł usta chu­s­teczką do nosa i w zamy­śle­niu dodał:

– Taaak, Hal­ten­punkt, oso­bi­ste odczu­cia i doświad­cze­nia poje­dyn­czego czło­wieka nie mają abso­lut­nie żad­nego zna­cze­nia w skali glo­bal­nej wojny. Radzę wam, młody czło­wieku, dobrze przy­swoić sobie tę myśl.

Słu­cha­jąc puł­kow­nika zdą­ży­łem w mię­dzy­cza­sie prze­łknąć już drugi kubek kawy. Podzię­ko­wa­łem zatem za gościnę, odda­łem honory swo­jemu dowódcy i uda­łem się w dal­szą drogę. Do sztabu bata­lionu dotar­łem dopiero około dru­giej w nocy, czy też raczej pra­wie rano.

– No, wresz­cie! – usły­sza­łem ura­do­wany głos Neu­hoffa. – Mam już wszyst­kiego powy­żej uszu. Od czte­rech godzin kapral Meyer nie daje mi żyć, łażąc za mną z jed­nym ze swo­ich ludzi. Otu­ma­nił nas wszyst­kich kom­plet­nie, pró­bu­jąc coś zro­bić z tym bie­da­kiem. Koleś roz­dzia­wił japę na całą sze­ro­kość i teraz za cho­lerę nie może jej z powro­tem zamknąć, bo mu się zakli­no­wała. Rany boskie, dok­to­rze, pomóż­cie mu jakoś!

Natych­miast dostar­czono przed moje obli­cze faceta z fak­tycz­nie nie­ludzko roz­dzia­wioną pasz­czą. Hil­le­manns oraz Lam­mer­ding, nasz bata­lio­nowy ofi­cer do spe­cjal­nych poru­czeń, stali tuż obok i z zain­te­re­so­wa­niem obser­wo­wali, co też mam zamiar z nim zro­bić. Zna­la­złem się w praw­dzi­wie trud­nym poło­że­niu – w życiu nie mia­łem do czy­nie­nia z podob­nym przy­pad­kiem. Dolna szczęka żoł­nie­rza wysko­czyła z zawia­sów szczę­ko­wych i wysu­nęła się do przodu, kli­nu­jąc się w tym poło­że­niu. Tym samym na umę­czo­nym obli­czu nie­szczę­śnika ział nie­pro­por­cjo­nal­nie wielki otwór sze­roko otwar­tych ust. Ocie­ka­jący śliną język kotło­wał się spa­zma­tycz­nie w jamie gębo­wej, zupeł­nie jakby jego wła­ści­ciel usi­ło­wał coś mi powie­dzieć – oczy­wi­ście bez­sku­tecz­nie. Pośpiesz­nie usi­ło­wałem przy­po­mnieć sobie pod­sta­wowe prawa ana­to­mii, mogące mieć zwią­zek z tym nie­zwy­kłym przy­pad­kiem i dosze­dłem do wnio­sku, że sen­sow­nym będzie lekko uci­snąć dolną szczękę, jed­no­cze­śnie pocią­ga­jąc ją deli­kat­nie w dół i do przodu. Teo­re­tycz­nie powinno to skut­ko­wać tym, że nacią­gnięte mię­śnie dol­nej szczęki roz­cią­gną się jesz­cze bar­dziej i, być może, wywich­nięte zawiasy szczę­kowe, prze­su­wa­jąc się do przodu, a następ­nie w tył, odkli­nują się i wrócą na wła­ściwe miej­sce, tym samym wyrów­nu­jąc poło­że­nie dol­nej szczęki wzglę­dem gór­nej. Tak więc pięk­nie wie­dzia­łem, co powinno zajść w teo­rii, nato­miast w prak­tyce… pozo­sta­wało mieć nadzieję, że się nie pomy­li­łem. Chwy­ci­łem dwie chu­s­teczki i z pomocą kaprala okrę­ci­łem je wokół swo­ich kciu­ków.

– A to po co? – zain­te­re­so­wał się Neu­hoff.

– Bez­pie­czeń­stwo przede wszyst­kim! Nie­na­wi­dzę wty­kać palce w zęby, kiedy szczęki mogą zamknąć się jak potrzask.

Pole­ci­łem kapra­lowi, aby sta­nął za ple­cami sie­dzą­cego na krze­śle pacjenta i mocno przy­ci­snął jego głowę do swo­jego brzu­cha. Zro­bił wszystko jak należy, ale wzrok miał przy tym taki, jakby trzy­mał za rogi samego dia­bła. „Czort” zaś patrzył na mnie jed­no­cze­śnie bła­gal­nie i wielce podejrz­li­wie.

– Gotów? – zapy­ta­łem go.

Zamiast odpo­wie­dzi, jesz­cze bar­dziej wyba­łu­szył oczy. Ostroż­nie uło­ży­łem kciuki na dol­nych zębach trzo­no­wych bie­daka, wzią­łem przy­miarkę i leciutko uci­sną­łem szczękę. Potem, wziąw­szy głę­boki oddech, co sił naci­sną­łem szczękę w dół, jed­no­cze­śnie pocią­ga­jąc ją do sie­bie… Na uła­mek sekundy przed tym, jak zawiasy szczę­kowe, nie z trza­skiem, ale z jakimś ogłu­sza­ją­cym chru­po­tem wró­ciły na swoje miej­sce, zdą­ży­łem wyszarp­nąć kciuki z ust żoł­nie­rza. Cała ta mani­pu­la­cja oka­zała się prost­sza, niż myśla­łem. Nie wie­rząc do końca w peł­nię swo­jego szczę­ścia, pacjent kil­ka­krot­nie otwo­rzył i zamknął usta.

– No i wszystko gra – z ulgą pod­su­mo­wa­łem udaną ope­ra­cję. – Na przy­szłość bądź ostroż­niej­szy, gdy będziesz sze­roko otwie­rać usta. Poza tym, takie roz­dzia­wia­nie gęby nie przy­stoi praw­dzi­wemu żoł­nie­rzowi. Jasne?

– Tak jest, panie dok­to­rze – ostroż­nie, bar­dzo ostroż­nie otwie­ra­jąc usta, odpo­wie­dział żoł­nierz.

– I jak tam poszło? – zapy­tał Neu­hoff.

– Dro­biazg, nic szcze­gól­nego, panie majo­rze – odpo­wie­dzia­łem. Dobrze prze­cież zapa­mię­ta­łem wszyst­kie dzi­siej­sze lek­cje.

Dołą­czy­li­śmy do pozo­sta­łych ludzi z naszego bata­lionu, któ­rzy odpo­czy­wali na skraju lasu. Część z nich już spała. W tym momen­cie nad­je­chała moja sani­tarka z Wege­ne­rem i Dehor­nem. Obaj sumien­nie wyko­ny­wali swoje obo­wiązki przez okrą­głe dwa­dzie­ścia cztery godziny i byli dosłow­nie pad­nięci, zresztą tak, jak ja sam i wielu innych. Na zegarku była trze­cia rano. Uzu­peł­ni­łem zawar­tość swo­jej torby lekar­skiej i resztką sił, na czwo­raka, wci­sną­łem się do malut­kiego namiotu, w któ­rym już ukła­dali się do snu Neu­hoff, Lam­mer­ding i Hil­le­manns. Po paru sekun­dach wszy­scy czte­rej jak na komendę zapa­dli­śmy w naj­głęb­szy sen… na całe pół­to­rej godziny.

Rozkaz to rozkaz

Roz­kaz to roz­kaz

Zgod­nie z moim cał­kiem subiek­tyw­nym odczu­ciem, dosłow­nie po kil­ku­na­stu minu­tach kon­ty­nu­owa­li­śmy nasz mia­rowy pochód w kie­runku rzeki Nie­men, posu­wa­jąc się sze­roką, piasz­czy­stą drogą. Pół­to­ra­go­dzinny sen przy­niósł wię­cej szkody niż pożytku. Czu­jąc się jak zde­chły pies, z led­wo­ścią byłem w sta­nie zwlec się z posła­nia. Doty­czyło to zresztą nie tylko mnie. Prze­mar­z­li­śmy do kości, bolały nas zdrę­twiałe mię­śnie, a nogi popu­chły do tego stop­nia, że z tru­dem dało się wci­snąć je w buty. Tuż przed opusz­cze­niem noc­nego obo­zo­wi­ska oznaj­miono nam o nadej­ściu taj­nego tele­gramu z kwa­tery głów­nej, opa­trzo­nego oso­bi­stym pod­pi­sem samego Hitlera. Jego treść dostar­czyła nam obfi­tego mate­riału do dys­ku­sji, trwa­ją­cych do wschodu słońca.

„Wszy­scy rosyj­scy komi­sa­rze maja być roz­strze­li­wani natych­miast po ich uję­ciu”, gło­sił tekst roz­kazu.

Twarz Neu­hoffa, w momen­cie, gdy przy­niósł nam te nowiny, była bar­dzo poważna. Można rzec, że był w pew­nym sen­sie zakło­po­tany, co nie było do niego podobne. Pod­kre­ślił, że nie powin­ni­śmy roz­po­wia­dać o tym wśród żoł­nie­rzy – tajna instruk­cja była prze­zna­czona tylko dla kor­pusu ofi­cer­skiego. Dal­sza część roz­kazu zawie­rała infor­ma­cję, iż w ciągu pierw­szego dnia dzia­łań bojo­wych znaczna część wzię­tych do nie­woli żoł­nie­rzy nie­miec­kich została z zimną krwią roz­strze­lana wła­śnie na roz­kaz komi­sa­rzy poli­tycz­nych. Los ten spo­tkał mię­dzy innymi per­so­nel medyczny oraz bez­bron­nych, ran­nych żoł­nie­rzy. Osta­teczną winę za te zbrod­nie przy­pi­sy­wano komi­sa­rzom.

Jadąc drogą, Kage­neck, Stolz i ja roz­po­czę­li­śmy cichą, lecz bar­dzo oży­wioną dys­ku­sję doty­czącą roz­kazu führera.

– Do cho­lery z tym, jestem prze­ciwny roz­strze­li­wa­niu bez­bron­nych ludzi nawet wtedy, jeśli to są prze­stępcy – ze zde­ner­wo­wa­niem ogło­sił Kage­neck. – W każ­dym przy­padku taka poli­tyka jest błędna. Tego typu nowinki nie da się utrzy­mać w tajem­nicy. Wie­cie, co będzie, gdy dowie­dzą się o tym Ruscy? Powiem wam, co będzie. Wie­dząc, że nie ura­tują skóry w nie­woli, komi­sa­rze zaczną wal­czyć jak wście­kli, do ostat­niego naboju! A zda­je­cie sobie sprawę, jaki to mate­riał dla pro­pa­gandy czer­wo­nych?!

– Każdy czło­wiek zasłu­guje na to, aby trak­to­wać go indy­wi­du­al­nie. W razie czego, powinna być moż­li­wość uczci­wego sądze­nia takich ludzi. Co wy na to, Stolz? – zapy­ta­łem po namy­śle.

Po zachmu­rzo­nym obli­czu Stolza widać było, że sta­ran­nie zasta­na­wia się nad odpo­wie­dzią.

– Jeśli cho­dzi o mnie, to nie mam zamiaru nikomu wyda­wać roz­ka­zów roz­strze­li­wa­nia z zimną krwią jakich­kol­wiek ludzi. A tak przy oka­zji: nie jestem w sta­nie odróż­nić komi­sa­rza od zwy­kłego ofi­cera Armii Czer­wo­nej i jak już przy tym jeste­śmy, to powiem wam, że nie zamie­rzam docie­kać, na czym polega róż­nica. Mam nadzieję, pano­wie ofi­ce­ro­wie, że moja opi­nia pozosta­nie mię­dzy nami?

Stolz nie musiał się nie­po­koić, że jego zda­nie sta­nie się publiczną tajem­nicą. Prak­tycz­nie każdy ofi­cer z naszego bata­lionu miał w tej kwe­stii dokład­nie takie samo zda­nie i nikt z nas ni­gdy nie wydał roz­kazu, aby roz­strze­lać wzię­tego do nie­woli komi­sa­rza. Trzeba jed­nak nad­mie­nić, że wła­ści­wie nie­wielu z nich doży­wało momentu wzię­cia do nie­woli. Więk­szość ginęła na polu boju, albo strze­lała sobie w łeb, aby nie dać się wziąć żyw­cem. Nie­liczni, któ­rzy żywi wpa­dli nam w ręce, byli odsy­łani na zachód i tam sku­tecz­nie roz­pły­wali się we wciąż rosną­cej masie jeń­ców wojen­nych. Jed­nakże nam samym też przy­szło doświad­czyć na wła­snej skó­rze, jaki wpływ na ota­cza­ją­cych ich ludzi mają tego typu czer­woni fana­tycy. Zawsze kie­dy­kol­wiek napo­tka­li­śmy szcze­gól­nie zawzięty opór, pra­wie wszę­dzie w kon­se­kwen­cji wyła­wia­li­śmy komi­sa­rza, lub nam o tako­wym dono­szono. Codzien­nie nasze samo­loty roz­sy­py­wały nad tery­to­rium prze­ciw­nika ilu­stro­wane ulotki nawo­łu­jące żoł­nie­rzy rosyj­skich do zabi­ja­nia komi­sa­rzy, zanie­cha­nia oporu i odda­wa­nia się w nie­wolę. Czę­sto robiła na nas wra­że­nie sku­tecz­ność tego rodzaju pro­pa­gandy. Od czasu do czasu poszcze­gólne grupy czer­wo­no­ar­mi­stów, zanim pod­nio­sły ręce w górę, przy pierw­szej nada­rza­ją­cej się spo­sob­no­ści odstrze­li­wały swo­ich komi­sa­rzy, któ­rzy musieli być zdrowo znie­na­wi­dzo­nymi typami.

Otrzy­ma­li­śmy wia­do­mość, że most na Nie­mnie został uchwy­cony w nie­na­ru­szo­nym sta­nie. Nasi zwia­dowcy, któ­rzy skryli się we mgle otu­la­ją­cej rzekę, prze­pra­wili się na drugą stronę spe­cjal­nie w celu unie­moż­li­wie­nia wro­gowi wysa­dze­nia mostu. W ślad za nimi po moście prze­mknął, wcho­dzący w skład naszej dywi­zji, szwa­dron kawa­le­rii von Boese­la­gera i zli­kwi­do­wał nie­przy­ja­ciel­skie umoc­nie­nia na przed­mo­ściu. Do tego czasu dotarły tam pierw­sze pod­od­działy dru­giego bata­lionu pie­choty, któ­rymi dowo­dził Hök, pod­czas gdy nasza arty­le­ria cały czas przy­gnia­tała ogniem rosyj­ską bate­rię, osła­nia­jącą most.

Roz­ło­ży­li­śmy nasze mapy topo­gra­ficzne. Nie­men two­rzył w tym rejo­nie wielką pętlę, opły­wa­jąc tereny poro­śnięte ogrom­nymi lasami.

– Nie jest tak źle – zauwa­żył z zado­wo­le­niem Neu­hoff. – Za trzy godziny my też tam będziemy.

Jed­nakże nasz pod­od­dział otrzy­mał roz­kaz spe­cjalny, który poło­żył kres tym nadzie­jom. Brzmiał on nastę­pu­jąco: „Trzeci bata­lion osiem­na­stego pułku pie­choty prze­cho­dzi na wschód od drogi na Nie­men celem prze­cze­sa­nia znaj­du­ją­cego się tam masywu leśnego”.

Wkrótce zro­zu­mie­li­śmy powody, dla któ­rych otrzy­ma­li­śmy taki roz­kaz. Na tej wła­śnie dro­dze, wio­dą­cej z Kal­wa­rii ku rzece, Rosja­nie zastrze­lili już dwóch goń­ców-moto­cy­kli­stów, a dzi­siej­szego ranka urzą­dzili zasadzkę na ambu­lans. Roz­kaz o zmia­nie dotych­cza­so­wego kie­runku mar­szu został prze­ka­zany wzdłuż kolumny i wszy­scy na kilka minut przy­sta­nęli. Klnąc w żywy kamień, pie­chu­rzy z dzie­sią­tej kom­pa­nii Stolza i z jede­na­stej Kra­mera zajęli roz­cią­gniętą na sześć kilo­me­trów pozy­cję rów­no­le­gle do drogi. Odle­głość mię­dzy poszcze­gól­nymi żoł­nie­rzami w tej gigan­tycz­nej, zaim­pro­wi­zo­wa­nej tyra­lie­rze wyno­siła około pięt­na­stu kro­ków. Na komendę wszy­scy, nie kry­jąc się, ruszyli przed sie­bie przez pola, pagórki i kępy drzew. Zada­nie było jasno okre­ślone – nie prze­oczyć ani jed­nego Rosja­nina w tym sek­to­rze.

Dzie­wiąta kom­pa­nia pod dowódz­twem porucz­nika Teit­gena pozo­stała w rezer­wie i wszy­scy jej żoł­nie­rze od razu roz­lo­ko­wali się tak, aby choć na chwilę „zła­pać komara”. Szybko zor­ga­ni­zo­wa­łem tym­cza­sowy punkt pierw­szej pomocy w pobliżu punktu dowo­dze­nia Neu­hoffa i przy­go­to­wa­łem wszel­kie nie­zbędne środki i mate­riały na wypa­dek nagłej aktyw­no­ści bojo­wej. Potem od razu roze­sła­łem sobie koc i roz­ło­ży­łem się na odpo­czy­nek w pro­mie­niach poran­nego słońca. Hil­le­manns był jak zwy­kle zajęty mel­dun­kami, rapor­tami i wsze­laką kore­spon­den­cją szta­bową. Major Neu­hoff zasiadł na przy­droż­nym gła­zie i z uwagą wpa­try­wał się w dal. Odwró­cił się tro­chę w naszą stronę i spra­wia­jąc wra­że­nie, jakby mówił sam do sie­bie, bia­do­lił:

– Major Hök ze swoim dru­gim bata­lio­nem wła­śnie sobie masze­ruje po moście przez Nie­men. A nas znowu przy­trzy­mali i zrzu­cili na łeb prze­cze­sy­wa­nie sześć­dzie­się­ciu kilo­me­trów kwa­dra­to­wych jakichś zapo­mnia­nych przez Boga paro­wów. I to jesz­cze bawiąc się w cho­wa­nego z garstką cho­ler­nych Iwa­nów. Chło­paki w naj­lep­szym wypadku poja­wią się z powro­tem grubo po połu­dniu. Będą zdrowo sko­nani, a tu jesz­cze do czar­nej nocy trzeba będzie doga­niać resztę pułku. Dwa dni wojny i dwa dni gania­nia za naj­gor­szymi ruskimi mętami.

– No cóż… – przy­tak­ną­łem z soli­dar­no­ści. – Ktoś prze­cież musi zająć się wypeł­nia­niem zadań spe­cjal­nych.

– A niech szlag trafi te wszyst­kie zada­nia spe­cjalne! – roze­źlił się Neu­hoff. – To, co pięk­nie nazy­wa­cie zada­niami spe­cjal­nymi to po pro­stu naj­gor­sza czarna robota, którą musimy odwa­lać przez innych i za innych.

W tym momen­cie zauwa­ży­li­śmy, że nasi ludzie pro­wa­dzą czte­rech jeń­ców, poj­ma­nych w pobli­skim lesie. Trzech z nich miało na sobie ubra­nia cywilne, ale ogo­lone go gołej skóry czaszki zdra­dzały w nich żoł­nie­rzy. Dwaj z nich byli w typie mon­gol­skim i ich sko­śne oczy patrzyły na nas z jakimś oso­bli­wym, dzi­kim wyra­zem. W cza­sie, gdy Neu­hoff, wciąż nie­ru­chomo tkwiąc na swoim kamie­niu, z zain­te­re­so­wa­niem przy­glą­dał się Iwa­nom, dowie­dzie­li­śmy się, że jed­nym z zastrze­lo­nych tu dzi­siaj o świ­cie moto­cy­kli­stów był star­szy sze­re­gowy Belt­zer z naszego bata­lionu. Gdy zna­le­ziono jego ciało, miał wypa­tro­szone kie­sze­nie, a mel­dunki, które prze­wo­ził, znik­nęły. Usta Neu­hoffa zaci­snęły się w jedną, wąską kre­skę.

– Zabity i okra­dziony… – wyszep­tał strasz­li­wym gło­sem, ani na sekundę nie spusz­cza­jąc wzroku z rosyj­skich jeń­ców. – Jeden z moich ludzi zabity i ogra­biony… Tego czło­wieka – kiw­nię­ciem głowy wska­zał Rosja­nina odzia­nego w mun­dur – ode­słać do punktu zbor­nego dla jeń­ców. A te trzy stra­szy­dła… – zło­wiesz­czo zmru­żył oczy, patrząc na trzy posta­cie w nie­do­pa­so­wa­nej, cywil­nej odzieży. – Tych trzech śmier­dzą­cych zło­dziei natych­miast roz­strze­lam.