BP-2016
Norwegia pokazana z zupełnie innej perspektywy. To nie tylko opowieść o kraju fiordów, ale również o Polakach,ich marzeniach, ambicjach i poszukiwaniu własnego miejsca w świecie.Polecam wszystkim ciekawych świata 📖🌍🌎🌏
Uzyskaj dostęp do tej i ponad 240000 książek od 14,99 zł miesięcznie
- Wydawca: SOUNDSTORIE SP. Z O.O.
- Kategoria: Literatura faktu•Książki podróżnicze
- Język: polski
Dzikie historie: Norwegia
Można kochać Norwegię i mieć jej serdecznie dosyć. Przemysław Saracen zna oba te uczucia.
Wyjechał do pracy, szukając szansy na zmianę życia. Trafił do kraju, który zachwycał go przyrodą, zaskakiwał codziennymi zwyczajami i wystawiał jego cierpliwość na próbę. Z lat spędzonych wśród Norwegów i emigrantów powstały „Dzikie historie: Norwegia” - osobista, dosadna opowieść o poznawaniu obcego miejsca i szukaniu w nim własnegoSaracen zabiera czytelnika na budowy, do wynajmowanych pokoi, urzędów i szpitalnych poczekalni. Opowiada o pogoni za zarobkiem, trudnych relacjach między rodakami i sytuacjach, w których uprzejmy uśmiech niewiele pomaga. Pisze też o ludziach, którzy bez pytania ruszają na pomoc, i drobnych gestach, dzięki którym obcy kraj staje się bliższy. Rubaszne anegdoty sąsiadują tu z opowieściami o wypadkach, strachu i cenie, jaką człowiek potrafi zapłacić za próbę urządzenia sobie życia. Po pracy otwiera się inna Norwegia. Są wyprawy nad Geirangerfjord, urodziny na Preikestolen, górskie serpentyny i próba wejścia na Kjeragbolten, podczas której zachwyt ustępuje panice. Krajobraz ma tu własną siłę: przyciąga, onieśmiela i przypomina, jak niewiele znaczy człowiek wobec natury.
Z odwiedzanych miejsc wyrastają opowieści o przeszłości. Autor sięga do historii wikingów, nordyckich wierzeń i wojennych śladów, przygląda się tradycjom, jedzeniu oraz społecznym zwyczajom. Łączy historię i geografię z własnymi skojarzeniami, emocjami i doświadczeniami. Szuka tego, co pozwala mu zrozumieć współczesną Norwegię i ludzi, z którymi przyszło mu żyć.
To Norwegia widziana oczami Przemysława Saracena. Jego wspomnienia, interpretacje i sądy nadają tej książce wyrazisty charakter.
Autor bywa zachwycony, złośliwy, wzruszony i wściekły. Posługuje się ironią, czarnym humorem i dosadnym językiem.
Ostrze jego obserwacji dosięga Norwegów, Polaków i jego samego.
„Dzikie historie: Norwegia” to lektura dla tych, którzy w opowieściach o innych krajach szukają także ludzkiego doświadczenia.
Można się z autorem zgadzać, można się z nim spierać.
Przez całą książkę towarzyszy się człowiekowi, który próbuje oswoić Norwegię - i odkrywa, jak bardzo ona zmieniła jego samego.
Prodokcja / Wydawnictwo: SoundStories.pl
Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:
Liczba stron: 260
Rok wydania: 2026
Audiobooka posłuchasz w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:
4,5 (4 oceny)
Oceny przyznawane są przez użytkowników Legimi, systemów bibliotecznych i innych serwisów partnerskich. Przyznawanie ocen premiowane jest punktami Klubu Mola Książkowego.
Legimi nie weryfikuje, czy opinie pochodzą od konsumentów, którzy nabyli lub czytali/słuchali daną pozycję, ale usuwa fałszywe opinie, jeśli je wykryje.
Sortuj według:
Podobne
Dzikie historie:Norwegia
Przemysław Saracen
Fragment książki
Wydawnictwo: SoundStories.plISBN 978-83-69113-03-6
Rozpoczynamy!
Pewien znajomy poprosił mnie, bym w kilku zdaniach opisał Norwegię. Pomyślałem o Bakklandet — dzielnicy, w której lata temu mieszkała biedna klasa robotnicza pracująca w porcie, a dziś jedno z najdroższych miejsc w Trondheim. Aby dostać się tu od strony więzienia, niedaleko którego mieszkałem należy zejść niemożliwie stromą ulicą, którą jeżdżą sobie jak gdyby nic samochody.
Schodzę wzdłuż słynnej rampy rowerowej noszącej dumną nazwę Sykkelheisen Trampe. Patrzę na to dziwaczne urządzenie, na pierwszy rzut oka służące kompletnie do niczego i czekam, aż ktoś z niego skorzysta. Idę powoli, by utrzymać jako taką równowagę. Mijający mnie lekkim krokiem lokalsi uśmiechają się pobłażliwie i trochę rozbawieni patrzą, jak na małpio wygiętych nogach próbuję pokonać strome zejście. Oczywiście odwzajemniam uśmiech, bo z natury jestem uprzejmy.
O, właśnie jeden ze śmiałków postanawia skorzystać z rampy. Zatrzymując się w punkcie startowym stawia stopę na „czymś” służącym do podparcia jednocześnie próbuje zachować równowagę siada na siodełku. Po chwili mechanizm uruchamia maszynerię pchającą rowerzystę w górę. Uwierz mi, jest to absurdalne urządzenie, ale pasuje do tego kraju dziwactw i niesamowitości.
Zatrzymuję się pośrodku wybrukowanej ulicy. Patrzę na mijające mnie tłumy i próbuję ogarnąć ten nowy dla mnie świat. Zachwycony staram się uchwycić wzrokiem i rozumem jak najwięcej szczegółów otaczającego mnie miejsca. Przysiadam gdzieś z boczku na kamiennym murku i obserwuję. Ludzi, zabudowę, wszystko.
W tle słychać szum rzeki Nidelvy. Patrzę na sunące po niej motorówki. Na skalistym brzegu młody blondyn właśnie zdejmuje bieliznę i nagi wskakuje w obcisłe spodenki. Nie spiesząc się wsiada do czerwonego kajaka i wiosłuje w stronę fjordu. Płynie obok znajdującej się na pływającej platformie restauracji, w której tubylcy zwyczajowo biesiadują przy suto zastawionym stole. Co jakiś czas rozlega się niepowstrzymany i zbiorowy śmiech.
Na wodzie lekko buja się zacumowana do drewnianej platformy zalana wodą łódka.
Jest połowa kwietnia. Natura dopiero budzi się do życia. Trzeba poczekać jeszcze miesiąc, by przyroda eksplodowała wszelkimi odcieniami zieleni.
Piękna pogoda i ogrom restauracji oraz rustykalnych galerii sztuki — zrozumiałej i tej niezrozumiałej nawet dla jej właścicieli — jak również księgarnie pod chmurką sprawiają, że to miejsce żyje.
Mniej więcej w połowie dzielnicy znajduje się most Gamle Bybro zwany również Mostem Do Szczęścia. Tuż za nim znajduje się imponująca Katedra Nidaros ze swoją prostą, lecz przyjemną dla oka bryłą. Miejsce koronacji norweskich królów oraz pochówku legendarnego władcy Olava Trygvassona.
Przy wejściu na most po jego lewej stronie, na rogu jednej z typowo norweskich chatek znajduje się sklepik. Równocześnie wpływają i wypływają z niego ludzkie masy zaopatrzone w nieodłączną grillpølse: odpowiednik naszego hotdoga w jednej dłoni i kwaśną kawą w papierowym kubku w drugiej.
Choć słonko świeci, czuć chłód. To dlatego większość ludzi ubrana jest w sportowe, wodo- i wiatroodporne ubrania, jednak chłopak czytający na drewnianej skrzyni książkę chyba o tym nie wie. Ubrany w szorty i przewiewną koszulkę z krótkim rękawem przewraca stronę za stroną.
Wokół rozlega się śpiewny, cudowny norweski świergot i płynące zewsząd uśmiechnięte hei.
Uwagę zwraca rozmowa dwóch mężczyzn. Ale jaka to jest rozmowa! Młody, może dwudziestoletni chłopak siedzi na ławce i ma zaplecione na piersiach ręce. Starzec, być może osiemdziesięcioletni stoi przed nim i drapie się po łysej głowie. Rozmawiają dosyć długo.
Posiedzę tu jeszcze chwilę. Popatrzę. Ponapawam się nowym światem. Już ją kocham, tę Norwegię.
Piszę tę historię w mojej ukochanej Sobótce leżącej u stóp magicznej góry Ślęży, która jest dla mnie centrum wszystkiego. To miasteczko przypomina mi w pewnym sensie Norwegię, bo jest ono jak fjord.
W zależności od kaprysów natury fjord potrafi być zimny, złowieszczy i odpychający — dzieje się tak wtedy, gdy pogoda jest wietrzna, pada deszcz, a niebo jest zasnute chmurami. Jednak ten sam fjord potrafi być cudowny, pełen ludzi i miłości — dzieje się tak w piękny dzień. I taka jest Sobótka.
Podobieństwo między miasteczkiem pod Ślężą a niezwykłością Norwegii widać najlepiej na przykładzie pasjonatów, których dzieli tysiące kilometrów, ale łączy miłość do… piwa!
Hen, na leżącym tuż pod biegunem północnym archipelagu Svalbard, gdzie surowe warunki nie pozwalają na grzebanie zmarłych, piwo sprzedawane jest na kartki, a niedźwiedzie chodzą po ulicach, górnik Robert Johansen wraz z przyjaciółmi z pracy uruchamia browar.
Mniej więcej w podobnym czasie Bartłomiej Bogdański wraz z przyjaciółmi uruchamia w Sobótce browar rzemieślniczy. Z pomocą pani Zuzanny Wierzbickiej, lokalnej legendy piwowarstwa odtwarza zapomniany smak produkowanego tutaj kiedyś piwa spożywanego w ilościach przemysłowych.
Ten zbiór dzikich, i tych mniej dzikich historii z lat spędzonych w Norwegii jest zapisem moich obserwacji dotyczących tego kraju i jego obywateli. Mogą zdarzyć się pewne odchylenia od oficjalnych danych statystycznych, może niektórych historycznych, ale też nie napisałem tej książki jako publikacji naukowej. To moja prawda. Moje wspomnienia i moja Norwegia.
Zapisuję te chwile, by zachować je głównie we własnej pamięci. Zdaję sobie sprawę, że czytając tę książkę masz ukształtowany obraz Norwegii. Przez telewizję, internet, filmy, własne wyobrażenia. I chcesz, aby te wyobrażenia były prawdziwe. Tyle, że tak jak nie da się sprowadzić nas, Polaków do jednego stereotypu tak nie da się tego zrobić z Norwegią i jej mieszkańcami. Tak naprawdę wszystko zależy od kontekstu.
Możesz nauczyć się na pamięć skandynawskich zwyczajów, lecz nadejdzie moment, w którym zmierzysz się z rzeczywistością i tylko od twojej otwartości zależy jak rozwinie się zdarzenie, w którym weźmiesz udział. Możesz czytać o danym miejscu, obejrzeć na jego temat program telewizyjny, a nawet wyjechać na wycieczkę, ale umówmy się — nic nie wiesz na ten temat. Nie wiesz, bo i skąd? Jedziesz na wycieczkę i chcesz odhaczyć obiecane w programie atrakcje. W końcu wypielęgnowałeś w sobie określony obraz, a wizyta ma to potwierdzić. Ewentualne odchylenia od wyobrażeń możesz zrzucić na karb szoku kulturowego lub uroku miejsca.
Dopiero kiedy zamieszkałem wśród Norwegów i zacząłem z nimi pracować, udało mi się ich poznać, ale nie od razu i nie do końca. Norwegowie są nieufni, mimo iż sprawiają odwrotne wrażenie.
Norwegia to kraj kontrastów. Miejsce, w którym w ciągu dnia doświadczysz czterech pór roku. To ludzie, którzy choć mają problem, aby otworzyć się na ciebie, pomogą ci bez wahania. Ale nie chcą mieć z tobą zbyt wiele wspólnego.
To, co mówię może wydawać się absurdem, ale im bardziej będziesz zgłębiać te opowieści, tym bardziej nabierzesz pewnego wyobrażenia o Norwegii, Norwegach i… Polakach.
Norwegia to z trudem ukrywana pogarda wobec cudzoziemców, a była premier Erna Solberg w rozmowie z gazetą „Nettavisen” przyznała, że w jej kraju istnieje strukturalny rasizm:
Jeśli zwrot ten oznacza, że jest w kraju system, nawet stworzony w sposób niezamierzony, który sprawia, że ludzie czują iż są pozbawieni równych szans ponieważ mają inny kolor skóry, pochodzenie etniczne, religię lub inne nazwisko — to tak, taką sytuację znajdujemy w naszym społeczeństwie. To też kwestia zadania sobie pytania o to, jakie uprzedzenia wszyscy mamy w sobie — uprzedzenia, których nawet sami nie jesteśmy świadomi. (Nettavisen, 13.05.2021 rok)
Moje doświadczenia z tymi ludźmi są pełne sprzeczności.
Mimo wszystkich głupot, wykluczających się przepisów, niekompetencji urzędników oraz utrudnień wobec obcokrajowców nie widzę lepszego miejsca do życia.
Państwo nie wtrąca się w życie, choć Polacy nie bez powodu mówią, że Norwegia to państwo opresyjne i reguluje niemal wszystko. Może dlatego, że praktycznie każda dziedzina życia jest określona przepisami.
Uważam się za spostrzegawczego, lecz musiało minąć trochę czasu nim zauważyłem, że Norwegowie żyją z sobą, ale obok siebie. Wystarczy podejść do przystanku autobusowego i zaobserwować milczących, unikających kontaktu z sobą ludzi.
Z drugiej strony są strasznymi gadułami, ale są to rozmowy o niczym. Taka wata słowna, która ma zakończyć niepotrzebnie zadzierzgnięty dialog. To dziwne w kraju, w którym od dzieciństwa ludzie uczeni są zespołowości.
Nieważne czy jesteś Norwegiem, Polakiem, Somalijczykiem, Syryjczykiem (choć niemiecki fizjoterapeuta Robert ma na ten temat odmienne zdanie), państwo wspiera rozwój, pomaga tobie i twojej rodzinie.
Norwegia jest rasistowska, niekonsekwentna, dziwaczna, biurokratyczna, droga, depresyjna, wkurwiająca, zacofana, naftowa z jednej strony oraz przyjazna, nowoczesna, współczująca, socjalna, ekologiczna i piękna z drugiej.
To moja Norwegia. Oswojona.
Daleko i blisko
Zazdroszczę Norwegom. Nie są specjalnie rozgarnięci, świata poza telefonem nie widzą, jadą ksenofobią na kilometr, otępiają się snusem, piją na całego, polują na wieloryby, w wigilię jedzą rozpuszczoną suszoną rybę i ryćkają się z kim popadnie.
A jednocześnie żyją w blasku legendy o wikingach, zimnej północy, zorzy polarnej, surowym życiu oraz życiu zgodnemu z wewnętrznym „ja”. Przy okazji nie przeszkadza im, aby zwrócić ci publicznie uwagę, gdy według nich zbytnio odstajesz od otoczenia, stajesz się „zbyt mądry”, a twój rozwój osobisty opiera się na kształtowaniu indywidualizmu. Zajmę się później tym tematem, bo w historii Norwegii istnieje specjalne prawo, zwane „Prawem Jante” regulującym zachowania społeczne Skandynawów.
Nie interesuje ich świat chyba, że świat zainteresuje się nimi. Uważają za gruby nietakt gdy usłyszą, że to Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę, a przecież wg nich prawda jest zupełnie inna! W końcu to ich Leif Eriksson pięćset lat wcześniej przepłynął Atlantyk i dopłynął do Nowej Ziemi!
Norwegowie nie lubią niewygodnych tematów podważających ich pielęgnowany wizerunek, w myśl którego ich ojczyzna jest najbardziej przyjaznym do życia krajem na świecie.
Dlatego też unikają rozmów o swoich problemach, a niewygodne sprawy pomijają milczeniem. O ile z chęcią sprowadzają naszą katastrofę smoleńską do kwestii ilości wypitej przez pilotów wódki, o tyle nie są już skorzy do żartów z Breivika, który zamordował siedemdziesięciu siedmiu rodaków. Unikają również żartów na temat trwających od tysiąc dziewięćset pięćdziesiątego czwartego roku gwałtów na dzieciach w miejscowości Tysfjord.
Myślę, że norweskie władze zbyt szybko chcą stworzyć nowoczesne społeczeństwo bez uwzględnienia dotychczasowego modelu tożsamości opartej na swego rodzaju odrębności. Pamiętajmy, że norweskie społeczeństwo żyło odizolowane od reszty świata pogrążone w biedzie, przemocy domowej, alkoholizmie, a przy tym wszystkim starające się za wszelką cenę pielęgnować chrześcijański model życia. Zwrot „za wszelką cenę” jest tu istotny.
Co innego hodowanie nowoczesnego społeczeństwa, jak sobie wymyśliły władze, a co innego wyrośli w określonej tradycji i systemie społecznym ludzie potrzebujący czasu, by dojrzeć do zmian.
Norwegowie zawsze żyli z boku i nie bez powodu trzymają się poza Unią Europejską. Nie przejmują się, że ich własne standardy nie wytrzymują porównania z europejskimi normami, ale wiecie — to ich miejsce na ziemi i urządzają je w najlepszy do siebie sposób. Na tej odrębności — a nawet demonstrowanej z dumą zaściankowości — Norwegowie oparli swoją tożsamość narodową.
Lubię historie, w których docieram do „strefy zero”, do miejsca, gdzie wszystko się zaczęło. W odległej przeszłości znajduję przyczynę współczesnych zachowań, w których nawet milczenie na niewygodne tematy staje się zrozumiałe.
Ucz się Norwega, zanim Norweg nauczy się ciebie
Nie ma jednego klucza pozwalającego ogarnąć ten kraj i jego ludzi. Podobnie jak nie ma jednego standardu określającego nas, Niemców czy Francuzów.
I jasne, są pewne cechy właściwe dla danej nacji, ale na przestrzeni lat zaszło tyle zmian i powstało tyle nowych czynników kształtujących społeczeństwa, że nie jesteśmy w stanie jednoznacznie określić charakterystycznych cech narodu: rozwój mediów, a szczególnie internetu, wolność podróżowania, emigracja, czy… miłość. Wszystko to sprawia, że powstaje nowy, wciąż zmieniający się wzorzec zachowania. I rację ma tu przysadzisty, siwy Ole z rzadką brodą, sprzedający ryby, homary, muszle, ośmiornice, czy jeżowce bezpośrednio z kutra w porcie Ravnkloa znajdującym się w centrum Trondheim:
— Mój przyjacielu, przenikanie sie kultur jest dobre, a nawet potrzebne. Ucząc się nawzajem stajemy się lepszymi ludźmi — mówił pakując w papier piękny okaz świeżo złowionego Ørreta czyli pstrąga łososiowego.
Te pozytywne dziwactwa połączone z kształtowaną na przestrzeni lat kulturą tworzą coś unikalnego. Powiedziałbym nawet, że typowo norweskiego.
Kiedy będziesz rozmawiać z tubylcem, nie zdziw się wydawanym przez niego dźwiękiem zapowietrzającego się człowieka. Takiego „A!” na gwałtownym wdechu, jakby cierpiał na astmę. Nie przejmuj się, nie bój, nie uciekaj. Jest to normalna reakcja, która ma wykazać zainteresowanie twoją historią. Najzabawniejsze jest to, że śmiejąc się z tego nawyku sam go nabierasz.
Nieodłącznym elementem skandynawskiej, a więc i norweskiej kultury, jest hygge. Wystarczy, że nadejdzie jesień, a Norwegię opanowuje świeczkowe szaleństwo. Różne kształty, zapachy i kolory. Atmosfera robi się przytulna, kobiety żeńskie i męskie jak szalone pieką ciasta i chleby, opróżniając kolejne butelki wina.
W tym miejscu należy ci się wyjaśnienie dotyczące określenia „kobiety żeńskie i męskie”, ale odnosi się to praktycznie do każdej absurdalnej sytuacji, jaka ma miejsce w tym kraju. Wolność i nakaz poszanowania indywidualnego wyboru stały się norweskim absurdem, z którym nie dyskutuje się, bo po co wchodzić w spory. Po prostu przytakujesz i idziesz dalej. Nawet wtedy, gdy Jon ogłosi, że od poniedziałku do środy jest Ritą i należy to uszanować.
Skąpstwo Norwegów jest legendarne. Ci posiadacze małych mieszkań za miliony koron zapożyczają się tylko po to, by wyjechać na drogi coraz nowszym modelem Tesli, jednocześnie potrafią przejechać dwieście kilometrów do Szwecji, by kupić piwo tańsze o parę koron.
Zadziwiające są ich obyczaje kulinarne. Mają świetne ziemniaki, pyszne mięso z łosia, dorsz z patelni to niebo w gębie, a jagody i grzyby są niesamowite. Tylko co z tego, skoro wolą zażerać się pizzą Grandiosa, a w piątki wpychają w siebie fasolę, kukurydzę, mielone mięso w placuszkach i jeszcze nazywają to tacos.
Norwegowie strasznie narzekają, w czym bardzo nas przypominają: że złe drogi, że drogo, że cudzoziemcy, że łosoś nie ten co kiedyś, że pieniądze z ropy są źle wydawane… Jednak jeśli ty — cudzoziemiec — nieśmiało skrytykujesz krainę wiecznej szczęśliwości będą oburzeni, że nie smakuje ci lutefisk, że rzygasz po fiskekake, a po ich drogach nie da się jeździć.
Większość lekarzy uważa, że wszystko możesz wyleczyć kombinacją trzech leków: ćwiczeniami fizycznymi, łykaniem paracetamolu i zażywaniem tranu. A jeśli umierasz z bólu? No cóż, to część istnienia, musisz nauczyć się z tym żyć. A potem i tak kończy się podawaniem opioidów.
Znacie powiedzenie „wyszedł po angielsku”? Coraz częściej można mówić: „wyjść po norwesku”. Siedzisz z norweskimi kumplami w knajpie, którzy nagle tajemniczo znikają. A oni po prostu poszli sobie do domu czy do innej knajpy, z której mogą się równie widowiskowo ulotnić.
Czy wiedzieliście, że Norwegowie wymyślili farbę w sprayu, spinacz do papieru, slicer do sera, a sushi z łososia w japońskiej kuchni to właściwie ich robota? Z kolei bez norweskiego dorsza nie istniałoby portugalskie bacalao?
Zawsze kiedy byłem na zakupach w Ikei zastanawiałem się skąd biorą się dziwaczne nazwy mebli. Jednak teraz wszystko ma swój sens. Sofy czy półki na książki biorą swoje nazwy od szwedzkich miejscowości; łóżka, garderoby i meble w przedpokojach noszą swe nazwy na cześć norweskich miast; z kolei nazwy dywanów mają swój duński rodowód. I na koniec Finlandia, z której wywodzą się nazwy stołów w jadalniach oraz krzeseł.
Z zazdrością patrzyłem na rozmawiających obcych sobie ludzi. Witających się z sobą kilka razy dziennie, a i tak im mało. Mieszkańcy, niezależenie od wieku, zawodu i pozycji społecznej zwracają się do siebie po imieniu i jest to naturalne.
Nie zdziw się, gdy podczas wizyty w urzędzie usłyszysz następującą rozmowę petenta z urzędnikiem:
„Siema, co słychać koleś?” A koleś, znaczy urzędnik: „No bomba ziom, jak po weekendzie?” „Fantastycznie, gdyż spędziłem upojną noc z twoją żoną ha, ha, ha”. „O widzisz, a jak wróciłem od twojej matki, zastanawiałem się, dlaczego taka zmęczona ha, ha, ha, ha”.
I zaczyna się rozmowa o wszystkim i o niczym a ty zastanawiasz się, co się tu właśnie stało?
Słyszeliście zapewne o żyjących na arktycznej północy Samach, którzy mają monopol na wypasanie reniferów i są kimś w rodzaju Indian. Tyle, że Indianie mają kasyna, a Samowie bydło, które jest kastrowane bardzo praktyczną metodą; wyspecjalizowany Sam odgryza samcom nabiał.
Mało kto wie, że jedną z atrakcji turystycznych w Norwegii jest Trollpikken; Kutas Trolla czyli masyw skalny przypominający sami już wiecie co. Znajduje się niespełna sto kilometrów od Stavanger, w pobliżu miasta Eigersund. Zatem jeśli planujecie odwiedzić nieodległe Preikestolen, nie zapomnijcie o tej atrakcji.
Zresztą jej historia to opowieść o ludziach. Wkrótce po tym, jak władze Eigersund ogłosiły nową atrakcję turystyczną, ktoś spektakularnie zniszczył kutasinę. Jak wykazało dochodzenie, sprawcy użyli maszyny wiertniczej i długich wierteł, dzięki którym wystająca część skały odpadła.
Niezrażone władze zrekonstruowały członka, który dziś pręży się dumnie i obwieszcza światu swój nowy wygląd. Niemniej to ciekawa sytuacja, która pokazuje, że ci nowocześni Norwegowie jednak są podzieleni i protestują przeciw wykorzystaniu rubasznej seksualności w promocji ich regionu.
Kutas Trolla był również elementem w kampanii wyborczej. Podczas jej trwania jedna z kandydatek, pani Hadia Tajik, siadła dumnie na skalnym dyszlu i w ten sposób rozpoczęła debatę na temat tradycyjnych norweskich wartości.
Zawsze są jakieś początki
Moja Norwegia rozpoczęła się jeszcze w Polsce, gdy zobaczyłem w internecie ogłoszenie o pracę. Największa norweska agencja zatrudnienia, którą od teraz będziemy dla niepoznaki nazywać… Agencją zamieściła ogłoszenie, iż poszukuje zbrojarza, który zazbroi Bergen i okolice.
Zbrojarzem byłem bo musiałem, a był to w Polsce beznadziejny czas. W latach dziewięćdziesiątych nie istniało pojęcie płacy minimalnej, bezrobocie wybijało poza skalę, a warunki socjalne uważano za wymysł komuny. Brało się pracę, jaka była i za wykonanie której w ogóle płacili.
„Piękne” to były czasy i nie zapomnę ich nigdy. Nigdy wcześniej nie zniszczyłem tylu własnych ubrań, bo pracodawcy wymagali ich jako stroje robocze. W życiu nie wypiłem tylu alkoholowych wynalazków przed pracą, w jej trakcie i po jej zakończeniu. Nalewało się takiej berbeluchy do dolnej krawędzi ucha kubka, szybko wypijało, krzywiło z obrzydzeniem i piło aż oko suche dno kubka ujrzało.
Zdarzało się, że Nadcieśla Kopytko podawał na zagrychę gorzką czekoladę, bo legenda ludowa głosiła, że jeśli po wódce skonsumujesz to dobrodziejstwo, woń alkoholu ulotni się i ewentualny nalot ze strony pracodawcy skończy się niepowodzeniem.
Dzień rozpoczął się jak zwykle — trunkiem lanym do dolnej krawędzi ucha. Chlup! Grzdyknij, beknij, odkrztuś. Powtórz.
Dwie gorzkie czekolady później otworzyły się drzwi. Wszyscy zmrużyli oczy i w milczeniu ssali tafelki czekolady. Do wnętrza wtargnęło światło słoneczne i podmuch rześkiego powietrza. Kopytko mrugnął porozumiewawczo okiem dumny z siebie, że zapobiegł ewentualnej wpadce.
— Panowie, czuję alkohol — rzekł szef. Nawet nie był oburzony, bo spodziewał się tego widoku. Może dlatego kiepsko płacił, bo pozwalał pracownikom pić.
Powiódł po nas wzrokiem i ocenił dzisiejsze straty osobowe.
— Prosiaczek — zwrócił się do Krzysia, który jako jedyny zajadał się jedzonym łyżeczką gulaszem angielskim z puszki — skończ zażerać się tym gulaszem angielskim z puszki, przebierz się…
— Ale ja jestem przebrany — odparł z pełną gębą Krzysio.
— Przebierz się w prywatne ciuchy…
— No właśnie w nich jestem!
— …i idź do domu.
Prosiaczek miał pecha. Czy pił czy nie, wyglądał tak samo. Faktycznie dziś nic nie wypił.
— Teraz to się napiję — zakończył spijając to, co zostało w kubkach.
— A reszta do roboty! — zawyrokował szef, po czym nalał do dolnej krawędzi ucha i duszkiem wychylił, chwycił dwa tafelki gorzkiej czekolady, wziął je do ust i ssąc wyszedł.
Wielu cieśli, zbrojarzy, operatorów dźwigów opowiadało o pracy na eksporcie, jak nazywali pracę w innych krajach. Słuchaliśmy historii o wydarzeniach, które się wydarzyły i tych, które nie miały miejsca. Zresztą nasz szef spędził za granicą wiele lat. Po powrocie do kraju założył firmę i zatrudnił w niej w większości swoich kumpli, z którymi pracował na niemieckich budowach.
I wtedy pojawił się Antoni. Wysoki, spokojny, w naprawdę fajnym ubraniu roboczym. Fajnym, bo własnym.
Ten człowiek był dla mnie jak objawienie. Alkohol przestał smakować, a najlepszą strawą były opowieści Antoniego o Norwegii: socjal, ciepły posiłek, dobre pieniądze, częste przerwy, julebordy (czyli świąteczne spotkania dla pracowników), o które wstydziłem się spytać, bo nie chciałem wyjść na prostaka.
Historii o pieczonej łapie niedźwiedzia podawanej na jednym ze wspomnianych julebordów słuchałem jak prawd objawionych przez hinduskiego stoika i nie przyszło mi do głowy, że ten niedźwiedź musiałby mieć kilkanaście łap by wykarmić kilkudziesięciu robotników, bo tylu było na budowie zbrojonej przez Antoniego.
W sumie lata później mało kto wierzył, gdy opowiadałem jak smakuje serce renifera, polędwica z łosia, barani łeb wraz z jego jadalnym okiem, rozpuszczona w ługu ryba, pieczony głuszec czy stek z wieloryba. O legendarnym sztokfiszu wzbudzającym odruch wymiotny jeszcze przed spożyciem nie wspomnę.
Były to czasy, w których o smartfonach jedynie się czytało, a internet był dostępny w kafejkach internetowych — były to wynajęte salki, w których naprędce sklecone ze wszystkiego komputery podłączało się do sieci, a właściciele tych przybytków zarabiali na wynajmie sprzętu na określony czas. Wchodziłeś do kafejki, płaciłeś za godzinę i z wypiekami na twarzy szukałeś ogłoszeń pracy w Norwegii oraz wysyłałeś niezgrabnie sklecone cv znajdujące się na nagranej wcześniej płycie CD. Takie to były czasy.
Możesz nie wiedzieć bo i skąd, że zanim wziąłem się za budowlankę, byłem finalistą polskiej edycji międzynarodowego konkursu scenariuszowego, a mój scenariusz pt: „Czas ludzi cienia” znalazł się w czołowej dwunastce. Napisałem też scenariusz o walkach z UPA i akcji „Wisła”, w międzyczasie pisałem dla jednego z portali filmowych, a w rodzinnym mieście uruchomiłem nieformalną grupę twórców oraz pismo ich publikujące. Cztery lata z rzędu byłem nominowany do tytułu „Lubinianina Roku”. Oprócz tego dla Cezarego Pazury wymyśliłem oprawę premiery jego filmu „Nienasycenie” opartego na powieści Witkacego o tym samym tytule.
Niestety rzeczywistość skrzeczała, a żyć z czegoś trzeba. I stajesz przed prostym wyborem: robisz co kochasz bez gwarancji zarobku, albo idziesz do pracy w branży, która jest dla ciebie tak naprawdę obca, bo nie masz wyjścia. I tak stało się ze mną. Czas mijał, kolejne budowy i rodzaje alkoholi gościły w moim życiu. Zastój i poczucie przegranego życia stawały się codziennością.
Na szczęście w moim życiu zagościł Antoni i jego norweskie przygody oraz kafejka internetowa.
Nie pamiętam, ile „cefałek” musiałem wysłać, ale było ich wiele. Tygodnie ułożyły się w miesiące, zanim zadzwonił telefon. Nieznany numer sprawił, że z drżeniem kciuka odebrałem połączenie.
— Dzień dobry, tu pani jakaś tam, dzwonię z firmy Agencja, czy rozmawiam z panem Przemysławem?
— Tak, oczywiście. — ledwie maskowałem radość.
— Mam właśnie przed sobą pańskie CV, które przyznam, jest takie i owakie. — Miała zapewne na myśli to, że zbrojarz ma za sobą przeszłość scenariuszową.
— Tak, tak — odparłem przejęty.
— Czy możemy zamienić parę słów po angielsku?
Jasne, uczyłem się angielskiego i byłem pewny swoich umiejętności, ale rozumiecie — to była rozmowa o pracę w raju z opowieści Antoniego w fajnym kombinezonie roboczym, co będzie, jak się zapowietrzę?
Zakląłem w myślach po francusku nie znając tego języka, mimo iż uczyłem się go cztery lata.
— Of course — rzuciłem odruchowo.
Lekko nie było, aż pani taka i owaka rzekła:
— Chciałabym zaprosić pana do Warszawy, gdzie znajduje się nasza firma.
— Oh, yes, of course — rzuciłem bezmyślnie.
— Prosiłabym, żeby zabrał pan dokumenty, które przydadzą się do rekrutacji, w tym proszę o przygotowanie numerów telefonu do osób, które mogłyby posłużyć jako rekomendacje.
Co? Spytałem w myślach, a ona chyba to usłyszała, odpowiadając:
— Proszę się nie martwić, system rekomendacji jest standardem na norweskim rynku pracy. Tak, że prosiłabym o przygotowanie tegoż?
Czegóż? — pytam w myślach.
— Zanim się rozstaniemy… zanim się rozstaniemy, proponuję spotkanie w przyszłą środę. Adres i godzinę podam panu w mailu.
— Jasne, nie ma problemu. — w tym momencie zdałem sobie sprawę z tego, że nie tylko przeszedłem pierwszy etap rekrutacji, ale nie mam po co wracać do pracy i do Antoniego w fajnym kombinezonie, bo przecież środa to już za parę dni, a dziś jest piątek po południu!
— Doskonale, panie Przemysławie. Zatem wysyłam informacje dotyczące spotkania oraz informator o pracy w Norwegii. Szok kulturowy i takie tam cudowności. Czy ma pan do mnie jeszcze pytanie, a może pytania?
— Nie, dziękuję serdecznie.
Rozłączyłem się. A zatem najgorsze przede mną.
Dziś wyjazd do Norwegii jest prosty. Wchodzisz na fejsbukową grupę poświęconą pracy w NO, piszesz wiadomość prywatną, albo wymawiasz w komentarzu pod ogłoszeniem zaklęcie „priv”, opowiadasz rekruterowi bajki, który również opowiada ci bajki i zamawiasz bilet.
Kiedyś trzeba było jechać nocnym pociągiem do stolicy, znaleźć podany przez pracodawcę adres, bo nikt wtedy nie myślał o Mapach Google, i w ogóle mało kto słyszał o Google. Potem, jak już znalazłeś ten biurowiec, trzeba było znaleźć odpowiednie piętro i salkę. A wyglądało to tak.
Siedziało w tej salce już kilku mężczyzn jak się wkrótce okazało, elektryków. Początkowo myślałem, że to grupa znajomych, jednak tacy oni znajomi dla siebie, jak ja dla ich. Poznali się w tym pomieszczeniu, a prym wiódł przeszło pięćdziesięcioletni oblech, który z jakiegoś powodu przekonany był o swojej wyjątkowości. Znacie ten typ określany mianem wuja z wesela, który jak popije, staje się wzorem wszelkich cnót, erudytą, doradcą? Takim, którego po trzech minutach macie ochotę uspokoić siekierą? To był ten typ.
Spotkanie było połączone z czymś na wzór szkolenia. Było tak istotne, że nic nie z niego nie pamiętam. Kiedy ogłoszono przerwę miła pani, która stała się obiektem niesmacznych żartów wujasa, rzekła:
— Panowie, zanim udacie się na przerwę, prosiłabym o pozostawienie dokumentów, które skserujemy, a następnie każdego z panów poprosimy osobno na rozmowę dotyczącą wyjazdu.
Oczywiście wujas podniósł się z krzesła i drobiąc kroczkami oraz wyginając obłe cielsko na wszystkie strony, podszedł do pani, oblizał usta, mrugnął i uśmiechnął się lubieżnie. Tu chyba nastąpiło zmęczenie materiału, gdyż pani odrzekła:
— Panu już uprzejmie dziękuję.
Wujas zastygł w uśmiechu, ale nie w takim, o który mu chodziło. Chyba zdał sobie sprawę, że został uspokojony, wyjaśniony i pożegnany. Oblizał się i wyszedł bez słowa.
Rozmowa, którą przeprowadzono ze mną była w zasadzie kopią telefonicznej rozmowy tyle, że odbyła się w języku angielskim plus dokumenty. Miałem mieszane uczucia. Nikt nie udzielił mi konkretnych informacji dotyczących miejsca pracy, jej warunków, nie było żadnego szkolenia związanego z norweską branżą budowlaną.
Rozmówczyni uśmiechnęła się do mnie i powiedziała:
— Panie Przemysławie, w piątek, a najpóźniej w poniedziałek zadzwoni do pana nasz pracownik z ośrodka we Flaszarach.
Uniosłem głowę i wydawało mi się, że podniosłem brew.
— Flaszary to nasz ośrodek szkoleniowy. Odbędzie się tam tygodniowe szkolenie, podczas którego dowie się pan wszystkiego o miejscu pracy, podpiszemy wstępną umowę i skierowanie do pracy w Norwegii, dokonamy wszelkich formalności związanych z procedurami i w ogóle z liturgią.
W odpowiedzi zrobiłem dziubek i rzekłem najbardziej obojętnie, jak tylko mogłem:
— Oczywiście.
— Do zobaczenia. — uśmiechnęła się i podbródkiem wskazała drzwi.
— Oczywiście — odrzekłem. I wróciłem do domu.
Tydzień później wysiadłem z busa firmy „Szwagropol”, który kursował co pół godziny z Krakowa do Zakopanego. Flaszary znajdowały się mniej więcej w połowie drogi, a kierowca zatrzymywał auto tylko na wyraźnie żądanie pasażera. Dalsza droga do ośrodka była bardzo prosta, ale już jej nie pamiętam, było już ciemno i zimno. W sumie połowa listopada, więc było brzydko. Pamiętam tylko wąską drogę i zabudowę rodem z baśni fantasy, a zatem było przyjemnie i tylko smoków oraz czarowników brak.
Och, kogo tam nie było! Powitał mnie wydalony z Norwegii kierownik ośrodka o imieniu Darek. Jego cudownie nalaną twarz nieustannie wykrzywiał grymas uśmiechu. Był również Darek numer 2, który — jak twierdził — dostarczył rozkoszy każdej obywatelce Islandii, a ponieważ jest to kraj niezbyt zaludniony, wkrótce zabrakło obywatelek, którym mógłby w ten nietypowy sposób pomóc.
Był też Gullrot, który miał szesnaście busów i hurtownię pasztetów w puszkach, ale z jakichś powodów chciał zacząć od nowa.
Był i Mariusz, piękny i wysoki Mariusz, który miał tak wielką potrzebę błyszczenia, że już w pierwszym dniu pobytu błyszczał otrzymanym w prezencie siniakiem z jakiegoś powodu umieszczonym pod okiem. Z tego też powodu nadaliśmy mu pseudonim „Sunshine”.
Ośrodek we Flaszarach był jak mały Hogwart dla szaleńców. Każdy wydawał się miły, ale wiedziałeś, że wystarczy iskra, by coś wybuchło. Miało się wrażenie, że tak, jak łatwo się tu weszło, tak łatwo wyjść stąd się nie da..
Oprócz cowieczornych zajęć z pijaństwa program szkolenia obejmował zajęcia z kultury norweskiej, zwyczajów panujących na budowach, jak również szkolenia z pierwszej pomocy i podstawowych norweskich zwrotów przydatnych w miejscu pracy. A zatem coś, co w naszym mniemaniu było kompletnie nieprzydatne w naszej pogoni za koroną.
Na szczęście tydzień minął szybko, zrobiono nam zdjęcia do kart budowlanych, atestów, przedstawiono umowy o pracę i zapowiedziano, że pojedziemy do Bergen, które podobno jest bramą do fjordów. Po skromnym śniadaniu pożegnaliśmy się i wróciliśmy do domów.
Mijały miesiące. Nie było tygodnia, bym nie dzwonił do Flaszar lub Warszawy. Bez efektu. Jak niepyszny wróciłem do pracy na budowie, na której nie było dnia bez niespodzianki. Na przykład urodzin Andrzeja, który rozpoczął dzień kielichem na budowie, a zakończył lizaniem połamanych żeber we własnym mieszkaniu. Posłuchajcie.
Andrzej rozpoczynał dzień pracy słuszną porcją berbeluchy własnej produkcji nalewanej w butelki z podrabianą etykietą „Smirnoff Black”.
Tym razem było inaczej, gdyż tego dnia ukończył czterdzieści siedem lat, zatem słuszna porcja przybrała rozmiar pół litra, a wkrótce kolejne pół. Tak przygotowany wyszedł z baraku. Na zewnątrz musiał panować mocny wiatr — strasznie wiało, choć tylko nim.
Ruszył na stanowisko pracy. Doczłapał do brygady szalującej ścianę. Mozolnie wchodził po ankrach spinających czterometrowe szalunki, a kiedy zadowolony z siebie dotarł na pomost runął w dół, aż chmura kurzu się uniosła. Zaniósł się śmiechem, krzyknął: „koledzy, żyję!” oraz uniósł kciuk.
Jak to przeżył, nie mam pojęcia. Mówią, że ciało pijaka jest gumowate, kości inaczej się układają i takie tam dziwne opowieści. Według mnie tajemnica tkwi w ewolucji. Andrzej jest trochę podobny do małpy, a te są niezwykle zwinne, więc coś po przodkach pozostało.
Otrzepał się, zaśmiał, charchnął krwią i krzyknął „Ha! Ladaco!” Dał paluszkiem znak, by wszyscy poczekali, on zaraz wróci. Nikt nie zwracał na niego uwagi; w końcu był tylko pomocnikiem. Tacy są zawsze do zastąpienia, co bardzo szybko okazało się prawdą.
Aby to udowodnić postanowił pójść do baraku po kolejną flaszkę berbeluchy jednak z jakichś powodów uznał, że pójdzie inną drogą, którą określmy jako „czarny szlak”, lecz w tym przypadku nie chodziło o czarną etykietę butelki z magicznym płynem. Polegał on na tym, że nieopodal był element stropu, potem pusta przestrzeń — połączona z jakichś niejasnych powodów wąską i chybotliwą deską — w którą jeśli wlecisz, to już raczej nie wylecisz, i dopiero później kolejny element stropu.
Jak pomyślał tak zrobił i tylko takie dziwne „I!” świadczyło o tym, że deska po której szedł okazała się węższa, niż się mu wydawało. W ostatniej chwili chwycił wystający pręt. Z trudem wygramolił się, a głupkowaty uśmiech na jego zakrwawionej twarzy kazał zastanowić się, czy ten człowiek miał świadomość, że niemal zginął. Takie to były urodziny.
Dwa tygodnie później, gdy już pracował z nami kolejny pomocnik, spotkałem Andrzeja na mieście. Uśmiechnął się na mój widok i na pytanie co będzie teraz robił, odpowiedział:
— Wiesz co, Przemuś, chyba wrócę do ściągania haraczy…
— Andrzejku, ty skarpetki nie jesteś w stanie ściągnąć bez bólu, a haracz chcesz ściągnąć? Gdybyś poszedł na grzybobranie, wszystkie borowiki świata miałyby radość na twój widok, bo nie byłbyś w stanie schylić się po nie!
— Chuj tam z grzybami Przemuś. Ale ściąganie haraczu to psychologia — odparł z miną Andrzejka, który zjadł wszystkie rozumy, a na poparcie swych słów skierował paluszek wskazujący na swój siny łeb.
— Andrzejku ściąganie haraczu to przestępstwo, nie psychologia.
Gestem dłoni wskazał na ławkę, na której siedliśmy. Pomilczeliśmy parę minut wpatrzeni w powietrze. W końcu rzekł:
— Patrz, Przemuś, a mogłem już szykować się na emeryturę… ech… człowiek takie głupoty w życiu robi…
Spojrzałem na niego, nie rozumiejąc nic z tego, co mówi.
— Kiedy przyjechałem do Lubina, poszedłem do kopalni… To znaczy miałem iść do kopalni…
Zaczęło mi się przejaśniać. W końcu mój ojciec w wieku 48 lat przeszedł na emeryturę, gdyż był górnikiem.
— …byłem już w kadrach, wszystkie formalności załatwiłem- kontynuował. — To było w piątek, a w poniedziałek miałem stawić się do pracy na Polkowicach Wschodnich.
Koniec fragmentu
