Wychowywać i wzruszać. Literatura młodzieżowa PRL-u książka papierowa

Wychuchane panienki z miasta i szefowe młodocianych gangów, dziarscy harcerze i niepoprawne łobuzy, wychowankowie domów dziecka i dziewczyny z zakładów poprawczych, nastoletni detektywi i ekscentryczne młode damy. Rodzeństwa zamieniające się rolami, dzieci rozwikłujące sekrety swoich opiekunów, dziewczęta podróżujące w czasie, zapracowani rodzice stosujący zimny chów, młodzież ze wsi i z miast, z domów dostatnich i takich, w których brakuje wszystkiego. To tylko ułamek barwnego asortymentu powieści młodzieżowych z PRL-u, a poddaje go analizie wysoko wykwalifikowana w tym obszarze czytelniczka – Olga Wróbel.

Prawie sto powieści z lat 1952–1988 – tych kultowych i tych zapominanych – układa się w coś na kształt panoramy społecznej pozwalającej przyjrzeć się światu, w którym funkcjonowali ich bohaterowie. Jak wyglądały modele wychowania i rodziny? Czego oczekiwano od chłopców, a czego od dziewcząt? Jak traktowano dziecięce uczucia i szkolne problemy? Pisarki i pisarze PRL-u ochoczo brali na siebie odpowiedzialność poruszania tematów społecznych, a wbrew panującemu przekonaniu sprawne pióro niejednokrotnie pozwalało im omijać pułapki systemowej propagandy.

Niezależnie od tego, czy w szkole pisaliście charakterystykę bohaterów Tego obcego, czy z rozrzewnieniem wspominacie Pana Samochodzika, czy ledwie kojarzycie Jeżycjadę, pryzmat powieści młodzieżowych pozwala przyjrzeć się temu, jacy byliśmy i z czego wyrastamy. A przy okazji dostarcza solidnej dawki absurdalnych przygód, romantycznych uniesień i autentycznych emocji młodych bohaterów. I wzruszeń, oczywiście.

+++

To prawdziwy literacki rarytas! Olga Wróbel ujawnia, że powieści młodzieżowe z okresu PRL-u nigdy nie były niewinne – pozostawały uwikłane w konteksty społeczne, obyczajowe i polityczne, w marzenia i w konkretny czas. Czyta się te eseje z zapałem i fascynacją. Błyskotliwe i znakomicie napisane, oferują coś pozornie niemożliwego –- podróż w czasie. Zdradzę Państwu, że dzięki autorce mam już listę tytułów, do których wrócę i które dopiero poznam. Idę czytać dalej!

prof. dr hab. Bernadetta Darska

Czytać solidnie i z pełną uwagą książki absolutnie niemodne – oto wyzwanie. Tym bardziej że oprócz kilku młodzieżowych klasyków Olga Wróbel sięga po niekochane już tytuły z epoki paltocikow i kałamarzy. Nie brzydzi się nawet tych ostentacyjnie dydaktycznych, a czasem wręcz propagandowych. Dlaczego? Choćby dlatego, że między wierszami skrywają sporo o tym, jak żyli i jakim przemianom ulegali Polacy i Polki w XX wieku. Uczciwa robota!

Olga Drenda

Olga Wróbel wykonała gigantyczną pracę: przez pryzmat prawie setki książek zbadała wątki obyczajowe i polityczne obecne w powieściach młodzieżowych z PRL-u. Osoby urodzone w latach 70. i 80. – to książka dla was! Będziecie wzruszać się do łez na sam widok okładek Bahdaja, Ożogowskiej, Niziurskiego czy Musierowicz, śmiać się w głos (bo Wróbel nie tylko edukuje, ale i rozśmiesza) i wzdychać z tęsknoty za młodzieńczą wiarą w to, że da się zmienić świat (także literaturą).

Agata Napiórska

Olga Wróbel prowadzi nas przez świat, którego już nie ma: szkoła w soboty, apele ku czci, kolejki po mięso i papier toaletowy. Świat analogowy i drastycznie inny od tego, w którym żyją współcześni nastolatkowie. Autorka udowadnia jednak, że dziewczyństwo i chłopactwo to doświadczenia ponadpokoleniowe, a serce i nostalgię łączy z solidną analizą socjologiczną i kulturoznawczą.

dr Alicja Urbanik-Kopeć