Początki, znaczenie i zastosowanie kart ebook

Alfred Douglas

The Tarot

The Origins, Meaning and Uses of the Cards

Copyright © Alfred Douglas

Copyright for the Polish edition © Fosforos 2023

Tłumaczenie: © Małgorzata Mielczarska, Wojciech Jóźwiak

Redakcja: Wiktoria Zacharz

Korekta: Zuzanna Malinowska

Korekta II: Małgorzata Skonieczna

Skład i oprawa graficzna: Damian „Velkan” Mełgieś

Wydanie II

ISBN 978-1-995773-18-6

Wydawnictwo Fosforos

www.fosforos.pl

Lydney 2026

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Mojej starej przyjaciółce Madeline Montalban, która zapoznała mnie z tarotem.

Seria „Taroteka XXIII”:

Alfred Douglas

Tarot. Początki, znaczenie i zastosowanie kart

Rafał T. Prinke

Tarot. Dzieje niezwykłej talii kart

Jan Witold Suliga

Tarot. Karty, które wróżą

Biblia Szatana

Tarot. Arkana Wielkie

Tarot. Arkana Małe

Tarot. Systemy wróżebne

Tarot magów (w przygotowaniu)

Arthur Edward Waite

Obrazkowy klucz do Tarota

Spis treści

WSTĘP DO NOWEGO POLSKIEGO WYDANIA

WPROWADZENIE

Czym są karty tarota?

POCHODZENIE KART TAROTA

SYMBOLIKA TAROTA

Średniowieczny renesans

Gnostyckie wpływy w myśli średniowiecznej

Gnostycki wątek atutów tarota

Rozmaite źródła wyobrażeń tarota

Sztuka pamięci

Gra w triumfy

Małe Arkana talii tarota

Cztery Świętości Graala

Cztery Skarby Irlandii

ZNACZENIE ATUTÓW TAROTA

WIELKIE ARKANA

Głupiec (0)

Mag (I)

Arcykapłanka (II)

Cesarzowa (III)

Cesarz (IV)

Papież (V)

Kochankowie (VI)

Rydwan (VII)

Sprawiedliwość (VIII)

Pustelnik (IX)

Koło Fortuny (X)

Moc (XI)

Wisielec (XII)

Śmierć (XIII)

Umiarkowanie (XIV)

Diabeł (XV)

Wieża (XVI)

Gwiazda (XVII)

Księżyc (XVIII)

Słońce (XIX)

Sąd (XX)

Świat (XXI)

TAROT EZOTERYCZNY

TAROT EZOTERYCZNY: MAŁE ARKANA

KARTY DWORSKIE

KARTY NUMEROWANE

ZNACZENIA DYWINACYJNE MAŁYCH ARKANÓW

Król Kijów

Królowa Kijów

Rycerz Kijów

Walet Kijów

Król Pucharów

Królowa Pucharów

Rycerz Pucharów

Walet Pucharów

Król Mieczy

Królowa Mieczy

Rycerz Mieczy

Walet Mieczy

Król Monet

Królowa Monet

Rycerz Monet

Walet Monet

CZTERDZIEŚCI MNIEJSZYCH KART

AS KIJÓW

DWÓJKA KIJÓW

TRÓJKA KIJÓW

CZWÓRKA KIJÓW

PIĄTKA KIJÓW

SZÓSTKA KIJÓW

SIÓDEMKA KIJÓW

ÓSEMKA KIJÓW

DZIEWIĄTKA KIJÓW

DZIESIĄTKA KIJÓW

AS PUCHARÓW

DWÓJKA PUCHARÓW

TRÓJKA PUCHARÓW

CZWÓRKA PUCHARÓW

PIĄTKA PUCHARÓW

SZÓSTKA PUCHARÓW

SIÓDEMKA PUCHARÓW

ÓSEMKA PUCHARÓW

DZIEWIĄTKA PUCHARÓW

DZIESIĄTKA PUCHARÓW

AS MIECZY

DWÓJKA MIECZY

TRÓJKA MIECZY

CZWÓRKA MIECZY

PIĄTKA MIECZY

SZÓSTKA MIECZY

SIÓDEMKA MIECZY

ÓSEMKA MIECZY

DZIEWIĄTKA MIECZY

DZIESIĄTKA MIECZY

AS MONET

DWÓJKA MONET

TRÓJKA MONET

CZWÓRKA MONET

PIĄTKA MONET

SZÓSTKA MONET

SIÓDEMKA MONET

ÓSEMKA MONET

DZIEWIĄTKA MONET

DZIESIĄTKA MONET

JAK ZASIĘGAĆ PORADY TAROTA?

Jak zacząć?

Przygotowania do wróżby

Rozkład „dziewięć kart”

Rozkład kołowy

Rozkład w podkowę

TAROT I MEDYTACJA

Opis Wielkich Arkanów

GRA W TAROKA

Kodeks piemoncki67

Taroteka XXIII

Nawigacja

Okładka

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

Spis treści

Początek książki

Strony wydania źródłowego

9

10

11

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

143

144

145

146

147

148

149

150

151

152

153

154

155

156

157

158

159

160

161

162

163

164

165

166

167

168

169

170

171

172

173

174

175

176

177

178

179

180

181

182

183

184

185

186

187

188

189

190

191

192

193

194

195

196

197

198

199

200

201

202

203

204

205

206

207

208

209

210

211

212

213

214

215

216

217

218

219

220

221

222

223

224

225

226

227

228

229

231

232

233

234

235

236

237

238

239

WSTĘP DO NOWEGO POLSKIEGO WYDANIA

Książkę tę zacząłem pisać w czerwcu 1967 roku, natomiast ilustracje do niej narysował David Sheridan. Po raz pierwszy zainteresowanie tarotem wzbudziła we mnie moja nauczycielka, Madeline Montalban, dzięki swoim comiesięcznym artykułom publikowanym w magazynie „Prediction” w latach 50. ubiegłego stulecia, wówczas uczęszczałem jeszcze do szkoły. Gdy pokazaliśmy jej pierwszą narysowaną kartę, zapytała czy mogłaby jej użyć jako ilustracji do artykułu o tarocie. I tak „Mag” stał się pierwszą opublikowaną kartą, która ukazała się w październikowym numerze „Prediction” z 1967 roku.

W owym roku nie było wielkiego wyboru wśród dostępnych w sprzedaży książek o tarocie. Podam kilka tytułów, które posiadałem w tamtym czasie:

-Tarot Cyganów Papusa (1892);

-Obrazkowy klucz do Tarota (1910) A.E. Waite’a z projek-

tami kart Pameli Colman Smith ;

-The Tarot: a Key to the Wisdom of the Ages („Tarot: klucz do

mądrości wieków”) Paula Fostera Case’a (1947);

-How to understand the Tarot („Jak zrozumieć tarota”) Franka

Linda (1952);

-niewielki wstęp do tarota, który wyszedł spod pióra Mac-

Gregora Mathersa (ok. 1954);

-The Painted Caravan („Malowana karawana”) Basila Ivana

Rákôcziego (1954);

-oraz The Tarot Shows the Path („Tarot, który pokazuje

drogę”) Rolla Nordica (1960).

Moją pracę wydano wraz z talią tarota Davida Sheridana w Londynie i Nowym Jorku w 1972 roku, w czasie gdy wzrastało zainteresowanie psychodelią, okultyzmem i właśnie tarotem. Innymi książkami, które się wtedy ukazały były: Mastering the Tarot („Zostań mistrzem tarota”) Edena Gray’a i The Devil’s Picturebook („Diabelskie obrazki”) Paula Husona.

Pomysł na tę publikację przyszedł mi do głowy, gdy zastanawiałem się nad możliwością opracowania nowego podejścia do tarota. Czytałem prace psychologa C.G. Junga, gdy moje zainteresowanie wzbudziło podobieństwo jakie istnieje między obrazami dwudziestu dwóch kart wielkich arkanów a etapami Jungowskiego procesu indywiduacji, który wytycza psyche w życiu ludzkim ścieżki dla jej rozwoju i wiedzie ją ku progresywnej pełni. Moją przewodniczką była praca pt. The Way of Individuation („Ścieżka indywiduacji”) autorstwa dr Jolande Jacobi, współpracowniczki Junga i znanej psychoterapeutki. Mogę polecić ją każdej osobie, która zgłębia tajniki ścieżek wewnętrznych.

Książka The Tarot: the Origins, Meaning and Uses of the Cards została przetłumaczona na język niemiecki, hiszpański, japoński i polski. Polskie tłumaczenie ukazało się po raz pierwszy w Warszawie w 1992 roku i towarzyszyła mu miniaturowa (49 mm x 94 mm) talia 78 kart. Oparta była ona na czarno-białych ilustracjach zawartych w książce, lecz do pokolorowania jej użyto dość rubasznych kolorów. Za pośrednictwem mojego agenta podpisałem umowę na wydanie książki po polsku, ale nie kart. Byłem więc nieco zaskoczony, gdy wraz ze zwyczajowymi egzemplarzami autorskimi książki otrzymałem bezpłatną talię tarota. Po dziś dzień nie wiem ile egzemplarzy książki ani talii zostało sprzedanych.

Choć była to z całą pewnością jedna z pierwszych książek i pierwszych talii tarota wydrukowanych w Polsce, wydaje mi się, że w tamtych czasach ani jedna, ani druga nie cieszyły się zbyt dużym zainteresowaniem. Mam nadzieję, że dzięki wznowionym, pięknym edycjom Wydawnictwa Fosforos, ich czas nadejdzie i przyciągną one nowych Czytelników i nowe Czytelniczki. Liczę, że lektura mojej książki i praca z talią kart Davida Sheridana sprawią Wam wiele przyjemności i pomogą osiągnąć duchowy wgląd. Muszę jednak Was ostrzec. Mogą one równie dobrze wciągnąć Was do tego stopnia, że oddacie całe Wasze życie temu bogatemu pokładowi starożytnej mądrości.

Alfred Douglas

WPROWADZENIE

Czym są karty tarota?

Tarot powstał najpewniej w Europie. Jest uznawany za poprzednika współczesnych talii kart, od których się jednak zauważalnie różni. Typowa talia tarota składa się bowiem nie z pięćdziesięciu dwóch, a siedemdziesięciu ośmiu kart. Zawiera pięćdziesiąt sześć tak zwanych Arkanów Mniejszych (Małych) oraz dwadzieścia dwie karty określane Wielkimi Arkanami albo atutami tarota.

To właśnie z Mniejszych Arkanów wywodzą się współczesne karty do gry. Tych pięćdziesiąt sześć kart dzieli się na cztery „kolory” zwane po włosku: Bastoni (Kije), Coppe (Puchary), Spade (Miecze) i Denari (Monety). W każdym kolorze jest dziesięć kart numerowanych od asa (jedynki) do dziesiątki, a ponadto cztery karty „dworskie”, czyli Re (król), Dama (królowa), Cavallo (rycerz) i Fante (walet).

Karty do gry, używane dziś w Anglii i w Ameryce (a także w Polsce), mają francuskie nazwy kolorów, które pochodzą aż z początków XV wieku. Są to Trèfles (trójliście, trefle), Cœurs (serca, kiery), Piques (włócznie, piki) i Carreaux (płytki posadzkowe, kara). W Anglii używano też nazw „kije” (Clubs), „serca” (Hearts), „łopaty” (Spades) i „diamenty” (Diamonds). Należy zwrócić uwagę, że trzy spośród tych dawnych angielskich nazw wywodzą się z włoskiego tarota, a jedynie „serca” – z talii francuskiej.

Pozostałe karty tarota, dwadzieścia dwa Wielkie Arkana, są obecnie używane do gry jedynie w niektórych krajach. Do ogólnie znanej talii przeszła tylko jedna z nich, mianowicie karta atutowa o tytule Głupiec, która przetrwała jako dżoker.1

Każda z kart Wielkich Arkanów przedstawia postać lub scenę, która niesie za sobą symboliczne znaczenie. Dodatkowo wszystkie karty opatrzone są (umiejscowionym zwykle na dole) tytułem oraz są ponumerowane cyframi rzymskimi, od I do XXI. Tylko Głupiec jest pozbawiony numeru.

Wydaje się, że mniej więcej do roku 1750 wszystkie te karty nosiły nazwy włoskie, zaś większość późniejszych talii – francuskie. Samo słowo tarot wzięto z kart francuskich; po włosku zwano je tarocchi. Nie znamy pochodzenia ani pierwotnego znaczenia tego słowa.

Poniżej podajemy, w najczęściej stosowanym porządku, włoskie, francuskie, angielskie oraz polskie tytuły atutów:

Na­zwa pol­ska (nr.)

0. Głu­piec

Na­zwa

włos­ka

Il Mat­to

Na­zwa

fran­cu­ska

Le Mat

Na­zwa

an­giel­ska

The Fool

I. Mag

Na­zwa

włos­ka

Il Ma­go

Na­zwa

fran­cu­ska

Le Ba­te­leur

Na­zwa

an­giel­ska

The Ma­gi­cian

II. Pa­pie­ży­ca

Na­zwa

włos­ka

La Pa­pes­sa

Na­zwa

fran­cu­ska

La Pa­pes­se

Na­zwa

an­giel­ska

The Po­pess

III. Ce­sar­zo­wa

Na­zwa

włos­ka

L’Im­pe­ra­ti­ce

Na­zwa

fran­cu­ska

L’Impé­ra­trice

Na­zwa

an­giel­ska

The Em­press

IIII. Ce­sarz

Na­zwa

włos­ka

L’Im­pe­ra­do­re

Na­zwa

fran­cu­ska

L’Em­pe­reur

Na­zwa

an­giel­ska

The Em­per­or

V. Pa­pież

Na­zwa

włos­ka

Il Pa­pa

Na­zwa

fran­cu­ska

Le Pa­pe

Na­zwa

an­giel­ska

The Pope

VI. Ko­chan­ko­wie

Na­zwa

włos­ka

L’Amo­re

Na­zwa

fran­cu­ska

L’Amou­reux

Na­zwa

an­giel­ska

The Lov­ers

Tabela 1. Polskie, włoskie, francuskie i angielskie nazwy Wielkich Arkanów

Na­zwa pol­ska (nr.)

VII. Ryd­wan

Na­zwa

włos­ka

Il Ca­ro

Na­zwa

fran­cu­ska

Le Cha­ri­ot

Na­zwa

an­giel­ska

The Cha­ri­ot

VIII. Spra­wie­dli­wość

Na­zwa

włos­ka

La Gius­ti­za

Na­zwa

fran­cu­ska

La Jus­tice

Na­zwa

an­giel­ska

Jus­tice

VIIII. Ere­mi­ta

Na­zwa

włos­ka

L’Ere­mi­ta

Na­zwa

fran­cu­ska

L’Ére­mite

Na­zwa

an­giel­ska

The Her­mit

X. Koło For­tu­ny

Na­zwa

włos­ka

La Rou­ta

Na­zwa

fran­cu­ska

La Roue de For­tune

Na­zwa

an­giel­ska

The Wheel of For­tune

XI. Moc

Na­zwa

włos­ka

La For­za

Na­zwa

fran­cu­ska

La For­ce

Na­zwa

an­giel­ska

Strength

XII. Wi­sie­lec

Na­zwa

włos­ka

Il Pen­diu­to

Na­zwa

fran­cu­ska

Le Pen­du

Na­zwa

an­giel­ska

The Hanged Man

XIII. Śmierć

Na­zwa

włos­ka

La Mor­te

Na­zwa

fran­cu­ska

La Mort

Na­zwa

an­giel­ska

Death

XIV. Umiar­ko­wa­nie

Na­zwa

włos­ka

La Tem­pe­ran­za

Na­zwa

fran­cu­ska

La Tem­pé­ran­ce

Na­zwa

an­giel­ska

Tem­per­ance

XV. Dia­beł

Na­zwa

włos­ka

Il Dia­vo­lo

Na­zwa

fran­cu­ska

Le Dia­ble

Na­zwa

an­giel­ska

The Dev­il

XVI. Wieża Boga

Na­zwa

włos­ka

La Ca­sa del Dia­vo­lo

Na­zwa

fran­cu­ska

Le Mai­son Dieu

Na­zwa

an­giel­ska

The Tow­er of God

XVII. Gwiaz­da

Na­zwa

włos­ka

La Stel­la

Na­zwa

fran­cu­ska

L’Étoi­le

Na­zwa

an­giel­ska

The Star

XVIII. Księ­życ

Na­zwa

włos­ka

La Lu­na

Na­zwa

fran­cu­ska

La Lu­ne

Na­zwa

an­giel­ska

The Moon

XVIIII. Słońce

Na­zwa

włos­ka

Il So­le

Na­zwa

fran­cu­ska

Le So­leil

Na­zwa

an­giel­ska

The Sun

XX. Sąd Ostatecz­ny

Na­zwa

włos­ka

L’An­ge­lo

Na­zwa

fran­cu­ska

Le Ju­ge­ment

Na­zwa

an­giel­ska

Judge­ment

XXI. Świat

Na­zwa

włos­ka

Il Mon­do

Na­zwa

fran­cu­ska

Le Mon­de

Na­zwa

an­giel­ska

The World

Tabela 1. Polskie, włoskie, francuskie i angielskie nazwy Wielkich Arkanów cd.

Mimo popularności zwykłej – mniej złożonej – talii pięćdziesięciu dwóch kart, tarot zachował swoich zwolenników i był wciąż wytwarzany. Pełna talia siedemdziesięciu ośmiu kart służy nadal do gry we Włoszech, w Czechach, we Francji, w Szwajcarii i w niektórych miejscach Afryki Północnej.

W ostatnich latach, w związku z odradzającym się zainteresowaniem dywinacją i innymi aspektami wiedzy tajemnej, karty tarota są sprzedawane w większych miastach w praktycznie wszystkich krajach Zachodu.

Chociaż karty te osiągnęły swój ostateczny wygląd pod koniec XIV wieku w Italii, Francji i w Niemczech, to czas, miejsce i okoliczności, w jakich zostały stworzone, do dziś pozostają tajemnicą. Zwłaszcza piękne i złożone rysunki dwudziestu dwóch Wielkich Arkanów stanowią zagadkę, która dotąd nie została w zadowalający sposób rozwiązana. Kto je wykonał pierwszy i co miały one ilustrować? Nikt tego nie jest pewien.

POCHODZENIE KART TAROTA

Naukowcy są zgodni co do tego, że najwcześniejsze karty do gry pochodzą z Chin i Korei, gdzie znaleziono egzemplarze datowane na co najmniej XI wiek. Wydaje się, że wzory tych kart oparte były na papierowych pieniądzach, które rozpowszechnione zostały za czasów dynastii Tang (618–908). Nie można zgodzić się z opinią przedstawioną w chińskim słowniku Qingzidong z 1678 r., który utrzymuje, że karty do gry wynaleziono w 1120 r. dla rozrywki konkubin cesarskich.

Wczesne talie kart z południowych Chin składają się zazwyczaj z czterech „kolorów”, które nazywają się: Monety, Sznurki Monet, Dziesięć Tysięcy Sznurków i Dziesiątki Dziesięciu Tysięcy. Możliwe, że takie talie, sprowadzone przez powracających ze Wschodu kupców, stanowiły inspirację dla pierwszych twórców kart europejskich1. Dowody na poparcie tej teorii jednak nie istnieją, choć są ku niej pewne przesłanki. Sam pomysł stosowania papierowych pieniędzy dotarł z Chin na Zachód właśnie w tym czasie. Między zachodnimi kartami do gry a ich wschodnimi odpowiednikami nie ma ścisłego podobieństwa ani pod względem kształtu, ani rysunku.

Pewna dawna teoria sugeruje, że karty powstały w Indiach. Czteroramienne hinduskie bóstwo Ardhanari, androgeniczna postać łącząca prawą połowę boga Sziwy z lewą połową jego małżonki, Devi, jest czasem przedstawiane z pucharem, berłem, mieczem i pierścieniem w dłoniach. Hanuman – bóg o małpiej postaci – także bywa niekiedy przedstawiany z tymi samymi przedmiotami, które uderzająco przypominają cztery oznaczenia kolorów w talii tarota: Puchary, Kije, Miecze i Monety. Nie ma niestety świadectw, które określałyby, jak dawne są te symbole i czy kiedykolwiek pojawiły się na indyjskich kartach do gry (które są na ogół okrągłe i niezbyt przypominają te europejskie).

Zachodnie karty do gry po raz pierwszy pojawiły się w Indiach w XVI wieku – zostały tam zawiezione przez podróżników z Europy. Nie możemy niestety dać wiary legendzie, że wynalazła je żona pewnego maharadży po to, by odciągnąć go od irytującego zwyczaju szarpania się za brodę.

Według włoskiego autora Covelluzo, piszącego w 1480 r., karty dotarły z Afryki Północnej do Italii w 1379 r. z północnej Afryki. Covelluzo pisze: Anno 1379, fu recato in Viterbo el gioco dellecarte, che venne de Seracinia, e chiamisi tra loro naib („W roku 1379 gra w karty sprowadzona została do Viterbo z kraju Saracenów, gdzie zwana jest naib”)2. Arabowie mogli przywieźć karty do gry do Europy. Zająwszy wielki obszar Afryki i Azji, w VII wieku usiłowali po raz pierwszy przebyć Morze Śródziemne. Około roku 710 wkroczyli do Hiszpanii, a do roku 731 przeniknęli w głąb Francji aż do Arles, zdobyli Sycylię przed 832 r. i około 843 r. weszli do Italii. Później służyli jako najemnicy u papieży i zwaśnionych książąt włoskich. W 1379 r. stanowili część zaciężnych armii rywalizujących z sobą papieży – Urbana VI i Klemensa VII.

Według Covelluzo Saraceni nazywali grę w karty naib.Znamienne, że w Hiszpanii karty nazywane są naipes, a Arabowie zajmowali południe tego kraju aż do roku 1492. Słowo naipes może wywodzić się z flamandzkiego wyrazu knaep oznaczającego papier, ponieważ w tych czasach Hiszpania i Flandria prowadziły ze sobą ożywiony handel morski. Innym faktem świadczącym na niekorzyść teorii Covelluzo jest brak wzmianki o kartach do gry w Księdze tysiąca i jednej nocy, gdzie z pewnością by je opisano, gdyby były w powszechnym użyciu wśród Arabów. Poza tym istnieją świadectwa, że przed rokiem 1379 karty znane byty we Francji, Szwajcarii i dalej na północ, nawet w Belgii.

Jedno z rozpowszechnionych do dziś przekonań głosi, że talia kart sprowadzona została do Europy przez zajmujących się wróżbiarstwem Cyganów przybyłych z Egiptu albo z Indii. Jednak nie pojawiali się oni w Europie w większych grupach aż do połowy XV wieku, to znaczy do czasu, gdy karty były już od pełnych stu lat znane w każdym kraju – od Italii po północną Francję. Cyganie przyswoili sobie karty do gry i przyczynili się do ich rozpowszechnienia, ale ich nie wynaleźli3.

Wynalezienie kart tarota przypisywano także templariuszom, ascetycznemu zakonowi rycerskiemu założonemu około 1118 roku przez Hugona de Payensa i jego ośmiu towarzyszy, aby chronić pielgrzymów i strzec dróg do Ziemi Świętej. Templariusze zyskali poparcie papieskie i uzyskali przywileje takie jak zwolnienie z podatków i wyłączenie spod świeckiej jurysdykcji. Nagromadzili przez lata wielkie bogactwa i wpływy, czym zyskali wielu wrogów. Wreszcie na początku XIV wieku Filip IV, król Francji, wystąpił wobec Zakonu z oskarżeniem o herezję. W roku 1307 templariusze we Francji zostali aresztowani, a ich dobra skonfiskowane; wielu z nich inkwizycja skłoniła torturami do wyznawania heretyckich poglądów. Prześladowania szybko rozszerzyły się na wszystkie inne kraje, w których templariusze mieli swe majątki. W 1314 roku, kiedy to Wielki Mistrz, Jacques de Molay, został spalony na stosie, głosząc do końca swoją niewinność, Zakon został ostatecznie zniszczony4.

Oskarżenia wysuwane przeciw templariuszom były zarówno sprzeczne, jak i pozbawione dowodów. Być może długie lata spędzone na Wschodzie uczyniły ich otwartymi na wpływy gnostyckie, ale nie ma dowodów, które pozwalałyby łączyć ich z kartami lub sugerować związki między ich poglądami a obrazami tarota.

Wszystko wskazuje na to, że, chociaż idea gry w karty dotrzeć mogła na Zachód z innego miejsca, to obrazy, które znamy, powstały w Europie. Pytanie tylko – gdzie?

Wielu komentatorów próbowało znaleźć ukryty klucz w znaczeniu słowa „tarot”. Niektórzy twierdzili, że pochodzi ono ze staroegipskiego słowa tarosh, które jakoby znaczyło „droga królewska”. Inni głosili, że jest to anagram łacińskiego słowa rota, które znaczy „koło” – karty symbolizują więc koło życia od narodzin do śmierci. Jeszcze inni wywodzili je od torah, co po hebrajsko znaczy „prawo”, starając się połączyć karty z mistycznym systemem kabały, ale zapominając przy tym, że kabała powstała w Hiszpanii, w kraju, w którym w ogóle nie znano atutów tarota. Niektórzy widzieli w tym słowie zniekształcone imię Tota, egipskiego boga magii, potwierdzając w ten sposób legendę, że karty powstały w świątyniach inicjacyjnych gdzieś na tajemniczym Wschodzie.

Tarot jest nazwą nadaną tym kartom we Francji. We Włoszech nazywają się one tarocco (w liczbie mnogiej tarocchi), a w innych krajach taro, taroc lub tarok. Nie wiadomo, która z tych form – jeśli w ogóle któraś z nich – jest pierwotna.

Jeśli cztery kolory talii kart wywodzą się z kart chińskich, to karty dworskie zapożyczono być może od figur używanych w szachach. Gra ta w czasach pierwszej wyprawy krzyżowej (1095‑99) dotarła do Europy przez Indie i Ziemię Świętą.

Dwadzieścia dwie alegoryczne karty atutowe nie musiały być częścią pierwotnej talii. Najwcześniejsza, jaką znamy, niekwestionowana informacja na temat kart do gry – szczegółowy opis kart i gier karcianych sporządzony w 1377 roku przez niemieckiego mnicha żyjącego w szwajcarskim klasztorze – nie zawiera żadnej wzmianki o tych niezwykłych rysunkach5.

Jednakże karty atutowe musiały już istnieć w 1415 roku, kiedy to wykonano piękną, ręcznie malowaną talię tarota dla młodego księcia Mediolanu, Filippa Marii Viscontiego6.

Ani w dziełach Boccaccia (1313‑75) ani Petrarki (1304‑74) nie ma wzmianki o kartach, ale większość najsłynniejszych późniejszych talii namalowano ręcznie dla członków wielkich rodzin północnej Italii, takich jak Visconti, Este i Sforza. Jest też faktem, że do około roku 1750 wszystkie talie tarota mają włoskie oznaczenia kolorów. Po tej dacie talie wyrabiane poza Italią miały na ogół francuskie kolory i odmienne wzory kart atutowych.

Istniało przekonanie, że najstarsze zachowane karty pochodzą z Francji. Siedemnaście kart, wśród których szesnaście to atuty tarota, znajduje się w Bibliothèque Nationale de France w Paryżu7. Przez długi czas sądzono, że te piękne, ręcznie malowane karty stanowiły część talii sporządzonej w 1392 roku dla króla Francji, Karola VI, i zarejestrowanej w księdze rachunkowej jego skarbnika w lutym tego samego roku. Nie ma jednak związku między tą notatką a siedemnastoma kartami w Bibliothèque Nationale, zaś styl artystyczny i detale ubioru widoczne na tych kartach sytuują je w czasie późniejszym niż rok 1392.

Jeżeli karty tarota – co wydaje się najbardziej prawdopodobne – wymyślono gdzieś w północnej Italii, można domyślać się, że ich wykonawców mogły zainspirować karty orientalne przywiezione ze Wschodu przez kupców powracających do wielkiego portu handlowego w Wenecji. Pierwotną talię tarota, złożoną z 78 kart, nazywa się we Włoszech talią wenecką lub piemoncką dla odróżnienia jej od późniejszych odmian takich jak florencka talia 97 kart minchiate i bolońska talia 62 kart.

Jest nawet możliwe, że karty tarota otrzymały nazwę od miejsca ich powstania. Północny obszar Włoch nawadniany jest przez rzekę Pad, której ważnym dopływem jest Taro.

Większość świadectw historycznych dotyczących pojawienia się w Europie kart do gry ma charakter negatywny. Kroniki miejskie mogą informować nas o tym, czy karty rozpowszechniły się na tyle, że warte były zauważenia i potępienia, ale nie o tym, że w jakimś czasie zyskały popularność, ani o tym, skąd się wzięły.

Oto zestawienie znanych nam informacji o kartach z wieku XIV i czasów późniejszych. Istnieją też wzmianki uważane za wcześniejsze, ale każda z nich jest wątpliwa.

1275

W kronice miejskiej Augsburga (Niemcy) wspomina

się o grach, ale nie o kartach. 1289‑99

Kodeks Norymberski (Niemcy) nie wymienia kart na

liście gier zakazanych. 1328‑41

Francuski rękopis Renard le Contrefait, spisany w tym okre-

sie, zawiera fragment, który odnosi się, być może, do kart.

1377

Karty i gry karciane zostają opisane przez pewnego

mnicha z klasztoru w Brefeld (Szwajcaria).

1378

W Regensburgu (Ratyzbona, Niemcy) wydany zo-

staje zakaz gry w karty.

1379

Nabycie kart zostaje odnotowane w księgach rachun-

kowych księstwa Brabancji (Belgia). 1380‑84

Kodeks Norymberski zezwala na grę w karty.

1381

W dokumentach pewnego notariusza z Marsylii

(Francja) gra w karty jest potępiona.

1392

Księgi skarbnika króla Francji Karola VI odnoto-

wują zapłatę za trzy ręcznie wykonane talie kart.

1393

We Florencji karty wymienione są wśród gier dozwolonych.

1397

W Paryżu pewne rozporządzenie umieszcza grę w karty

na liście gier zakazanych dla pospólstwa w dni robocze.

1415

Karty tarota wykonano dla księcia Mediolanu.

1423

Św. Bernard ze Sieny potępia karty w mowie wygło-

szonej w Bolonii; o atutach tarota nie wspomina. 1423‑77

Księgi miejskie w Norymberdze wymieniają kilka kobiet

pracujących jako malarki kart.

1427

W rejestrach cechowych Brabancji wymienieni są

dwaj mistrzowie wykonujący karty.

1440

Najwcześniejsze zachowane karty odbijane z drew-

nianych klocków – są to francuskie karty dworskie.

1440

W Stuttgarcie drukuje się karty do gry.

1441

Władze Wenecji zakazują importu zagranicznych

kart do gry. 1450‑70

Pewien franciszkanin wygłasza w Północnej Italii

kazanie potępiające grę w kości i karty, wyraźnie

rozróżniając cztery kolory i dwadzieścia dwa atuty.

1463

W statucie Edwarda IV zakazuje się, dla ochrony

rodzimych wytwórców, przywozu zagranicznych

kart do Anglii.

Z powyższego zestawienia wynika, że wynalezienie druku blokowego w Niemczech w początkach XV wieku zapoczątkowało powstanie przemysłu wytwarzającego karty na dużą skalę. Z faktu, że zostały one zakazane w Ratyzbonie już w 1378 roku, wynika, że niedrogie talie wykonywane przy pomocy szablonu produkowano w dużych ilościach jeszcze przed tą datą. Najpewniej powodem było to, że zwykłych ludzi nie byłoby stać na kupno takich ręcznie malowanych kart, jakie dostarczano arystokracji.

Negatywny stosunek Kościoła do kart nie sprawił jednak, że zniknęły; zapotrzebowanie na nie było nadal duże. Przed końcem pierwszej połowy XV wieku warsztaty produkujące karty prosperowały w wielu miastach Italii, Francji, Niemiec i Belgii. Zważywszy różnorodność nowych gier i przeznaczonych do nich kart, które pojawiły się od tamtego czasu, jest rzeczą godną uwagi, że wczesne wzory w ogóle się zachowały.

Jest bardzo możliwe, że 22 karty atutowe tarota rozwinęły się niezależnie od czterech kolorów. O atutach nie wspomina w 1377 roku brat Jan z Brefeld, chociaż istnienie tarota Viscontich w 1415 roku dowodzi, że były w tym czasie znane. Mowa wygłoszona przez niego w północnej Italii gdzieś między 1450 a 1470 rokiem wyraźnie odróżnia je od pozostałych kart. Jeżeli rzeczywiście karty atutowe i karty w czterech kolorach powstały niezależnie, to czas i okoliczności, w jakich te dwie talie zostały połączone, pozostają zagadką.

W czasie swojego istnienia talia tarota podlegała wielu zmianom. Wersją, która najmniej odeszła od wczesnego tarota weneckiego, jest przypuszczalnie francuski Tarot de Marseille oparty na bardzo wczesnych drukach klockowych.

Wszystkie współczesne talie włoskie składają się z kart mających dwie górne części; w grach karcianych jest to najwygodniejsze. Ponieważ ze wszystkich kart atutowych i dworskich usunięto dolną połowę rysunku, zaś górną połowę powtórzono u dołu w pozycji odwróconej, zniszczono tym samym wiele z ich symboliki. Na przykład na karcie atutowej zwanej Wisielcem spotykamy nic nie znaczący obrazek przedstawiający dwie dolne połowy ciała połączone w pasie.

Jeżeli jednak weźmiemy pod uwagę przemiany, które poprzez wieki dokonywały się w rysunku kart do gry, to jest rzeczą niezwykłą, że te skomplikowane i zagadkowe wyobrażenia zachowały w ciągu sześciuset lat nieprzerwanego ich wytwarzania tak wiele ze swego pierwotnego charakteru.