Tajemnice Stacji 14 ebook

Tytuł oryginału: The Secrets of Station 14. Briggens house, Soe’s forgery and Polish Elite Agent Training Station

Autor: Des Turner

Tłumaczenie: Jerzy Malinowski

Redakcja: Andrzej Zasieczny

Redakcja techniczna: As-Art Violetta Nalazek

Skład wersji elektronicznej: Robert Fritzkowski

Korekta: Elżbieta Strucka

© Des Turner, 2017, 2022

Copyright for the Polish edition © Oficyna Wydawnicza Alma-Press

Warszawa 2026

Inne książki Desa Turnera:

Aston House SOE Station XII ESD (WD)

Station 12: Aston House – SOE’s Secret Centre

Station 12: SOE’s Secret Weapons Centre

Aston Jack Pallett’s Memories and the Village History

The Walter Wilkinson Trail

My Victorian Fantasy by Mr Punch

Our Brave Village Lads

Pierwsze wydanie w obecnej wersji – 2022 rok

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być przedrukowywana, powielana ani wykorzystywana w jakiejkolwiek formie – elektronicznej, mechanicznej czy innej, znanej obecnie lub opracowanej w przyszłości – w tym przez kopiowanie i nagrywanie, ani przechowywana w żadnym systemie przechowywania czy wyszukiwania informacji bez pisemnej zgody wydawcy.

ISBN 978-83-8420-028-5

Wydanie 1.

– fragment –

Oficyna Wydawnicza Alma-Press Sp. z o.o.

ul. Lędzka 44a, 01-446 Warszawa

tel. (22) 877-27-04

e-mail: [email protected]

www.almapress.com.pl

Zdjęcia na przedniej stronie okładki: Briggens House. (Des Turner)

Sierżant Dennis W.A. Collins. (Dzięki uprzejmości dr Judith Collins)

Walter Durant Gibbs, 4. baron Aldenham, i baronowa Beatrix Elinor Paul. To niezwykle rzadkie zdjęcie zostało zrobione najprawdopodobniej w Chile w latach 50. XX wieku. (Dzięki uprzejmości lorda Vicary’ego Aldenhama)

Dedykacja

Książka dedykowana osiemdziesięciu jeden polskim agentom (cichociemnym), którzy szkolili się w Wielkiej Brytanii i oddali życie walcząc o wyzwolenie spod nazistowskiej tyranii.

gen. bryg. Leopold Okulicki

ppor. Jerzy Bichniewicz

por. Stanisław Hencel

por. Wiesław Szpakowicz

ppor. Kazimierz Lewko

ppor. Władysław Siakiewicz

ppor. Ryszard Skowroński

ppłk Leopold Krizar

ppor. Bolesław Odrowąż Szukiewicz

kpt. Jan Serafin

kpt. Franciszek Cieplik

ppłk Maciej Kalenkiewicz

rtm. Jan Kanty Skrochowski

mjr Andrzej Czaykowski

ppor. Stefan Górski

mjr Bolesław Kontrym

ppor. Czesław Rossiński

kpt. Mieczysław Szczepański

kpt. Stanisław Winter

kpt. Florian Adrian

por. Ignacy Bator

ppłk Romuald Bielski

ppor. Jan Bienias

st. sierż. Stanisław Biedrzycki

ppor. Ryszard Chmieloch

por. Rudolf Dziadosz

por. Mieczysław Eckhardt

por. Marian Garczyński

mjr Jan Górski

ppor. Stanisław Harasymowicz

ppor. Jan Hörl

por. Ewaryst Jakubowski

por. Antoni Jastrzębski

rtm. Marian Jurecki

ppor. Longin Jurkiewicz

ppor. Bronisław Kamiński

por. Władysław Klimowicz

por. Jan Kochański

por. Stanisław Kotorowicz

ppor. Ryszard Kowalski

kpt. Julian Kozłowski

mjr Jan Lech

ppor. Włodzimierz Lech

mjr Bronisław Lewkowicz

por. Artur Linowski

ppor. Lech Łada

por. Stefan Majewicz

por. Jan Marek

por. Zbigniew Matula

por. Władysław Miciek

por. Piotr Motylewicz

ppor. Rafał Niedzielski

por. Kazimierz Osuchowski

por. Karol Pentz

ppor. Zdzisław Peszke

por. Zbigniew Piasecki

kpt. Bohdan Piątkowski

ppor. Witold Pic

płk Jan Piwnik

ppor. Jan Poznański

ppor. Jacek Przetocki

kpt. Bronisław Rachwał

rtm. Stanisław Raczkowski

por. Jan Rogowski

por. Jan Rostek

ppor. Jan Rostworowski

mjr Tadeusz Sokołowski

ppor. Stanisław Sołtys

płk Józef Spychalski

ppor. Olgierd Stołyhwo

ppor. Jerzy Sztrom

kpt. Władysław Szubiński

ppor. Waldemar Szwiec

kpt. Andrzej Świątkowski

mjr Michał Tajchman

ppor. Zbigniew Twardy

kpt. Wacław Zaorski

ppor. Stanisław Zapotoczny

mjr Bronisław Żelkowski

ppor. Józef Wątróbski

ppor. Mirosław Kryszczukajtis

1: Porwany przez Sowietów, przewieziony do Moskwy i wraz z piętnastoma przywódcami polskiego ruchu oporu sądzony w pokazowym procesie. Skazany na dziesięć lat pozbawienia wolności. Zmarł w więzieniu w Wigilię Bożego Narodzenia 1946 roku.

2–7: Zginęli podczas lotu do celu.

8–10: Zginęli podczas skoku na spadochronie.

11–13: Zginęli walcząc z Sowietami.

14–19: Zastrzeleni lub zamordowani przez komunistyczną Służbę Bezpieczeństwa.

20–81: Zginęli walcząc z Niemcami lub byli torturowani i zamordowano ich w więzieniach Gestapo lub w obozach koncentracyjnych1.

1.Lista zaczerpnięta z książki Drogi cichociemnych, dzięki uprzejmości Studium Polski Podziemnej. [wróć]

Przedmowa Normana A. Bonneya

Z wielką przyjemnością przyjąłem od Desa propozycję napisania krótkiej przedmowy do tej książki. Jeszcze bardziej ucieszyło mnie odkrycie, że Des zawarł formalną część przedmowy w swoim wstępie, pozostawiając mi wolną rękę.

Jestem jedną z wielu osób, które mają zaszczyt nazywać się przyjaciółmi Desa Turnera. Podobnie jak w przypadku wielu innych osób, nasza przyjaźń rozpoczęła się dzięki wydaniu jego książki o Aston House. Publikacja ta wzbudziła duże zainteresowanie, a Des otrzymał wiele pochwał od czytelników oraz znaczną liczbę wiadomości od osób, których krewni pracowali w Aston House w czasie wojny. Zyskując uznanie za swoją wiedzę na ten temat i chęć dzielenia się nią, Des dostał również liczne pytania od osób badających działalność Kierownictwa Operacji Specjalnych (SOE).

Des to niezwykła osoba; zaraża entuzjazmem, z jakim bada działalność SOE, i pasjonuje się ludzkimi historiami związanymi z tą organizacją, które z biegiem czasu są bardzo trudne do zebrania. Chociaż od czasu zakończenia wojny wiele działań operacyjnych SOE znalazło się w domenie publicznej, to informacje o działalności pracowników „zaplecza” SOE w dużej mierze nie były publikowane1 aż do stosunkowo niedawna2. Wielu naukowców, inżynierów, techników, administratorów i członków personelu pomocniczego zatrudnionych w SOE miało poczucie, że są niedoceniani przez ojczyznę. Z powodu ograniczenia przepisami Ustawy o tajemnicy państwowej znaczna ich część zabrała swoje historie do grobu.

Dopiero po przeczytaniu historii sekcji technicznych Międzyresortowego Biura Badań (ISRB) zdałem sobie sprawę, że praca tych jednostek miała równie dużą wartość w okresie zimnej wojny, jak i w czasie II wojny światowej. Możliwe, że brak opublikowanych relacji z centrów logistycznych i szkoleniowych SOE można wytłumaczyć ciągłym korzystaniem z tych służb technicznych, choć w nowych lokalizacjach i z innym personelem. Jeśli to prawda, to usprawiedliwia to wszystkich, którzy strzegli swoich sekretów.

Tajemnice Stacji 14 to druga książka Desa na temat „domów” SOE, utrzymana w formacie poprzedniej pracy o Aston House. Des łączy relacje z pierwszej ręki, wspomnienia rodzin, oficjalne dokumenty i wyniki własnych skrupulatnych badań, aby przedstawić niezwykle fascynującą relację o Briggens House. Pomimo subtelnego łagodzenia wymowy faktów i szacunku dla głównych bohaterów, Des nie owija w bawełnę. W tej historii można dostrzec pewne polityczne kontrowersje.

Briggens był miejscem nietypowym, ponieważ prowadzono tam dwie bardzo ważne, ale zupełnie odmienne działalności, pod różnymi strukturami dowodzenia. Obie były „ściśle tajne” i należałoby się spodziewać, że dla zachowania bezpieczeństwa zostaną od siebie odseparowane. Briggens był centrum fałszowania niezwykle ważnych dokumentów osobistych, których agenci SOE używali w okupowanych krajach, a także specjalnym ośrodkiem szkoleniowym dla personelu polskiej „tajnej armii”. Polacy, kiedy pojawili się w Briggens, najpierw stworzyli trzyosobową Sekcję Fałszowania Dokumentów, która stała się podstawą znacznie większej organizacji, zbudowanej przez brytyjskich oficerów. Po ugruntowaniu swojej pozycji w Briggens Polacy stworzyli ośrodek szkoleniowy, który zajął większość posiadłości i stanowił doskonałą przykrywkę dla Sekcji Fałszerstw aż do 1942 roku, kiedy to ośrodek ten został przeniesiony do Audley End i innych lokalizacji.

Des z entuzjazmem pisze o wysoko wykwalifikowanych fachowcach, którzy zgromadzili się w Briggens, aby fałszować dokumenty dla agentów SOE w terenie – dokumenty, których istnienie było dosłownie kwestią życia i śmierci dla tych odważnych ludzi działających na wrogim terytorium, zmuszonych do okazywania dokumentów tożsamości i dokumentów podróży kilka razy w tygodniu. Wymagane umiejętności fałszowania nie ograniczały się jedynie do zdolności biegłego w swym fachu drukarza. Papier, karton i tusz musiały być produkowane zgodnie z rygorystycznymi specyfikacjami, a pismo odręczne i starzenie się dokumentów musiały być doprowadzone do perfekcji. Des odnalazł przykłady sfałszowanych dokumentów i zamieścił w tej książce ich kolorowe zdjęcia.

Osiemdziesięciu jeden polskich agentów, którzy przeszli szkolenie w Wielkiej Brytanii, zginęło w służbie swojej ojczyźnie. Jak na ironię, liczba ta z pewnością byłaby znacznie wyższa, gdyby brytyjskie Naczelne Dowództwo i wysocy rangą oficerowie SOE wspierali Polaków w pełnym zakresie, spełniając ich wszystkie oczekiwania. Często, niekiedy w ostatniej chwili, odmawiano Polakom dostępu do zasobów i środków związanych przede wszystkim z transportem lotniczym. Biorąc pod uwagę późniejsze rewelacje dotyczące Katynia i, w pewnym stopniu, rezultaty konferencji w Jałcie i Poczdamie, można by zapytać, czy do frustracji Polaków nie przyczynili się Rosjanie3. Myśląc o przyszłości, Rosjanie nie mieli zamiaru pozwolić, aby pod koniec wojny istniała w Polsce znajdująca się pod wpływem Zachodu, dobrze wyposażona i dowodzona tajna armia, która sprzeciwiałaby się utworzeniu administracji sowieckiej. 5 marca 1946 roku, zaledwie kilka miesięcy po konferencji poczdamskiej, Churchill wygłosił swoje „przemówienie zza żelaznej kurtyny”4, kładąc kres wszelkim nadziejom na polskie samostanowienie, a tym samym rozpoczynając okres zimnej wojny.

To wyjątkowa książka. Aby ją stworzyć, Des w trudnych okolicznościach i z zasłużonym szczęściem zgromadził osobiste relacje, oficjalne dokumenty i artefakty. Polecam ją Państwu.

Norman A. Bonney

Czerwiec 2017

1.Wyjątkiem jest książka Leslie Bella Sabotage! – the story of Lt Col J. Elder Wills, opublikowana w 1957 roku. [wróć]

2.Znaczącym przykładem jest książka Fredrica Boyce’a i Douglasa Everetta SOE: The Scientific Secrets, opublikowana w 2003 roku. [wróć]

3.Uniemożliwienie dostępu do lotnisk i odmowa podjęcia misji zaopatrzeniowych dla Polaków pozbawiły powstanie warszawskie wsparcia i zaopatrzenia. [wróć]

4.W rzeczywistości Churchill w swoim przemówieniu „Ścięgna pokoju” wygłoszonym w Westminster College w Fulton w stanie Missouri w USA powiedział: „Od Szczecina nad Bałtykiem do Triestu nad Adriatykiem zapadła »żelazna kurtyna«, dzieląc nasz kontynent”. [wróć]

Podziękowania

Moje serdeczne podziękowania:

Za przedmowę napisaną przez mojego drogiego przyjaciela Normana Bonneya, emerytowanego oficera Armii Terytorialnej, posiadającego specjalistyczną wiedzę na temat materiałów sabotażowych SOE, ich rozwoju i skuteczności.

Mojemu drogiemu przyjacielowi, kapitanowi Mortonowi G. Bissetowi, pierwszemu dowódcy i twórcy drukarni Sekcji Fałszywych Dokumentów SOE w Briggens. Miałem wielkie szczęście i zaszczyt wraz z moją żoną spotkać się z nim kilka razy w jego domu w Whaley Bridge w Derbyshire Peak District. Hojnie podzielił się ze mną swoimi osobistymi wspomnieniami z Briggens, udostępnił mi zdjęcia i unikalną kolekcję falsyfikatów.

Mojej drogiej przyjaciółce Patricii Crampton, znanej tłumaczce książek i córce pułkownika Leslie’ego Cardew Wooda, dowódcy w SOE Aston House STA 12 E.S.6 (WD), za korektę, znajomość języków i nieustanne zachęcanie do dalszego pisania. Niestety, zmarła przed ukończeniem tej książki.

Mojemu drogiemu przyjacielowi, dr. Johnowi Robertsowi, synowi kapitana Charlesa Robertsa, zastępcy dowódcy w Briggens. John odnalazł mnie w sieci i regularnie przyjeżdża z wyspy Mauritius, aby dzielić się osobistymi zdjęciami, listami, pamiętnikami i dokumentami swojego ojca z Briggens, w tym kompletem gazetek ściennych. Szczególnie dziękuję mu za zachętę do zajęcia się tematem, jego pasję, entuzjazm i wsparcie. Jego determinacja pomogła mi szybko ukończyć tę książkę. Cieszyliśmy się również z nostalgicznych wizyt w miejscach związanych z SOE, Briggens i Tempsford.

Dorocie Zerkowskiej, której nigdy nie spotkałem osobiście, mieszkającej niedaleko Łodzi. Jest nauczycielką języka angielskiego, która również odnalazła mnie przez internet. Niedawno odkryła, że jej wujek, Jerzy Maciejewski, był w Briggens i nagrał swoje wspomnienia na kasetach audio oraz spisał je w pamiętnikach. Przetłumaczyła mi to wszystko na angielski i przesłała mi jego osobiste zdjęcia i dokumenty – wielka praca płynąca z miłości.

Dr Judith Collins, historyczce sztuki, kuratorce w Tate i córce niezwykle utalentowanego sierżanta Dennisa W.A. Collinsa, rysownika, poety, skrzypka i fałszerza. Judith pożyczyła mi cenne oryginalne dzieła sztuki swojego ojca, rękopisy jego wierszy, dokumenty osobiste i fotografie. Wspólna wizyta w Briggens jest jeszcze w trakcie ustalania.

Dr. Grahamowi Bissetowi, synowi kapitana Mortona G. Bisseta, dowódcy Sekcji Fałszerstw w Briggens, który dopomógł mi w uzyskaniu danych osobowych jego ojca i dodatkowych informacji rodzinnych.

Lordowi Vicary’emu Aldenhamowi i lady Josephine Aldenham za pomoc w zaznajomieniu się z historią rodziny oraz kopii prawdopodobnie jedynego istniejącego zdjęcia 4. barona Aldenham i jego żony.

Jenny Kauntze, archiwistce, i Liz Weston, kapitan FANY, za ich nieocenioną pomoc w zdobywaniu informacji.

Archiwom Narodowym w Kew za umożliwienie zbadania i sfotografowania odpowiednich akt SOE, dokumentów oraz kolekcji sfałszowanych wzorów i zdjęć, które powstały w Briggens. Serdeczne podziękowania dla wszystkich członków personelu, a w szczególności Neila G. Cobbetta, specjalisty ds. dokumentacji, za jego osobistą pomoc i wskazówki.

Imperial War Museum w Londynie i jego pracownikom, w szczególności Alanowi Jeffreysowi, starszemu kustoszowi działu „II wojna światowa i połowa XX wieku”. Również Panu Samowi Offordowi, archiwiście, za pomoc i porady.

Studium Polski Podziemnej w Londynie za ciepłe przyjęcie i pomoc w zakresie dokumentów, akt i fotografii dotyczących szkoleń paramilitarnych, w szczególności dr. Andrzejowi Suchcitzowi, kustoszowi archiwum, Heide Pirwitz-Bujnowskiej i Krystynie Zatylnej.

Tomaszowi Pernakowi za przetłumaczenie odręcznego raportu mjr. Hartmana ze szkolenia agentów.

Kpt. Antoniemu Pospieszalskiemu za listy i zdjęcie portretowe oraz jego rodzinie za kopię wspomnień.

Pracownikom ochrony, Tedowi Douglasowi i innym opiekunom mieszkającym w Briggens, gdy dom stał opuszczony i niezamieszkany przez lata, którzy pozwolili mi wejść do budynku i na teren posesji, abym mógł je zwiedzić i zrobić zdjęcia.

Mojej dobrej przyjaciółce Marcie Bielskiej, która pomagała mi z językiem polskim i pisownią nazwisk; Samowi Patelowi, mojemu przewodnikowi po Briggens Wedding Venue, ekskluzywnym domu weselnym urządzonym w posiadłości; Sheili Collins, redaktorce „Roydon Parish”; Gordonowi Rangerowi, kierownikowi studia Herts Display, za doradztwo w kwestii druku; Bernardowi O’Connorowi, pisarzowi i historykowi zajmującemu się SOE; Jolancie Sabbat, córce Kazimierza Aleksandra Sabbata, prezydenta RP na uchodźstwie w latach 1986–1989; Patsy Jeffries oraz firmie hotelowej Corus and Regal Hotel Company.

Dziękuję wszystkim pracownikom wydawnictwa The History Press, a szczególnie Amy Rigg, Alexowi Boultonowi i Martinowi Lathamowi, za ich ciężką pracę.

Mojemu synowi Ianowi, archeologowi i byłemu członkowi REME (Korpusu Królewskich Inżynierów Elektryków i Mechaników) oraz sierżantowi rusznikarzowi Armii Terytorialnej, który podziela moje zainteresowanie SOE, zawozi mnie do archiwów, a także pomaga w kopiowaniu dokumentów itp. Również mojemu drugiemu synowi, Jamiemu, dr. (red.) z Uniwersytetu Johna Moore’a w Liverpoolu, który rozwiązuje wszystkie moje komputerowe problemy. I co najważniejsze, mojej drogiej żonie Mavis, która pomaga mi we wszystkim, co robię lub robiłem, zawsze mnie wspiera i akceptuje fakt, że pisanie i badania pozbawiają nas cennego wspólnego czasu.

Dołożono wszelkich starań, aby ustalić należne prawa autorskie. W przypadku jakichkolwiek zaniedbań, proszę o zlecenie mi, za pośrednictwem wydawcy, zamieszczenia sprostowania w przyszłym wydaniu.

Wykaz skrótów

334. Skrzydło – RAF, lipiec 1944: Skrzydło do Zadań Specjalnych w formacji Balkan Air Force (BAF) w Brindisi i Lecce ze 148. Eskadrą RAF (Halifax Mk II/V i Lysander), polską 1586. Eskadrą Specjalnego Przeznaczenia (Halifax Mk II/IIA i Liberator Mk III) oraz 1. i 88. Eskadrami IAF (Włoskie Lotnicze Siły Współwalczące) (SM.82 i C.1007). Kwiecień 1945: w BAF z 1. (SM.82) i 88. (C.1007) Eskadrami IAF, 148. (Halifax Mk IV/V i Lysander Mk IIIA) i 44. Eskadrami SAAF (Siły Powietrzne Afryki Południowej) (Dakota) i 16. Eskadrą USAAF (Siły Powietrzne Armii Stanów Zjednoczonych) (Dakota Mk I/III)

ADC – adiutant

ATS – Pomocnicza Służba Terytorialna

BCRAM – Bureau Central de Renseignements et d’Action Militaire (sekcja londyńska generała Ch. de Gaulle’a)

BEF – Brytyjskie Siły Ekspedycyjne

Bn – batalion

Brig – generał brygady

C – symbol szefa MI6

Capt. – kapitan

CD – generał dywizji C. McVean Gubbins

cichociemni – polska elitarna jednostka bojowa podobna do brytyjskiego SAS

CO – oficer dowodzący

Col. – pułkownik

CSM – starszy sierżant kompanii

DBE – dama komandor Orderu Imperium Brytyjskiego

DF – wykrywanie zagrożeń

DSO – Order Wybitnej Służby

DVR – kierowca

EU/P – Sekcja SOE Londyn zajmująca się Polakami w Europie

F&S – nóż szturmowy Fairbairn-Sykes

FANY (PRVC) – First Aid Nursing Yeomanry (Princess Royal’s Volunteer Corps), Korpus Pierwszej Pomocy Pielęgniarskiej

Force 133 – oddział SOE w Kairze

F Section – Sekcja Francuska SOE

GC – Krzyż Jerzego

GHQ – General Headquarters, Sztab Generalny

GL – General List – lista ogólna oficerów

GNR – działonowy

Gp Capt. – pułkownik lotnictwa

Group A – ośrodki szkolenia agentów SOE w Szkocji (szkolenie wstępne)

Group B – ośrodki szkolenia agentów SOE w New Forest (szkolenie końcowe)

GSGS – Sekcja Geograficzna Sztabu Generalnego

GSO – oficer Sztabu Generalnego

HE – materiał wybuchowy

HLI HQ – sztab pułku lekkiej piechoty w Grecji

HQ – sztab

HSBC – Hong Kong and Shanghai Banking Corporation

i/c – dowodzący

IRA – Irlandzka Armia Republikańska

ISRB – Międzyresortowe Biuro Badań

ITMA – It’s That Man Again (serial radiowy)

IWM – Imperialne Muzeum Wojny

KGB – Komitiet Gosudarstwiennoj Biezopastnosti (Komitet Bezpieczeństwa Państwowego), tajne służby ZSRR

LNER – London and North Eastern Railway (kompania kolejowa)

LRC – Londyński Ośrodek Recepcyjny

Lt – porucznik

Lt Col. – podpułkownik

MAAF – Mediterranean Allied Air Forces

Maj. – major

Maj. Gen. – generał dywizji

MBE – kawaler Orderu Imperium Brytyjskiego

MC – Krzyż Wojskowy

ME – prefiks oznaczający ośrodki szkoleniowe SOE za granicą

MI5 – tajna służba wywiadowcza odpowiedzialna za bezpieczeństwo wewnętrzne Wielkiej Brytanii

MI6 – tajna służba wywiadu zagranicznego Wielkiej Brytanii

MI(R) – Military Intelligence (Research), departament odpowiedzialny za operacje pod przykrywką

MP – Sekcja Polska

NCO – podoficer

OC – oficer dowodzący

OCTU – ośrodek szkolenia kadetów

OR – żołnierze, którzy nie są oficerami

OSS – Biuro Służb Strategicznych, agencja wywiadowcza USA

PC – posterunkowy

PID – Political Intelligence Department (Foreign Office), Departament Wywiadu Politycznego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, organizacja przykrywkowa SOE

PKPiR – Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia

PM – premier

POW – jeniec wojenny

PWE – Wydział ds. Wojny Politycznej

PX – poczta polowa

RA – Królewska Artyleria

RAF – Królewskie Siły Powietrzne

RASC – Królewski Korpus Służby Armii

RE – Królewscy Inżynierowie

RVPS – Royal Victorian Patriotic School, budynek, w którym mieścił się Londyński Ośrodek Recepcyjny (LRC)

Sgt – sierżant

SIS – Secret Intelligence Service, inaczej MI6, tajna służba wywiadu

SLADE&PW – Stowarzyszenie Artystów Litografów, Projektantów i Grawerów

SOE – Kierownictwo Operacji Specjalnych

SOS – sekretarz stanu

SPR – saper

SPU22 – sekcja SOE stworzona w 1944 przez ppłk. Hazella, która pomagała polskiemu ruchowi oporu we Francji i w Niemczech

STA – stacja

Sqn – eskadra

STS – Specjalna Stacja Szkoleniowa

TA – Armia Terytorialna

US – Stany Zjednoczone

USAAF – Siły Powietrzne Armii Stanów Zjednoczonych

VE – Dzień Zwycięstwa w Europie

WEF – ze skutkiem od

Wg Cdr – podpułkownik lotnictwa

W/T – łączność radiotelegraficzna

YMCA – Związek Chrześcijańskiej Młodzieży Męskiej

Wprowadzenie do drugiego wydania

W 2017 roku opublikowałem tylko 200 egzemplarzy pierwszego wydania w formacie A4. Jeśli masz szczęście posiadać taki wolumin, potencjalnie posiadasz książkę, która może stać się poszukiwana i wartościowa. Nie jestem młody i mam problemy ze wzrokiem, dlatego książka została zaprojektowana z myślą o osobach takich jak ja. Wybrałem dużą czcionkę, aby ułatwić czytanie, i dodałem wiele dużych zdjęć i ilustracji.

Problemem była sprzedaż i dystrybucja. Tylko jeden punkt zgodził się ją sprzedawać i jestem za to niezmiernie wdzięczny księgarni The National Archives Bookshop. Media oszalały z entuzjazmu, gdy książka została wydana, ponieważ nie było nic wiadomo o Sekcji Fałszerstw SOE; pozostawała ona tajemnicą od końca wojny. Sprzedaż jednak nie była zbyt wysoka i szybko stało się oczywiste, że popełniłem błąd; książka była za duża, za ciężka i za droga, więc poprosiłem The History Press o jej wydanie i udostępnienie zasługującej na to szerszej publiczności.

Mam nadzieję, że spodoba się Państwu ta niesamowita, prawdziwa historia. To niezwykłe odkrycie kolejnych genialnych sztuczek SOE, które zmyliły nazistów i pozwoliły naszym agentom specjalnym uniknąć wykrycia.

Des Turner, 2022

Wprowadzenie

Siedemdziesiąt dwa lata po zakończeniu wojny po raz pierwszy zostaje ujawniona historia niegdyś ściśle tajnego domu Briggens, położonego niedaleko Roydon w hrabstwie Essex. Jest to brakujący element wielkiego, tajnego planu Kierownictwa Operacji Specjalnych (SOE). SOE zostało stworzone przez Winstona Churchilla, aby „podpalić Europę”. Jego celem było tworzenie i wspieranie organizacji ruchu oporu w przeprowadzaniu operacji dywersyjnych na terytorium zajmowanym przez wroga. Ponad siedemdziesiąt wiejskich domów, zamków, pałaców myśliwskich i tym podobnych obiektów zostało zarekwirowanych w Wielkiej Brytanii, a jeszcze więcej za granicą, aby stworzyć tę unikalną, tajną organizację z własną bronią specjalną, materiałami wybuchowymi, a w przypadku Briggens także ze sfałszowanymi dokumentami i paramilitarnym szkoleniem elitarnych polskich agentów cichociemnych.

Pierwotnie oznaczony jako Stacja 38, Briggens House został przejęty przez SOE i zaadaptowany na ośrodek szkolenia końcowego (początkowy etap szkolenia miał miejsce w Szkocji) Polaków. Kandydatów wybierano spośród elity Wolnej Armii Polskiej w Wielkiej Brytanii. Celem było odesłanie tych żołnierzy do Polski jako agentów i zrzucanie ich na spadochronach z zadaniem przeprowadzenia operacji sabotażowych. Aby to się udało, stworzono fałszywe tożsamości i pilnie potrzebowano podrobionych dokumentów, pozwalających przetrwać na terenach okupowanych przez nazistów.

Aby rozwiązać ten problem, SOE utworzyło w piwnicach Briggens House Sekcję Fałszywych Dokumentów, oznaczoną Stacja 14. Te dwie stacje współistniały, aż zapotrzebowanie na podrobione dokumenty przerosło możliwości ich wytwarzania i Stacja 14 przejęła cały teren. W kwietniu 1942 roku Stacja 38 była zmuszona do przeniesienia się do Audley End, Stacji 43.

Fałszerstwo i szpiegostwo to działania przestępcze, ale oba są podstawowymi metodami zbierania informacji wywiadowczych, koniecznym złem, potocznie nazywanym „Wydziałem Brudnych Sztuczek”. Życie agenta posługującego się fałszywymi dokumentami tożsamości było niepewne, a w razie schwytania groziły mu brutalne przesłuchania, nieznośne tortury, więzienie i ciągła groźba egzekucji. Dlaczego ktokolwiek miałby zgłaszać się na ochotnika?

Wyobraź sobie, że jesteś Polakiem i uciekłeś do Wielkiej Brytanii, będąc świadkiem niewypowiedzianych okrucieństw popełnionych przez nazistów* na twoich rodzicach, rodzeństwie, przyjaciołach i rodakach – musisz to zrobić. Naziści dopuścili się jednego z najbrutalniejszych aktów czystek etnicznych w historii na Polakach; prawie co piąty zginął.

Ujawnia to również szczególną relację, jaka istniała między polskimi przywódcami a brytyjskim Naczelnym Dowództwem. SOE często znajdowało się w środku, musząc przekazywać Polakom wiele niepożądanych decyzji swoich przełożonych i, odwrotnie, przekazywać szefom sztabów ciągłe, pełne frustracji polskie żądania.

Wszyscy pracownicy Briggens byli zobowiązani do podpisania deklaracji o dochowaniu tajemnicy państwowej. W związku z tym zebranie i zbadanie tej historii było niezwykle trudne. Nie mógłbym zacząć pisać tej książki, gdybym nie spotkał pierwszego dowódcy Briggens w Peak District w 2007 roku, kiedy miał 90 lat. Jego wspomnienia stały się niezbędnym katalizatorem, do którego stopniowo przylgnęły wszystkie inne fragmenty informacji. To była absolutna radość i zaszczyt poznać wszystkich moich cennych informatorów, którzy pomogli mi odkryć tę fascynującą historię Briggens i jego polskie powiązania.

Na szczęście Briggens House przetrwał nienaruszony i jest wpisany na listę zabytków angielskiego dziedzictwa. Rodzina barona wyprowadziła się i, niestety, dom stoi teraz pusty, jeśli nie liczyć ochrony – próba przekształcenia go w miejsce ceremonii ślubnych została udaremniona przez urzędników od planowania przestrzennego. Nie ma żadnej tablicy pamiątkowej ani znaku informującego, że współcześnie żyjący zawdzięczają wolność, a być może i samo istnienie, licznym żołnierzom alianckim i żołnierkom, takim jak agenci SOE, którzy niegdyś gromadzili się w tych samych, okazałych pomieszczeniach. Nikt nie wspomina lorda i jego żony, którzy stracili pod koniec wojny syna.

Mam nadzieję, że ta książka pozwoli nawiązać bliską więź z potomkami tych, którzy służyli w Briggens lub w powiązanych stacjach i którzy nic nie powiedzieli członkom rodziny ze względu na nakaz milczenia. Moja pierwsza książka o Stacji 12, Aston House, zaowocowała wieloma tego typu kontaktami z czytelnikami, którzy zarówno mnie zaskoczyli, jak i zachwycili listami, e-mailami i telefonami. W rezultacie odwiedzają mnie goście, którzy przekazują mi cenne wspomnienia i zdjęcia, a ja je archiwizuję dla przyszłych pokoleń.

Przepustka do Briggens. (Dzięki uprzejmości Doroty Zerkowskiej)

koniec darmowego fragmentu zapraszamy do zakupu pełnej wersji

PRZYPISY

*Pojęciem „naziści” autor określa Niemców i Austriaków, którzy wyznawali ideologię niemieckiego faszyzmu i służyli III Rzeszy – przyp. wyd. pol. [wróć]