Słownik pisarzy radzieckiej Armenii ebook

ANDRZEJ PISOWICZ lllłłb 3 «l b U fi <1 h 9

SŁOWNIK PISARZY RADZIECKIEJ ARMENII

un^.bsazu.3 łPnaibPh p un-u. p v.\j

WRITERS OF SOVIET ARMENIA A DICTIONARY

PUBLIKACJA 22

Koło Zainteresowań Kulturą Ormian przy Oddziale Warszawskim Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego ul. Kredytowa 1, 00-056 Warszawa

Warszawa 1992

AuijuiuiniuGji U»piniupjiQ 9»npfrng AłitfGuiTjjnuiJ

FUNDUSZ SPRAW ZA GRANICZNYCH ARMENII

Drodzy Przyjaciele!

Armenia jest znowu wolna i niepodległa.

Ze względu na to, że wraca do rodziny wolnych narodów, naszemu demokratycznemu i suwerennemu państwu potrzebna jest solidna finansowa baza,by zapewnić skuteczność działań dyplomatycznych. S" gowanie ambasad, delegowanie i utrzymywanie ambasadorów, oficja nych delegacji i innych przedstawicieli, jak również nabycie no. czesnego wyposażenia dla naszych misji, a także wykształcenie na szej pierwszej generacji zawodowych dyplomatów są niezbędne do ret rezentowania spraw Armenii w świecie.

Rząd Armenii, pod przewodnictwem Prezydenta Lewona Ter-Petrosjan utworzył FUNDUSZ SPRAW ZAGRANICZNYCH ARMENII. Po raz pierwszy w his torii oficjalna inicjatywa państwowa o zakresie międzynarodowym, otwiera przed nami wszystkimi niepowtarzalną szansę wzmocnienia Armenii, by Jej głos brzmiał głośno i jasno na arenie światowej dyplomacji. Zapraszany wszystkich, by przyczynić się do doprowadzenia funduszu do kwoty stu milionów dolarów.

Rozproszenie Ormian - od Buropy i obu Ameryk do środkowego Wschodu i Orientu - rodziło sis w bólach i prześladowaniach.Ale dziś mam.1 przedstawicieli naszego narodu na całym świecie. Naród nasz zdobył wysokie kwalifikacje zawodowe, uzyskał niezwykłą siłę intelektualną; pracował wytrwale, by osiągnąć olbrzymie bogactwo materialne, utrzymując przy tym głębokie przywiązanie do wartości moralnych, przekE zanych nam przez naszych Ojców i Dziadów.

iiamy teraz wyjątkową okazję, by przekształcić pierwotną traged„ diasDory w ostateczne zwycięstwo Hajastanu. Nowa Armenia należy do nas wszystkich i do każdego z nas. Stańmy więc na wysokości zadania, zestrzelmy nasze możliwości i sprzęgnijmy razem naszą energię na całym świecie, aby stać się niezmiennie stałymi strażnikami Armenii i gwarantami jasnej, bezpiecznej przyszłości naszej OJCZYZNY.

Pomóżcie nam w utrwalaniu naszej wolności.

g>

sh/vjnbsrmj3uu Lewon Ter-Petrosjan

Prezydent Republiki Armenii

<>■

!• BOTAiBltUa ■liiitar ot riiniga iftalii

Raffi Z.. Eovanissian

Liinister Spr. Zagranicznych

FUNDUSZ ARMENII tl CHASE MANHATTAN BIURO STAŁEGO PRZEDSTAWICIELA ARMENII 122 C Str. NW Nr 36O WASHINGTON,D.C. 20001 USA

RZ4D ARMENII POKWITUJE KAŻD4 WPŁAT?

Informacje: Ministerstwo Spraw Zagranicznych 10, Baghramian Avelvie, Jerewan, ARMENIA Tels (76852) 52-35-31

ANDRZEJ PISOWICZ U-li^d-bB 4 MJ 0 *1 b 9

SŁOWNIK PISARZY RADZIECKIEJ ARMENII

un«ibsiwu.s

AWAKIAN Arewszat UWlłUlft, UPUMUS

The Armenia Fund For Foreign Affairs

un«ibsiwu.s

PU.IHJ.Plll,

WRITERS OF SOVIET ARMENIA A DICTIONARY

Koło Zainteresowań Kulturą Ormian przy Oddziale Warszawskim Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego ul. Kredytowa 1, 00-056 Warszawa

Warszawa 1992

COPYRIGHT -1992, by Koło Za interes o'.ań Kulturą Ormian

ul. Kredytowa 1, 00—056 '.VAR3ZA7/A, Polana.

Ali rights reserved - no part of this book may "oe reproduced

in any form ".'.'ithout per:nissioci ir. writing from the publisher,

except 'oj a revievjer who wishes to quote brief passages in

connection with a revien nritten for inclusion in magazine or

n.ev?spaper. Ali correspondence conceraing copyright for parti-

cular countries or rights of translation shoud be addressed

to tne Ourator of the "Koło Zainteresowań Kulturą Ormian"

(mircie of Iaterests in Armetiian Gul turę) : Leon Ter-Ogaaiaa,

ul. Tiltro^a 79 cl. 29, 02-032 WARSZAWA, Poland.

WST5P (Naraoutjun)

Materiał do historii literatury radzieckiej Armenii, który Czytelnik niniejszej publikacji otrzymuje w postaci 100 życiorysów pisarzy 1 krytyków literackich, byl przygotowany pięć lat temu dla encyklopedii literatur narodów ZSRR. Na szczęście, Związku Radzieckiego już nie ma i wymieniona encyklopedia nie ukaże się.

Ale Armenia istnieje nadal i to jako niepodległe państwo.

Niech mi bidzie wolno zatem zadedykować niniejszą pracę, przedstawiającą w wybranych biogramach część zamkniętego Już rozdziału 1600-letniej historii pisanej literatury ormiańskiej, tej właśnie szczęśliwej okoliczności: odzyskania niepodległości tak umiłowanej przez Ormian. Oby naród ormiański mógł w pokoju cieszyć się ze swej wolnościI Oby jego pisarze mogli kontynuować swą twórczość bez zniewolenia umysłów 1 dusz I

Kecce ankach Hajastanyl Niech żyje niepodległa Armenia!

A.Pisowicz

^jbjiuib ____

100 Llb"buaiq[lnLptiL'U[ig puią^uiguib unj"U puiauipui^ "UfiL^bpc luiLUJfebgti uiuilif) uinui£; Upui^Jg mtiinfi nbinbqruŁti'U H,uiP2uiLiujnL^ uiwiiipiuuuinLnrl Unijb uiu^tu "U LT[inLpbui\i ąpuiliurtjnLjOliLVUbp{i S uAiPuiqjiinuipui,Uni.ir«

^lupbpm^inujpiup Unilbimu^ui^ LT|p ncpl\i"U uij j^Iłu qn j nl;j[i l\i ^nL^, ^^— r|bn Z,uijujuuiiii\i[i211,PnL"buinl J" t. Jip ^uiąJuJriiiipUiiAj qnj ni^Lli, 1391 (Innu-l{ui"U[ig uLiuuib uili^uiiu mbiiinL[3biii\i ujiujJuiVlibpdliT: 4wj cjiujLiłu^inujJbmli lóUu-

uiJbujj 4inimrnL[}biii\i iibp£J»\i (. uiliripiurjiutKj"^ unjlj uj2Lumuiuj-uep dnlim-J bil Sb\jg uiju b p £ ui^ifi l{ upupiuąuij^"*] 4uJJiuuuiuAj|i uiUiwlunLpbuAi (jlipUi^aWuj^il Opui^ pb luij (JnrinilnLprilj p^iT^ 2 in "tUjulJllLi.Ji1 L<UC > <UJJ

qp nr^*UbpQ zujpnL-Uuilib-U fipbljg uubilbu.qnpbu,ltui\, £ui\i£>bp1i mniuljg uj p Lt u. w "by |n L uuipi{uigLrui\j: :

łąbggt* ui\iL^ujIu 2,uijuiuuiuilip t

U. Ijiuniljn

The present materiał for the hiscory of Soviet Armenian literature, consisting oflOO biographies, was prepared five years ago to be published in Warsaw. Fortunately, in 1992 the Soviet Union no longer exists, and the encyclopaedia will not be issued. But Armenia does exist and is starting to enjoy its independence. This book represents a recently concluded period of the 1600 year old history of Armenian written literature. I would like to dedicate it to the happy fact of regaining independence by Armenians. Let the people of Armenia enjov freedom! May its writers go on withtheir creative work without constraint!

Ketstse ankakh Hayastan! Long live independent Armenia!

A.Pisowicz

Avant-propos

Les materiaux pour l'histoire de la litterature de '."Armenie sovietique presentes plus bas sous la formę de 100 biographies furent reunis il y a cinq ans et destines a la publication dans une encyclopedie des litteratures de 1"URSS. Heureusement l'Union sovietique n'existe plus et ladite encyclopedie ne verra pas le jour. Mais 1'Armenie continue a exister en tant qu un pays independant. Qu'il me soit donc permis de dedicacer la presente oeuvre, faisant la revue d une periode recemment achevee de l'histoire plusieurs fois millenaire de la litterature armenienne, a l'evenement tant desire'du recouvrement- de 1"independence par 1'Armenie. Puissent les ecrivains armeniens continuer leur travail sans cotrainte et asservissement!

Ketstse ankakh Hayastane! Vive 1 Armenie independante!

A.Pisowicz

Titulo: Peąueno Oiccionario de los Escritores de la Armenia Sovietica

Autor: A.Pisowicz,Introduccion: (neratsutiun)

El materiał de la historia de la literatura de la Armenia Sovietica que el lector esta publicacion recibe en forma de 100 biografias de escritores y criticos literarios fue preparado hace cinco anos para las enciclopedias de literatura de las naciones de la Union Sovietica.

Afortunadamente la Union Sovietica ya no existe y la enciclopedia mencionada no va a aparecer. Pero Armenia no ha dejado de existir y ademas hoy es uri estado independiente.

Me permito por ello, dedicar este trabajo, que presenta en biografias seleccionadas una parte de un capitulo clausurado de 1600 anos de la historia escrita de la literatura Armenia, hasta la feliz circonstancia que representa: la recuperacion de la independencia amada tanto por los Armenios.

. Que la Nacion Armenia pueda gozar en paz de su libertad! ' Que los escritores puedan continaur su trabajo sin cautiverio de sus mentesyalmas!

Quetstse ancaj Hajastany! jViva la Armenia independiente! A.Pisowicz

Uwagi na temat wmów i transkrypcji wyrazów ormiańskich

Akcent w jęzvku ormiańskim pada na ostatnią sylabę wyrazu, chyba że zawiera ona samogłoskę zredukowany notowany w poniższym słowniku przez "y" (»owczas akcent pada na przedostatnią sylabę).

Transkrypcia zastosowana w niniejszej pracy jest transkrypcją popularne, oparty na polskiej wartości liter, a więc grupy:

sz, cz, dż, ch, i literę "j" należy czytać tak jak w języku polskim, "gh" oznacza dźwięczne "ch", jak w wyrazie "klechda". Transkrypcja nie uwzględnia różnic między tzw. spółgłoskami przydechowymi i nieprzydechowymi.

Ormiańskie "h", wymawiane tak jak w języku angielskim czy niemieckim (tj. jako lekki przydech), w transkrypcji rosyjskiej jest opuszczane, lub notowane przez "g", styd pojawiająca się u nas czasem błędna pisownia typu "Ajastan" zamiast "Hajastan" (= Armenia), "Grant" zamiast "Hrant" ( imię pisarza Matewosj ana).

W poniższym słowniku ormiańskie "h" zostało uwzględnione zgodnie z wymową oryginalną. A wiec pisarzy, których nazwiska bywają u nas niekiedy pod wpływem rosyjskiej transkrypcji pisane: Akopian . Arut iunian . Joannis i an (=Owanies i an) .

Owsiepian, Raczian, Gurian, Gurunc, Isaakian, w niniejszej pracy należy szukać w porządku alfabetycznym pod postaciami: Hakopian, Harutiunian, Howannis)an, Howsepian, Hraczian,Hurian, Hurunc, Isahakian.

Ponadto nazwiska Chałafian i Gukas ian (tak pisane w Polsce pod wpływem rosyjskim) widnieją w słowniku pod postaciami: Chalapian, Ghukasian oddającymi dokładniej wymowę oryginalny.

ABOW GEWORG UPIH ^tnPł

s. Arszaka, właść. nazwisko Abowian, ur.27 XI 1897 w Tyflisie-zm. 11 III 1965 w Erywaniu. Pisarz ormiański, literaturoznawca

Wykształcenie zdobywał A. w ormiańskim liceum Nersesa w Tyflisie. W 1920 wstąpił do WKP(b). Na początku lat 20. aktywnie uczestniczył w życiu literackim radzieckiej Armenii, jako zwolennik awangardowej poezji futurystycznej. Wraz z J. Czarencem i A.Wysztunim utworzyli tzw. "Grupę trzech" i wydali głośny manifest Deklaracija jereki (1922, Deklaracja trzech) nawołujący do zerwania z tradycją.

W latach 1925-32 A. był sekretarzem Związku Pisarzy Proletariackich Armenii. W tym samym okresie (1928-31) był dyrektorem pierwszego teatru państwowego w Erywaniu, a w latach 1934-36 - zastępcą ludowego komisarza oświaty Armeńskiej SRR. W 1940-52 pełnił funkcje dyrektora muzeum rękopisów "Matenadaran".

Pierwsze poezje A. cechował kult formalizmu. Wydał wówczas dwa tomiki: Miajn kiny (Tyflis 1919, Tylko kobieta) i Danakv bykin (Moskwa 1923, Nóż w gardle). W 1928 wydał Patmwackner (Opowiadania) .

Jako literaturoznawca A.opublikował monografie o Sajat-No-wie (1945) i G.Sundukianie (1953). Ponadto tłumaczył poetów rosyjskich, głównie W.Majakowskiego.

Bibliografia:

Hajkakan Sowetakan Hanragitaran (Ormiańska Encyklopedia Radziecka), tom 1, Jerewan 1974, str.31,

H.Chaczatrjan, Grakan teghekatu, Jerewan 1986, str.<.7.

ADALIAN NORAJR Ułtll.lJLfti \J 11PU3T

s. Martirosa, ur. 30 VII 1936 w Symferopolu na Krymie.

Pisarz ormiański, literaturoznawca.

W 1960 ukończył filogię ormiańską na Uniwersytecie Erywańskim, poczym rozpoczął pracę naukową w Instytucie Literatury im.M.Abeghiana Akademii Nauk Armeńskiej SRR. W 1966 obronił pracę kandydacką o nowelistyce ormiańskiej lat 20. i 30. W tym samym roku wstąpił do KPZR. W latach 1982-86 był redaktorem naczelnym tygodnika "Grakan tert"

(Gazeta literacka). W 1986 A.został sekretarzem zarządu Związku Pisarzy Armenii. Wykłada teorię literatury w ormiańskim Instytucie Pedagogicznym im.Ch.Abowiana w Erywaniu.

A. jest autorem wielu opowiadań wydanych m.in. w następujących zbiorach: Jet mi najir (1963, Nie oglądaj się wstecz), Aragaci dzjunery (1967, Śniegi Aragacu), Kapujt Jerzynka (1985, Niebieska Jerzynka; chodzi o miasto w zach.Armenii,po turecku: Erzindżan). Za tom opowiadań Menachosutjan żamer (1981, Godziny monologu) otrzymał nagrodę literacką im.D.Demi-rcziana.

Ponadto A. opublikował dwie powieści (obie tłumaczone na język rosyjski): Szok amarr (1965, Gorące lato) i Chaghagh zoranocner (1973, Spokojne koszary) oraz tom artykułów Kynnadatutian żamanaky (1977, Czas krytyki).

Bibliografia:

Hajkakan Sowetakan Hanragitaran (Ormiańska Encyklopedia Radziecka), tom 1, Jerewan 1974, str.62,

H.Chaczatrjan, Grakan teghekatu (Informator literacki),

Jerewan 1986, str.21-22.

AGHABABIAN SUREN U'i,af»UflDlfu Unhfeu

s. Dardugha, ur. 22 I 1922 w mieście Karakilisa (obecnie Kirowakan) na pin. Armenii - zm. 19 III 1986 w Erywaniu. Ormiański literaturoznawca i krytyk.

W 1944 ukończył studia w zakresie języków i literatury europejskiej na wydziale filologicznym Uniwersytetu Erywańskiego. Następnie kształcił się jako aspirant w Instytucie Literatury im. M.Abeghiana Akademii Nauk Armeńskiej SRR pracując jednocześnie w redakcji gazety "Awangard" (1945-51") . W 1949 wstąpił do WKP(b). Od 1954 do 1986 kierował działem literatury radziec-kisj w Instytucie Literatury Akademii Nauk Armeńskiej SRR.

Praca doktorska - A. nosiła tytuł Gjughy Nairi Zarjani stechcagorcutjan męcz (Wieś w twórczości Nairi Zariana) . Obronił ją w 1950. W następnych latach opublikował szereg monografii poświęconych pisarzom radzieckiej Armenii:

Nairi Zarjan (1954) , Stepan Zorjan (1955), Aksel Bakunc (1959), Gurgen Mahari (1959). Następnie redagował dwutomowe dzieło Haj sowetakan grakanutjan patmutiun(1961-65. Historia radzieckiej literatury ormiańskiej) pisząc część jego tekstu. W 1963 A.obronił pracę doktorską na temat twórczości A.Bakunca (publikacja - 1963). W 10 lat później wydał obszerne studium Jeghisze Czarenc (tom 2.wyszedł w 1977).

Prace krytyczno-literackie A.ukazały się m.in. w tomach: Arcagankaer (1963,Echa), Artiakanutiun jew grakanutjun (1965, Współczesność i literatura), Grakan herkerum (1974, Na polach literatury), Depi achpiury lujsi (1979, Ku źródłu światła). Za swą działalność naukową A.otrzymał Odznakę honorową (1972) oraz order Przyjaźni narodów.

Bibliografia:

Nalbandian, S.Sarinian, S.Agababian, Armianskaia literatura, Moskwa 1976; H.Chaczatrjan, Grakan teghekatu (Informator literacki), Jerewan 1986, str.33-35.

AGHAWNI Ul.UłtU h

włafic. Aghawni(imię) GRIGORIAN, c. Arszaka, ur.15 VII 1911 we wsi Taj lar koło Karsu (obecnie w Turcji). Pisarka ormiańska.

Pochodziła z rodziny nauczycielskiej. W 1930 ukończyła liceum pedagogiczne w Leninakanie. Następnie (do 1951) pracowała w redakcjach czasopism, w radio, w Komitecie Kontaktów Kulturalnych z Ormianami za Granicą. W 1941 wstąpiła do WKP(b) . W 1961 otrzymała Odznakę Honorową, w 1971 - order Czerwonego Sztandaru Pracy, w 1981 - Przyjaźni Narodów, w 1985 - nagrodę państwową Armeńskiej SRR za książkę Miszt kanczogh dzajner (1983, Stale wołające głosy) zawierającą opowiadania, wspomnienia i poezje.

Pierwszy wiersz A.opublikowała w 1928 w gazecie "Banwor" (Robotnik) wychodzącej w Leninakanie. W dwa lata później wyszedł pierwszy zbiór wierszy Arteri lirikan (Liryka pól). Dalsze obszerne zbiory Banastechcutiunner (Wiersze) wyszły w 1936 i 1939. Na początku wojny (1942) A.opublikowała Razmi jerker (Pieśni walki), a w 1951 - Jerewanjan jerker (Pieśni erywańskie). Jako osobne druki wyszły wcześniej poematy A. Mantasz (1934) i Sakrawor Sakon (1948, Saper Sako).

Jako poetka nie zdobyła sobie A. większego uznania.

Dopiero powieść autobiograficzna Szirak (nazwa prowincji, z której autorka pochodzi) przyniosła jej rozgłos.

Pierwszy tom tego obszernego dzieła wyszedł w 1954, drugi w 1964. Ponadto A.pisała opowiadania: Czampaneri ghoehandży (1977, Dzwonek podróżny). W 1980 wyszła druga powieść A.

Bari lujs.Areg (Dzień dobry, Słońce I)

Bibliografia:

Jerker ierku hatorow (Dzieła w dwóch tomach) Jerewan lq8. Sowetahai grakanutjan patmutjun (Historia radzieckiej litera tury ormiańskiej), tom 2, Jerewan 1965, str. 370-77; H.Chaczatrjan, Grakan teghekatu (Informator literacki), Jerewan 1986, str.37-39.

AJWAZJAN AGHASI 'U3M,U.at)lIU ITUlUb

s.Simona, ur. 7 IX 1925 w miasteczku Abastumani w Gruzji. Ormiański prozaik, filmowiec.

W latach 1942-48 odbywał studia na uczelniach artystycznych Tbilisi i Erywania. W Tbilisi studiował również filologię. Następnie pracował jako rysownik, konstruktor a także dziennikarz. W latach 1965-73 kierował działem prozy tygodnika "Grakan tert" (Gazeta literacka). Następnie (1973-81) był redaktorem naczelnym miesięcznika "Ekran". Od 1981 jest reżyserem studia "Hajfilm".

A.debiutował zbiorem nowel Andzrewy (Tbilisi 1959.Deszcz) . W 1963 (w Tbilisi) wydał zbiór humoresek Czanaparortutjun ir szurdży (Podróż wokół siebie). W 1967 studio "Hajfilm" zrealizowało film Jerrankjunin (Trójkąt) według scenariusza opartego na opowiadaniu A. pod tym samym tytułem. Opowiadanie to wyszło drukiem w tomie Yntaniki hajry (1968, Ojciec rodziny), a jego autor za scenariusz filmowy otrzymał nagrodę państwową Armeńskiej SRR.

Kolejne tomy opowiadań A.to: Parrahamar (1973). Sini or Mart i -rosi arkacnery (1977, Przygody Signora Martirosa), Lernuk(1979} Jerrankiunin(1983, Trójkąt) i Diplipito 1985) ,

W skład ostatniego tomu weszły także utwory sceniczne.

Wg opowiadania A. Kowkasjan esperanto (Kaukaskie e.) nakręcono film pt. Lirikakan jert (1982,Liryczny marsz). Reżyserem był sam autor. Zrealizował on także film pt. Warrac lapter (Zapalona latarnia) w/g swego opowiadania Wanon jew gorodowojy (Wano i stójkowy), którego bohaterem jest znany malarz ormiański Wano Chodżabekian (1875-1922).

Hajkakan Sowetakan Hanragitaran (Ormiańska Encyklopedia Radziecka), tom 1, Jerewan 1974, str.348; H.Chaczatrjan, Grakan teghekatu (Informator literacki), Jerewan 1986, str.41-i 2.

AJWAZJAN SUREN Q3»4.UaoiIU UflTTCu

s. Pachszi"ego, ur. 9 I 1915 we wsi Chyndzoresk koło miasta Goris (płd.wsch. część Armeńskiej SRR) - zm. 20 V 1981 w Ery-waniu. Pisarz ormiański.

Po ukończeniu w 1934 liceum pedagogicznego w Goris A. przez parę lat pracował jako nauczyciel wiejski. W 1940 wstąpił do WKP(b). W 1942 ukończył filogię ormiańską na Uniwersytecie w Baku. Następnie walczył na froncie do 1945 Po wojnie pracował w redakcji ormiańskiej gazety "Komur.ist" wychodzącej w Baku. Od 1953 mieszkał w Lrywaniu zajmując się twórczością literacką.

Pierwszy tom opowiadań A. wyszedł w 1947 w Baku:

Anawart gorgy (Niedokończony dywan). Następny:Choradzorcik (1951, Mieszkańcy Choradzoru), podobnie jak powieść Lerrvn-ciner (1955, Górale), przedstawiał życie górskich wsi Armenii. Proza A. wyróżnia się subtelną analizą psychologiczną. Zawierają ją m.in. liczne opowiadania zawarte w zbiorach: Chichczv (1957, Sumienie), Tur dzerkyt, kjank (1959, Podaj rękę, o, życie), Anszedż krakneri kyghzin (1960, Wyspa niewygasłych ogni), Ka jew hetmahu kjank (1971, Istnieje też pośmiertne życie).

Rozgłos przyniosła A. obszerna powieść historyczna Czakatagirn hajoc (1966, Los ormiański), dająca obraz walk powstańczych narodu ormiańskiego przeciwko perskim i tureckim ciemięzcom w XVIII w. Ponadto A. jest autorem powieści Bari arrawot (1964, Dobrego poranku), Arrawot luso (1976, Świetlisty poranek) i Chyndzoresk (1982, nazwa ojczystej wsi autora). W 1985 wyszła pośmiertnie krótka powieść A.

Asur, hej. Asur (Asurze, hej, Asurze!).

Bibliografia:

Sowetahaj grakanutjan patmutjun (Historia ormiańskiej literatury radzieckiej), tom 2, Jerewan 1965, str.433-438; H. Chaczatrjan, Grakan teghekatu (Informator literacki), Jerewan 1986, str."44.

ALADŹADŹIAN STEPAN umuildoltu USD4iUu

s. Jeghii, ur. 3 1 1924 w Aleppo (Syria). Pisarz ormiański.

W radzieckiej Armenii A. osiedlił się w 1946. W pięć lat potem ukończył studia psychologiczne na Uniwersytecie Erywań-skim. Następnie kształcił się na wyższych kursach literackich w Moskwie. Ukończył je w 1957, po czym do 1963 kierował działem prozy w redakcji erywańskiego miesięcznika "Sowetakan grakanutjun" (Literatura radziecka). W 1959 wstąpił do KPZR. W latach 1966-67 był kierownikiem redakcji literatury pięknej wydawnictwa "Hajastan" (Armenia). Następnie (do 1975) pełnił funkcje sekretarza zarządu Związku Pisarzy Armenii. Od 1980 jest dyrektorem muzeum J.Czarenca. W 1970 A. otrzymał tytuł zasłużonego działacza kultury Armeńskiej SRR.

A. zaczął pisać jeszcze przed osiedleniem się w Armenii. W 1942 w Aleppo wyszedł tomik jego wierszy Wyszti dzaghigner (Kwiaty smutku). Dalej pisał już tylko prozę. Jej tematyka obejmuje różne problemy narodowe BI.Wschodu, w szczególności kwestię związków duchowych diaspory ormiańskiej z Armenią oraz walkę ftarodu ormiańskiego przeciw najeźdźcom.

Do powieści A. należą: Anapatum (1953,W pustyni).Partutjun (1957, Klęska), Di unik (1962), Arranc hajreniki (1963, Bez ojczyzny), Jeghegnery czychonarwecin (1966,Trzciny nie ugięły się), Anarragast nawakner (1978, Łodzie bez żagli), Aparraż-nery artaswel giten (1980, Skały umieją płakać). Ponadto A. opublikował wiele opowiadań.

A.jest także autorem scenariuszy filmowych i przekładów z literatury anglojęzycznej (Szekspir, H.Wells,W. Saroyan).

Bibliografia:

Jerker i erek gyrkow (Dzieła w trzech księgach) , Jerewan 1976-79

ALAZAN WAHRAM IH.IUUU mUrillJ

s. Martirosa, właść.nazwisko Ga(r)buzjan, ur. 6(19) 1903 v mieście Wan (Turcja) - zm. 17 V 1966 w Erywaniu. Używał także pseudonimów: Hordzank, W. Anoghok. Ormiański poeta i prozaik.

A. pochodził 2 zach.ormiańskiej rodziny rzemieślniczej. W czasie przesiedleń związanych z prześladowaniem Ormian tureckich V 1915 stracił rodziców i znalazł schronienie w sierocińcu w Erywaniu. W latach 1918-22 był drukarzem. Następnie do 1930 redagował gazetę "Typagrakan banwor" (Robotnik drukarski). W latach 1923-32 był przewodniczącym Stowarzyszenia Proletariackich Pisarzy Armenii, a w 1923-36 należał do władz politycznych Armenii i Federacji Zakaukaskiej. W 1925 wstąpił do WKP(b).

W latach 1932-36 redagował tygodnik "Grakan tert" (Gazeta literacka). W 1935 był członkiem delegacji ZSRR na I.Międzynarodowym Kongresie Obrony Kultury w Paryżu. W następnych latach podlegał ciężkim represjom (więziony na Syberii). Zrehabilitowany po 1952.

Do ważniejszych tomów poezji A. należą: Tarineri chaghy (1922, Gra lat), Jerker karrucman jew hachtanaki (1930,Pieśni budowy i zwycięstwa), Makarrumner (1933, Starcia).Banastechci sirty (1954, Serce poety), Horizonner (1957, Horyzonty).

A. jest autorem jednej z pierwszych powieści produkcyjnych Matsunerort horizonum (1934, Na sześćdziesiątym horyzoncie). W wydanej w 1956 powieści Hjusisajin astygh (Północna gwiazda) mowa jest o trudnych warunkach pracy na Syberii.

Bibliografia:

Sowfriiahai grakanut i an patmutjun (Historia radzieckiej literatury ormiańskiej), tom 1, Jerewan 1961, s.529, 558-62: Istori ;a ara:, ar. skon sowietskoj liticratury,Moskwa 1966. sr.r. 165-6

ANANIAN WACHTANG HllWUuS

s. Stepana, ur. 26 VII (8 VIII) 1905 we wsi Poghoskilisa (później: Szamachian) koło Dilidżanu (aa płn. od jeziora Sewan) - zm. 4 III 1980 w Erywaniu. Pisarz ormiański.

Ojciec A. pracował na roli będąc jednocześnie murarzem. Swemu synowi przekazał wielkie bogactwo folkloru ormiańskiego. Wachtang ukończył tylko pięć klas szkoły podstawowej. Dalej kształcił się sam. W 1926 przeniósł się do Erywania i rozpoczął pracę w redakcjach czasopism. W 1928 wstąpił do WKP(b).

W latach 19A1-A5 A.walczył na froncie. Następnie (do 1950) pracował w redakcji gazety "Sowetakan Hajastan" (Radziecka Armenia).

A. pisał przede wszystkim dla młodzieży. Międzynarodowy rozgłos przyniosła mu powieść Sewani apin (1951,Nad brzegiem Sewanu) tłumaczona m.in. na język polski. Została ona sfilmowana w 1954 (Lernajin lyczi Ęachtniky "Tajemnica górskiego jeziora"). Ekranizacji(1957) doczekała się również druga powieść przygodowa A.Howazadzori gerinery (1956, Jeńcy lamparciego jaru).

Ponadto A. jest autorem cyklu wysoko cenionych "Opowieści myśliwskich" (Worsortakan patmwackner), które wychodziły w latach 19A7-77 tworząc siedmiotomową całość. A. wydał również czterotomowe dzieło popularno-naukowe Ha i as tani_ken tana

kan aszchary (1961-67, Świat zwierzęcy Armenii).

A. jest najczęściej tłumaczonym pisarzem ormiańskim (na 28 języków). Za bogatą twórczość był wielokrotnie wyróżniany, m.in. w 1970 - państwową nagrodą Armeńskiej SRR.

Bibliografia:

Jerker czors hatorow (Dzieła w czterech tomach), Jerewan 1984; Nad brzegami Sewanu, Warszawa 1951; Ch.Gjulnazarjan Wachtang Ananjan (po ormiańsku), Jerewan 1963; Istorija annianskoj sowietskoj litieratury, Moskwa 1966, str.248-51.

ARAKSMANIAN ALEKSANDR UrUfUlWufcUu UiCtlAj^r s. Armena, własi. nazwisko Manukian, ur. 3 VI 1911 w Aleksan dropolu (obecnie: Kumajri ) - zm. 1? iii 1982 w Jałcie na Krymie. Ormiański dramaturg, prozaik.

Pochodził z rodziny nauczycielskiej związanej z działalnością teatrałiią. Kształcił się w prywatnym liceum St.Lisiej ana w Tyflisie. Od 1928 przez kilka lat pracował jako nauczyciel w Leninakanie i okolicznych wsiach. W 1943 przeniósł się do Erywania. W następnym roku wstąpił do WKP(b). Pracował w teatrze im. G.Sundukiana, w studiu "Hajfilm", w redakcjach czasopism "Sowetakan Hajastan" (Radziecka Armenia) i "Ekran". W 1965 otrzymał tytuł zasłużonego działacza sztuki Armeńskiej SRR, a w 1980 - nagrodę im. G.Sundukiana za sztukę dla młodzieży Hing ropę czyszmartutiun (Pięć minut prawdy).

A. jest autorem wielkiej ilości sztuk pisanych na rozliczne tematy (od historycznych po współczesne) i nierównych jeśli chodzi o poziom artystyczny. Do najbardziej znanych (w nawiasach daty wystawienia) należą: Koms Emanwe1 (1937, Hrabia Emanuel), Jerp tan aczker czykan (1957, Gdy w domu nie ma oczu), Warter jew arjun (1957, Róże i krew), Ko syrti kraky (1958, Płomień twego serca), Watsun tari jew i erek żam (1965, Sześćdziesiąt lat i trzy godziny), Im mochroty (1967, Mój kopciuszek), Pater andundi jezrin (1971, Mury na skraju przepaści), Makagrutiun carrin (1973, Napis na drzewie), Zenitum (1973, W zenicie), Zarrangortner (1976, Spadkobiercy), Hjusisaiin rapsodia (1980, Północna rapsodia). Ponadto A. wydał kilka powieści m.in. biograficzną poświęconą działaczowi i literatowi XIX-wiecznemu Mikajelowi Nalbandianowi pt. Azatutiunn aksorakan (t.1-2, 1954-55, Wolność na zesła niu) i Hyrdeh (1976, Pożar).

Bibliografia:

Sowetahaj grakanutjan patmutiun literatury ormiańskiej), tom 2, H.Chaczatrjan, Grakan teghekatu Jerewan 1986, str.74-75.

(Historia radzieckiej Jerewan 1965, s. 555-58; (Informator literacki),

ARAMIAN RAFAJEL UTlU/ulTu fKi(SU3Gl.

s. Geworga, ur. 29 XI 1921 w Eczmiadzynie - zm. 7 VIII 1978 w Erywaniu. Prozaik ormiański.

W latach 1937-41 studiował na wydziale filologicznym Uniwersytetu Erywańskiego. Następnie (1941-43) walczył na froncie. Po powrocie z wojny pracował w redakcjach czasopism: gazety "Sowetakan Hajastan" (Radziecka Armenia) i miesięcznika "Sowetakan grakanutjun jew arwest" (Radziecka literatura i sztuka) a także w Komitecie Kontaktów Kulturalnych z Ormianami za Granicą.

A. debiutował powieścią Rubin ian jechpajrnery (1954,

Bracia Rubinian) poświęconą problemom związanym z repatriacją Ormian-emigrantów. Poza tym A. wydał kilka zbiorów krótkich opowiadań: Czytambac dzier (1963, Nieosiodlane konie), ,0w, zarmanali (1969, 0,przedziwny) - opowiadania poświęcone muzykowi Komitasowi (1869-1935) oraz Merrac kaghaki parispneri tak (1970, Pod murami wymarłego miasta). Pośmiertnie wyszedł tom prozy A. Arewot andzrew (1980, Słoneczny deszcz).

Bibliografia:

Hajkakan Sowetakan Hanragitaran (Ormiańska Encyklopedia Radziecka), tom 1.Jerewan 1974, str. 687; K.Chaczatrjan , Grakan teghekatu (Informator literacki), Jerewan 1986,

str. 71.

A RAZI MOWSES # ^

s. Melika, właść. nazwisko Harutiunian, ur. 20 111(1 IV) 1878 we wsi Szulawer na terenie Gruzji - zm. 22 XII 196A w Erywa-niu. Ormiański prozaik. Używał także pseudonimu Fernando.

A. pochodził z rodziny chłopskiej. Średnie wykształcenie zdobył w Tyflisie. W 1899 rozpoczął studia na Politechnice w Petersbufgu. Brał aktywny udział w studenckim ruchu rewolucyjnym. Po wielokrotnych aresztowaniach w 1906 wrócił do Tyflisu, by kontynuować działalność polityczną. W tym okresie rozpoczyna twórczość literacką c*d szeregu opowiadań pisanych z pozycji marksistowskich. W 1914 wraz z H.Hakopianem wydaje almanachy literatury proletariackiej: Karmir mechakner (Czerwone goździki) i Banwori albom (Album robotnika).

W okresie radzieckim A. publikuje dalej opowiadania:

Ynker Mukuczy (1924, Towarzysz Mukucz), zbiory Ha)reniki kanczy (1942, Wezwanie ojczyzny) i Anhachtnery (1944,Niezwy-ciężeni) oraz krótkie powieści o nowej rzeczywistości:

Lusni szoRherow (1932, W promieniach księżyca) i Dżyrweżi colkum (1933, W świetle wodospadu).

W 1940 wyszła powieść A. z lat walk rewolucyjnych początku XX w- Aj rwogh horizon (Płonący horyzont). Najobszerniejszym utworem A. była trzytomowa powieść historyczna Israjel Ori (1959-1963) poświęcona postaci ormiańskiego działacza niepodległościowego o prorosyjskiej orientacji (żył w latach 1659-1711).

A. tłumaczył liczne utwory M.Gorkiego. Za swą twórczość był wielokrotnie nagradzany, m.in. Orderem Lenina i Czerwonegi Sztandaru Pracy.

Bibliografia:

Jerkeri żoghowacu jerek hatorow (Dzieła zebrane w trzech tomach), Jerewan 1955-57;

Sowetahai grakanutian patmutjun (Historia radzieckiej literatury ormiańskiej), tom 1, Jerewan 1961, str. 278-313; W.Terzibaszian, Arazi (po rosyjsku), Jerewan 1956.

armen mykyrticz