Estoński CIT w firmie ebook

Estoński CIT w firmie

Copyright © by Wiedza i Praktyka sp. z o.o. Warszawa 2026

Ten e-book jest zgodny z wymogami Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA)

Wstęp

ROZDZIAŁ I  ESTOŃSKI CIT – PODSTAWY PRAWNE I ZASADY FUNKCJONOWANIA

Geneza i cel wprowadzenia ryczałtu od dochodów spółek

Geneza i cel wprowadzenia ryczałtu od dochodów spółek Estoński CIT, czyli ryczałt od dochodów spółek, został wprowadzony do polskiego systemu podatkowego jako alternatywna forma opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych (CIT). Jego konstrukcja nawiązuje do modelu estońskiego, którego istotą jest odroczenie opodatkowania do momentu rzeczywistej dystrybucji zysków, stąd też popularna nazwa tego systemu jako „estoński CIT”, którą również posługujemy się w niniejszej pozycji.

Podstawowym celem ustawodawcy przy wprowadzeniu estońskiego CIT do polskiego porządku prawnego było w szczególności:

• wsparcie płynności finansowej przedsiębiorstw o prostej strukturze właścicielskiej należących do grupy tzw. MŚP,

• zwiększenie skłonności do inwestowania zysków,

• zmniejszenie kosztów administracyjnych oraz uproszczenia zasad rozliczeń podatkowych dla przedsiębiorstw korzystających z tego rozwiązania;

• poprawa konkurencyjności polskich spółek.

W rządowym projekcie o zmianie ustawy o CIT (druk nr 643), który odnosił się do estońskiego CIT, wskazano m.in., że: „Projekt zawiera rozwiązania adresowane do grupy przedsiębiorców, która z uwagi na słabszą pozycję konkurencyjną i związane z tym m.in. mniejsze możliwości pozyskiwania finansowania zewnętrznego oraz towarzyszący temu niedobór środków pieniężnych na realizację inwestycji, nie może rozwijać się zgodnie ze swoim potencjałem. Grupą docelową nowych regulacji są podmioty należące do sektora małych i średnich przedsiębiorstw, prowadzące rzeczywistą działalność gospodarczą i posiadające prostą strukturę udziałową. Regulacje skierowane są do podmiotów, które chcą realizować proinwestycyjną strategię rozwoju w szczególności poprzez wzrost zatrudnienia oraz systematycznie ponoszone nakłady inwestycyjne zwiększające ich realny kapitał. Wybór tej grupy przedsiębiorców motywowany jest tym, że przedsiębiorstwa te, ze względu na niedostateczny standing finansowy i brak powiązań kapitałowych napotykają w prowadzonej działalności gospodarczej barierę związaną z dostępem do finansowania. Nie mogą one, jak ma to miejsce w przypadku podmiotów prowadzących działalność w grupach kapitałowych, uzyskać finansowania od spółek powiązanych (przez przykładowo: uczestnictwo w strukturze cashpoolingu czy pożyczki) czy pozyskać gwarancji od spółek z grupy w zakresie uzyskania takiego finansowania od podmiotów z sektora bankowego. Nowy model opodatkowania ma stanowić dla tych podatników elastyczne narzędzie znoszące wyżej wskazane bariery i wyrównujące szanse mniejszych przedsiębiorstw na rynku. Jednocześnie system ten ma pozostać dostępny jedynie dla tych podmiotów, które cechują się dużym potencjałem rozwoju i tym samym ich wzrost może stanowić impuls dla rozwoju całej gospodarki” 1.

Tym samym, w przeciwieństwie do klasycznego CIT, w którym podatek CIT płacony jest na bieżąco od dochodu ustalanego na bieżąco, w estońskim CIT opodatkowaniu podlega co do zasady dopiero wypłata zysku do wspólników lub zdarzenia zrównane z taką wypłatą.

Sednem tego systemu jest więc brak opodatkowania dochodu podatkiem CIT na bieżąco. Obrazowo rzecz zatem ujmując, spółka w tym systemie docelowo staje się „skarbonką”, z której przy wyjęciu środków lub zdarzeń ustawowo zrównanych jest naliczany podatek CIT. Rozwiązanie to stymuluje więc płynność finansową przedsiębiorstwa.

Podstawa prawna estońskiego CIT

Estoński CIT został uregulowany w:

• Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 278); dalej „ustawa o CIT”:

• rozdział 6b (art. 28c-28t) „Ryczałt od dochodów spółek” („Ryczałt od dochodów spółek” – rdzeń estońskiego CIT),

• art. 7aa (korekta wstępna/dochód z przekształcenia),

• art. 7 ust.7 i 8 (relacja klasycznego CIT i estońskiego CIT),

• art. 12 ust. 1 pkt 4e, 5a, 12 oraz ust. 3aa pkt 3, ust.4 pkt 28 (przychody w kontekście estońskiego CIT),

• art. 15 ust.1ab pkt 3, ust.1hc, ust.1ze (koszty w kontekście estońskiego CIT),

• art. 16 ust.1 pkt 48c (wyłączenia z kosztów w kontekście estońskiego CIT),

• art. 16g ust.22 (amortyzacja w kontekście estońskiego CIT),

• art.16h ust. 3e (kontynuacja amortyzacji po zakończeniu estońskiego CIT),

• art.18aa (ulgi podatkowe a estoński CIT),

• Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 163) - art. 30a ust. 19; dalej „ustawa o PIT” – odliczenie od podatku PIT od dywidendy odpowiedniej wartości uregulowanego estońskiego CIT),

• Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 120 ze zm.).

Warto wskazać, że zostały również wydane:

• Przewodnik do Ryczałtu od dochodów spółek z 23.12.2021 r.; stanowi ogólne wyjaśnienia przepisów prawa podatkowego dotyczące stosowania tych przepisów (objaśnienia podatkowe), o których mowa w art. 14a § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, opublikowany na stronie Ministerstwa Finansów (www.gov.pl);

• Interpretacja ogólna Ministra Finansów nr DD8.8203.1.2023 z 25.01.2024 r. w sprawie składania zawiadomienia o wyborze opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek przez upływem przyjętego przez podatnika roku podatkowego (Dz. Urz. MF z 2024 r. poz. 7).

Przepisy przywołane regulują kompleksowo:

• krąg podmiotów uprawnionych i wykluczonych,

• warunki wejścia i wyjścia z systemu estońskiego CIT,

• sposób ustalania podstawy opodatkowania,

• zdarzenia powodujące powstanie obowiązku podatkowego,

• stawki ryczałtu (estońskiego CIT),

• obowiązki ewidencyjne i sprawozdawcze.

Jeżeli chodzi o Estoński CIT, nie mamy do czynienia z „ulgą podatkową”, lecz z odrębnym sposobem opodatkowania, który wymaga dokonania formalnego wyboru przez podatnika.

Istota estońskiego CIT – przesunięcie momentu opodatkowania

Estoński CIT jest alternatywnym w stosunku do zasad klasycznych CIT systemem opodatkowania i ma charakter fakultatywny. Oznacza to, że podatnik samodzielnie decyduje, czy chce skorzystać z tej formy opodatkowania swoich dochodów.

Opodatkowaniu ryczałtem może podlegać podatnik, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy o CIT, tj. podatnik, który ma siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz podlega w Polsce obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania (polski rezydent podatkowy). Czyli nie mogą tym systemem być opodatkowani nierezydenci podatkowi Polski, którzy uzyskują wyłącznie dochód na terytorium Polski.

Najważniejszą cechą Estońskiego CIT jest oderwanie momentu opodatkowania od dochodu podatkowego generowanego na bieżąco i powiązanie obowiązku podatkowego z realnym transferem zysku do wspólników lub zdarzeń ustawowo zrównanych.

W klasycznym CIT:

• podatek CIT płacony jest co roku, niezależnie od tego, czy zysk jest wypłacany do wspólników czy nie (dywidenda), funkcjonuje system odprowadzania zaliczek na CIT.

W estońskim CIT:

• nie ustala się dochodu podatkowego z bieżącej działalności podatnika CIT w klasycznym znaczeniu do opodatkowania CIT na bieżąco,

• opodatkowaniu estońskiemu CIT podlega dochód odpowiadający:

• wysokości zysku netto wypracowanego w okresie opodatkowania ryczałtem w części, w jakiej zysk ten został uchwałą o podziale lub pokryciu wyniku finansowego netto przeznaczony:

- do wypłaty udziałowcom, akcjonariuszom albo wspólnikom (dochód z tytułu podzielonego zysku)2 lub,

- na pokrycie strat powstałych w okresie poprzedzającym okres opodatkowania ryczałtem (dochód z tytułu zysku przeznaczonego na pokrycie strat);

• wysokości ukrytych zysków (dochód z tytułu ukrytych zysków);

• wysokości wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą (dochód z tytułu wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą);

• nadwyżce wartości rynkowej składników przejmowanego majątku lub wniesionego w drodze wkładu niepieniężnego ponad wartość podatkową tych składników (dochód z tytułu zmiany wartości składników majątku) - w przypadku łączenia, podziału, przekształcenia podmiotów lub wniesienia w drodze wkładu niepieniężnego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części;

• sumie zysków netto osiągniętych w każdym roku podatkowym stosowania opodatkowania ryczałtem w części, w jakiej te zyski nie były zyskami podzielonymi lub nie zostały przeznaczone na pokrycie straty (dochód z tytułu zysku netto) - w przypadku podatnika, który zakończył opodatkowanie ryczałtem.

• wartości przychodów i kosztów podlegających zgodnie z przepisami o rachunkowości zarachowaniu w roku podatkowym i uwzględnieniu w zysku (stracie) netto, które nie zostały uwzględnione w tym zysku (stracie) netto (dochód z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych)

Przedmiot opodatkowania w estońskim CIT

Opodatkowaniu estońskim CIT podlega (art. 28m ust. 1 ustawy o CIT):

1. wysokości zysku netto wypracowanego w okresie opodatkowania ryczałtem w części, w jakiej zysk ten został uchwałą o podziale lub pokryciu wyniku finansowego netto przeznaczony:

a. do wypłaty udziałowcom, akcjonariuszom albo wspólnikom (dochód z tytułu podzielonego zysku) lub

b. na pokrycie strat powstałych w okresie poprzedzającym okres opodatkowania ryczałtem (dochód z tytułu zysku przeznaczonego na pokrycie strat);

2. wysokości ukrytych zysków (dochód z tytułu ukrytych zysków);

3. wysokości wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą (dochód z tytułu wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą);

4. nadwyżce wartości rynkowej składników przejmowanego majątku lub wniesionego w drodze wkładu niepieniężnego ponad wartość podatkową tych składników (dochód z tytułu zmiany wartości składników majątku) - w przypadku łączenia, podziału, przekształcenia podmiotów lub wniesienia w drodze wkładu niepieniężnego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części;

5. sumie zysków netto osiągniętych w każdym roku podatkowym stosowania opodatkowania ryczałtem w części, w jakiej te zyski nie były zyskami podzielonymi lub nie zostały przeznaczone na pokrycie straty (dochód z tytułu zysku netto) - w przypadku podatnika, który zakończył opodatkowanie ryczałtem;

6. wartości przychodów i kosztów podlegających zgodnie z przepisami o rachunkowości zarachowaniu w roku podatkowym i uwzględnieniu w zysku (stracie) netto, które nie zostały uwzględnione w tym zysku (stracie) netto (dochód z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych).

Przepis art. 28m ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT stosuje się odpowiednio do wypłaty zaliczki na poczet przewidywanej dywidendy (podzielonego zysku).

Po zakończeniu opodatkowania estońskim CIT opodatkowaniu ryczałtem od dochodów spółek podlega suma zysków netto osiągniętych w każdym roku opodatkowania ryczałtem w części, w jakiej te zyski nie były zyskami podzielonymi lub nie zostały przeznaczone na pokrycie straty (odroczenie opodatkowania).

Stawki podatku w estońskim CIT i mechanizm odliczenia PIT przy dywidendach

Ustawa przewiduje dwie stawki ryczałtu:

• 10% podstawy opodatkowania dla małych podatników (czyli podatnika, u którego wartość przychodu ze sprzedaży, wraz z kwotą należnego podatku od towarów i usług, nie przekroczyła w poprzednim roku podatkowym równowartości 2.000.000 euro) oraz podatników rozpoczynających działalność,

• 20% podstawy opodatkowania dla pozostałych podatników.

Łączne, efektywne opodatkowanie spółki (CIT) i wspólnika (PIT) w związku z osiągnięciem przez spółkę zysku i wypłatą dywidendy co do zasady wynosi:

• 20%, jeśli spółka wypłacająca dywidendę jest małym podatnikiem i rozpoczyna działalność

, • 25%, jeśli spółka nie ma takiego statusu.

W uproszczeniu efektywna stopa opodatkowania jest skutkiem możliwego odliczenia części zapłaconego przez spółkę ryczałtu (estońskiego CIT) od 19% PIT udziałowca, który jest płacony od dywidendy. Odliczenie następuje w wysokości 90% zapłaconego ryczałtu w odniesieniu do wysokości udziału danego udziałowca (dla małych podatników i tych rozpoczynających działalność) lub 70% - w przypadku pozostałych podatników (art. 30a ust. 19 ustawy o PIT).

Przepis art. 30a ust. 19 ustawy o PIT ma bowiem następujące brzmienie: zryczałtowany podatek, obliczony zgodnie z art. 30a ust. 1 pkt 4, od przychodów uzyskiwanych przez wspólnika z wypłat podzielonych zysków spółki osiągniętych przez tę spółkę w okresie opodatkowania ryczałtem od dochodów spółek, zgodnie z przepisami rozdziału 6b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, jeżeli pochodzą z podziału zysków z tego okresu wyodrębnionych w kapitale własnym spółki, pomniejsza się o kwotę stanowiącą:

1. 90% kwoty odpowiadającej iloczynowi procentowego udziału wspólnika w zysku spółki liczonego na dzień nabycia przez niego prawa do wypłaty podzielonego zysku i należnego ryczałtu od dochodów spółek z zysku podzielonego tej spółki, z którego przychód ten został uzyskany - w przypadku przychodów z podzielonego zysku wypłaconych z zysków spółki opodatkowanych zgodnie z art. 28o ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, albo

2. 70% kwoty odpowiadającej iloczynowi procentowego udziału wspólnika w zysku spółki liczonego na dzień nabycia przez niego prawa do wypłaty podzielonego zysku i należnego ryczałtu od dochodów spółek z zysku podzielonego tej spółki, z którego przychód ten został uzyskany - w przypadku przychodów z podzielonego zysku wypłaconych z zysków spółki opodatkowanych zgodnie z art. 28o ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Tym samym efektywne opodatkowanie całkowite (CIT + PIT wspólnika) jest niższe niż w modelu klasycznym (9% CIT plus 19% PIT od dywidendy/19% CIT plus 19% PIT od dywidendy).

Warto zwrócić uwagę, że art. 30a ust. 19 PIT nie jest stosowany do wszystkich tytułów do opodatkowania estońskimi CIT wyrażonych w ustawie o CIT, w rozdziale 6b w kontekście estońskiego CIT i tak np. ukryte zyski będą opodatkowane zarówno CIT, jak i PIT, bez mechanizmu odliczenia wyrażonego w art. 30 a ust. 19 PIT.

Zasady ewidencji i rachunkowości

Podatnicy w estońskim CIT, w szczególności:

• prowadzą pełne księgi rachunkowe,

• ustalają wynik finansowy zgodnie z ustawą o rachunkowości,

• nie prowadzą klasycznej ewidencji podatkowej dla celów CIT.

To powoduje znaczące uproszczenie pracy działów księgowych i controllingu.

Okres opodatkowania estońskim CIT

Wybór estońskiego CIT następuje na:

• okres 4 kolejnych lat podatkowych.

Po jego upływie możliwe jest automatyczne przedłużenie na kolejne 4 lata, o ile spółka nadal spełnia warunki ustawowe. Kwestię tę reguluje art.  28f. ustawy o CIT, zgodnie z którym:

1. Opodatkowanie ryczałtem obejmuje okres bezpośrednio po sobie następujących 4 lat podatkowych wskazany przez podatnika w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 28j ust. 1 pkt 7.

2. Opodatkowanie ryczałtem przedłuża się na kolejne okresy bezpośrednio po sobie następujących 4 lat podatkowych, chyba że podatnik złoży informację o rezygnacji z opodatkowania ryczałtem w deklaracji, o której mowa w art. 28r ust. 1, składanej za ostatni rok podatkowy, w którym podatnik był opodatkowany ryczałtem.

1 https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/druk.xsp?nr=643

2 Przepis stosuje się odpowiednio do wypłaty zaliczki na poczet przewidywanej dywidendy (podzielonego zysku).

Ten e-book jest zgodny z wymogami Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA)