Dlaczego ludzie kupują książki szybciej niż są w stanie je przeczytać - historia o tym, jak biblioteczki stały się mapą naszych zamiarów ebook

INTRO

Wszystko zaczyna się od momentu absolutnie niewinnego. Człowiek stoi w księgarni, patrzy na półkę i mówi do siebie coś, co brzmi bardzo rozsądnie: „Tę książkę naprawdę warto przeczytać". W tej jednej sekundzie nie ma w tym zdaniu niczego podejrzanego. Nie ma szaleństwa, nie ma obsesji, nie ma planu logistycznego, który wymagałby konsultacji z kalendarzem. Jest tylko spokojne przekonanie, że oto właśnie znaleźliśmy coś wartościowego, coś mądrego, coś, co wzbogaci nasze życie. I właśnie wtedy, bez żadnej fanfary, zaczyna się bardzo dziwna historia.

Bo kilka minut później człowiek wychodzi z księgarni z trzema książkami.

Albo pięcioma.

Albo z torbą tak ciężką, że kasjerka pyta, czy życzy sobie reklamówkę, a on odpowiada z dumą: „Nie, dam radę". Człowiek, który jeszcze przed chwilą planował przeczytać jedną książkę, nagle posiada ich tyle, że spokojnie wystarczyłyby na dwutygodniowy urlop w górach, podczas którego nie ma internetu, nie ma telefonu i nie ma ludzi. A jednak ten sam człowiek doskonale wie, że jutro rano wstanie, pójdzie do pracy, wróci zmęczony, włączy serial, sprawdzi telefon, zje kolację i przeczyta może trzy strony.

I to tylko jeśli dzień będzie wyjątkowo ambitny.

To nie jest sytuacja jednostkowa. To nie jest drobny kaprys kilku miłośników literatury. To jest globalny rytuał, który powtarza się w tysiącach mieszkań każdego dnia. Ludzie kupują książki szybciej, niż są w stanie je przeczytać, a półki w domach zaczynają wyglądać jak archiwa obietnic, które ktoś złożył samemu sobie w bardzo optymistycznym momencie życia.

W pewnym momencie następuje moment szczególny. Człowiek patrzy na swoją półkę i orientuje się, że większość książek na niej nie została przeczytana. Są tam powieści kupione dwa lata temu, eseje, które „na pewno będą inspirujące", reportaże polecone przez znajomych, oraz jedna książka o produktywności, która miała pomóc znaleźć więcej czasu na czytanie innych książek.

To jest moment, w którym logika powinna wkroczyć do akcji.

Powinna, ale nie wkracza.

Zamiast tego pojawia się nowa myśl, która jest jeszcze bardziej fascynująca: „Powinienem kupić coś nowego do czytania". To zdanie pojawia się w głowie z taką naturalnością, jakby półka pełna nieprzeczytanych książek była dowodem na niedobór literatury w domu. I właśnie tutaj zaczyna się jeden z najbardziej eleganckich absurdów współczesnego życia.

Bo książki, w przeciwieństwie do wielu innych rzeczy, nie są kupowane tylko po to, żeby je mieć.

One są kupowane po to, żeby je przeczytać.

A jednak ogromna część z nich nigdy nie zostaje przeczytana. Nie dlatego, że są złe, nie dlatego, że ludzie przestali lubić czytać, i nie dlatego, że ktoś nagle odkrył, że litery są męczące. Powód jest dużo bardziej subtelny i dużo bardziej ludzki.

Kupowanie książki i czytanie książki to dwie zupełnie różne czynności psychologiczne.

Kupowanie książki jest aktem optymizmu. To jest moment, w którym człowiek wierzy w swoją przyszłą wersję - tę spokojną, skupioną, zdyscyplinowaną osobę, która wieczorem usiądzie w fotelu, zaparzy herbatę i spędzi godzinę w świecie literatury. To jest bardzo elegancka wizja życia, w której człowiek jest trochę mądrzejszy, trochę spokojniejszy i zdecydowanie mniej zmęczony.

Czytanie książki natomiast odbywa się w rzeczywistości.

A rzeczywistość ma swoje pomysły.

Telefon zaczyna wibrować, ktoś wysyła wiadomość, ktoś inny wysyła link, ktoś trzeci wysyła mema, który trzeba zobaczyć natychmiast, bo inaczej rozmowa w grupie straci sens. Do tego dochodzi praca, zmęczenie, obowiązki, a także tajemnicza zdolność ludzkiego mózgu do przekonywania samego siebie, że „jeszcze tylko jeden odcinek serialu" nie ma żadnego wpływu na plan czytelniczy.

I tak książka trafia na półkę.

Na półce książka wygląda bardzo dobrze. Jest elegancka, spokojna, pełna potencjału. Nie wymaga czasu, nie wymaga koncentracji, nie wymaga decyzji o odłożeniu telefonu. Jest jak obietnica lepszego jutra, tylko w twardej oprawie.

Dlatego półki z książkami mają w sobie coś niezwykle optymistycznego.

Każda nieprzeczytana książka to dowód na to, że kiedyś planowaliśmy być trochę mądrzejsi.

A może wciąż planujemy.

W pewnym sensie domowa biblioteka jest mapą ambicji człowieka. Widać na niej momenty życia, w których ktoś chciał nauczyć się historii, psychologii, ekonomii, filozofii, gotowania, zarządzania czasem, inwestowania i prawdopodobnie również medytacji. Widać tam okresy fascynacji konkretnymi tematami oraz krótkie epizody intelektualnej odwagi, kiedy ktoś kupił książkę tak ambitną, że po przeczytaniu pierwszych dziesięciu stron poczuł się jak turysta, który przypadkiem trafił na wykład z fizyki kwantowej.

I mimo to ta książka nadal stoi na półce.

Bo może kiedyś.

To „może kiedyś" jest jednym z najpiękniejszych zwrotów w historii czytelnictwa. W tych dwóch słowach mieści się ogromna wiara w przyszłość. Człowiek zakłada, że nadejdzie taki dzień, w którym będzie miał więcej czasu, więcej energii i więcej skupienia niż dziś. Dzień, w którym otworzy tę książkę, zacznie czytać i pomyśli: „Dlaczego nie zrobiłem tego wcześniej?"

Problem polega na tym, że ten dzień ma bardzo napięty kalendarz.

Bo w międzyczasie pojawiają się nowe książki.

Nowe rekomendacje.

Nowe listy „10 książek, które musisz przeczytać, zanim skończysz 40 lat".

Nowe artykuły zaczynające się zdaniem: „Ta książka zmieniła moje życie".

A człowiek, który już ma w domu trzydzieści nieprzeczytanych książek, patrzy na taką rekomendację i myśli coś niezwykle charakterystycznego: „Tę też powinienem mieć".

To jest moment, w którym absurd osiąga swoją pełnię.

Bo w pewnym sensie nie kupujemy książek po to, żeby je przeczytać.

Kupujemy je po to, żeby należeć do świata, w którym te książki istnieją.

Ktoś, kto ma w domu książkę o filozofii stoickiej, czuje, że stoicyzm jest gdzieś w jego życiu, nawet jeśli ostatni raz otworzył ją podczas przeprowadzki. Ktoś, kto ma książkę o zdrowych nawykach, czuje się trochę bliżej zdrowych nawyków, nawet jeśli czytanie zatrzymało się na wstępie. Ktoś, kto kupuje reportaże o świecie, czuje, że jest bardziej ciekawy świata.

Biblioteka jest więc nie tylko zbiorem książek.

Jest zbiorem wersji samego siebie, którymi chcieliśmy być.

To dlatego ludzie kupują książki szybciej, niż są w stanie je przeczytać. Bo kupowanie książek nie jest tylko transakcją. To jest drobny akt nadziei, że przyszłość będzie trochę bardziej spokojna, trochę bardziej skupiona i trochę bardziej literacka niż teraźniejszość.

A jeśli nie będzie?

Cóż.

Zawsze można kupić kolejną książkę o zarządzaniu czasem.

I właśnie wtedy zaczyna się historia jeszcze dziwniejsza.

Rozdział 1 - Moment, w którym książka wydaje się idealnym pomysłem

Scena wygląda zawsze podobnie, choć miejsce może się zmieniać. Czasem jest to księgarnia z miękkim światłem i półkami, które pachną papierem oraz ambicją intelektualną. Czasem jest to telefon trzymany w jednej ręce, podczas gdy druga ręka przewija ekran w poszukiwaniu czegoś, co „warto przeczytać". A czasem jest to zupełnie zwykły wieczór, w którym ktoś mówi: „Skończyłem książkę i potrzebuję czegoś nowego". W każdej z tych sytuacji pojawia się moment niezwykle szczególny, moment, w którym książka wydaje się najlepszym pomysłem, jaki człowiek miał od dawna.

Ten moment jest piękny, ponieważ zawiera w sobie idealną wersję przyszłości. Człowiek widzi siebie siedzącego w ciszy, pochylonego nad stronami, spokojnego i skupionego w sposób, który przypomina bohaterów filmów o ludziach inteligentnych. W tej wizji nikt nie przerywa, telefon nie wibruje, a świat na chwilę zwalnia, żeby zrobić miejsce dla myśli. To jest wizja życia, które wygląda jak reklama czytelnictwa, i właśnie dlatego tak łatwo w nią uwierzyć.

W tym momencie książka nie jest jeszcze przedmiotem.

Jest obietnicą.

Kiedy człowiek bierze ją do ręki, zaczyna działać bardzo subtelny mechanizm psychologiczny. Otwiera ją, czyta pierwsze zdanie, potem drugie, a potem fragment z tyłu okładki, który obiecuje historię tak fascynującą, że trudno będzie się od niej oderwać. I nagle pojawia się uczucie, że oto właśnie znaleźliśmy coś wyjątkowego. Coś, co sprawi, że najbliższe wieczory będą bardziej sensowne, bardziej inspirujące i zdecydowanie mniej bezmyślne niż zwykłe przewijanie ekranu.

To jest dokładnie ten moment, w którym powstaje decyzja.

„Tę książkę warto mieć."

Nie „warto przeczytać".

Warto mieć.

To subtelne przesunięcie jest jednym z najbardziej eleganckich trików ludzkiego mózgu. Bo posiadanie książki daje natychmiastową satysfakcję, podczas gdy przeczytanie książki wymaga czasu, koncentracji i czegoś, co w dzisiejszym świecie jest rzadkie jak spokojny weekend bez powiadomień.

„Kupowanie książek to jedna z niewielu czynności, w których człowiek natychmiast czuje się mądrzejszy, nawet jeśli nie przeczytał jeszcze ani jednego zdania."

To zdanie mogłoby spokojnie wisieć nad wejściem do każdej księgarni.

W momencie zakupu dzieje się coś niezwykle ciekawego. Człowiek nie kupuje książki dla siebie z teraźniejszości. On kupuje ją dla siebie z przyszłości. Dla tej osoby, która pewnego wieczoru wróci do domu, zrobi herbatę, usiądzie w ciszy i zacznie czytać z koncentracją godną profesora literatury.

Ta osoba oczywiście istnieje.

Tylko rzadko jest nami.

Bo człowiek kupujący książkę jest wersją siebie, która właśnie ma energię, ciekawość świata i poczucie, że życie powinno zawierać więcej treści niż przewijanie ekranu. Problem polega na tym, że kilka godzin później ta sama osoba będzie również wersją siebie, która jest zmęczona, rozproszona i gotowa przekonać samą siebie, że „zacznę jutro".

I jutro brzmi bardzo rozsądnie.

Jutro brzmi odpowiedzialnie.

Jutro brzmi jak plan.

A jutro ma niezwykłą zdolność przesuwania się w czasie.

Warto zatrzymać się na chwilę przy samym momencie wyboru książki, ponieważ jest to moment wyjątkowo teatralny. Człowiek stoi przy półce i zaczyna czytać tytuły, które brzmią jak propozycje nowej osobowości. Jedna książka obiecuje większą produktywność, inna obiecuje lepsze zrozumienie świata, jeszcze inna obiecuje historię tak wciągającą, że zapomnimy o czasie.

Każdy tytuł to zaproszenie do innej wersji siebie.

Człowiek przez kilka minut stoi między tymi wersjami i zastanawia się, kim chce być w najbliższych tygodniach. Czy chce być osobą, która czyta ambitną literaturę faktu, czy może kimś, kto zanurza się w powieści, która pochłania bez reszty. Czy chce się rozwijać, czy chce odpocząć. Czy chce zrozumieć świat, czy raczej zapomnieć o nim na chwilę.

I wtedy dzieje się coś niezwykle typowego.

Człowiek wybiera kilka książek naraz.

Bo przecież można być wszystkimi tymi osobami jednocześnie.

„Biblioteka domowa to nie jest zbiór książek. To jest kolekcja wszystkich ludzi, którymi planowaliśmy zostać."

Ten moment wyboru jest momentem niezwykle optymistycznym. W nim nie ma jeszcze zmęczenia, nie ma jeszcze chaosu dnia codziennego, nie ma jeszcze sytuacji, w której człowiek otwiera książkę i po trzech stronach orientuje się, że przeczytał jedno zdanie trzy razy, ponieważ myślał o zupełnie czymś innym.

W tym momencie wszystko jest możliwe.

I właśnie dlatego tak trudno oprzeć się kolejnej książce.

Istnieje też szczególny rytuał, który pojawia się chwilę po zakupie. Człowiek wraca do domu, kładzie książki na stole i przez chwilę patrzy na nie z satysfakcją. To jest moment cichego triumfu. Człowiek czuje, że zrobił coś wartościowego, coś, co odróżnia go od ludzi, którzy właśnie spędzają wieczór na oglądaniu kolejnego odcinka czegoś, co jutro i tak zapomną.

Na stole leży literatura.

Na stole leży rozwój.

Na stole leży potencjał.

I przez kilka minut człowiek naprawdę wierzy, że wszystkie te książki zostaną przeczytane.

Potem następuje coś bardzo ludzkiego.

Książki trafiają na półkę.

To nie jest dramatyczny moment. To jest spokojny, logiczny ruch. Człowiek myśli: „Zacznę w weekend" albo „Dziś już jestem zmęczony". I w tej decyzji nie ma nic złego. Problem polega na tym, że półka jest miejscem niezwykle spokojnym, a spokój ma jedną niebezpieczną właściwość.

Nic tam się nie dzieje.

Książki stoją.

Czekają.

I robią to bardzo cierpliwie.

Półka jest miejscem, w którym książki nie przypominają o sobie zbyt głośno. Nie wysyłają powiadomień, nie pytają, czy już czas, nie sugerują, że może jednak warto przeczytać rozdział przed snem. One po prostu stoją i pozwalają człowiekowi wierzyć, że wszystko jest pod kontrolą.

To jest niezwykle uprzejme z ich strony.

Ale jest też trochę zdradliwe.

Bo kiedy książka stoi na półce, bardzo łatwo uwierzyć, że czytanie już właściwie się wydarzyło. W końcu książka jest w domu. Jest dostępna. Jest gotowa. W pewnym sensie to tylko kwestia chwili.

A chwila w dzisiejszym świecie jest bardzo zajęta.

Dlatego właśnie moment zakupu książki jest tak fascynujący. To jest moment czystego optymizmu, w którym człowiek wierzy w swoją przyszłą koncentrację, przyszłą dyscyplinę i przyszłą wersję życia, w której wieczory wyglądają trochę bardziej literacko niż w rzeczywistości.

Problem polega na tym, że optymizm jest tani.

Czas jest drogi.

I właśnie z tego powodu półki na książki zaczynają przypominać coś bardzo szczególnego: magazyn wszystkich tych chwil, które miały się wydarzyć, ale jeszcze nie znalazły miejsca w kalendarzu.

A kiedy półka zaczyna się zapełniać, pojawia się kolejny fascynujący mechanizm, który sprawia, że ludzie robią coś zupełnie nielogicznego.

Zaczynają kupować jeszcze więcej książek.

Bo jak się okazuje, półka z nieprzeczytanymi książkami nie zniechęca do kupowania nowych.

Ona wręcz do tego zachęca.

Ale to już jest historia, która zasługuje na osobny rozdział.

Scena wygląda zawsze podobnie, choć miejsce może się zmieniać. Czasem jest to księgarnia z miękkim światłem i półkami, które pachną papierem oraz ambicją intelektualną. Czasem jest to telefon trzymany w jednej ręce, podczas gdy druga ręka przewija ekran w poszukiwaniu czegoś, co „warto przeczytać". A czasem jest to zupełnie zwykły wieczór, w którym ktoś mówi: „Skończyłem książkę i potrzebuję czegoś nowego". W każdej z tych sytuacji pojawia się moment niezwykle szczególny, moment, w którym książka wydaje się najlepszym pomysłem, jaki człowiek miał od dawna.

Ten moment jest piękny, ponieważ zawiera w sobie idealną wersję przyszłości. Człowiek widzi siebie siedzącego w ciszy, pochylonego nad stronami, spokojnego i skupionego w sposób, który przypomina bohaterów filmów o ludziach inteligentnych. W tej wizji nikt nie przerywa, telefon nie wibruje, a świat na chwilę zwalnia, żeby zrobić miejsce dla myśli. To jest wizja życia, które wygląda jak reklama czytelnictwa, i właśnie dlatego tak łatwo w nią uwierzyć.

W tym momencie książka nie jest jeszcze przedmiotem.

Jest obietnicą.

Kiedy człowiek bierze ją do ręki, zaczyna działać bardzo subtelny mechanizm psychologiczny. Otwiera ją, czyta pierwsze zdanie, potem drugie, a potem fragment z tyłu okładki, który obiecuje historię tak fascynującą, że trudno będzie się od niej oderwać. I nagle pojawia się uczucie, że oto właśnie znaleźliśmy coś wyjątkowego. Coś, co sprawi, że najbliższe wieczory będą bardziej sensowne, bardziej inspirujące i zdecydowanie mniej bezmyślne niż zwykłe przewijanie ekranu.

To jest dokładnie ten moment, w którym powstaje decyzja.

„Tę książkę warto mieć."

Nie „warto przeczytać".

Warto mieć.

To subtelne przesunięcie jest jednym z najbardziej eleganckich trików ludzkiego mózgu. Bo posiadanie książki daje natychmiastową satysfakcję, podczas gdy przeczytanie książki wymaga czasu, koncentracji i czegoś, co w dzisiejszym świecie jest rzadkie jak spokojny weekend bez powiadomień.

„Kupowanie książek to jedna z niewielu czynności, w których człowiek natychmiast czuje się mądrzejszy, nawet jeśli nie przeczytał jeszcze ani jednego zdania."

To zdanie mogłoby spokojnie wisieć nad wejściem do każdej księgarni.

W momencie zakupu dzieje się coś niezwykle ciekawego. Człowiek nie kupuje książki dla siebie z teraźniejszości. On kupuje ją dla siebie z przyszłości. Dla tej osoby, która pewnego wieczoru wróci do domu, zrobi herbatę, usiądzie w ciszy i zacznie czytać z koncentracją godną profesora literatury.

Ta osoba oczywiście istnieje.

Tylko rzadko jest nami.

Bo człowiek kupujący książkę jest wersją siebie, która właśnie ma energię, ciekawość świata i poczucie, że życie powinno zawierać więcej treści niż przewijanie ekranu. Problem polega na tym, że kilka godzin później ta sama osoba będzie również wersją siebie, która jest zmęczona, rozproszona i gotowa przekonać samą siebie, że „zacznę jutro".

I jutro brzmi bardzo rozsądnie.

Jutro brzmi odpowiedzialnie.

Jutro brzmi jak plan.

A jutro ma niezwykłą zdolność przesuwania się w czasie.

Warto zatrzymać się na chwilę przy samym momencie wyboru książki, ponieważ jest to moment wyjątkowo teatralny. Człowiek stoi przy półce i zaczyna czytać tytuły, które brzmią jak propozycje nowej osobowości. Jedna książka obiecuje większą produktywność, inna obiecuje lepsze zrozumienie świata, jeszcze inna obiecuje historię tak wciągającą, że zapomnimy o czasie.

Każdy tytuł to zaproszenie do innej wersji siebie.

Człowiek przez kilka minut stoi między tymi wersjami i zastanawia się, kim chce być w najbliższych tygodniach. Czy chce być osobą, która czyta ambitną literaturę faktu, czy może kimś, kto zanurza się w powieści, która pochłania bez reszty. Czy chce się rozwijać, czy chce odpocząć. Czy chce zrozumieć świat, czy raczej zapomnieć o nim na chwilę.

I wtedy dzieje się coś niezwykle typowego.

Człowiek wybiera kilka książek naraz.

Bo przecież można być wszystkimi tymi osobami jednocześnie.

„Biblioteka domowa to nie jest zbiór książek. To jest kolekcja wszystkich ludzi, którymi planowaliśmy zostać."

Ten moment wyboru jest momentem niezwykle optymistycznym. W nim nie ma jeszcze zmęczenia, nie ma jeszcze chaosu dnia codziennego, nie ma jeszcze sytuacji, w której człowiek otwiera książkę i po trzech stronach orientuje się, że przeczytał jedno zdanie trzy razy, ponieważ myślał o zupełnie czymś innym.

W tym momencie wszystko jest możliwe.

I właśnie dlatego tak trudno oprzeć się kolejnej książce.

Istnieje też szczególny rytuał, który pojawia się chwilę po zakupie. Człowiek wraca do domu, kładzie książki na stole i przez chwilę patrzy na nie z satysfakcją. To jest moment cichego triumfu. Człowiek czuje, że zrobił coś wartościowego, coś, co odróżnia go od ludzi, którzy właśnie spędzają wieczór na oglądaniu kolejnego odcinka czegoś, co jutro i tak zapomną.

Na stole leży literatura.

Na stole leży rozwój.

Na stole leży potencjał.

I przez kilka minut człowiek naprawdę wierzy, że wszystkie te książki zostaną przeczytane.

Potem następuje coś bardzo ludzkiego.

Książki trafiają na półkę.

To nie jest dramatyczny moment. To jest spokojny, logiczny ruch. Człowiek myśli: „Zacznę w weekend" albo „Dziś już jestem zmęczony". I w tej decyzji nie ma nic złego. Problem polega na tym, że półka jest miejscem niezwykle spokojnym, a spokój ma jedną niebezpieczną właściwość.

Nic tam się nie dzieje.

Książki stoją.

Czekają.

I robią to bardzo cierpliwie.

Półka jest miejscem, w którym książki nie przypominają o sobie zbyt głośno. Nie wysyłają powiadomień, nie pytają, czy już czas, nie sugerują, że może jednak warto przeczytać rozdział przed snem. One po prostu stoją i pozwalają człowiekowi wierzyć, że wszystko jest pod kontrolą.

To jest niezwykle uprzejme z ich strony.

Ale jest też trochę zdradliwe.

Bo kiedy książka stoi na półce, bardzo łatwo uwierzyć, że czytanie już właściwie się wydarzyło. W końcu książka jest w domu. Jest dostępna. Jest gotowa. W pewnym sensie to tylko kwestia chwili.

A chwila w dzisiejszym świecie jest bardzo zajęta.