Co po Trumpie? Ameryka na rozdrożu ebook i audiobook

Dla mojej Mamy

JEST TAK GORĄCO, że mogłabym usmażyć jajecznicę na chodniku. Nic dziwnego, że na ulicach jest pusto – z wyjątkiem białego samochodu, którym przejechało koło nas trzech czarnych chłopaków w okolicach dwudziestki. Szyby mieli zasunięte, bo klimatyzacja, a i tak było słychać muzykę.

– Nie wiem, jak młodzi mogli zapomnieć. – Aktywista sprzedający koszulki z cytatami z przemów Johna R. Lewisa, afroamerykańskiego bohatera walki o prawa obywatelskie, przestępuje z nogi na nogę i głową wskazuje odjeżdżające auto.

Staliśmy przy moście w Selmie, świętym miejscu czarnych Amerykanów. To stąd w marcu 1965 roku wyruszył krwawo stłumiony marsz domagających się równego prawa do głosowania. Podstawowego prawa, którego latami im odmawiano, wprowadzając podatki wyborcze lub „testy piśmienności”, często naszpikowane absurdalnymi pytaniami (ile pestek ma arbuz? ile jest okien w Białym Domu?). Pięć miesięcy po tym, jak strażnicy i policja stanowa użyły gazu i tratowały ludzi końmi, prezydent Lyndon Johnson, demokrata, podpisał w sierpniu tego samego roku przełomową ustawę Voting Rights Act.

D. na co dzień pracuje jako nauczyciel. Po godzinach działa społecznie, rejestruje nowych wyborców (aby oddać głos w wyborach w USA, trzeba się wcześniej znaleźć w odpowiednim rejestrze – nie dzieje się to automatycznie po osiągnięciu pełnoletniości). Kilka dni po naszej rozmowie Joe Biden wycofa się z kandydowania w wyborach 2024 roku, a jego miejsce zajmie Kamala Harris – czarna Amerykanka. Mimo to afroamerykańscy wyborcy w 2024 roku poparli Donalda Trumpa znacznie liczniej niż osiem czy cztery lata wcześniej.

Zdaniem D., którego wujek maszerował po moście w Selmie w stronę Montgomery, domagając się praw wyborczych, młodzi Afroamerykanie biorą możliwość oddania głosu za pewnik. Nie są specjalnie zainteresowani polityką. Ba, wielu z nich nie pamięta nawet prezydentury Baracka Obamy – pierwszego czarnego prezydenta USA. Bardziej przyciągają ich osobowości niż programy polityczne – nie czują, że lista tych czy innych postulatów może zmienić coś w ich życiu. Dlatego samochód z beztroskimi czarnymi dwudziestolatkami wywołał w nim falę refleksji – jakby kolejny raz poczuł zbliżający się kataklizm.

Trzęsienie ziemi, które wywołał Donald Trump, zjeżdżając złotymi ruchomymi schodami w Trump Tower w 2015 roku, by ogłosić kandydowanie w prawyborach Partii Republikańskiej, z każdą kolejną kampanią przybierało na sile. Zwycięski czy przegrany – jak w 2020 roku – rozkręcił rewolucję, którą trudno będzie zatrzymać. Jak tornado wciągał w swój wir kolejne grupy wyborców. W tym młodych afroamerykańskich mężczyzn.

– To dlatego, że obiecuje im bogactwo, a sam otacza się luksusem i przepychem jak raperzy z teledysków – mówi mi profesor Clarence Lusane z Howard University, alma mater Kamali Harris, jednego z najważniejszych czarnych uniwersytetów w USA. Na co dzień prowadzi badania motywacji wyborczych, ale jednocześnie zderza je z postawami studentów. W kontekście polityki – czasami nieracjonalnymi.

Bo trudno rozpatrywać zmianę, którą wprowadził Donald Trump, w kategoriach racjonalnych. Chyba już na zawsze wpisał do amerykańskiej polityki kierowanie się przede wszystkim emocjami, i to niekoniecznie tymi dobrymi. Jego narzędziami są gniew, strach, obawa, niepewność – antytezy nadziei, obietnicy, przyszłości i postępu, które jeszcze kilka lat wcześniej oferował Barack Obama. Ci dwaj prezydenci to awers i rewers tej samej monety. Nieprzypadkowo to właśnie po Baracku Obamie nastąpił Donald Trump.

A kto nastąpi po Donaldzie Trumpie?

Zgodnie z konstytucją Stanów Zjednoczonych ten sam prezydent może być wybrany na urząd dwukrotnie – ograniczenie kadencji do dwóch wprowadziła ratyfikowana w 1951 roku dwudziesta druga poprawka. Wzorowano się w niej na George’u Washingtonie, ojcu narodu. Pierwszy prezydent USA bez problemu mógłby wygrywać kolejne wybory, ale wycofał się po dwóch kadencjach – i odtąd uchodziło to za standard, nawet jeśli nie regulowało tego prawo. Jedynym prezydentem, który nie dostosował się do wzorca powściągliwości wyznaczonego przez Washingtona, był Franklin Delano Roosevelt, zdobywający w wyborach Biały Dom cztery razy. Na tyle mocno trzymał władzę w swojej garści, że Harry Truman, jego wiceprezydent, który przejął urząd po jego śmierci, nie wiedział o programie stworzenia broni atomowej – Projekcie Manhattan1. Nic dziwnego, że Amerykanie, nauczeni trwającymi dwanaście lat rządami Roosevelta, zdecydowali się ograniczyć władzę prezydencką – by ta nie była za silna, a zbyt na nią łakomi politycy musieli pohamować swoje apetyty.

Zwolennicy Trumpa już jednak wysuwają interpretacje, według których ten mógłby startować w wyborach jeszcze raz – tym razem jako wiceprezydent u boku innego kandydata. Gdyby zaś ten kandydat wygrał wybory, to po jego ustąpieniu Trump miałby – według tych interpretacji – rządzić kolejną kadencję. Ta karkołomna kombinacja pojawia się jednak w spekulacjach chyba głównie dlatego, że po dekadzie ciągłej jego obecności trudno wyobrazić sobie politykę po Trumpie.

– Trump w istocie rządził przez trzy kadencje – mówi mi Robert E. Gutsche, autor publikacji na temat jego prezydentury. Jego zdaniem Trump zaczął planować powrót od razu po tym, gdy po szturmie jego zwolenników na Kapitol 6 stycznia 2021 roku zaszył się w swojej posiadłości Mar-a-Lago na Florydzie. Tworzył tym samym coś w rodzaju gabinetu cieni – budował koalicje, testował wierność współpracowników i obmyślał swój polityczny powrót. To praca na pełen etat – porównywalna do rządzenia krajem.

Michael Wolff, autor książki All or Nothing: How Trump Recaptured America o kampanii wyborczej 2024 roku, podaje natomiast, że rodzina Donalda Trumpa miała wtedy wobec niego inne plany. Jego synowie mieli mu sugerować, że powinien zostać międzynarodowym ambasadorem klubów golfowych działających pod rodzinnym szyldem i podróżować między ich filiami w innych krajach: mógłby czuć się trochę jak prezydent, a funkcjonować trochę jak biały miś – za zdjęcie z nim (i dostęp do klubu) można byłoby zainkasować spore pieniądze. Przede wszystkim jednak Trump miał zniknąć z USA, bo wydawało się, że jego dni aktywności publicznej są policzone.

Jedyną bodaj osobą, która wierzyła w triumfalny powrót Donalda Trumpa, był... Donald Trump. Wiedział już, jak chce rządzić i przede wszystkim – czego chce unikać jako prezydent: ludzi, którzy się zawahają, jak Mike Pence podczas ataku na Kapitol. Najważniejszym warunkiem określenia, kto jest jego politycznym sojusznikiem, była ocena tego, jak aplikujący o posadę w przyszłej administracji republikanina zapatrują się na kwestię wyborów 2020 roku. Czy zostały one – jak utrzymywał Trump – ukradzione przez Joego Bidena, liberalne media i skorumpowanych urzędników?

Trump nie chciał powtarzać błędu z 2017 roku, gdy po dość zaskakującym wyniku wyborów z listopada 2016 nie był gotowy do rządzenia. Wtedy otoczył go kordon weteranów administracji Reagana i obu Bushów, którzy mieli upewnić się, że niczego ważnego nie zepsuje. Chociaż wybrano go na najwyższy urząd w najpotężniejszym państwie świata, jego własna partia dokładała wszelkich starań, by nie miał za dużo prawdziwej władzy: jakby republikański establishment obawiał się, że nowy prezydent mógłby chcieć zrealizować swoje obietnice wyborcze.

Republikanin wie też po pierwszej kadencji, że na spełnienie swojego planu dla Ameryki – gdy trafi z powrotem do Białego Domu – nie ma dużo czasu. Kadencja prezydenta jest krótka – trwa cztery lata. W jej połowie czeka referendum na temat prezydentury, czyli wybory do Kongresu – wybierana jest wówczas jedna trzecia składu Senatu i cała Izba Reprezentantów. Jeśli prezydent jest źle oceniany, jego partia te wybory przegrywa, a on sam na ostatnie dwa lata ma coraz ciaśniej wiązane ręce – chociaż na papierze władza cały czas pozostaje bardzo szeroka – w końcu w USA nie ma premiera.

Kiedy prezydent może najwięcej? Zwykle w piątym roku prezydentury, jeśli udało mu się wygrać reelekcję. Badacze z Uniwersytetu Wirginii nazwali to nawet „klątwą piątego roku”. Prezydent może wziąć wtedy głębszy oddech, bo nie ma już politycznej przyszłości (i kolejnych kadencji do wygrania). Trump na swój piąty rok musiał poczekać cztery dodatkowe lata – przeczekując kadencję Joego Bidena. Gdy powrócił do Białego Domu, nie był czterdziestym piątym prezydentem USA, ale czterdziesty siódmym – numerek pozostałby przy nim, gdyby wywalczył reelekcję po pierwszej kadencji, jak rządzący osiem lat Barack Obama, prezydent numer czterdzieści cztery. Kierując się tą matematyką wyborczą, piąty rok rządów Donalda Trumpa przypadł na pierwszy rok jego drugiej kadencji po kilku latach poza Waszyngtonem. Po zaprzysiężeniu przystąpił od razu do działania, podpisując rekordową liczbę rozporządzeń wykonawczych – jakby chciał zmienić całą Amerykę od razu – mocą jednego podpisu.

Nowy-stary prezydent coraz mocniej zaciskał pięść, w której trzymał władzę. Sam Biały Dom i większość w Kongresie nie wystarczyły. Konserwatyści – dzięki nominacjom Trumpa z pierwszej kadencji – mają też większość w Sądzie Najwyższym. Ale nawet obsadzone przez swoich zwolenników najważniejsze instytucje nie dają poczucia wszechmocy. Aby zrozumieć zakres wpływu amerykańskiego prezydenta – tego konkretnego, a nie po prostu wynikającego z urzędu – trzeba spojrzeć szerzej.

Nie ma przecież jednego wzoru prezydentury – ci bardziej ambitni, z większymi planami, próbują rozciągać ramy, w których są zamknięci. W historii USA o tym, jak silna była władza głowy państwa, decydowała z jednej strony rzeczywistość polityczna, z drugiej – charakter polityka.

Tak jest też z Donaldem Trumpem w jego drugiej kadencji. Gdy wygrał z Kamalą Harris we wszystkich siedmiu stanach wahających się, poczuł wszechwładzę i społeczny mandat. Pamiętał, że poprzednie wybory, te w 2016 roku, wygrał „na punkty” – zdobył większość głosów w Kolegium Elektorów, a nie w głosowaniu powszechnym (w nich Clinton zdobyła o 2,9 miliona głosów więcej), i gdyby prezydent USA był wybierany w głosowaniu powszechnym i bezpośrednim, to była sekretarz stanu znowu zamieszkałaby na Pennsylvania Avenue 1600 w Waszyngtonie. Trump zdawał sobie sprawę, że jego pierwsze zwycięstwo nie było tak pełne, jak sobie życzył. Drugie – zostało wydarte mu z rąk przez Joego Bidena, gdy wybory zostały „ukradzione” – jak uważa aktualny prezydent. Dopiero trzecie, w 2024 roku, było pełne, kompletne, skuteczne.

Dopiero mając takie poparcie, można zacząć drugą amerykańską rewolucję – taką, której skutki będzie bardzo trudno odwrócić. Chociaż Gavin Newsom, demokratyczny gubernator Kalifornii i najpoważniejszy kandydat w prawyborach Partii Demokratycznej, ubiegający się o partyjną nominację w wyborach prezydenckich 2028, mówił w Monachium w lutym 2026 roku, że Donald Trump jest w Białym Domu tymczasowo, jego era w niedługiej przyszłości dobiegnie końca, a globalni liderzy powinni przygotować się na świat bez Trumpa2; w praktyce, gdy przyjrzymy się głębokim przeobrażeniom samej Ameryki, ale też światowego systemu, łatwy powrót do czasów sprzed wydaje się niemożliwy.

Z pytaniem o to, jak będzie wyglądał świat po Trumpie, muszą zmierzyć się nie tylko Amerykanie. Także w Polsce i naszej części Europy trzeba szukać odpowiedzi już dzisiaj, by nie dać się zaskoczyć nowej rzeczywistości politycznej za oceanem. Istnieje kilka obiegowych scenariuszy – oficjalne, cytowane w mediach, i te nieoficjalne, o których się szepcze przed wejściem na antenę, gdy w stłoczonych salonikach spotykają się eksperci z różnych dziedzin – od wojskowości po komunikację. Tyle tylko, że prognozowanie przy Donaldzie Trumpie, przy jego nieprzewidywalności i zmianie decyzji z dnia na dzień, bez żadnych wyjaśnień, to sport ekstremalny – zwłaszcza w Polsce. Z jednej strony niektórzy eksperci tłumaczą jego kolejne posunięcia – nawet te średnio korzystne dla regionu – jako przejaw strategicznego geniuszu. Że musi wiedzieć coś, o czym nie śniło się analitykom. Z drugiej są ci, którzy przekonują, że Donalda Trumpa powinni analizować specjaliści z zakresu psychologii, a nie politologii. Szukając odpowiedzi na to, co przyjdzie po Donaldzie Trumpie, rozmawiałam z ekspertami zza oceanu badającymi społeczną radykalizację, komunikację polityczną, opinię publiczną, religię czy historię ruchów prawicowych. Amerykańscy historycy i politolodzy opowiadali mi o tym, jak Trump zrewolucjonizował system, a jeden z najwybitniejszych specjalistów od psychologii narracyjnej przeanalizował, jak aktualny lokator Białego Domu tworzy opowieści o sobie samym. Zdziwiło mnie, że znawcy różnych dziedzin doszli do całkiem zbliżonych wniosków – chociaż zupełnie innymi ścieżkami.

Wszyscy oni, podobnie jak my tutaj, w Polsce, mierzą się z dużą liczbą niewiadomych, ale jedno już wiedzą: dla Trumpa zarządzanie niepewnością to sposób wywierania wpływu. Trump pozostaje wierny zasadzie wyłożonej w swojej książce The Art of the Deal3: negocjacje kończą się, gdy uzyska satysfakcjonujący wynik. Takie ciągłe dążenie do polepszenia rezultatu można odbierać właśnie jako granie na niepewności – co znajduje odbicie szczególnie w polityce zagranicznej Donalda Trumpa: państwa są bardziej skore do ustępstw, gdy nic w ich otoczeniu nie jest pewne. Szczególnie jeśli jest to niepewność wywołana przez ich największego sojusznika. „Czy jeśli USA zaatakują Grenlandię, to jako NATO wyślemy dwa oddziały wojsk – by bronić Danii i wspierać Amerykę?” – półżartem, półserio zastanawiał się wojskowy ekspert w kuluarach telewizyjnego wywiadu. Trump sprawił, że teoretyczne ćwiczenia myślowe przestawały być teoretyczne.

Czy to oznacza, że nie da się przewidzieć, co nastąpi po Trumpie? Czasami mamy to przed oczami, ale jeszcze wtedy tego tak naprawdę nie dostrzegamy. Tak jak ja, gdy jako dwudziestodwulatka obserwowałam na stypendium w USA za wczesnego Obamy narodziny Tea Party, nie zdając sobie sprawy, jaka rewolucja czeka amerykańską politykę w kolejnych dekadach.

Pamiętam to, jakby wydarzyło się dzisiaj: stałam w salce przy kościele między Columbią a Jefferson City w Missouri. Za piętnaście minut miało zacząć się spotkanie informacyjne o reformie ubezpieczeń zdrowotnych – frekwencja miała być słaba, dlatego przydzielono mi ten temat, którym – szczerze mówiąc – nie byłam zachwycona. Kręciło się kilkoro starszych wolontariuszy z lokalnego oddziału Partii Demokratycznej, szeptali przy ścianach, rozkładali ulotki. Republikanie, też sporo po pięćdziesiątce, przyjechali spóźnieni. Młodszych wyborców nie było wcale – bo byli w pracy.

Mężczyzna koło sześćdziesiątki – chociaż wtedy, lekko po dwudziestce, dałabym mu dziesięć lat więcej – nie bawił się we wstępy ani nie dał dokończyć chudej demokratce przemawiającej do mikrofonu. „Nie zabierzecie nam naszych lekarzy, niczego nam już nie zabierzecie” – krzyknął, tupiąc nogą. Wydawało mi się, że wypluł wykałaczkę, którą wcześniej żuł – chociaż jego twarz przysłaniała bujna broda. Pamiętam, że byłam niezadowolona, że odmówił mi wypowiedzi – może świadomie mnie zignorował, bo mówiłam z akcentem. Ale nie pomyślałam, że ten wybuch to nie wkurzony przypadkowy kierowca pikapa, tylko początek politycznej rewolucji, która na zawsze zmieni amerykańską politykę. Patrząc na to, nie zdawałam sobie sprawy, że tupanie i krzyki wejdą do repertuaru sporu politycznego – nie tylko na zabitej dechami prowincji. Waszyngtoński Kapitol obejrzy kilka lat później znacznie gorsze sceny. A ja dzisiaj przecieram oczy, dziwiąc się własnej ślepocie sprzed lat.

Gniew Amerykanów, rozczarowanie i strach nie zaczęły się od Donalda Trumpa – i razem z nim nie odejdą. Chociaż to amerykański prezydent przez ostatnie lata stał się głównym kapłanem społecznego oburzenia, w końcu w jego miejsce pojawi się ktoś następny. Od tego wszystkiego nie ma łatwego powrotu do „polityki jak zwykle”. Nie ma oczekującego w przedpokoju Joego Bidena ani innego transatlantyckiego polityka „starego typu”, który przejmie władzę w 2028 roku i sprawi, że Europejczycy – a Polacy w szczególności – będą mogli powiedzieć, że amerykańska polityka wróciła na zwykłe tory.

W prawyborach do Senatu (czyli partyjnej selekcji kandydatów przed wyborami generalnymi, które odbędą się jesienią 2026 roku) w niezdobytym od czterdziestu lat przez demokratów Teksasie wygrał James Talarico – człowiek, który pokazuje, jak bardzo przeorał amerykańską politykę Donald Trump. Talarico to absolwent teologii, kaznodzieja, wnuk pastora. Człowiek głęboko wierzący, często mówiący o swojej osobistej relacji z Bogiem. Progresywny w poglądach, ale używający argumentów, które mogą trafić do religijnej prawicy. Przed Donaldem Trumpem uważany byłby za dziwaka, a partyjną nominację w wyborach do Senatu zdobyłaby odważna Jasmine Crockett, świetna w mediach społecznościowych, w których przy każdej możliwej okazji uderza w prezydenta. Wyborcy Partii Demokratycznej uznali, że nie tędy droga – podgrzewanie atmosfery i pogłębianie sporu ideologicznego nie dadzą szansy na odbicie miejsca w Senacie z rąk republikanów. Czy zaważyła na tym wyborze porażka Kamali Harris – też czarnej kobiety? Demokraci szukają przepisu na zwycięstwo gdzie indziej, cofając się do robotniczych korzeni partii, składając na ołtarzu wygranej postulaty światopoglądowe, przynajmniej te nazywane wprost. Wydaje się, że społeczeństwo, które zagłosowało na Donalda Trumpa, powiedziało „dość” retoryce, wedle której uważano ich za zacofanych i nietolerancyjnych.

Donald Trump jest przyczyną i skutkiem zarazem, obiektem obsesyjnego zainteresowania mediów po obu stronach Atlantyku. Pracując nad książką, komentowałam jego kolejne wojny, niezrozumiałe decyzje i kontrowersyjne wypowiedzi w polskich mediach. W krótkich dzienniczkach między rozdziałami spisywałam, jak zza kulis wyglądała analiza tego, co amerykański prezydent powiedział i kogo obraził – często odwołując się nie tylko do polityki, ale i do popkultury. Znajomość twórczości Taylor Swift nigdy nie była tak przydatna.

Nie napiszę w tej książce, kto wygra wybory po Donaldzie Trumpie – czy Amerykanie będą szukać Trumpa bis, alternatywy dla Trumpa, Trumpa light czy anty-Trumpa. Wciągnięci w kolejne odcinki serialu o Donaldzie Trumpie, zafascynowani nim jak globalnym celebrytą, gubimy jednak perspektywę. Jak ja, przed laty w salce w Missouri, patrzymy – i nie widzimy, bo skandale i kontrowersje przysłaniają to, co kryje się pod spodem. W tej książce działam trochę jak archeolożka. Metodycznie, warstwa po warstwie, zdrapuję złoto z Gabinetu Owalnego i czytam drobny druk pod krzyczącymi nagłówkami – rozmawiając z ekspertami, dziennikarzami, wyborcami, politykami, byłymi pracownikami rządu federalnego, duchowymi liderami – w tym z pastorem jednego z najbardziej wpływowych Kościołów kształtujących amerykańską prawicę. Nie po to, by ukazać Amerykę w ruinie, ale poszukać ukrytego w niej skarbu.

23.03.2026

Wyciągam rękę, by wymacać telefon na szafce przy łóżku. Patrzę na litanię powiadomień, które wyświetliły się przez noc. Co takiego zdążył przez te kilka godzin zrobić Donald Trump?

Gdy upewnię się, że w nocy nie nadszedł kres cywilizacji, który zapowiadał amerykański prezydent, negocjując z Iranem – nadchodzi uczucie ulgi. Że to jeszcze nie teraz. Na nieprzewidywalność Donalda Trumpa trudno znaleźć jedną metodę – oprócz takiej, że każdy scenariusz jest możliwy. Trzeba płynąć z prądem.

O ile atakiem na Wenezuelę i porwaniem dyktatora Nicolasa Maduro Trump zaskoczył wszystkich, z polskimi mediami włącznie, o tyle wojna w Iranie miała wybuchać jakieś cztery razy – tyle razy umawiałam się z wydawcami programów telewizyjnych na poranny telefon, gdyby jednak do czegoś doszło. Po trzecim zaczęłam wątpić, czy faktycznie coś się wydarzy. Gdy Izrael i USA w końcu zaatakowały Iran, jechałam akurat autostradą. Świeciło słońce, Reuters nie podawał żadnych niepokojących informacji. Uznałam, że mogę jechać: co może się stać przez cztery godziny jazdy? Ale gdy zobaczyłam na wyświetlaczu, że dzwonią z telewizji, od razu wiedziałam, w czym rzecz. Dziesięć minut później zjechałam na stację benzynową, by komentować z niej rozpoczynającą się operację na Bliskim Wschodzie – patrząc przez szybę samochodu na ceny benzyny, które wkrótce miały wystrzelić w górę. Drugi raz zjechałam z trasy przy McDonaldzie 150 kilometrów dalej. Podczas wejścia ugryzłam się w język, by nie wpleść w geopolityczny wywód ciekawostki, że ulubione kanapki Trumpa to Big Mac i Filet-O-Fish.

Dzisiaj od razu po przebudzeniu czytam wypluwane przez telefon krótkie informacje – z CNN, „The New York Times”, Fox News i ABC. Akurat trafił się poranek bez wojny, skandalu i wypowiedzi, która wstrząsnęłaby bezpieczeństwem naszego regionu świata. Od powietrza, głodu, ognia i wojny – wybaw nas, Panie. Wiem, że do późnego popołudnia powinno się udać, bo w USA akurat zaczyna się noc.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Ten rozdział jest dostępnytylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

Wstęp

1Manhattan Project Leaders: Harry S. Truman, National Park Service, https://www.nps.gov/people/manhattan-project-leaders-harry-s-truman.htm, dostęp 23.07.2026. ↩

2 Jeremy White, Newsom to world leaders: Donald Trump is temporary, „POLITICO”, https://www.politico.com/news/2026/02/13/newsom-to-world-leaders-donald-trump-is-temporary-00780460, dostęp 14.02.2026. ↩

3 Wydanej po polsku jako The Art of the Deal, czyli sztuka robienia interesów, wyd. Fijorr Publishing, 2017. ↩