Przełom XIX i XX wieku. I wojna światowa. Hit na klasówkę. 7w. ebook

Przełom XIX i XX wieku.

I wojna światowa.

@mz_learning_know

Tytuł: Przełom XIX i XX wieku. I wojna światowa.

Tytuł serii: Hit na klasówkę

Autor: @mz_learning_know

Copyright © 2026 Magdalena Zelmańska-RecławISBN: 978-83-68792-89-8

Gdańsk, 2026

Spis treści

Przełom XIX i XX wieku. I wojna światowa.

Wynalazki przełomu XIX i XX wieku

Narodziny kultury masowej. Przemiany obyczajowe.

Masy wkraczają do polityki

Partie polityczne na ziemiach polskich

Rewolucja 1905 roku w Rosji i w zaborze rosyjskim

Powstanie trójprzymierza i trójporozumienia

Polacy wobec zbliżającej się wojny

Wielka wojna

Rewolucja lutowa i przewrót bolszewicki w Rosji

Sprawa polska w okresie I wojny światowej

Zakończenie I wojny światowej

Odzyskanie niepodległości przez Polskę w 1918 roku

@mz_learning_know

Bibliografia / Warto przeczytać

Przełom XIX i XX wieku. I wojna światowa.

Wynalazki przełomu XIX i XX wieku

Druga rewolucja przemysłowa

Druga rewolucja przemysłowa

przypada na

drugą połowę XIX w. i początek XX w.

Była efektem

rozwoju nauki

, zwłaszcza

fizyki

i

chemii

.

W tym czasie wynaleziono, skonstruowano lub udoskonalono wiele maszyn i urządzeń, które

zmieniły codzienne życie ludzi

.

Rozwój przemysłu

umożliwił

produkcję materiałów syntetycznych

.

W latach 50. XIX w. w Wielkiej Brytanii udoskonalono metodę

produkcji stali

, która szybko upowszechniła się na świecie (np. Huta Królewska w Chorzowie w latach 60.).

Uprzemysłowienie

objęło kolejne kraje

Europy, Ameryki i Azji

(Japonia).

Na początku XX w. największy

potencjał gospodarczy

miały

Stany Zjednoczone i Niemcy

– dominowały w rozwoju

przemysłu elektrycznego i chemicznego

.

Elektryczność i jej zastosowania

Silniki parowe były masywne i wymagały dużo węgla; uruchomienie trwało kilka godzin.

W 1831 r. Michael

Faraday

skonstruował pierwszy

model silnika elektrycznego

.

Po latach udoskonaleń silniki elektryczne zaczęły wypierać parowe.

Ernst Werner von

Siemens

zbudował pierwszą

elektryczną sieć trakcyjną

– uruchomiono tramwaje elektryczne (Berlin, 1881).

Napęd elektryczny

zastosowano także w

lokomotywach

.

Thomas Alva

Edison

wynalazł

żarówkę

(1879), uruchomił pierwszą

miejską elektrownię

(Nowy Jork).

Elektryfikacja

umożliwiła powstanie urządzeń domowych:

oświetlenie, lodówka, pralka, odkurzacz, radio, telefon

.

Rozwój transportu

W 1863 r. w Londynie otwarto

pierwszą linię metra

(kolei podziemnej) – Metropolitan Railway.

Początkowo wagony ciągnęły lokomotywy parowe, co wymagało wentylacji tuneli.

W 1890 r. powstała pierwsza

w pełni zelektryfikowana linia metra

.

Metro pojawiło się także w Budapeszcie (1894–1896) i Paryżu (1900).

Tramwaje

konne i elektryczne stały się powszechne.

Pod koniec XIX w. po miastach jeździły

pierwsze samochody

.

Komunikacja i przemysł rozrywkowy

Telegraf

oparty na elektryczności umożliwił szybkie przesyłanie informacji.

Alexander Graham

Bell

skonstruował

telefon

(1876).

Guglielmo

Marconi

opatentował

radiotelegraf

(1896).

Pod koniec XIX w. działały już

lokalne sieci telefoniczne

.

Przed I wojną światową powstały pierwsze

rozgłośnie radiowe

.

Wynalazki:

radio

,

gramofon

(1887),

kinematograf

(1895) –

początek przemysłu rozrywkowego

.

Początki motoryzacji i lotnictwa

Nikolaus August Otto zbudował silnik spalinowy z elektrycznym zapłonem.

Gottlieb

Daimler

udoskonalił silnik spalinowy, Karl Friedrich

Benz

napędził nim trójkołowy

samochód

(1885).

Daimler skonstruował prototyp samochodu czterokołowego (1886).

Henry

Ford

wprowadził ta

śmowy system produkcji samochodów

(1913, Detroit) –

era produkcji masowej

, model T stał się dostępny dla szerokich mas.

Silnik spalinowy znalazł zastosowanie w

samolotach

–

bracia

Wright

wznieśli się w powietrze w 1903 r.

Postęp w medycynie i rolnictwie

Ludwik

Pasteur

wynalazł

szczepionkę przeciw wściekliźnie

.

Wprowadzono powszechne

szczepienia

,

środki aseptyczne

,

promienie X

(Wilhelm

Röntgen

).

Maria Skłodowska-

Curie

i Piotr Curie odkryli

pierwiastki promieniotwórcze

– polon i rad.

Rozwój przemysłu

chemicznego

– produkcja

materiałów syntetycznych

.

Mechanizacja rolnictwa

, zastosowanie

nawozów sztucznych

.

Postęp

medycyny, farmacji i rolnictwa

wydłużył życie ludzi, co doprowadziło do

wzrostu liczby ludności

na świecie.

Odkrycia naukowe i wynalazki

1869 – układ okresowy

pierwiastków

(Dmitrij Mendelejew).

1885 – szczepionka przeciw

wściekliźnie

(Ludwik Pasteur).

1892 – odkrycie

wirusów

.

1898 – odkrycie

polonu i radu

(Maria Skłodowska-Curie, Piotr Curie).

1866 –

dynamit

(Alfred Nobel).

1876 –

telefon

(Alexander Graham Bell).

1878 – proszek do prania.

1879 –

żarówka

elektryczna (Thomas Alva Edison).

1884 – karabin maszynowy (Hiram Maxim).

1885/1886 –

samochód z silnikiem spalinowym

(Gottlieb Daimler, Karl Friedrich Benz).

1895 – kinematograf (bracia Lumière).

1896 – radiotelegraf (Aleksander Popow, Guglielmo Marconi).

1902–1903 –

samolot

(bracia Wright).

Charakterystyka miasta przełomu XIX i XX wieku

Urbanizacja

zmieniła wygląd miast.

Poszerzano i brukowano ulice, budowano

kanalizację

i

wodociągi

.

Dzięki nowoczesnym metodom budowlanym oraz zastosowaniu

betonu i stali

powstawały coraz

wyższe budynki

.

Obok dorożek pojawiły się

tramwaje

, a pod koniec wieku pierwsze

samochody

.

W 1863 r. w Londynie uruchomiono pierwsze

metro

.

Na budynkach i pojazdach pojawiły się

reklamy

.

W miastach powstawały okazałe

dworce kolejowe

z restauracjami i poczekalniami, zadaszone perony chroniły pasażerów.

Latarnie

gazowe sprawiły, że życie miejskie nie zamierało po zmroku, a ulice stały się

bezpieczniejsze

.

W

reprezentacyjnych budynkach

mieściły się banki, teatry, sale koncertowe, domy towarowe.

Na przełomie XIX i XX w. w USA powstały pierwsze

drapacze chmur

(np. Flatiron Building w Nowym Jorku, 1902).

Systematycznie malało znaczenie konnych dorożek.

Komunikacja miejska

: tramwaje konne, tramwaje elektryczne, metro.

ZAPAMIĘTAJ

Druga rewolucja przemysłowa to druga połowa XIX w. i początek XX w.

Wynalazki i odkrycia naukowe tego okresu są podstawą współczesnego życia.

Elektryczność usprawniła transport (tramwaj, lokomotywa, metro) i łączność (radio).

Silnik spalinowy umożliwił rozwój samochodów i samolotów.

Wynalazki w medycynie pozwoliły skuteczniej walczyć z chorobami i przedłużyć życie.

Rozwój przemysłu rozrywkowego: radio, kinematograf, gramofon.

Narodziny kultury masowej. Przemiany obyczajowe.

Piękna epoka (la belle époque) – koniec XIX w.

Schyłek XIX w. to czas

rozwoju gospodarczego

i

wzrostu zamożności w krajach uprzemysłowionych

.

Po wojnie secesyjnej

w USA i

wojnie francusko-pruskiej

nastał

okres pokoju

, nazwany

piękną epoką

.

Postęp techniczny

ułatwił

codzienne życie

:

Domy

miejskie wyposażano w masowo produkowane

sprzęty

.

Oświetlenie

gazowe i elektryczne poprawiło komfort po zmroku.

Szerokie ulice,

kanalizacja

i

wodociągi

podniosły poziom higieny.

W miastach powstawały

parki

, popularne stały się kuracje w kurortach i troska o

sprawność fizyczną

(gimnastyka, spacery, sport).

Rozwój medycyny i higieny

poprawił stan zdrowia społeczeństw.

Uprzemysłowienie umożliwiło

masową, tańszą produkcję ubrań

i kolorowych materiałów dzięki

maszynom

i

sztucznym barwnikom

.

Zmiany obyczajowe

Rozwój miast przemysłowych wpłynął na obyczajowość:

Praca

stała się

towarem

– za wykonywaną pracę otrzymywano

pensję

.

Ludzie pracowali w określonych godzinach, często zmianowo.

Powszechne stało się korzystanie z

zegarów

i zegarków.

Po pracy pojawił się

czas wolny

, wykorzystywany na

zajęcia domowe

(ułatwione przez nowe urządzenia) lub

rozrywkę

.

Popularne były spotkania w

kawiarniach

, spacery po

parkach

.

Pod koniec XIX w. wprowadzono prawo do

urlopu

– wyjazdy na letniska, nad morze, w góry.

Upowszechniła się jazda na

rowerze

i

sporty

, np. wioślarstwo.

Fotografia, prasa i kino

Fotografia

stała się

powszechna

– zachowały się zdjęcia ludzi i budowli z tej epoki.

Fotografie wykorzystywano w

gazetach

.

Telegraf

umożliwił szybkie przesyłanie informacji do redakcji, co przyspieszyło

rozwój prasy

.