Mariusz Szczygieł

Jeden z najważniejszych polskich autorów literatury faktu końcówki XX i pierwszych dekad XXI w. Obok Jacka Hugo-Badera oraz Wojciecha Tochmana wymieniany jako najwybitniejszy przedstawiciel współczesnej polskiej szkoły reportażu. Dyżurny czechofil trzeciej Rzeczpospolitej, człowiek od blisko ćwierć wieku przekłuwający różne polskie baloniki i uczący rodaków dystansu do samych siebie.

Zanim zaczął wydawać Mariusz Szczygieł książki to posłannictwo realizował na łamach prasy. Od dekad w awangardzie, jeżeli chodzi o podejmowanie tematów społecznie i kulturowo trudnych, był jednym z pierwszych, którzy konfrontowali Polaków z szeroko pojętą innością: kulturową, światopoglądową, religijną, seksualną.

Mariusz Szczygieł urodził się w 1966 r. w Złotoryi, liceum ukończył w Legnicy, natomiast studia dziennikarskie na Uniwersytecie Warszawskim. Swoją dziennikarską karierę zaczynał jeszcze jako nastolatek w harcerskim czasopiśmie Na Przełaj, a jego debiutancki tekst o homoseksualnej prostytutce był jak na lata 80-te więcej niż odważny. Nie była to zresztą jednorazowa publikacja, ponieważ temat mniejszości seksualnych autor rozwinął w cały cykl publicystyczny.

Zasłynął jako jeden z pierwszych polskich gospodarzy nowego wówczas typu programu rozrywkowego jakim był talk show. Prowadzony przez niego w latach 1995- 2001 na antenie Polsatu Na każdy temat cieszył się ogromną popularnością. Najciekawsze odcinki opisał Mariusz Szczygieł na kartach książki Na każdy temat – talk show do czytania.

Praktycznie od początku jej istnienia związany z Gazetą Wyborczą, w której ukazało się większość jego tekstów wydanych później w zbiorach. Kilka lat szefował działowi reportażu Gazety oraz był zastępcą naczelnego Magazyny reporterów Duży Format. Był również Mariusz Szczygieł wykładowcą akademickim, a swoją wiedzę na temat reportażu przekazywał najpierw studentom Europejskiego Studium Dziennikarstwa, później, już jako jeden z najbardziej znanych polskich dziennikarzy, współpracował z Instytutem Dziennikarstwa UW. W 2010 r. założył Fundację Instytut Reportażu oraz w jej ramach Polską Szkołę Reportażu, jak również księgarnię z literaturą faktu Wrzenie Świata. Zaś w 2014 r. dołączył do tego jeszcze wydawnictwo Dowody na Istnienie. W tym samym roku został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia polski za swoje zasługi na polu kultury i sztuki.

Polskie książki Mariusza Szczygła

Za sprawą zbioru tekstów wydanych w 1996 r. pt. Niedziela, która zdarzyła się w środę Mariusz Szczygieł bezsprzecznie wszedł do polskiej pierwszej ligi dziennikarskiej. Napisane z niezwykłą przenikliwością, miejscami bolesne, ale i niepozbawione pewnej czułości, obrazy początków polskiej transformacji, ilustrowane wspaniałymi zdjęciami Witolda Krassowskiego, do dziś są jednym z najcenniejszych dokumentów tamtego czasu.

Poniekąd kontynuacją Niedzieli jest wydane w 2010 r. 20 lat nowej Polski w reportażach według Mariusza Szczygła, swoiste podsumowanie dwóch dekad polskich przemian.

Mariusz Szczygieł, Gottland i inne czeskie książki

Jednak reporter najbardziej znany jest chyba ze swojej fascynacji Czechami i to właśnie tytuły poświęcone naszym południowym sąsiadom należą do najbardziej znanych, i to nie tylko w Polsce, ale i za granicą.

W 2006 r. wydając Gottland, Mariusz Szczygieł zyskał prawdziwie międzynarodowe uznanie. Ten zbiór historii (bo trudno jednoznacznie przyporządkować gatunkowo teksty z tomu), których bohaterami autor czyni np. Karela Gotta czy rodzinę Batów, okazał się wielkim sukcesem wydawniczym i został przetłumaczony na wiele europejskich języków.

Za Gottland Mariusz Szczygieł został doceniony nagrodą Nike czytelników, Nagrodą im. Beaty Pawlak oraz Europejską Nagrodą Książkową przyznawaną przez Parlament Europejski. W 2016 r. ukazało się III, zmienione wydanie tej jak dotąd centralnej w całej bibliografii autora pozycji.

W pochodzącym z 2010 r. tomie Zrób sobie raj Mariusz Szczygieł ponownie sięga po swoją ulubioną formę i ulubione tematy. W tekstach z pogranicza eseju, reportażu i opowiadania przedstawia obraz współczesnych Czech i ich mieszkańców, tak jak tylko on to potrafi. Bez zadęcia, za to z dystansem, humorem i zawsze o czymś ważnym.

W czeskie klimaty swoich czytelników dziennikarz zabiera również w 2012 r. Na kartach zbioru Láska nebeská Mariusz Szczygieł analizuje istotę specyficznych, bliskich i jednocześnie trudnych polsko-czeskich oraz czesko-polskich relacji.

Mariusz Szczygieł i Projekt Prawda

Natomiast oddając w ręce swoich oddanych czytelników Projekt Prawda Mariusz Szczygieł wprawił zapewne w zdumienie niejednego z nich. Jest to bowiem zdecydowanie nowa jakość w dorobku autora, a także nowatorska i niespotykana dotąd forma wydawnicza. Projekt Prawda to jedyna w swoim rodzaju hybryda gatunkowa, złożona z trzech zupełnie różnych formalnie części połączonych jednak nadrzędnym pojęciem prawdy. Pierwsza część stanowi zapis osobistych przeżyć i refleksji autora, druga to przedrukowana powieść Stanisława Stanucha z 1959 r. Portret z pamięci, trzecia to zbiór tekstów z Dużego Formatu, w których Szczygieł słucha, co na temat swojej prawdy maja mu do powiedzenia ludzie.