Żołnierze wolności. Armia radziecka od środka - Wiktor Suworow - ebook

Żołnierze wolności. Armia radziecka od środka ebook

Wiktor Suworow

0,0

Opis

[PK]

Tę książkę możesz wypożyczyć z naszej biblioteki partnerskiej! 

 

Książka dostępna w katalogu bibliotecznym na zasadach dozwolonego użytku bibliotecznego. 
Tylko dla zweryfikowanych posiadaczy kart bibliotecznych.  

 

 

 

Książka dostępna w zasobach: 
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Lublinie

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
czytnikach certyfikowanych
przez Legimi

Liczba stron: 328

Rok wydania: 1991

Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
Oceny
0,0
0
0
0
0
0
Więcej informacji
Więcej informacji
Legimi nie weryfikuje, czy opinie pochodzą od konsumentów, którzy nabyli lub czytali/słuchali daną pozycję, ale usuwa fałszywe opinie, jeśli je wykryje.



g                                               p,U^-'^^

Z0ŁNIERZ6

WOL

ŻOŁNIERZE WOLNOŚCI

1000041263

WIKTOR SUWOROW

ŻOŁNIERZE WOLNOŚCI

Armia Radziecka od środka

Przełożyli:

Katarzyna^TPiotr Malita

WYDAWNICTWO »ARAMIS«

Tytuł oryginału angielskiego: The Liberators (Inside the Soviet Army)

Copyright © by Victor Suvorov 1989

Copyright © for the Polish translation by Wydawnictwo »Aramis«, Kraków 1991

Drukarnia Wj^Wniczu im. W. L. Anczyca w Krakowie.

Druk z dostarczonych diapozytywów.

Zam. 4393/91

Autor dedykuje swe skromne dzieło niestrudzonemu bojownikowi 0 pokój:

Przewodniczącemu Rady Obrony ZSRR, Dwukrotnemu Bohaterowi Związku Radzieckiego, Bohaterowi Pracy Socjalistycznej, Kawalerowi Orderu Zwycięstwa,

Laureatowi Międzynarodowej Nagrody Leninowskiej za Umacnianie Pokoju między Narodami, Marszalkowi Związku Radzieckiego,

Leonidowi Iljiczowi Breżniewowi

PRZEDMOWA

Jak zostałem Wyzwolicielem

Partia jest naszym sternikiem (z popularnej piosenki)

Sekretarz Generalny Partii wyznaczył zadanie: produkcja w rolnictwie musi gwałtownie wzrosnąć. Cały kraj zaczął się więc zastanawiać, jak najlepiej osiągnąć ten świetlany cel. Łamał sobie nad tym głowę również Sekretarz naszego Obwodowego Komitetu Partii wraz ze Wszystkimi swoimi doradcami, konsultantami i informatorami.

Prawdę mówiąc, zadanie to było śmiesznie łatwe: klimat naszego Obwodu podobny jest bowiem do klimatu Praneji — jest mnóstwo słońca, ciepła i wody. Mamy też świetną glebę — nasz czarnoziem ma prawie metr a jest tak bogaty, że można nim chleb smarować. Jest także cala

^tasa techników i specjalistów. Jedynym nieszczęściem

Jest to, że sami ludzie nie interesują się pracą, gdyż obojętnie jak dużo chłop pracuje, wynagrodzenie dla niego będzie zawsze takie samo. Opłacanie bowiem pracy rolnika zgodnie z jej rezultatami jest, oczywiście, nie-tttozliwe. Wyobraźcie sobie, co by się stało! Ciężko

Pracujący chłop wkrótce stałby się bogaczem, podczas 8dy obiboki pozostaliby nadal żebrakami. Powstałaby ^atem przepaść pomiędzy ludźmi, w którą później zakrad-.Y się nierówność. A wszystko to byłoby sprzeczne 2 ideałami socjalizmu.

Tak więc Pierwszy Sekretarz Obwodowego Komitetu Partii wraz ze wszystkimi doradcami głowili się nad sposobem zwiększenia produkcji w rolnictwie bez pogwałcenia zasady równości materialnej. I w końcu spłynęło na nich olśnienie: mogą osiągnąć pożądany wzrost dzięki zastosowaniu nawozów.

Natychmiast zwołano w Kombinacie Chemicznym wielotysięczny gigantyczny wiec, z orkiestrami wojskowymi, przemówieniami, transparentami i sztandarami. Wszyscy jak jeden mąż wykrzykiwali slogany, klaskali, śpiewali patriotyczne pieśni. Po wiecu ogłoszono w kombinacie współzawodnictwo w zakresie oszczędzania surowców i zasobów energetycznych. Trwało to całą zimę, a na wiosnę, w dzień urodzin Lenina, wszyscy pracownicy stawili się w kombinacie i przepracowali całą dniówkę za darmo, zużywając zaoszczędzone dzięki współzawodnictwu surowce. W ciągu dnia wyprodukowano kilkanaście ton płynnego nawozu azotowego i, zgodnie z uchwałą przyjętą na zebraniu, postanowiono przekazać cały nawóz za darmo kołchozom naszego Regionu.

Było to prawdziwe święto pracy, na które zjechali nie tylko korespondenci prasy miejscowej i z republiki, ale także gazet centralnych. Wieczorem, zarówno Wszech-związkowe Radio jak i Telewizja Centralna zdały relację z tego znamienitego wyczynu. Komitet Centralny Partii oficjalnie pochwalił inicjatywę naszych robotników chemicznych i zwrócił się do wszystkich kombinatów chemi-' cznych w całym kraju o rozpoczęcie współzawodnictwa zmierzającego do oszczędzania surowców, które później zostaną zużyte do wytworzenia dodatkowych ilości nawozów. Te z kolei przekazane zostaną za darmo sąsiednim kołchozom. Niech nasz kraj rozkwita! Niech kwitnie wciąż jak wiosenny ogród!

Kiedy zakończył się festyn święta pracy rozpoczęła się codzienna mordęga.

Następnego ranka dyrektor Kombinatu Chemicznego zadzwonił do Komitetu Regionalnego i powiedział, że jeśli kołchozy w ciągu najbliższych 24 godzin nie odbiorą ofiarowanego im za darmo nawozu, Kombinat stanie, ponieważ wszystkie zbiorniki były wypełnione po brzegi nadwyżką nawozu i nie było miejsca na produkcję bieżącą.

Nastąpiła seria naglących telefonów z Komitetu Regionalnego do wszystkich małych Komitetów Rejonowych, a z nich do wszystkich kołchozów. Każdy z pięćdziesięciu kołchozów Regionu musiał natychmiast odebrać 150 ton nawozu ofiarowanego przez Kombinat.

Wiadomość, że nasz kołchoz otrzymał taką ilość darmowego nawozu, nie zachwyciła naszego Przewodniczą-cego. Nasz kołchoz posiadał bowiem 17 ciężarówek, z których tylko na trzech umieszczone były zbiorniki. Jeden wykorzystywano do przewozu mleka, drugi — do wody, trzeci — do przewozu benzyny. Zbiorniki przeznaczone na mleko i wodę nie mogły być wykorzystane do przewiezienia nawozu. Pozostał tylko ten przeznaczony na benzynę. Ciężarówka była stara i rozklekotana do granic możliwości. Pojemność zbiornika wynosiła półtorej tony, uległość z kołchozu do miasta wynosiła 73 kilometry; wziąwszy pod uwagę stan drogi, oznaczało to pięć godzin rogi tam i pięć — z powrotem. Kierowcą tej ciężarówki byłem ja.

*7 Słuchajcie no — powiedział Przewodniczący — Je-1 nie będziecie spać przez 24 godziny, jeśli nie rozładuje wam się akumulator, a chłodnica nie roztopi się z przegrzania, jeśli nie zatrze się wam skrzynia biegów i jeśli Wreszcie ciężarówka nie ugrzęźnie w błocie, w 24 godziny Rozecie obrócić dwa razy i przywieźć trzy tony tego P^przonego azotniaka. Ale musicie obrócić nie dwa, a sto razy!

Tak jest — odpowiedziałem.

malo'k^0 ieszcze n*e wszystko — stwierdził — Mamy enzyny. Oczywiście, dam wam dość paliwa na trzy

trasy, a z pozostałymi dziewięćdziesięcioma siedmioma radźcie sobie jak tylko umiecie. Jak będzie trzeba, pchajcie ciężarówkę własną dupą.

— Tak jest.

— Jesteście naszą jedyną nadzieją. Jeśli nie uda się wam obrócić sto razy, wiecie dobrze, że polecę ze stanowiska przewodniczącego.

Wiedziałem o tym. Wiedziałem także, że chociaż nie wszyscy lubili naszego Przewodniczącego, jego zastępca był o całe piekło gorszy.

— Macie jakieś pytania?

— Tak. Nawet jeżeli uda mi się obrócić sto razy — bez benzyny — gdzie mam złożyć cały ten nawóz?

Przewodniczący spojrzał z niepokojem na spore podwórze i poskrobał się w tył głowy. No bo gdzie? 150 ton płynnej, trującej, śmierdzącej substancji? Urodziny Lenina, taki pech, są w kwietniu, a nawozić można dopiero w czerwcu. Gdzież go przechować do tego czasu?

— Słuchajcie — powiedział — Nie kombinujcie. Jedzcie jak najszybciej do miasta. Wszystkie kołchozy naszego regionu mają ten sam problem. Ktoś musiał wpaść na jakiś dobry pomysł. Patrzcie, co robią inni, a potem róbcie to samo. No, ruszajcie się! I nie wracajcie z powrotem, jak wam się nie uda.

Westchnąłem, splunąłem w dłonie jak bokser przed walką, wsiadłem do mej rozklekotanej ciężarówki i ruszyłem do miasta pokonując po drodze wyboje, wyrwy w drodze i olbrzymie kałuże, których wiosenne słońce nie zdążyło jeszcze wysuszyć.

Przed Kombinatem Chemicznym ustawiła się długa kolejka ciężarówek różnych marek, rozmiarów i kolorów. Kolejka poruszała się bardzo szybko. Niebawem odkryłem, że ciężarówki załadowane zaledwie przed momentem wracały zaraz i zajmowały nowe miejsca w kolejce. A przecież każda z tych ciężarówek potrzebowała wielu godzin na dostarczenie swego cennego ładunku do miejs-

ca przeznaczenia i powrót. Dołączały one jednak do kolejki po upływie zaledwie kilku minut. Wreszcie nadeszła i moja kolej. Zbiorniki szybko wypełniono śmierdzącym płynem, a kontroler załadunku zaznaczył na liście, że mój kochoz otrzymał właśnie pierwsze półtora tony nawozu. Wyjechałem ciężarówką przez bramę Kombinatu i podążyłem za grupą samochodów załadowanych przede mną. Wszystkie z nich, jakby na rozkaz, skręciły z drogi i zjechały stromym zboczem nad brzeg Dniepru. Zrobiłem to samo. Na gładkiej powierzchni wielkiej rzeki, kolebki rosyjskiej cywilizacji, powoli rozlewała się olbrzymia, trująca, żółta i śmierdząca plama.

Po opróżnieniu zbiornika ruszyłem znów w stronę Kombinatu i następne półtorej tony nawozu odkreślono na liście dla naszego kołchozu. I tak to szło. Praca postępowała szybko i hałaśliwie. Dziesiątki ciężarówek, setki jazd, tysiące ton! Nigdy w życiu nie widziałem takiego mnóstwa ryb. I nigdy bym nie uwierzył, że tyle ryb jest w Dnieprze. Cala powierzchnia rzeki, od brzegu do brzegu pokryta była zdechłymi szczupakami, leszczami i innymi gatunkami ryb. A ciężarówki wciąż nadjeżdżały, nie kończącym się strumieniem. Każdy kierowca wiedział, że jeśli nie uda nam się opróżnić gigantycznych zbiorników tego olbrzymiego Kombinatu, fabryka stanie a za tę zbrodnię odpowiedzialność poniesie jego nieszczęsny Przewodniczący.

Milicja pojawiła się nagle, w samo południe. Całą okolicę otoczono kordonem: wszyscy zostaliśmy zatrzy-mani. Zjawili się także przedstawiciele Kombinatu, a po-tem czarną wołgą przyjechał młody doradca z Komitetu Obwodowego. Z wyrazem niekłamanego obrzydzenia zbadał miejsce naszej pracy. Przyłożył małą białą chus-teczkę do swojego małego noska: smród był nie do zniesienia. Po krótkiej rozmowie z przedstawicielami Kombinatu i jednym z zatrzymanych kierowców wsiadł z powrotem do samochodu i odjechał. Po nim zniknęła

milicja i przedstawiciele Kombinatu. Nakazano nam kontynuować pracę. Najwyraźniej po zapoznaniu się na miejscu z sytuacją oraz dokładnym przeanalizowaniu całego problemu doradca uznał nasze rozwiązanie za najlepsze!

Jakież inne rozwiązanie można było znaleźć? Przekazać całą nadwyżkę Państwu? A gdzie Państwo znalazłoby zbiorniki do przechowania tak olbrzymiej ilości płynu? Kołchozy nie miały jej ani gdzie przechować ani jak przewieźć. A może zapisać całość na konto produkcji bieżącej? Ale co, w takim razie, zrobić z nie przetworzonymi surowcami napływającymi do Kombinatu nieprzerwanym strumieniem? Jeśli produkcja ta zostałaby potraktowana jako bieżąca, inspektorzy oczywiście wyczuliby, że coś jest nie w porządku i spytali, skąd pochodzi tak duża nadwyżka. Rozpoczęłoby się dochodzenie, itd. Lepiej było więc pozostawić sprawy ich własnemu biegowi.

Pod wieczór skończyliśmy pracę. Wszyscy załadowali ostatnią porcję nawozu, lecz tym razem nie spuścili jej do rzeki, a zabrali do swego kołchozu. Moskwie przekazano, że wszystko idzie dobrze i że dzięki Pierwszemu Sekretarzowi Komitetu Obwodowego tegoroczne zbiory będą rekordowe. Moskwa natychmiast przesłała telegram gratulacyjny do Pierwszego Sekretarza i do wszystkich robotników Regionu. I tak to się skończyło.

^óźno w nocy przywiozłem półtorej tony nawozu do kołchozu i zameldowałem Przewodniczącemu o wypełnieniu zadania przed terminem. Podziękował mi nie pytając o szczegóły. Wszystko było dla niego jasne od samego początku. Od dawna przyzwyczaił się do faktu, że kiedy Partia Komunistyczna przesyła instrukcje, kończą się one w sposób, o którym wszyscy wolą szybko zapomnieć.

— Gdzie mam dać te półtorej tony nawozu? — spytałem.

— Zatrzymaj dla siebie! Jeśli będzie trzeba, będę miał rekordowe zbiory bez nawozów. Tylko po jaką cholerę?

I to było wszystko. Wylałem nawóz na moje własne malutkie pole. Był to oczywiście niewybaczalny błąd. Nawozu było za dużo i użyłem go w nieodpowiednim czasie. W maju, gdy we wszystkich sąsiednich ogródkach zaczynały rosnąć silne pędy, u mnie był ugór. Byłem przerażony. Co będę jadł zimą? Żołnierzem miałem zostać dopiero na następną wiosnę: jak miałem przeżyć do tego czasu? Wynagrodzenie za pracę w kołchozie ledwie wystarczy na dwa miesiące bardzo oszczędnej egzystencji. Jedyną nadzieją chłopa jest jego własna działka, nie większa jednak od jego dłoni. A jeśli nic na niej nie rośnie — to co wtedy?

Musiałem coś szybko postanowić. Ale co? Nie mogłem przecież uciec z kołchozu! W socjalizmie chłop nie ma prawa do paszportu, choć wszyscy inni posiadają paszport wewnętrzny. W rezultacie tego prostego zakazu, chłop nie może mieszkać w mieście, ożenić się z dziewczyną z miasta ani zatrzymać się w hotelu. Podróże samolotem są również zakazane. Kto pozwoli wsiąść na pokład osobnikowi bez paszportu? A jakby był przestępcą?

Nie myślcie sobie, że jest to tylko radziecki, komunistyczny kaprys. To życiowa konieczność. Jeśli próbuje się ustanowić równość materialną między mieszkańcami jakiegokolwiek kraju, musi się zastosować podobne wymagania w stosunku do chłopów. Jeśli wszyscy ludzie staną się równi, rozpocznie się masowy wyjazd chłopów do miast, gdzie dzień pracy jest ograniczony, gdzie nie trzeba Pracować w dni wolne i święta i gdzie w lecie można mieć wakacje. Z drugiej jednak strony, jeżeli wszyscy chłopi ^jadą i zamieszkają w miastach, państwo powszechnej tówności umrze śmiercią głodową. Aby temu zapobiec, trzeba będzie się zwrócić w kierunku systemu wolnorynkowego, to jest do kapitalizmu, albo też zatrzymać chłopów w wioskach siłą, otoczyć ich zasiekami z drutu °lczastego, psami, groźbami i wprowadzeniem specjał-

Będąc z przekonania zwolennikiem materialnej równości wszystkich ludzi byłem przygotowany na spędzenie całego życia bez wewnętrznego paszportu. Wykluczało to możliwość latania samolotem, zatrzymania się w hotelu i ożenku z dziewczyną z miasta. W zamian jednak za to będziemy mieć równość. Nie będzie wyzysku człowieka przez człowieka i nie będziemy mieć ani bogatych ani biednych!

Rujnując moje plony, ten cholerny nawóz zniszczył także wszystkie moje plany i zmusił do szukania nowej drogi w życiu. Wybór nie był rewelacyjny. Mogłem skończyć w więzieniu, gdzie żywiono za darmo lub mogłem zostać oficerem, których także żywiono za darmo. Wziąwszy pod uwagę fakt, że nietrudno jest wylądować w więzieniu, postanowiłem skorzystać z tej możliwości tylko wtedy, gdy nie uda mi się zostać oficerem. A to nie było wcale takie proste!

Aby zostać oficerem, musiałem stać się obywatelem mojego kraju czyli w ten czy inny sposób otrzymać paszport. Mówi się, że w ZSRR zdobycie paszportu na wyjazd za granicę jest tak trudne, że czasami zabiera to człowiekowi całe życie. Oczywiście, dla kogoś nie posiadającego praw do paszportu wewnętrznego zdobycie takiego dokumentu jest sprawą jeszcze trudniejszą. Jeśli masz paszport wewnętrzny i próbujesz zdobyć dokument zezwalający na wyjazd za granicę, prawo teoretycznie stoi po twojej stronie. Możesz protestować, ogłosić głodówkę lub pisać listy do Breżniewa. W końcu, jeśli wytrwasz, może ci się udać. Lecz jak zdobyć wewnętrzny paszport, jeśli prawo nie pozwala go mieć? Jeśli jesteś tylko radzieckim chłopem i prawo jest przeciw tobie; jeśli ży-jesz w kraju i nie jesteś uznawany za obywatela tego kraju, a tylko za chłopa? Jeśli nie masz prawa do jakiejkolwiek formy obrony? Jeśli urodziłeś się tylko po to, by pracować, jedynie jako nieodłączna część rolniczej siły roboczej, to co masz zrobić? Co można zrobić, kiedy

nie jest się osobą prawną, zupełnie tak samo jak powiedzmy koń czy Świnia, które również nie mają prawa do wewnętrznego paszportu (nie mówiąc już o wyjazdach za granicę) i którym również zabrania się mieszkać w hotelu i podróżować samolotem?

W świetle prawa, jak każdy inny radziecki chłop — byłem wyrzutkiem, banitą. A jednak, wbrew wszystkiemu udało mi się zdobyć paszport. To bardzo długa historia i nie mam ochoty jej przypominać. Musiałem zaszan-tażować Przewodniczącego kołchozu, oszukać Przewodniczącego Rady Wiejskiej, przekupić Sekretarza Rady Wiejskiej jak również pracownika Komisariatu Wojskowego: nie było innego sposobu.

Zresztą, nawet po tym wszystkim mój paszport wcale nie był w pełni legalny. W każdej chwili można było udowodnić, że chociaż urodziłem się w ZSRR z radzieckich rodziców, których przodkowie przez kilka setek lat nigdy nie przekroczyli żadnej granicy i nie mieli żadnego kontaktu z obcokrajowcami, to nielegalnie przywłaszczyłem sobie miano obywatela Związku Radzieckiego. Było więc sprawą naglącą, bym zmienił mój półlegalny paszport na inny oficjalny dokument wystawiony na moje nazwisko. Aby to osiągnąć wstąpiłem do Charkowskiej Gwardyjskiej Szkoły Dowódców Wojsk Pancernych. Zabrano mi tam paszport, a na jego miejsce dostałem nową czerwoną „kartę wojskową”. Teraz nikt na całym świecie nie mógł mnie odesłać z powrotem do kołchozu. Z Armii Radzieckiej nie ma już powrotu.

Jeszcze jako elew szkoły, uczestniczyłem w najwięk-szych manewrach prowadzonych przez oddziały radzieckie na poligonach Armii Radzieckiej, z których każdy mógł pomieścić na swym obszarze kilka całkowicie niezależnych państw. Miałem więc okazję obejrzeć od środka życie najsłynniejszych radzieckich dywizji, takich jak 120 Gwardyjska Dywizja Wojsk Zmotoryzowanych im. Roga-

czewskiego, Druga Tamańska i 41 Berlińska. Nawet wtedy nie poruszył mnie do głębi fakt, że każda z nich wiodła podwójne życie — jedno, na pokaz i drugie, wewnętrzne, całkowicie odrębne i niepodobne do pierwszego.

W 1967 roku miałem zostać oficerem. Służyłem w 287 Nowogrodzko-Wołyńskiej Dywizji Ćwiczebnej Wojsk Zmotoryzowanych Kijowskiego Okręgu Wojskowego. W czasie wypadków w Czechosłowacji dowodziłem zmotoryzowaną kompanią 24 Samarsko-Uljanowskiej Żelaznej Dywizji Wojsk Zmotoryzowanych.

Później służyłem w Sztabie Leningradżkiego Okręgu Wojskowego i w oddziałach innych Dywizji, a po ukończeniu Akademii Wojskowej służyłem w X Głównym Departamencie Sztabu Generalnego.

W czasie służby w sztabie brałem udział w wielu ważnych manewrach np. 3 Armii Uderzeniowej Grupy Wojsk Radzieckich w Niemczech.

Historia opowiedziana w tej książce rozpoczyna się w chwili, gdy jako rekrut Charkowskiej Szkoły Gwardyjs-kiej przyjechałem wraz z grupą towarzyszy do Kijowa, by przekazać sprzęt wojskowy Kijowskiej Szkole Technicznej Wojsk Pancernych. Przekazywanie to ciągnęło się przez kilkanaście dni i aby oszczędzić nam nudy zabawiano nas przeróżnymi wykładami oraz służbą w punktach kontroli dokumentów i innych punktach kontrolnych.

Po bezsennej nocy spędzonej na służbie, każdy odbywający wartę w punkcie kontroli dokumentów miał prawo przespać się, w ubraniu, w małym pokoiku na zapleczu wartowni. Gdy rozpoczynała się ta historia, ja spałem.

CZĘŚĆ PIERWSZA

Punkt kontroli dokumentów

Kijowskiej Szkoły Wojsk Pancernych

25 marca 1966

Cieplarnia

— Hej, żołnierzu!

— Co jest?

— Co to znaczy co jest? Wstawaj, do kurwy nędzy, wszyscy jesteśmy aresztowani!

Osłaniając się ręką przed oślepiającym słońcem, próbowałem opóźnić chwilę przebudzenia.

— Byłem na warcie przez całą noc, więc nawet według regulaminu mam prawo do trzech godzin snu ...

— Masz prawo wsadzić sobie te trzy godziny do dupy! Wstawaj, mówię, jesteśmy wszyscy aresztowani.

Wieść o naszym aresztowaniu nie zrobiła na mnie żadnego wrażenia. Zdawałem sobie sprawę jedynie z tego, że półtorej godziny snu należnego mi za bezsenną noc przepadło z kretesem. Usiadłem na twardej ławce i tarłem pięścią oczy i czoło. Głowa pękała mi z niewyspania. Ziewnąłem, przeciągnąłem się aż strzeliło mi w stawach, P° czym westchnąłem głęboko, by rozwiać resztki snu i przekręciłem głowę, rozluźniając zesztywniały kark.

— Ile nam dali?

•— Dla ciebie piątkę, miałeś szczęście, Wiktor. Ale Wi Saszka i ja, klapniemy na 10 dni każdy, a Witia sierżant — dostał całe piętnaście.

Nasi biedni sierżanci w Szkole Wojskowej mają na-

prawdę przejebane życie. Najpierw płacą człowiekowi pięć rubli dodatkowo, a potem zabierają dwadzieścia pięć.

— Gdzie jest mój automat? — zdenerwowałem się.

— Wszystko jest w Dowództwie Kompanii; automaty, pasy z amunicją i bagnety. Sierżant przyniesie sprzęt i kartki na jedzenie za chwilę; potem kąpiel, strzyżenie i ruszamy.

W głównym pokoju Punktu Kontroli Przepustek kadetom pierwszego kursu, nieopatrznie przeniesionym ze swych zwykłych zajęć, wręczano dokumenty. Ich sierżant okazał się być bardzo wyrozumiałym facetem i słuchał nas uważnie, z troską kiwając głową.

—- Ani na chwilę nie spuściłem z niego oka, rozkazy wykrzykiwałem tak głośno, że głośniej już się nie dało, a moi chłopcy natychmiast otworzyli bramę i, jak lwy, pożerali go wzrokiem. No i masz: nic mu, cholera, nie zrobiłem a on mi wpakował 15 dni, a chłopakom po 10.

— Dobra, Kola, nie ma sprawy, daj spokój!

Wkrótce pojawili się inni żołnierze ze straży i pod ich eskortą poszliśmy na strzyżenie i zimną kąpiel.

Czystość w „Pokoju Przyjęć” Kijowskiego Garnizonu była oślepiająca.

— Towarzyszu poruczniku, Oficer Straży Kadet Su-worow melduje się w więzieniu garnizonowym celem odbycia kary.

— Ile?

— Pięć dni aresztu.

— Za co?

— No właśnie — przebiegło mi przez myśl — za co to było? Dlaczego właściwie zostałem aresztowany?

Porucznik, właściciel niezwykle szerokiej twarzy i maleńkich stóp, przewiercał mnie na wylot małymi ołowianymi oczkami.

— Za co? — spytał ponownie.

— Nie wiem.

— Kto was aresztował?

— Nie wiem.

— Tu się szybko dowiecie — obiecał.

— Następny.

Wszedł mój sierżant.

— Towarzyszu poruczniku, sierżant straży Makie-jew...

— Ile? — przerwała mu ohydna morda.

— 15 dni.

— Kto was skazał?

— Zastępca Dowódcy Okręgu Wojskowego, gene-rał-pułkownik Czyż.

— Za co?

— Pilnowaliśmy wejścia do szkoły.

— Aha — uśmiechnął się porucznik ze zrozumieniem.

On oczywiście wiedział — wszystkie trzy armie tego okręgu znały ten zwyczaj generała-pułkownika Czyża, który zawsze aresztował wartowników odbywających służbę przy wejściu do szkoły. Wiadomo było, że rozkaz aresztu obejmował tylko wartowników, którzy pilnowali wejścia. Generał nigdy nie robił wyjątków i bezbłędnie powtarzał swój rozkaz przy okazji każdej wizytacji w szkole, pułku, batalionie, dywizji, na każdym poligonie, strzelnicy i w każdym magazynie. Robił to wszędzie. Kiedy tylko przejeżdżał przez punkt kontroli, aresztował wszystkich wartowników, wymierzając stałe kary. Piętnaście dni dla dowódcy warty, 10 dni — dla wartowników pełniących w tym czasie służbę i pięć dni dla odpoczywających i oczekujących na swoją kolej. Trwało to od wielu lat. Wszystkie trzy armie i wiele samodzielnych oddziałów, pododdziałów, instytucji wojskowych i innych organizacji podejrzewało, że zastępca dowódcy pragnie ustalić dla siebie szczególny rodzaj ceremonii powitalnej, rzecz jasna nie określonej regulaminem, chociaż przez te wszystkie lata kiedy piastował swój

wysoki urząd nikt nie był w stanie odgadnąć o co mu naprawdę chodzi.

Tymczasem na progu „Pokoju Przyjęć” pojawiło się dwóch dziko wyglądających kaprali i przyjęcie rozpoczęło się oficjalnie.

— Dziesięć sekund.... ROZBIERAĆ SIĘ!

Buty, pasy, czapki, płaszcze — wszystko natychmiast znalazło się na podłodze. Nadzy, stanęliśmy przed obliczem ohydnej mordy.

— W tył zwrot! Pochylić się! Rozchylić pośladki!

W tym momencie porucznik Armii Radzieckiej zbadał dokładnie nasze dupy. Palenie w cieplarni jest zabronione, więc czasami nałogowi palacze próbują przemycić kawałki papierosów, owijając je w papier i wpychając do odbytnicy. Sztuczka ta jest doskonale znana władzom cieplarni i bezlitośnie tępiona.

W międzyczasie kaprale przeprowadzali krótką, lecz dokładną inspekcję naszych ubrań i butów leżących na podłodze.

— 15 sekund.... UBIERAĆ SIĘ!

Jeśli aresztują cię nie w mieście, lecz w jednostce lub w szkole wojskowej i jeśli jesteś dobrze przygotowany, masz kartki na jedzenie i dopiero co się wykąpałeś, postaraj się znaleźć pięć minut, by zamienić swe buty na większe. Każdy kto wie, co cię czeka, z chęcią odda ci swoje. Nosząc mniejszy rozmiar, będzie cierpiał nie mniej niż ty i cierpliwie czekał na twój powrót. Większe buty oznaczają w cieplarni prawdziwe zbawienie. Jeśli bowiem ciężko ci jest włożyć własne buty, to te kilka sekund przeznaczone na wykonanie rozkazu „UBIERAĆ SIĘ” lub „ROZBIERAĆ SIĘ” po prostu ci nie wystarczy i pięć dni aresztu może się łatwo wydłużyć do dziesięciu lub nawet piętnastu^

— Dokumenty na stół!

— Kapralu, zbierzcie wszystkie pasy!

W czasie pobytu w cieplarni żadnemu więźniowi nie wolno posiadać pasa, bo mógłby próbować popełnić samobójstwo. Historia kijowskiej cieplarni zna jednak przypadek niezwykle sprytnego i przedsiębiorczego aresz-tanta, który odsiadując wyrok w separatce, gdzie jedyne umeblowanie stanowi przymocowany do podłogi taboret, zdołał odrywając dolny brzeg koszuli skręcić sobie krótki i cienki, ale bardzo mocny powróz. Zrobił to z największą ostrożnością, pod niemal nieustannym nadzorem strażników patrolujących korytarze w dzień i noc. Po zrobieniu małej pętli i przywiązaniu drugiego końca powrozu do nogi zydla, turlał się po podłodze, zaciskając pętlę przez dziesięć długich minut. I wreszcie, wbrew wszelkim Przeciwnościom udało mu się udusić.

— Pieniądze... zegarki?

— Nie ma.

Nikt nigdy nie zabiera takich cennych cieplarni, wiadomo bowiem że zostaną one skonfiskowane, a na ich miejsce zwracane są rzeczy stare i zepsu Nie ma nawet się komu poskarżyć!

— Odznaki, znaczki?                           . .

■— A cóż wy tu, do cholery, robicie z gwardyjskimi naszywkami? Na karnawał się wybieracie czy co?

■— Towarzyszu poruczniku, jesteśmy kadetami Charkowskiej Szkoły Dowódców Wojsk Pancernych.

*— To po jaką cholerę kręcicie się po Kijowie?

— Przywieźliśmy sprzęt dla Kijowskiej Szkoły Wojsk Pancernych. Przekazanie sprzętu opóźniło się i by dać nam coś do roboty, wyznaczono nam różne obowiązki —-niektórzy są w kuchniach, inni — w Punkcie Kontroli, a naszą grupę wysłano do wartowni.

- Kapral Aleksiejew?

— Tak jest!

— Na początek, wyślijcie tych wartowników do drewna. — Tak jest, towarzyszu poruczniku!

Przez wyasfaltowany, niezwykle czysty dziedziniec przeprowadzono nas na inny, wewnętrzny, otoczony bardzo wysokim ceglanym murem.

Zaskoczył mnie przede wszystkim uderzający porządek. Wszystkie porąbane polana ułożono w tak dokładny stos, że ich końce tworzyły gładką ścianę. Każde polano musiało być przycięte na długość dokładnie 28 centymetrów, a 1- lub 2-centymetrowy błąd był surowo karany. Przeznaczeniem tych wszystkich polan był piec i taka dokładność w ich przycinaniu była zupełnie pozbawiona jakiegokolwiek sensu, ale jak rozkaz to rozkaz.

Wszystkie kłody, które mieliśmy pociąć z taką samą dokładnością przywieziono dzień lub dwa wcześniej i nie rzucając ich bynajmniej na bezładny stos ułożono z nieopisaną miłością i, można by nawet powiedzieć, artyzmem. Przede wszystkim posortowano je według grubości; najgrubsze znalazły się na dole, a najcieńsze na samej górze. Co więcej, ci którzy układali ten stos, najwyraźniej posiadając niezwykle wysublimowany smak artystyczny, wzięli także pod uwagę i kolor kłód. Te po prawej stronie były najciemniejsze; natomiast przesuwając się w lewo, stopniowo jaśniały, kończąc się zupełną bielą. Nam przy-padło zadanie zburzenia tego dzieła sztuki, pocięcia pniaków na polana o standardowym wymiarze i ułożenia ich ponownie w stos.

Tutaj także, na tym samym podwórzu leżał kikut całego drzewa z korzeniami o niesamowitych wręcz kształtach, przypominający wszystko, tylko nie drzewo. Było to fantastyczne wręcz kłębowisko ogromnych lin i sznurów, czy czegoś podobnego — w każdym bądź razie obraz ten był zgoła niesamowity. Poplątane fragmenty miały tak skomplikowany kształt, że trudno było uwierzyć, by natura była w stanie stworzyć taki cud. Uderzyło mnie

zwłaszcza to, że pomimo całej złożoności tych węzłów przypominających swoim wyglądem splątane w uściskach węże ów olbrzymi pień zachował niebywałą wręcz zwartość wszystkich swoich elementów. Sądząc po tysiącach starych i nowych nacięć piłą oceniłem jego wiek na ponad 10 lat.

Wszyscy ci, którzy nie uświadomili sobie jeszcze gdzie się znaleźli i próbowali manifestować resztki uporu, otrzymywali zadanie „porąbania drzewa” co w praktyce oznaczało konieczność piłowania tego pniaka.

Po godzinie przychodził ktoś z władz cieplarni i sprawdzając jak postępuje praca, zawsze udawał zaskoczenie, że zadanie nie zostało jeszcze wykonane. Po tym nieuchronnie przychodziła kara. Zadanie to wyznaczano zawsze tylko jednemu więźniowi, nigdy dwóm. Otrzymywał on zawsze długą, giętką, lecz całkowicie tępą piłę5 taką której mogło używać tylko dwóch ludzi.

Kiedy weszliśmy na podwórze, ciemnowłosy żołnierz na próżno starał się chociażby tylko naciąć pień. Po dwudziestu minutach zabrano go i oskarżono o uchylanie się od pracy. A potem, w zależności od nastroju kierownictwa w tym czasie, zachowanie nieszczęsnego drwala określano albo jako świadome uchylanie się od pracy i niesubordynację (jeśli próbował udowodnić, że zadanie było niemożliwe) albo też oskarżano go o sabotaż gospodarczy i odmowę wykonania rozkazów. Po takim oskarżeniu szef cieplarni lub jego zastępca mogli zrobić z nie-szczęśnikiem, co tylko chcieli. Temu pniakowi przeznaczony jest zatem bardzo długi żywot. Ja sam jestem święcie przekonany, że do dziś leży w tym samym miejscu 1 znów jakiś nieszczęśnik na próżno stara się go przepiłować. Przygryza wargę, łzy napływają mu do oczu, na twarzy maluje się rozpacz... a czas nieuchronnie mija...

Kiedy zaczęliśmy piłować 28-centymetrowe polana, odkryliśmy coś bardzo interesującego. Początkowo zamierzaliśmy po prostu je pociąć, następnie ułożyć według grubości i koloru, a dopiero potem pozamiatać trociny.

— O, nie, tak nie. Tak się tutaj nie robi. Tu zawsze musi być porządek!

Oznaczało to, że po przepiłowaniu jednego polana, zaczęliśmy zbierać trociny do najmniejszego okruszka. Nie było żadnej miotły i, po ukończeniu drugiego polana, cały proces zaczął się od nowa i tak dalej...

Tymczasem strażnik cieplarni przyprowadzał jednego nieszczęśnika po drugim do piłowania tego wyjątkowego pnia.

— Co powiesz na trochę piłowania, bracie?

Około godziny siódmej dziedziniec cieplarni stawał się coraz bardziej hałaśliwy. Zaczęły przyjeżdżać ciężarówki przywożąc tych, którzy cały mroźny dzień spędzili na wykonywaniu rozmaitych zadań. Niektórzy zdejmowali gąsienice w zakładach naprawy czołgów. Inni rozładowywali skrzynie z pociskami armatnimi. Wszyscy byli przemarznięci, mokrzy, głodni i wykończeni. Mimo to po przyj eździe rozkazano im ustawić się w szyku, gdyż po pracy następowała obowiązkowa 3-godzinna musztra. Oczywiście, żadnej przerwy nie było. Nam także kazano się ustawić razem z innymi. Okazało się, że dopiero, od tej chwili oficjalnie odliczano czas odsiadki — cały dzień pracy aż do tego momentu rozumiany był jako rozgrzewka.

Kijowska cieplarnia zna tylko dwa rodzaje ćwiczeń —-musztrę i taktykę. Nie wspominam tutaj o ćwiczeniach politycznych, gdyż one odbywają się tylko dwa' razy w tygodniu po dwie godziny i to nie wieczorem, a rankiem, przed pracą. Opowiem o nich później, a na razie skoncentruję się na musztrze i taktyce. Musztra trwa półtorej godziny i zwala z nóg praktycznie każdego. Prawie setka więźniów, jeden za drugim, maszeruje po obwodzie dziedzińca, waląc głośno obcasami i unosząc nogi na nieprawdopodobną wręcz wysokość. Poza więźniami na dziedzińcu nie ma nikogo — ani zwierzchników, ani strażników — lecz dziedziniec aż drży od potężnych

kroków. Czasami tylko jeden z dziko wyglądających kaprali wyłaniał się z głębi ganku:

— Hej ty! ... z wielkimi uszami. Nie, nie ty — ty. Widziałeś film „Zwyczajny faszyzm”? No, widzisz, tam jest dopiero prawdziwe maszerowanie.... Dlaczego wtęc, gołąbeczku, nie możesz maszerować tak wspaniale, Jak żołnierze na tamtym filmie? Poćwicz sobie właściwy rytm marszu.

Wielkouchy przechodzi na środek placu i ćwiczy ów rYtm, podnosząc kolana na wysokość piersi. Pozostali faszerujący wokół dziedzińca więźniowie podwajają swoje wysiłki. Chodzi o to, że asfalt na środku placu jest odrobinę niższy niż na obwodzie. Ten dość dziwny układ Powstał za sprawą osobistej inicjatywy towarzysza Grecki, z czasów kiedy był on zaledwie Szefem Kijowskiego kręgu Wojskowego.

Prostota tego pomysłu jest genialna. Chodziło o to, że czasie deszczu lub topnienia śniegu na środku placu orzy się zawsze duża kałuża. Nawet latem, kiedy nie a> pompuje się tam wodę pod pretekstem polewania eazinca. Więźniowie wysłani na środek placu muszą ęc maszerować w kółko w kałuży. Jeśli znajdzie się tam az pięciu mężczyzn, to nie. tylko sami przemokną na °t5 lecz ochlapią także innych maszerujących wokół. clePlarni nie ma żadnych szans na wysuszenie się, ewa się ją bowiem tylko w dzień, kiedy więźniowie pjecU^3 natomiast wieczorem, gdy powracają do cel, O u-s^ ^ z^mne> a kaloryferów w ogóle nie ma. W d -Sei6 Oświadczyłem „miski Greczki” w marcu, gdy zien topniał śnieg, a nocą panował straszny mróz. d$ usztra odbywa się codziennie, bez względu na pogo-i z c^ ,^emPeratur^3 podobnie zresztą jak i pozostałe kroL^Cla * ^^torei godziny prży średniej prędkości 60 2na minutę, daje w sumie 5.400 kroków, każdy trsymalnym uniesieniem nóg i trudnym do wy-mania wygięciem podbicia stopy (nikt przecież nie

chce zostać wysłany na środek placu). Dlatego też musztra nazywana jest „ćwiczeniem indywidualnym”; dopiero po niej przychodzi „ćwiczenie zbiorowe” czyli taktyka.

Taktyka, w odróżnieniu od musztry, nie opiera się na strachu przed drugim człowiekiem, ale na socjalistycznym współzawodnictwie zbiorowości i dlatego też jest o wiele bardziej wyczerpująca niż musztra.

Całe zajęcia taktyczne sprowadzały się do ćwiczenia jednej taktycznej umiejętności — czołgania się w stylu Plasturiów1, z głową i całym ciałem jak najbliżej ziemi? w naszym przypadku — asfaltu. Ręce i nogi muszą się wtedy poruszać jak najsprawniej, a ciało wyginać i kręcić jak jaszczurka. Teraz więc mamy czołganie się, a każdy oddział staje się drużyną piechoty.

— Cel — brzoza! Oddział w stronę celu, Plastuny! NAPRZÓD!

Stoper zostaje wyłączony w chwili, gdy ostatni żołnierz oddziału dociera do brzozy i jeśli okaże się, że łączny czas całego oddziału jest niezadowalający, ostami nieszczęśnik nieźle obrywa nocą w celi. Bowiem w święcie socjalistycznych wartości tylko solidne lanie zapewnia właściwe i sumienne wywiązywanie się z obowiązków.

— No czas nie był najgorszy — brudni, mokrzy od potu i dyszący żołnierze oddziału wzdychają z ulgą — ale i tak nic z tego nie będzie jako że ten przystojniak cały czas wypinał dupę i próbował iść na czworakach zamiast się czołgać. Oczywiście w tym momencie przystojniak ma zapewnioną regulaminową kocówę? gdyż zawiódł cały kolektyw w socjalistycznym współzawodnictwie.

— No, próbujemy jeszcze raz. Oddział dwójkami —-do punktu wyjścia...

— MARSZ! Cel — brzoza. Oddział w stronę celu, PLASTUNY — NAPRZÓD!

Aaa! Tym razem poszło gorzej. Nie ma sprawy, nie bójcie się, wkrótce was wyszkolimy!

Pod koniec ćwiczeń szef cieplarni lub jego zastępca dokonuje podsumowania. Po pierwsze, najgorszemu oddziałowi obwieszcza się nazwisko człowieka, którego winą Jest fakt, że muszą przejść przez jeszcze jedną próbę.

Pada rozkaz: „Cel — dąb”.

Dąb oznacza, że muszą czołgać się prosto przez środek placu, przez lodowatą wodę i przeszkodę wodną wynale-Z10ną przez genialnego i błyskotliwego wodza. Ten Towa-tzysz Greczko, dopóki nie dopadł go uwiąd starczy, miał naPrawdę niezłą głowę do wynalazków!

, Jedzenie w Armii Radzieckiej jest gorsze niż w jakiej-wiek innej armii na świecie.

i h^6 nawet wiedząc o tym, po spędzeniu o głodzie odzie pierwszego dnia w cieplarni, po przejściu przez nieopisane cierpienia i przyzwyczajony już do ogólnego stwa, żołnierz nie potrafi zwalczyć narastającego nim obrzydzenia na widok tego, co w cieplarni nazywa ty »kolacją”. Pierwszego wieczoru w ogóle nie jest stanie tknąć tak zwanego „jedzenia”, a nie potrafi CZe zrozumieć, że skazany jest na jedzenie nie ze jego własnego talerza, choćby nawet przypominał on b . ^iskę — lecz ze wspólnego kotła, zawierającego jakąś ka ' PrzyP°minającą swoim zapachem bardzo kwaśny Pusniak. Kiedy te uczucia głodu i obrzydzenia nadal Wj^^ ZC s°b^ pada krótki, ostry rozkaz: „Wstać! Usta-się na zewnątrz! Po tym żałosnym epizodzie zwanym ^ą” Przycb°dzi wieczorny apel.

korytarzu, u sufitu, w mroźnej mgiełce blado 8ają żółtawe lampy. Więźniowie stoją w szeregu; nikt

nawet nie drgnie. To właśnie jest wieczorny apel. Wszyscy czekają na rozkaz. Po szybkim sprawdzeniu obecności pada rozkaz.

— Dziesięć sekund... ROZBIERAĆ SIĘ!

Cholera! Skąd się wziął taki nagły przypływ energii? To zaskakujące, lecz te 10 sekund wystarczyło zupełnie by setka mężczyzn całkowicie się rozebrała. Prawdę powiedziawszy, to wszyscy już od jakiegoś czasu bardzo ostrożnie i w tajemnicy przygotowywali się do wykonania tego rozkazu. Nawet w czasie kolacji każdy w ukryciu odpinał jeden guzik przy każdym rękawie, by został mu tylko jeden do odpięcia, gdy padnie rozkaz. Wszystkie guziki przy kołnierzu munduru wydają się być zapięte, w rzeczywistości jednak każdy wsunięty był tylko jednym brzeżkiem w dziurkę, tak, że wystarczyło jedno szarpnięcie, aby odpiąć wszystkie pięć guzików. Doświadczenie to wielka rzecz i każdy żołnierz zna około dziesięciu takich sztuczek.

— Pierwszy szereg, trzy kroki w przód, MARSZ! Drugi szereg, W TYŁ ZWROT!

Oba szeregi stoją teraz twarzą do przeciwnych ścian korytarza. Wszyscy są nadzy. Wiatr unosi kilka płatków śniegu nad betonową podłogą.

Podczas gdy dyszący żądzą krwi kaprale przeszukują nasze leżące na podłodze bluzy, spodnie i brudne kalesony, co przypomina zresztą scenę żywcem wziętą z radzieckiej odprawy celnej, kapitan Martianow, szef cieplarni, lub jego zastępca porucznik Kiriczek dokonują świętego rytuału inspekcji naszych odbytnic. Jest to bardzo odpowiedzialne zadanie. A nuż ktoś, pracując na zewnątrz, znalazł gwóźdź i przemycił go w odbytnicy, by nocą leżąc na pryczy, wykrwawić się przy jego pomocy. Za dnia pilnuje go strażnik, ale w nocy, choć cele są nieustannie oświetlane oślepiającym światłem, zawsze może zdarzyć się jakiś kłopot. Może ktoś ukrył w odbytnicy papierosa

1    nocą w ukryciu będzie chciał go zapalić? Operacja ta wymaga oczywiście specjalnych umiejętności i, jak widzieliśmy, zwykli kaprale nie mają wystarczających kwalifikacji, by ją przeprowadzić. Niech więc przeszukują nasze brudne szmaty, pozostawiając wykonanie tego dru-g^go zadania oficerom Armii Radzieckiej, tylko oni °wiem są w stanie mu sprostać.

— 15 sekund... UBIERAĆ SIĘ!

Wszyscy więźniowie odchodzą do swoich cel co ozna-C2a’ 2e nadeszła pora na „załatwienie się”. Cieplarnia to nie więzienie i nie ma w niej miejsca dla paraszy. lerwotnie imię dziewczęce; później zaczęto nim określać Wspólne wiadro używane nocą jako klozet). Istnieje wielka ^Zn^ca między więzieniem cywilnym a cieplarnią. Wła-. W1?zienne mają mnóstwo czasu, by oddziaływać na ^ęźnia. Czas dostępny władzom cieplarni jest ograniczo-1 naturalną koleją rzeczy próbują one maksymalnie ^Wzbogacić program” w pełni akceptując niektóre, a czata nawet wszystkie, potrzeby fizyczne człowieka w „ce-Wychowawczych”. Spełnianie potrzeb fizjologicz-Jest tutaj podniesione do rangi ich wychowawczego Po i odbywa się pod czujnym okiem administracji.

umieszczeniu więźniów w celach strażnicy i pozostały ^ onel administracyjny, czasem nawet sam szef ciepla-~ 3 2aJmują swe posterunki i rozpoczyna się ustalony remoniał.

rai ^^Wo głośno szczękając otwieranymi zamkami kap-w1 dwaj strażnicy wchodzą do celi. Więźniowie stoją l*2^, na baczność jakby szli na defiladę. Kapral ^ięź W^a swe brudne paluchy w pierś pierwszego

^zień pędzi przez korytarz i schody. Strażnicy na każdym rogu krzyczą:

— Szybciej!

— Szybciej!

— Szybciej!

Jednak więzień nie potrzebuje żadnej zachęty, gdyż wie doskonale, że w każdej chwili, pod pretekstem zbyt wolnego biegu może zostać odesłany z powrotem, czasem tuż sprzed upragnionych drzwi.

— Wygląda na to gołąbeczku, że wcale ci się tak bardzo nie „chce”. W tył zwrot! Z powrotem do celi!

Odwracasz się, a w twoją stronę pędzi już inny więzień, błyskając czystymi piętami. Po zakończeniu działalności — w jednej celi, kapral i strażnik zamykają drzwi i przechodzą do następnej. Często kapral może „zapomnieć” o wysłaniu jednego lub dwóch więźniów do toalety; czasami może „pominąć” nawet całą celę. W żadnym z tych przypadków nie ma się komu skarżyć. Wszystko tutaj dzieje się bez jakiegokolwiek naruszenia praw radzieckich.

Stwierdzam tutaj bowiem kategorycznie, że ani jeden paragraf nie zostaje pogwałcony w żadnej z radzieckich cieplarni. Weźmy na przykład sprawę „załatwiania się”. Najbardziej demokratyczna konstytucja świata — Konstytucja Radziecka — zapewnia wszystkim obywatelom prawo do pracy. Gdzież indziej, jeśli nie w cieplarni, możesz aż do upojenia cieszyć się tym prawem? Albo ma przykład prawo do nauki. Chcesz czy nie chcesz, musisz poświęcić trzy godziny dziennie na musztrę i ćwiczenia taktyczne, plus zajęcia polityczne dwa razy w tygodniu. A czyż to nie jest właśnie nauka?

Weźmy z kolei prawo do odpoczynku. Codziennie wożą cię do i z pracy, wykorzystaj więc ten czas na odpoczynek lub wypoczywaj nocą na pryczy do pobudki o 5.30 — jeśli, oczywiście, nie aresztowano cię nocą zgodnie z przepisami dotyczącymi prawa do pracy. Nigdzie jednak w konslytucji lub też jakimkolwiek innym

kodeksie prawnym nie ma żadnej wzmianki o spełnianiu Potrzeb fizjologicznych. Nie próbuj więc wymagać czegoś więcej niż określa to sama konstytucja. A może nie podoba ci się radziecki system praworządności?

— Tutaj — strażnik do mnie!

Nareszcie, po „załatwieniu się”, przychodzi to, 0 czym więźniowie marzyli przez cały dzień od momentu Przebudzenia — spoczynek!

I znów szczękają zamki, jeszcze raz w celi pojawiają się kapral ze strażnikiem. Wszyscy więźniowie stoją na bacz-nosc, a starszy więzień celi składa wszechmocnemu raport 0 ogólnym przygotowaniu do spoczynku. Ledwie slyszal-nY rozkaz, wydany jest delikatnym ruchem warg, który ^oże być interpretowany zgodnie z życzeniem. Lecz cela r°zumie. Za naszymi plecami, w odległości około metra, znajduje się brzeg naszej pryczy. Na rozkaz, który bar-widzieliśmy niż słyszeli, cała nasza dziesiątka, tak jak staliśmy tyłem do wspólnej pryczy, dokonuje najbardziej ohaterskiego wyczynu — jeden skok w tył na pryczę. Nie i113 ani czasu ani miejsca na zaplanowanie czegokolwiek . o nawet na poruszenie rękami — staliśmy wszyscy Scisnięci w jednym szeregu i z tej pozycji wykonujemy °k do tyłu w całkowitą niepewność. Cholera wie, w co człowiek trafi głową? Czy będzie to krawędź pryczy, jeśli Oczy za blisko, czy też ceglany mur, jeśli przeskoczy cel, ^oże będą to żebra, łokcie lub czaszka mojego najbliż-^go sąsiada, jeśli uda się mu trafić prosto na cel? Na datek — co jest najmniej przyjemne ze wszystkie-^° nie ma żadnej możliwości odwrócenia się i stanięcia arz3 do nagich desek i tym samym niemożliwe jest godzenie upadku, który zawsze jest bardzo gwałtowny. kr ^Ozie8a się odgłos zderzających się głów, stłumiony Hą2^1 1CCZ wszyscy zastygają w pozycji, w której upadli ^ Pryczę. Ktoś czuje okropny ból w plecach i w kolanie. °muś innemu o mało nie rozleciała się czaszka — ale

żyje i to się liczy. Śmiertelna cisza zostaje nagle przerwana w innej celi, co oznacza, że sąsiednia cela otrzymuje jakąś porcję ćwiczeń. Rozumiecie, kapralowi zapewne nie spodobał się sposób w jaki „rozeszli się na spoczynek”. A my, czy nas też to dziś czeka?

— Wstawać.

Rozkaz zostaje wydany nadzwyczaj cichym głosem, a pomimo to, cała cela podnosi się natychmiast z pozycji horyzontalnej i zastyga „na baczność”. W czasie krótszym, niż potrzeba na wypowiedzenie komendy, wszyscy stajemy w szeregu, gotowi wypełnić każdy rozkaz partii lub rządu. Wygląda na to, że wszystko dzieje się z winy grubego żołnierza w mundurze lotnictwa. Jest jednym z urzędników sztabowych, tych mętów ludzkości, ale już my mu pokażemy, kiedy zapadnie noc. Wkrótce się nauczy, jak wypełniać rozkazy!

— Spoczynek!

Znów rozlega się odgłos padających ciał i stłumione jęki. Znów cała cela zastyga, gdy dziesięć ciał uderza o pryczę. Co za wstyd! Gruby urzędnik nie trafił! Skoczył wspaniale, lecz miał za tłuste ciało jak na żołnierza. Obsunął się z bocznej krawędzi desek i zastygł w bezruchu z rękami wyciągniętymi wzdłuż boków; ciało leżało na deskach, lecz nogi zwisały mu z krawędzi pryczy. Na twarzy malowały się przestrach i cierpienie.

— Ty tłusty wieprzu, zapłacisz za to dziś w nocy. Najgorsze jeszcze cię czeka.

Nogi grubego urzędnika powoli zaczynają się ześlizgiwać i coraz bardziej zbliżają się do kamiennej podłogi. Widać jak zbiera resztki sił, starając się bez ruchu przenieść ciężar ciała na deski. Kapral natomiast czeka cierpliwie na rezultat tego balansowania. Cała krew napływa do twarzy grubasa, napina kark i całe ciało, próbując niepostrzeżenie unieść nogi.

Przez moment wydaje się, że jego tułów, wyciągnięty jak linijka, przeważy lekko ugięte nogi, lecz po chwili

znów zaczynają się one obsuwać i w końcu delikatnie dotykają podłogi.

— Wstawać... Co się stało, bracie? Nie chce ci się spać? Dostałeś rozkaz spoczynku, wszyscy inni leżą jak normalni ludzie, a ty najwyraźniej nie masz ochoty na spanie. Przez ciebie wszyscy muszą dalej ćwiczyć. No, jazda! A dla ciebie poszukamy niedługo jakiejś rozrywki... Spoczynek!

Rozkaz pada nagle i wypowiedziany jest bardzo cicho, tak aby wykorzystać naszą rozproszoną uwagę. My jednak nauczyliśmy się już niejednej takiej sztuczki i nie damy się Przyłapać. Dziewięciu mężczyzn skacze doskonale, roz-ega się łomot i wszystko zastyga.

Szczęka zamek i zasypiam natychmiast z policzkiem °Partym o nieheblowane deski, wygładzone przez tysiące ^tał moich poprzedników. W cieplarni nie ma snów, jedynie całkowite zapomnienie, które przychodzi gdy Wyłącza się cały organizm. Przez całą noc w celach pali się ulepiające światło. Deski są gołe, przerwy między nimi Or°kie na trzy palce, jest zimno. Każdy ma do przy-. ^Cla tylko jedną pelerynę, wolno ją położyć pod głowę °k. Jest mokra, nogi też są przemoczone. Nie czuje się s °du, minął przecież dopiero pierwszy dzień.

Cieplarnia to nie więzienie. W więzieniu istnieje Wiem pewnego rodzaju kolektyw. Jest on oczywiście ^dzo specyficzny, ale jednak jest to kolektyw. Po tugie, w więzieniu znajdują się ludzie, którzy zbuntowali S1^ choćby tylko raz przeciw prawu, społeczeństwu, Jimowi. W cieplarni natomiast spotkać można jedynie Porażonych żołnierzy i kadetów. Ci ostatni to ludzie, °rzy dobrowolnie stali się członkami grupy społecznej Zbawionej wszelkich praw — młodszej kadry oficerskiej Radzieckiej. Można z nimi robić, co się chce. a2dy, kto był w cieplarni i z kim miałem później okazję rozmawiać o wszystkim, co tam widziałem, zgadzał się

co do tego, że warunki w każdej z tysięcy radzieckich cieplarni można by o wiele bardziej zaostrzyć bez najmniejszego ryzyka wywołania zorganizowanej opozycji ze strony więźniów. Dotyczyło to zwłaszcza dużych miast, gdzie oficerowie-kadeci stanowią większość więźniów cieplarni.

Obudziłem się w środku nocy — nie z zimna ani też nieznośnego smrodu dziewięciu brudnych ciał stłoczonych w małej, niewentylowanej celi. Obudziło mnie gwałtowne pragnienie pójścia do toalety. Dzieje się tak z reguły, kiedy człowiekowi jest zimno. Nie spała zresztą połowa celi, podskakując i tańcząc w kółko. Optymiści, przez wizjer, najcichszym szeptem błagali strażnika, by się nad nimi zmiłował i zabrał ich do ubikacji. W cieplarni jednak nie ma paraszy. Nie jest to przecież więzienie cywilne tylko wojskowe. Odwiedzają je największe figury i, aby byli oni w pełni zadowoleni z wizyty, zrezygnowano z paraszy.