Dlaczego wszyscy chcą być produktywni, ale nikt nie chce być zmęczony - historia o tym, jak próbowaliśmy zrobić wszystko, nie płacąc ceny za wysiłek ebook

INTRO

W poniedziałek o 6:12 rano telefon zaczyna wibrować na nocnej szafce. Nie dzwoni nikt konkretny. Nie ma alarmu przeciwpożarowego. Nie ma nawet pilnej wiadomości. To aplikacja do zarządzania zadaniami przypomina, że dzień właśnie się rozpoczął i warto byłoby zrobić coś produktywnego, zanim człowiek jeszcze w ogóle zorientuje się, kim dzisiaj jest.

Właściciel telefonu otwiera jedno oko, potem drugie, a następnie wykonuje pierwszy ruch dnia, który nie ma nic wspólnego z jedzeniem, piciem ani oddychaniem. Sprawdza, ile rzeczy powinien dziś zrobić, żeby poczuć się sensowną osobą. Lista ma siedemnaście pozycji. Jedna z nich brzmi „odpocząć".

To jest bardzo ambitne zadanie jak na coś, co teoretycznie powinno wydarzyć się samo.

W tym momencie wchodzi do gry bardzo współczesny paradoks. Ludzie na całym świecie zaczęli traktować produktywność jak religię, a zmęczenie jak błąd systemowy, który należy jak najszybciej usunąć aktualizacją stylu życia. Chcemy pracować szybciej, działać mądrzej, osiągać więcej i mieć poczucie, że wszystko jest pod kontrolą. Jednocześnie nie chcemy płacić ceny, która zawsze towarzyszyła robieniu rzeczy.

Cena nazywa się zmęczenie.

I to jest moment, w którym zaczyna się robić interesująco, bo cała cywilizacja zdaje się udawać, że tej ceny w ogóle nie ma. W księgarniach stoją półki pełne książek o produktywności, które obiecują, że można zrobić dwa razy więcej rzeczy w dwa razy krótszym czasie, a przy okazji być spokojnym, zrelaksowanym i mieć piękne poranki z kawą, która nigdy nie stygnie.

To jest bardzo elegancka obietnica.

Problem polega na tym, że organizm człowieka nie czyta książek o produktywności.

Organizm ma dość staromodny pogląd na rzeczywistość. Jeśli robisz dużo rzeczy, będziesz zmęczony. Jeśli robisz bardzo dużo rzeczy, będziesz bardzo zmęczony. A jeśli próbujesz zrobić wszystko, będziesz zmęczony w sposób, który wymaga trzech weekendów i jednego urlopu w lesie.

To jest wiedza, którą ludzkość posiadała przez kilka tysięcy lat, ale najwyraźniej została ona gdzieś zgubiona między kalendarzem Google a aplikacją do śledzenia snu.

Dzisiejszy człowiek żyje w bardzo ciekawym napięciu pomiędzy dwiema wizjami samego siebie. Z jednej strony chce być kimś, kto robi rzeczy. Kimś, kto ogarnia życie, rozwija się, buduje projekty, realizuje cele i potrafi powiedzieć w poniedziałek rano zdanie „to będzie produktywny tydzień". Z drugiej strony chce być kimś, kto się nie męczy. Kimś, kto ma energię, lekkość, balans, zdrowie psychiczne i poczucie, że wszystko jest w harmonii.

Te dwie wizje mają ze sobą jeden drobny problem.

Nie bardzo się lubią.

Wyobraźmy sobie przez chwilę obserwatora z innej planety, który przygląda się współczesnemu człowiekowi i próbuje zrozumieć jego zachowania. Widzi osobnika siedzącego przy komputerze, który w ciągu jednego dnia wysyła kilkadziesiąt wiadomości, bierze udział w kilku spotkaniach, rozwiązuje problemy, podejmuje decyzje i jednocześnie sprawdza, czy przypadkiem nie ma nowej metody na bycie bardziej produktywnym.

Potem ten sam osobnik wpisuje w wyszukiwarkę zdanie: „dlaczego jestem ciągle zmęczony".

Dla obserwatora z zewnątrz jest to moment naprawdę fascynujący.

To trochę tak, jakby ktoś przez cały dzień biegał maraton, a wieczorem zastanawiał się, dlaczego nogi są ciężkie.

Jednak zamiast dojść do wniosku, że bieganie przez 42 kilometry może mieć z tym coś wspólnego, człowiek zaczyna szukać bardziej wyrafinowanych wyjaśnień. Może to brak odpowiedniej porannej rutyny. Może to niewłaściwa kolejność zadań. Może to brak idealnego systemu planowania, który pozwoli robić rzeczy bez żadnych kosztów energetycznych.

I właśnie w tym miejscu powstała ogromna gałąź współczesnej kultury.

Kultura optymalizacji.

Jest to kultura, która wierzy, że wszystko można ulepszyć, przyspieszyć i uporządkować tak, żeby działało lepiej. Brzmi to bardzo rozsądnie, dopóki nie zauważy się jednego szczegółu. W pewnym momencie optymalizacja przestaje dotyczyć pracy, a zaczyna dotyczyć człowieka.

Człowiek zaczyna traktować siebie jak aplikację, która powinna działać szybciej.

Jeśli jesteś zmęczony, oznacza to, że coś w systemie jest źle skonfigurowane. Trzeba zmienić poranki, zmienić dietę, zmienić plan dnia, zmienić sposób oddychania albo zmienić sposób patrzenia na kalendarz. Gdzieś musi istnieć taki zestaw ustawień, który pozwoli robić dużo rzeczy bez żadnego poczucia wysiłku.

To jest bardzo piękna teoria.

Jest tylko jeden problem.

Życie nie jest aplikacją.

Życie jest raczej bardzo długą serią dni, w których człowiek robi rzeczy, męczy się nimi, odpoczywa, a potem znowu robi rzeczy. Przez większość historii ludzkości nikt nie uważał tego za szczególnie dziwne. Zmęczenie było naturalnym skutkiem działania, trochę jak kurz jest naturalnym skutkiem chodzenia po podłodze.

Dopiero współczesność wprowadziła do tej historii bardzo ciekawy element: poczucie winy związane ze zmęczeniem.

Dziś zmęczenie nie jest już tylko fizycznym doświadczeniem. Jest sygnałem, że coś robimy źle. Jeśli jesteś zmęczony, to znaczy, że nie zarządzasz energią. Jeśli nie zarządzasz energią, to znaczy, że nie czytałeś odpowiednich poradników. A jeśli nie czytałeś poradników, to znaczy, że prawdopodobnie nie jesteś wystarczająco zaangażowany w projekt pod tytułem „bycie najlepszą wersją siebie".

To prowadzi do bardzo zabawnych sytuacji.

Ludzie siedzą wieczorem na kanapie, kompletnie wyczerpani po całym dniu robienia rzeczy, i zamiast pomyśleć „to był długi dzień", zaczynają analizować, gdzie popełnili błąd w zarządzaniu energią.

Tak jakby zmęczenie było błędem rachunkowym.

W tej książce przyjrzymy się temu zjawisku trochę bliżej, ale z pewnej szczególnej perspektywy. Nie z pozycji eksperta, który ma rozwiązania. Nie z pozycji trenera, który ma system. I zdecydowanie nie z pozycji kogoś, kto twierdzi, że wystarczy wstać o piątej rano, żeby wszystko zaczęło działać.

Perspektywa będzie znacznie prostsza.

Będzie to perspektywa człowieka, który patrzy na współczesny świat produktywności i mówi: „chwila, czy my naprawdę udajemy, że robienie rzeczy nie powinno męczyć?"

Bo jeśli tak, to mamy przed sobą naprawdę fascynujący eksperyment społeczny.

Eksperyment polega na tym, że miliony ludzi próbują jednocześnie zwiększyć liczbę rzeczy w swoim życiu i zmniejszyć koszt energetyczny tych rzeczy do zera. To trochę tak, jakby próbować jeść więcej kolacji i jednocześnie nie czuć się najedzonym.

Matematyka tej sytuacji jest bardzo interesująca.

I właśnie dlatego ta książka powstała.

Nie po to, żeby powiedzieć ludziom, że powinni robić mniej rzeczy. Wbrew pozorom większość ludzi naprawdę lubi robić rzeczy. Lubimy projekty, pomysły, zadania, plany i wszystkie te małe zwycięstwa dnia codziennego, które sprawiają, że życie ma jakąś dynamikę.

Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy próbujemy udawać, że ta dynamika nie ma żadnej ceny.

Bo cena istnieje zawsze.

Czasem jest to godzina snu mniej. Czasem jest to weekend, który kończy się szybciej, niż się zaczął. A czasem jest to ten bardzo specyficzny moment w środę po południu, kiedy człowiek patrzy na ekran komputera i przez chwilę nie pamięta, co właściwie robił przez ostatnie pięć minut.

To nie jest awaria.

To jest koszt.

W kolejnych rozdziałach będziemy więc obserwować różne sceny z życia ludzi, którzy bardzo chcą być produktywni, a jednocześnie bardzo nie chcą być zmęczeni. Zobaczymy poranki pełne ambitnych planów, aplikacje obiecujące lepsze życie, systemy organizacji czasu, które wyglądają jak instrukcja obsługi rakiety kosmicznej, oraz ludzi, którzy z absolutną powagą próbują udowodnić, że wszystko da się zrobić szybciej.

A czasem nawet bez wysiłku.

To jest historia o tym, jak bardzo poważnie traktujemy rzeczy, które z boku wyglądają jak zbiorowy eksperyment w ignorowaniu własnej biologii.

I być może najzabawniejsza część tej historii polega na tym, że każdy z nas w niej uczestniczy.

Nie dlatego, że ktoś nas zmusza.

Dlatego, że naprawdę chcemy wierzyć, że gdzieś istnieje taki dzień, w którym zrobimy wszystko, co zaplanowaliśmy, będziemy spokojni, wypoczęci i jeszcze znajdziemy czas, żeby zastanowić się, czy nie da się być trochę bardziej produktywnym.

Rozdział 1 - Poranek, w którym człowiek próbuje wygrać z czasem

Poranek współczesnego człowieka zaczyna się dziś od bardzo ambitnego założenia. Założenie brzmi mniej więcej tak: jeśli dobrze rozpocznę dzień, reszta dnia będzie działać sama. To jest niezwykle kusząca koncepcja, ponieważ sugeruje, że istnieje coś w rodzaju magicznego pierwszego ruchu, który ustawia całą resztę rzeczywistości w odpowiednim kierunku. Trochę jak pierwszy klocek domina, który przewraca wszystkie pozostałe.

Dlatego poranek przestał być po prostu porankiem.

Stał się projektem.

Wyobraźmy sobie bardzo konkretną scenę. Jest 5:58 rano. Telefon jeszcze nie zadzwonił, ale człowiek już częściowo nie śpi, ponieważ jego mózg pamięta, że za dwie minuty zacznie się dzień pełen możliwości. W tym momencie wszystko jest jeszcze idealne. Zadania są teoretyczne. Energia jest potencjalna. A przyszłość wygląda jak dobrze zaplanowana prezentacja w PowerPoincie.

Potem włącza się alarm.

I razem z nim uruchamia się cała kultura produktywnego poranka.

Pierwszą rzeczą, którą robi współczesny człowiek, nie jest wstanie z łóżka. Pierwszą rzeczą jest szybkie sprawdzenie, czy przypadkiem ktoś nie opublikował w nocy nowej metody na jeszcze bardziej produktywny poranek. Internet jest bowiem miejscem, w którym każdego dnia pojawia się nowy sposób na to, żeby dzień zaczynał się lepiej niż poprzedni.

Człowiek czyta więc o rutynie miliardera, który wstaje o 4:30, pije wodę z cytryną, medytuje przez dwadzieścia minut, pisze trzy strony dziennika, robi trening, bierze zimny prysznic i jeszcze przed siódmą rano zdążył już zrealizować połowę życia.

W tym momencie większość ludzi robi jedną z dwóch rzeczy.

Albo próbuje to powtórzyć.

Albo czuje się lekko winna, że nie próbuje.

To jest moment, w którym poranek przestaje być biologicznym początkiem dnia, a zaczyna być egzaminem z bycia odpowiednim człowiekiem.

Nie chodzi już o to, żeby się obudzić.

Chodzi o to, żeby obudzić się właściwie.

W praktyce oznacza to, że poranek zaczyna być wypełniony szeregiem drobnych rytuałów, które mają jeden cel: przekonać człowieka, że dzień jest pod kontrolą. Każdy z tych rytuałów ma swoją logikę. Medytacja ma uspokoić umysł. Ruch ma uruchomić ciało. Planowanie ma uporządkować chaos nadchodzących godzin.

Brzmi rozsądnie.

Problem polega na tym, że po pewnym czasie liczba tych rytuałów zaczyna rosnąć szybciej niż liczba minut w poranku.

Nagle okazuje się, że dobry poranek powinien zawierać:

• Szklankę wody zaraz po przebudzeniu, ponieważ organizm podobno przez całą noc dramatycznie cierpi z powodu odwodnienia.

• Krótką sesję wdzięczności, żeby umysł rozpoczął dzień w pozytywnym trybie.

• Planowanie dnia w notesie lub aplikacji, żeby nie działać reaktywnie.

• Kilkanaście minut ruchu, najlepiej czegoś dynamicznego.

• Przynajmniej kilka minut ciszy bez telefonu.

• Zdrowe śniadanie o odpowiednim składzie makroskładników.

• Szybkie przejrzenie najważniejszych wiadomości.

• Ustalenie trzech kluczowych zadań dnia.

Lista wygląda bardzo elegancko.

I w tym miejscu pojawia się pierwszy naprawdę ciekawy paradoks produktywności.

Poranek, który miał uprościć życie, zaczyna być najbardziej skomplikowaną częścią dnia.

Człowiek siedzi przy stole z kawą i zamiast po prostu zacząć dzień, próbuje upewnić się, że wszystkie elementy idealnej rutyny zostały wykonane w odpowiedniej kolejności. W tym momencie produktywność zaczyna przypominać trochę bardzo drobiazgowy rytuał religijny. Jeśli coś zostanie pominięte, istnieje niepokojące poczucie, że cały dzień może się przez to rozpaść.

„Poranek to moment, w którym człowiek próbuje przekonać czas, że dziś będzie współpracował.”

To zdanie brzmi jak motywacyjny cytat.

Jest tylko jeden problem.

Czas nigdy nie współpracuje.

Czas robi dokładnie to samo każdego dnia: płynie. Nie przyspiesza dla planów. Nie zwalnia dla kawy. Nie zatrzymuje się, kiedy ktoś jeszcze nie skończył swojej porannej afirmacji. Z punktu widzenia czasu wszystkie te rytuały są tylko bardzo złożoną formą przygotowywania się do rzeczy, które i tak będą musiały zostać zrobione.

I właśnie dlatego poranki są tak fascynującym miejscem obserwacji współczesnego człowieka.

Bo to jest moment, w którym nadzieja na produktywność jest jeszcze nienaruszona.

O ósmej rano wszystko wydaje się możliwe.

Plan dnia wygląda rozsądnie. Lista zadań ma logiczną długość. A człowiek naprawdę wierzy, że dziś zrobi rzeczy spokojnie, metodycznie i bez stresu. W tej godzinie każdy jest najlepszą wersją siebie. Każdy jest zorganizowany. Każdy ma plan.

A potem zaczyna się rzeczywistość.

Pierwszy mail przychodzi szybciej, niż przewidywał plan dnia. Drugi dotyczy czegoś, czego w ogóle nie było w planie. Trzecia wiadomość przypomina o sprawie z zeszłego tygodnia, która w tajemniczy sposób wróciła do życia.

Lista zadań zaczyna się rozszerzać.

Człowiek zaczyna reagować.

I bardzo szybko okazuje się, że poranna wizja dnia była trochę jak prognoza pogody.

Technicznie oparta na danych.

Praktycznie nieco optymistyczna.

W tym momencie wiele osób robi coś bardzo charakterystycznego. Zamiast uznać, że dzień po prostu jest chaotyczny, zaczynają analizować, gdzie w porannej rutynie popełniono błąd. Może medytacja była za krótka. Może planowanie było zbyt ogólne. Może śniadanie miało niewłaściwy balans składników.

„Współczesny człowiek wierzy, że istnieje taki poranek, który naprawi cały dzień.”

To jest bardzo piękna wiara.

Jest też kompletnie nierealistyczna.

Dzień nie jest mechanizmem, który można uruchomić odpowiednim zestawem czynności. Dzień jest raczej wydarzeniem, które rozwija się z pewnym poziomem nieprzewidywalności. Zawsze pojawi się coś, czego nie było w planie. Zawsze ktoś napisze coś, czego nie można zignorować. Zawsze wydarzy się drobna rzecz, która przesunie wszystkie inne rzeczy.

To nie jest wada dnia.

To jest jego natura.

Jednak kultura produktywności bardzo nie lubi tej natury. Ona woli wierzyć, że wszystko da się zaplanować, jeśli tylko człowiek stanie się wystarczająco zdyscyplinowany. Dlatego poranki są tak intensywnie analizowane, optymalizowane i projektowane.

Bo jeśli uda się wygrać z porankiem, może uda się wygrać z dniem.

A jeśli uda się wygrać z dniem, może uda się wygrać z życiem.

To jest bardzo ambitny plan jak na coś, co zaczyna się od kubka kawy.

W tym miejscu warto zauważyć jeszcze jedną rzecz. Większość ludzi nie ma problemu z pracą. Naprawdę. Ludzie potrafią pracować długo, ciężko i całkiem skutecznie. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy pojawia się przekonanie, że ta praca nie powinna być męcząca.

To jest moment, w którym poranek staje się sceną pierwszego konfliktu dnia.

Z jednej strony człowiek chce zrobić dużo rzeczy. Z drugiej strony chce zachować energię, lekkość i spokój. Poranna rutyna próbuje pogodzić te dwie ambicje, ale bardzo szybko okazuje się, że to trochę jak próba jednoczesnego biegania sprintu i spaceru.

Technicznie można próbować.

Praktycznie wygląda to dziwnie.

• Produktywność obiecuje więcej rezultatów w tym samym czasie.

• Organizm przypomina, że więcej rezultatów zwykle oznacza więcej wysiłku.

• Internet przekonuje, że istnieje metoda, która usuwa wysiłek z równania.

• Człowiek zaczyna szukać tej metody, zamiast zauważyć oczywistą zależność.

• I tak zaczyna się kolejny dzień eksperymentu pod tytułem „zrób więcej, czując mniej".

Najciekawsze w tym wszystkim jest to, że większość ludzi zdaje sobie sprawę z paradoksu. Wiedzą, że robienie rzeczy męczy. Wiedzą, że lista zadań zawsze będzie trochę dłuższa niż realny czas. Wiedzą też, że poranna rutyna nie jest magicznym zaklęciem.

A jednak następnego dnia znowu zaczynają dzień od tej samej nadziei.

Bo poranek ma jedną niezwykłą właściwość.

Jest zawsze nowy.

Każdego dnia daje człowiekowi bardzo subtelną obietnicę, że tym razem wszystko może się ułożyć trochę lepiej. Plan może zadziałać. Lista może zostać wykonana. Energia może wystarczyć do końca dnia.

To jest obietnica, która sprawia, że ludzie wstają rano.

Ale jest też obietnicą, która sprawia, że zmęczenie zawsze przychodzi z lekkim zaskoczeniem.

I właśnie dlatego w następnym rozdziale przyjrzymy się miejscu, w którym to zaskoczenie pojawia się najczęściej.

Miejscu, które wygląda niewinnie.

Nazywa się lista zadań.

I to właśnie ona jest jednym z najbardziej eleganckich wynalazków współczesnej produktywności, który potrafi jednocześnie dawać poczucie kontroli i generować subtelne poczucie zmęczenia jeszcze zanim dzień naprawdę się zacznie.

Bo lista zadań nie jest tylko narzędziem organizacji.

Jest też bardzo precyzyjnym urządzeniem do mierzenia różnicy między planem a rzeczywistością.

A ta różnica prawie zawsze okazuje się większa, niż człowiek chciałby przyznać.