Śladami dziejów Granicy ebook

Śladami dziejów Granicy

Przewodnik z trasą spaceru edukacyjno-historycznego

Publikacja wydana w ramach projektu „Czas na historię” Wydawca: Stowarzyszenie „Przyjazne Jutro”

Organizacje partnerskie: Koło Gospodyń Wiejskich „Graniczanki”

Opracowanie trasy spacerowej:Klub Lokalnego Historyka

Konsultacje historyczne: Jacek Gorzkowski

Wybór map: Magdalena Kwietniak

Teksty i redakcja: Dominika Małgowska

Opracowanie graficzne i zdjęcia: Dominika Małgowska, Aleksandra Domek i Piotr Warsztocki

Mapy i dawne zdjęcia ze zbiorów archiwów cyfrowych dostępne w wolnej domenie.

Publikacja wydana na licencji CC-BY-NC Polska / Granica, 2020 rc

Publikacja wydana dzięki dofinansowaniuze środków Fundacji Orlen w ramach programuMoje miejsce na Ziemioraz dzięki dotacji Gminy Michałowice

Śladami dziejów Granicy

Przewodnik z trasą spaceru edukacyjno-historycznego

„Podążając ścieżkami historiiodkrywamy nasze dziedzictwo”

Pamięci Bolesława Mielczarka i Tomasza Terleckiego

Słowem wstępu

Przewodnik z trasą spaceru edukacyjnego poświęcony jest historii Granicy - podwarszawskiej miejscowości położonej malowniczo na skraju terenów leśnych, rozciągających się między dolinami rzek Zimna Woda i Utrata, na obszarze Gminy Michałowice, w powiecie pruszkowskim.

Trasę spaceru edukacyjnego w ramach projektu „Czas na historię” opracowałKlub Lokalnego Historyka, dzięki wsparciu finansowemu Fundacji Orlen z programu „Moje miejsce na Ziemi” oraz dzięki dotacji Gminy Michałowice.

Podczas spaceru poznamy dzieje szlacheckiego zaścianka Granice, należącego w średniowieczu do rodu Okuń z Grodziska. Ród ten osiedlił się na pograniczusochaczewsko-czerskim na przełomie XII-XIII wieku, za panowania książąt mazowieckich, a kolejni jego potomkowie mieli w posiadaniu granickie ziemie do XVI wieku. Przypomnimy postać Jana herbu Okuń - dziedzica Granic oraz Brwinowa, wójta miasta książęcego Błonie, a także opowiemy o Mikołaju Osuchowskim herbu Gozdawa - założycielu wsi Granice i twórcy pierwszych lokalnych folwarków w majątku ziemskim Parzniew, Granice i Kanie.

Podczas spaceru odszukamy miejsce, gdzie znajdowały się zabudowaniadawnej wsi Granice w XVII i XVIII wieku. Poznamy realia życia ludności wiejskiej oraz formy zagospodarowania terenu, w tym lokalizację folwarków i młynaoraz sieć dróg i przebieg doliny dawnego granickiego strumienia. Podążając ścieżką historyczną przypomnimy wydarzenia i postacie z dziejów majątku ziemskiego Helenów, w skład którego w XIX wieku wchodziły 4 folwarki oraz 7 wsi: Granice, Parzniew, Kanie, Nowa Wieś, Gąsin, Strzeniówka i Popówka. Poznamy kolejnych dziedziców wsi Granice - właścicieli dóbr ziemskich Helenów: Ogińskich, Ostrowskich, Arkuszewskich i Potockich. Opowiemy też o zmianie lokalizacji wsi, utworzeniu Gminy Helenów i o granickich sołtysach z czasów międzywojennych.

Spacerując po ulicach Granicy zobaczymy m.in.: drewniane domy z lat 30-tych XX wieku, a na zakończenie podróży historycznej odszukamy leśniczówkę oraz odkryjemy tajemnicę granickiej karczmy i cegielni. Wspomnimy też o wynikach ostatnich badań archeologicznych, które potwierdziły istnienie na obszarze Granicy starożytnej osady hutniczej należącej do Mazowieckiego Gentrum Metalurgicznego.

Zachęcamy do spacerów po ścieżkach historii oraz odkrywania dziedzictwa naszych Małych Ojczyzn.

Dominika Małgowska - Klub Lokalnego Historyka

Spacer edukacyjno-historyczny I trasa:

1. Jeziorko Smug U źródeł - osadnictwo w dolinie granickich strumieni

2. Stacja WKD Granica i Nowa Wieś. 200 lat sąsiedztwa przez miedzę

3. Ul. Długa-opłotki Szlachecki zaścianek Granice i jego dzieje (XV w.)

4. Ul. OrzechowaOsuchowscy i pierwsze folwarki (XVI -XVIII w.)

5. Ul. DługaDawna wieś Granice (XVII - XVIII w.)

6. Długa– kapliczka Przynależność parafialna i granicka kapliczka

7. Ul. Pruszkowska Granica, Nadarzyn i majątek Helenów (XVIII w.)

8. Ul. Reja Przeniesienie wsi na ulicę Reja (początek XX wieku)

9. Ul. Czeremchy Granica w gminie Helenów i pierwsi sołtysi

10. Ul. Poprzeczna Dawni właściciele: Ostrowscy i Potoccy (XIX wiek)

11. Ul. Dębowa Leśny gościniec, zaginiona karczma i cegielnia

12. Ul. DębowaLeśniczówka Chojak, stary dąb i Las Osuchowskiego

1. U źródeł - osadnictwo w dolinie granickich strumieni

Spacer „Śladami dziejów Granicy" rozpoczynamy przy jeziorku Smug. Jakwskazują mapy z XVIII i XIX wieku, jeziorko jest pozostałością po rozlewisku strumienia, który w minionych stuleciach płynął przez północne tereny Granicy tworząc zieloną dolinę - doskonałe miejsce do rozwoju osadnictwa.

Nie wszyscy wiedzą, że w przeszłości istniały dwa granickie strumienie -jeden przecinał północne, a drugi południowe tereny osady. Wody strumieni uchodziły do rzeki Zimna Woda i miejscami tworzyły małe jeziorka lub rozlewiska. Badania archeologów i historyków wskazują, że osadnictwow dolinach granickich strumieni kwitło i rozwijało się przez wiele stuleci - od czasów starożytnych, przez średniowiecze, po erę nowożytną.

W dolinie północnego strumienia, którego rozlewiskiem jest jeziorko Smug, przez ponad 300 lat istniała dawna osada włościańska o nazwieGranice. Wieś położona była w centralnej części doliny strumienia - dzisiaj to okolice ulicyDługiej. Granicką wieś założył pod koniec XVI wieku Mikołaj Osuchowski herbu Gozdawa - ówczesny właściciel majątkuParzniew, Granice i Kanie. Gospodarstwa wsi tworzyły ścisłą zabudowę, zaś strumień i sieć małych stawów zapewniały wodę mieszkańcom aż do XVIII wieku. Współcześnie w pradolinie strumienia nadal istnieje podziemny ciek wodny, który przecina tereny Granicy i Nowej Wsi oraz tory kolejki WKD. Strumyk wybija na powierzchnię gruntu przy jeziorku Smug, tworząc naturalne rozlewisko tużprzy rzece Zimna Woda (fot. powyżej).

Drugi strumień płynął dawniej przez południową część granickich terenów.W jego pradolinie (przy ulicy Poprzecznej) archeolodzy odkryli śladystarożytnej osady należącej do Mazowieckiego Centrum Metalurgicznego. Warto wspomnieć, że wykopaliska na terenie Granicy zapoczątkował w latach 70-tych XX w. Stefan Woyda - znany archeolog i twórca Muzeum Starożytnego Hutnictwa w Pruszkowie. Więcej informacji na temat odkryć archeologicznych znajdziecie na stronie www.osiedlegranica.plw zakładce HISTORIA - zachęcamy do lektury.

Badania archeologów potwierdziły również, że na