Diddly Squat, tomy 4–6: GOAT ebook

Felietony z niniejszej książki ukazały się pierwotnie w rubryce Jeremy’ego Clarksona w „Sunday Timesie”. Kolejne wieści ze świata według Clarksona można znaleźć co tydzień na łamach „Sunday Timesa”

Lato

Czas na strusie

Tak, to kompletna katastrofa. Zeszłego lata upał i susza trwały tak długo, że ziemia zrobiła się twardsza niż granit z domieszką diamentów. Gdybym wystrzelił w nią przeciwbunkrowy pocisk Hellfire, zrobiłby w niej co najwyżej płytki dołek. A kiedy wreszcie spadło dość deszczu, żeby dało się zasiać rzepak, pchełka rzepakowa była już tak wygłodniała, że zeżarła wszystko za jednym posiedzeniem.

Musieliśmy więc spisać na straty 3 tysiące funtów wydane na nasiona i zamiast rzepaku zasiać owies. Nie mam pojęcia, czy rośnie jak należy, bo nigdy wcześniej go nie siałem. Zauważyłem tylko, że kiedy któregoś wieczoru wychodziłem do pubu, był cały zielony, a gdy wracałem godzinę później, przybrał beżowy odcień aparatu słuchowego. Wszystko zdechło w ekspresowym tempie. Być może tak właśnie ma być. Ale jako człowiek spoza branży owsiankowej mam paskudne przeczucie, że jednak nie.

No i jeszcze jęczmień jary. Na kamienistych wzgórzach Cotswolds nigdy nie uprawia się go łatwo, ale ponieważ potrzebujemy tego zboża do naszego piwa Hawkstone, mimo wszystko orzemy dalej. Ale w tym roku sytuacja wygląda wyjątkowo niewesoło.

Wiosna była bardzo zimna. Być może pamiętacie. Jęczmień ruszył więc szczególnie niemrawo. Te kłosowate cosie na górze były znacznie mniejsze, niż powinny. A potem przyszedł upalny czerwiec i każda roślina wypuściła nowe pędy, które pochłaniają teraz całą energię przeznaczoną dla tych dość ważnych fragmentów z nasionami. Radosny Charlie mówi, że całkiem realnie grozi nam plon, którego słodownie nie przyjmą i który trzeba będzie sprzedać na paszę po mniej więcej trzy pensy za tonę. Kiedy pomyślę, ile w tym roku wydałem na nawóz, hamak na moje klejnoty kurczy się ze strachu, a zęby zaczynają mi się chwiać ze zmartwienia.

Wy też macie się czego bać, bo nie tylko my jedziemy na tym wózku. Wielu okolicznych rolników mówi mi, że z ich jęczmieniem jarym dzieje się dokładnie to samo, a to oznacza, że ceny poszybują w górę. I pinta lagera będzie kosztowała więcej niż średniej wielkości hatchback. Bez wątpienia jesienią gazety zapełnią się artykułami, w których wszyscy będą narzekać, że to kolejny przykład „kryzysu kosztów życia w zorientowanej na zrównoważony rozwój społeczności ciężko pracujących rodzin”. I wszyscy zwalą winę na brexit, torysów i Putina, podczas gdy prawdziwą przyczyną są zmiany klimatu.

I tak dochodzimy do pszenicy. Od czasów kosy i dziesięciny brytyjscy rolnicy uprawiali pszenicę chlebową, z której robi się mąkę na chleb. W naszym klimacie rosła doskonale i wszyscy byli zadowoleni.

Tyle że klimat się zmienił. Dlatego trzy lata temu zaczęliśmy uprawiać pszenicę durum, z której robi się makaron. Zwykle to ona porasta pola we Włoszech, Indiach, Pakistanie czy Turcji. Jest jak brytyjski instagramer. Lubi długie, gorące letnie dni. Można by więc przypuszczać, że tutaj, na sięgających stratosfery wzgórzach Oxfordshire, poniesie spektakularną klęskę.

A jednak nie. Jeśli tylko uda się przepchnąć nasiona przez postbrexitową odprawę celną w Calais – a jedynym realistycznym sposobem jest poprosić jakiegoś młodego Albańczyka, żeby przewiózł je przez kanał La Manche swoim pontonem Zodiac – durum radzi sobie tutaj znakomicie.

Według niektórych doniesień mieliśmy właśnie najgorętszy czerwiec w historii. Co oczywiście nie jest prawdą. We wczesnym eocenie było znacznie cieplej. Tak ciepło, że na Alasce żyły aligatory. Ale przyjmijmy, że niektórzy mają skłonność do lekkiej przesady, gdy mowa o zmianach klimatu, i po prostu uznajmy, że czerwiec był cudownie ciepły. Tak cudownie ciepły, że nasza pszenica durum rosła jak szalona.

Ale to jeszcze nie wszystko. W Kornwalii pewna rodzina tak dobrze radzi sobie z uprawą herbaty, że zainwestowała w zasilanego energią słoneczną robota do zbierania plonów. W Devon jakiś rolnik obsadził już hektary orzechami włoskimi i laskowymi. A w całej południowej Anglii powstają winnice produkujące zaskakująco dobre wina. Wiem, że już to czytaliście, i wiem, że w to nie wierzycie. Ale spróbujcie musującego wina Diddly Squat – wytwarzanego dla nas rzut beretem stąd – i powiedzcie mi potem, że Moët potrafi zrobić coś lepszego.

Gdybym był Kalebem Cooperem, moim młodym traktorzystą, który dopiero zaczyna karierę w rolnictwie, nie zaprzątałbym sobie głowy jęczmieniem, pszenicą ani rzepakiem. Myślałbym o pomarańczach i cytrynach. Zakładałbym sady brzoskwiniowe i budował zagrody dla strusi, a wszystkie krowy zastąpiłbym wielbłądami.

Moim zdaniem właśnie tak najrozsądniej jest podchodzić do zmian klimatu. Nie tamujcie ruchu w bogatszych dzielnicach Londynu i nie niszczcie obrazów pomarańczową farbą w proszku. A już na pewno nie wysyłajcie swoich nastoletnich dzieci na międzynarodowe zgromadzenia polityczne, żeby grzmiały tam o „ukradzionych marzeniach”. Po prostu się dostosujcie.

Czy kiedy skończyła się ostatnia epoka lodowcowa, ludzie dalej siedzieli w Kent, odziani w grube futra z jaka, i marudzili, że w menu nie ma mamuta? Nie. Zrzucili futra, przepasali biodra kozią skórą i wynaleźli chleb.

Ludzie są w tym dobrzy. Szefowie Forda nie skarżą się: „Nikt nie chce kupować naszego Modelu T. Już po nas”. Poszli naprzód. Dotrzymali kroku zmianom. A ponieważ British Leyland tego nie zrobił – przez lata uparcie produkował oryginalne Mini, a Land Rovera Defendera wręcz przez eony – został wchłonięty przez inne firmy, którym obca była birminghamska mentalność.

Nawet zwierzęta potrafią się dostosować do nowych warunków. Dziób kakadu krasnogłowej, służący do odprowadzania nadmiaru ciepła z organizmu, jest dziś większy niż jakieś sto lat temu. Legwany z wysp Turks i Caicos wykształciły krótsze tylne nogi, dzięki czemu, kiedy nadciąga kolejny z aż nazbyt częstych tam huraganów, są w stanie uczepić się drzewa przednimi łapami i po prostu łopotać na wietrze niczym flaga. Rolnicy mogą się od nich wiele nauczyć.

Koralowce też. Sir Attenborough bez przerwy powtarza nam, że wody otaczające rozmaite rajskie wyspy na Oceanie Indyjskim i Karaibach robią się zbyt ciepłe, przez co te maleńkie morskie stworzonka bledną i stają się kompletnie do niczego. No cóż, przykro mi, ale rozwiązanie jest proste: przenieście się tam, gdzie woda nie jest taka gorąca. Choćby do estuarium Humber. Wiem, że Hull nie umywa się do Malediwów, ale zawsze to lepsze niż wyginąć.

Dlatego rezygnuję z obsiewania obrzeży pól, co miało przyciągać turkawki. Przeniosły się gdzie indziej i nic na to nie poradzę. Nawet nie powinienem próbować. Zamiast tego postaram się zwabić tu ptaki, którym może przypaść do gustu nowa brytyjska pogoda. Kraski liliowopierśne. Latawce krasnogrzbiete. Papugi. Tego typu skrzydlate towarzystwo.

Chipping Tikka Masala

Dwadzieścia pięć lat temu przeprowadziłem się do Cotswolds. Moi goście z Londynu byli autentycznie zdumieni, gdy naciskali włącznik i wiejskie ciemności pierzchały. „Macie prąd!” – wołali z niedowierzaniem. Owszem. A jeśli odkręcicie tamten kurek, popłynie z niego woda pitna.

Ale zaraz potem zastrzegali, że nie daliby rady mieszkać wśród błota i strachów na wróble, bo w okolicy nie ma żadnych porządnych restauracji. I tu akurat mieli rację. Jakieś restauracje co prawda były. Jedne, nastawione na klientów świętujących rocznice i urodziny, podawały panierowane krewetki w koszyczku, z ćwiartką cytryny i odrobiną rzeżuchy, którą nazywano garnirunkiem. Inne z kolei obsługiwały głównie starszą klientelę, więc warzywa wstawiano tam do gotowania już w chwili, gdy rezerwowało się stolik.

Ale jakieś piętnaście lat temu wszystko się zmieniło. Dwoje młodych ludzi kupiło pub Kingham Plough i zaczęło tam przyrządzać rzeczy, które naprawdę chciało się włożyć do ust. Szef kuchni szkolił się w Fat Duck Hestona Blumenthala, na gwarnych niedzielnych lunchach nie było gdzie szpilki wcisnąć, a lokal bardzo szybko zdobył wyróżnienie Bib Gourmand Michelina.

Kingham Plough odniósł ogromny sukces. Tak ogromny, że inni zaczęli kupować puby i zatrudniać szefów kuchni, żeby robili zapiekankę pasterską, smażonego w głębokim tłuszczu łupacza i porządne burgery. A kiedy Londyńczycy spostrzegli, że można tu mieć wodę bez farfocli, światło nie ze świecy i przyzwoite jedzenie, zaczęli pakować manatki i na dobre się tu przenosić. Wielu postanowiło obwieścić swoje przybycie, również kupując pub.

Dziś lokali jest tyle, że mógłbym wypuścić lampion i niezależnie od tego, w którą stronę powiałby wiatr, miałbym niemal stuprocentową pewność, że wyląduje na krytym strzechą pubie i puści go z dymem. W promieniu 15 kilometrów od mojej farmy działają też trzy kluby dostępne tylko dla członków, w których przy wejściu zaklejają wam naklejką obiektyw aparatu w telefonie, a potem wożą was paskudnymi wózkami golfowymi. I nie liczę tu Soho Farmhouse. Czyli „Ch**day Inn”, jak nazywają ten przybytek miejscowi.

Klubami jednak nie zawracam sobie głowy. Nie mam potrzeby „posmakować Cotswolds” – mieszkam tutaj. Za to pubami się interesuję, i to bardzo. Dziś jest tu co najmniej tuzin naprawdę znakomitych miejsc, gdzie mogę przywalić głową w belkę, wypić pintę naprawdę znakomitego piwa (mojego) i zjeść zapiekankę pasterską. Albo łupacza smażonego w głębokim tłuszczu. Albo porządnego burgera.

W zeszły weekend w Charlbury otwarto kolejny. Nazywa się Bull i prowadzi go facet, który podbił nowojorską branżę gastronomiczną. Teraz, choć jego piwo jest okropne (nie jest moje), serwuje w swoim sielskim ogródku znakomite pieczone grzyby (te akurat są moje) całej armii oszołomionych z zachwytu byłych Londyńczyków.

Byłem tam w zeszły weekend ze znajomymi i po rozejrzeniu się po ogródku piwnym jeden z nich zauważył, że zagęszczenie ludzi z Notting Hill jest w nim większe niż w samym Notting Hill. A za kilka tygodni Carole Bamford, ta od Daylesford, czyli ekologii w wersji premium, otworzy tuż obok pub o nazwie Bell (w którym będzie podawane moje piwo).

Ludzie mówią teraz, że region Cotswolds jest dla Londynu tym, czym Hamptons dla Nowego Jorku. Ale Cotswolds bije Hamptons na głowę. Przez czterdzieści tygodni w roku w Hamptons jest szaro, paskudnie, wszystko pozamykane na głucho, tymczasem w Cotswolds życie toczy się przez cały rok. Latem puby pełne są różowego wina i śmiechu w ogródkach; zimą – ognia w kominkach, zapiekanki pasterskiej i strzelb.

Jako lokals muszę przyznać, że wszystko to jest absolutnie wspaniałe, ale obawiam się, że niedługo dojdzie do tego, że tym znakomitym pubom zabraknie bogaczy, którzy mogliby w nich jadać. Tak, już wkrótce w północnym Oxford­shire zapanuje niedobór palantów i trzeba będzie sprowadzić kolejnych, żeby zapewnić kucharzom robotę. Być może trzeba będzie zacząć zamieszczać ogłoszenia w „Evening Standard”, a jeszcze lepiej w „Campaign”: „Poszukiwani palanci w OX7. I weźcie ze sobą dzieci – przydadzą się jako kelnerzy”.

A potem będziemy musieli zwrócić się do miejscowych władz i poprosić, żeby przestały bombardować okolicę tanimi mieszkaniami, a zamiast tego zaczęły budować dla palantów rezydencje z basenami, kortami tenisowymi i lądowiskami dla helikopterów.

Na razie jednak Cotswolds wydaje się miejscem idealnym. Tutejsze krajobrazy nie są tak spektakularne jak w York­shire, ale, mój Boże, jak tu ładnie. Wszędzie pełno eleganckich rodziców w eleganckich spodniach, którzy gawędzą z przyjaciółmi pod cedrem w ogrodzie, podczas gdy ich dzieci zabijają czas, zażywając ketaminę i kopulując. A do tego te cudowne wioski z glicyniami, domkami o nisko osadzonych belkach stropowych i pubami serwującymi zapiekankę pasterską, łupacza smażonego w głębokim tłuszczu i porządne burgery.

Brakuje tylko jednego. Różnorodności. Nie mówię, że powinien tu powstać ośrodek dla syryjskich uchodźców albo jakiś okazały nowy meczet, ale chińską restauracją bym nie pogardził. Albo japońskim sushi barem. Czymkolwiek, co pozwoliłoby mi od czasu do czasu odpocząć od tradycyjnego angielskiego jadła serwowanego w pubach.

W każdym mieście, dużym czy małym, wybór restauracji jest ogromny. Można zjeść po irańsku, włosku albo brazylijsku. A kiedy spróbujecie już wszystkiego, pozostają lokale z kuchnią fusion – na przykład peruwiańską z mongolskim twistem. Ma ktoś ochotę na świnkę morską w mleku jaka?

Oto więc mój apel na dziś. Czy ktoś, kto prowadzi w Londynie naprawdę dobrą indyjską restaurację – zwracam się tutaj głównie do panów z Durbaru przy Hereford Road – nie miałby ochoty otworzyć lokalu w Cotswolds? Bo zapiekanki pasterskiej i porządnych burgerów mamy pod dostatkiem, ale w każdym tygodniu pracy przychodzi taka chwila, kiedy dobry chicken madras byłby jak znalazł.

Jesień

Globalne ocieplenie ma wolne

Właśnie odpaliłem Instagram, a tam Adam Henson z Countryfile oznajmia – z pewną, jak mi się zdaje, dozą pyszałkowatości – że jego jęczmień Maris Otter przeszedł wszystkie testy i trafi teraz do słodowni, a potem powstanie z niego piwo, które postanowił wprowadzić na rynek. Ciekawe, od kogo to zgapił.

No cóż, gratulacje dla ciebie, Adam, bo mój jęczmień wszystkich testów nie przeszedł. Nie pojedzie więc do słodowni i nie znajdzie się w następnej szklance Hawkstone’a. Zamiast tego skończy w brzuchu świni.

Z moją pszenicą historia wygląda niemal identycznie. Trzy lata temu uznałem, że zamiast bezproduktywnie biadolić nad globalnym ociepleniem, będę uprawiał odmianę, która lubi ciepło. Sprowadziłem więc z Włoch pszenicę durum, usiadłem wygodnie i czekałem, aż wyrośnie spaghetti.

Świetny plan. Tyle że w tym roku globalnego ocieplenia nie było. Wiosna okazała się absurdalnie zimna, a przez cały lipiec i sierpień mżawka ustępowała tylko po to, żeby zaczęło lać. W rezultacie pszenica również nie przeszła testów, więc i ona skończy w brzuchu świni.

Jedno nie ulega wątpliwości: będziemy mieli wyjątkowo zdrowe świnie. I zapewne zdążą nacieszyć się zdrowiem, bo właśnie ogłoszono, że miejscowa ubojnia zostanie przerobiona na ekologiczne, wybudowane zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju mieszkania dla ciężko pracujących młodych rodzin z lokalnej społeczności. Jedyne wyjście to wozić świnie półtorej godziny do rzeźni położonej, cholera jasna, prawie w Walii, a następnego dnia je odbierać. Co tydzień. Już zawsze. Nie ma to żadnego sensu ekonomicznego, a i dla świń nie jest szczególnie przyjemne. Stanąłem więc przed perspektywą ich sprzedaży. Albo urządzenia ostatniej gigantycznej imprezy z kanapkami z bekonem i kotletami wieprzowymi. I z czapeczkami z szynki dla dzieci.

Oczywiście wszystko to już słyszeliście. Rolnicy narzekają. Rozmawiałem niedawno z jednym z nich. Powiedział mi, że przez sześćdziesiąt lat uprawiania ziemi tylko dwa razy miał zbiory, które może nazwać udanymi. W tym roku było gorzej niż zwykle. Znacznie gorzej. Jakby tego było mało, zwykle inwestuję jakieś 40 tysięcy funtów w nasiona, nawozy i opryski. Jednak w zeszłym roku, przez wojnę w Ukrainie i wywołaną nią inflację, musiałem wyłożyć 110 tysięcy. Potem nie pozostało mi nic innego, jak liczyć na to, że pogoda będzie dobra. Ale nie była.

W pierwszym roku gospodarowania na farmie osiągnąłem zysk w wysokości 114 funtów. Kiedy zobaczę tegoroczne podsumowanie, tamten wynik będzie wydawał się spełnieniem marzeń.

Nic dziwnego, że niedawno usłyszałem o młodym rolniku, który po żniwach wykopał dół w ogrodzie, wszedł do niego i się zastrzelił. Adam Henson ma dobrze, bo jakimś cudem wszystko mu pięknie wyrosło. Ja też mam dobrze, bo finansowe zaplecze zapewnia mi Amazon. Ale dla tysięcy innych rolników dobrze nie jest: rok 2023 okazał się katastrofą.

Co dalej? Kiedy rząd miał obsesję na punkcie ścięcia emisji dwutlenku węgla do zera, aktywnie namawiał rolników, żeby przestali produkować żywność, co jest oczywiście idiotyzmem. Klimat się zmienia, ale nie wiemy, jak będzie wyglądał w przyszłości. Mam więc inwestować w tytoń czy w ryż? Do tego dochodzą jeszcze normy i biurokracja, zawsze gotowe wyskoczyć z szafy niczym Cato z filmów o Różowej Panterze i powalić człowieka na ziemię.

Na początku roku przystosowałem stary schron przeciwlotniczy z czasów drugiej wojny światowej do niewielkiej uprawy grzybów. Hodowałem głównie boczniaki ostrygowate, które dobrze sprzedawały się w miejscowych pubach i naszym food trucku z burgerami. Lisa poprosiła jednak, żebym zajął się również uprawą grzyba o nazwie soplówka jeżowata, który, jak twierdzi, cieszy się ogromnym powodzeniem wśród chudych, bogatych kobiet z okolicy. Początkowo odmówiłem, ale kiedy powiedziała, że 150 gramów kosztuje 35 funtów, zmieniłem zdanie.

Jedną trzecią schronu oddałem soplówce. Rosła znakomicie. Zebrałem ją więc, wysuszyłem i wrzuciłem do jakiegoś ustrojstwa, które zmieliło ją na proszek (chude, bogate kobiety wsypują go do kawy z powodów, których nie potrafię pojąć, bo nie widzę w tym żadnych korzyści zdrowotnych), po czym wysłałem próbkę do jakiegoś laboratorium od badania żywności.

Próbka nie przeszła testów. A potem do schronu wdarła się dziwna pleśń, cuchnąca jak gnijący odbyt rozkładającej się kozy, i musiałem wejść do środka, żeby to wszystko wyczyścić. Skończyło się na tym, że przez godzinę rzygałem prosto w maskę. Właśnie dlatego od dwóch tygodni nie mam żadnych grzybów.

Mam za to owsiankę. Po tym, jak jesienią zeszłego roku nie udał się rzepak – kolejne 3 tysiące funtów poszły w błoto – zasiałem owies. Część ziarna została już obłuskana, a ja zakupiłem drewnianą płatkownicę do owsa, którą mocuje się imadłem do kuchennej wyspy, dzięki czemu każdego ranka mogę sam robić sobie płatki na owsiankę. Nie miałem tak silnego poczucia przynależności do klasy średniej od czasu zakupu tarki do wasabi.

Ale czy macie ochotę każdego ranka sami robić sobie płatki na owsiankę? Nie? Tak właśnie myślałem. Dlatego za mój owies dostanę tylko 200 funtów za tonę. Bo wy wolicie na śniadanie Cheerios. A jeśli spróbuję sprzedać wam jedną z moich kóz za kwotę choćby zbliżoną do kosztów jej odchowania, zapytacie: „Ile?!”, po czym pójdziecie do McDonalda.

Próbowałem tradycyjnego rolnictwa i nie wyszło. Próbowałem dywersyfikacji i to też niespecjalnie się sprawdziło. Próbowałem z owcami, świniami i krowami – i to również skończyło się dość marnie. Znalazłem się więc na rozdrożu. I nie bardzo wiedziałem, w którą stronę pójść.

Mógłbym sprzedać farmę i zarabiać na samych odsetkach znacznie więcej niż na uprawie chleba, piwa i oleju roślinnego. Ale lubię ją mieć, a ziemia rolna z całkiem słusznych powodów nie podlega podatkowi spadkowemu. Zatem moje dzieci też są zadowolone, że ją mam. To znaczy, że muszę się jej trzymać. Tylko co dalej? Siedzieć z założonymi rękami? To byłoby przygnębiające. Muszę więc coś robić. Tylko co?

Zastanawiałem się nad tym przez cały tydzień, aż w piątek wieczorem wpadł na herbatę mój doradca rolny, Radosny Charlie, i oznajmił, że kupił już cały nawóz potrzebny nam na następne dziewięć miesięcy, a Kaleb właśnie wysiewa międzyplony. „Wzbogacają glebę w azot” – entuzjazmował się.

I tak rolniczy cykl rusza od nowa. A ja uprawiam azot. Podobno z odrobiną sosu HP smakuje całkiem nieźle.

Błogosławieni niech będą wypalacze cegieł

Podczas niedawnej podróży po Zimbabwe przejeżdżałem obok ogromnej i niezwykle wystawnej rezydencji. To nie był Wersal ani Mar-a-Lago. Budowla przewyższała je rozmiarem i przepychem. Wyobraźcie sobie Ludwika XIV i Trumpa, dodajcie solidną porcję saudyjskiego księcia i szczodry chlust Putina, a będziecie mniej więcej w połowie drogi.

Założyłem, że należy do kogoś z kręgów władzy albo właściciela paru kopalń złota. Ale nie. Rezydencja była własnością przedsiębiorcy, któremu udało się przekonać cały kraj, że jeśli ktoś zbuduje dom z cegieł, których on nie pobłogosławił (10 dolców za błogosławieństwo), budynek się zawali, spłonie albo zamieni się w renomowane centrum zjawisk paranormalnych. A ponieważ mieszkańcy Zimbabwe należą do najbardziej przesądnych ludzi na świecie, kupili tę historyjkę.

Odkąd usłyszałem o tym genialnym patencie, patrzę na spoconych facetów występujących w Dragons’ Den: Jak zostać milionerem i myślę: „Serio? Ten mały plastikowy gadżet, który oszczędza wodę w spłuczce, to wszystko, na co cię stać? No dalej, człowieku. Myśl z rozmachem. Błogosław cegły. Po dychę od jednej wychodzi 100 tysięcy funtów za dom”.

W Wielkiej Brytanii, gdzie co roku buduje się ćwierć miliona domów, dawałoby to roczną pensję w wysokości 25 miliardów funtów. Gdybyście mieli taki interes, moglibyście kupić Petera Jonesa, jednego z inwestorów wzmiankowanego programu, i kazać mu zmywać po was naczynia. A teraz usłyszałem o jeszcze lepszym patencie. Otóż niejaka Nikki Vasconez z Pensylwanii rozkręciła niezły biznes – wysyłacie jej 440 funtów i zdjęcie swojego psa, a ona mówi wam, co myśli wasz pupil.

Twierdzi, że wpadła na ten pomysł po tym, jak masażystka z miejscowego ośrodka wellness opowiedziała jej, że słyszała rozmawiające ze sobą wrony, a przechodzący obok pies poinformował ją, że idzie w odwiedziny do babci. Nikki uznała wtedy, że ona też potrafi odczytywać myśli zwierząt. Wariatka? Być może. A jednak kusi mnie, żeby skorzystać z jej usług, bo co, jeśli naprawdę jest współczesnym doktorem Dolittle? Z chęcią wysłałbym jej zdjęcie kota Lisy, bo bardzo chciałbym wiedzieć, czy już się zorientował, co o nim myślę. Mam nadzieję, że nie.

Jeśli o mnie chodzi, zdecydowanie preferuję psy. Kiedy wieczorem oglądam telewizję, zawsze zastanawiam się, co im wtedy chodzi po głowie. Oczywiście nie wiedzą, czym jest ekran ciekłokrystaliczny HD, ani nie rozumieją wielu bardziej zawiłych wątków współczesnych seriali. Ale przecież jeśli Nikki ma rację i psy faktycznie potrafią myśleć, muszą się chyba zastanawiać: „Dlaczego nasz pan, który uwija się jak w ukropie przez cały dzień, teraz godzinami siedzi i z zadowoleniem wgapia się w tę gadającą ścianę?”.

Jedna z moich suk nauczyła się otwierać tylne drzwi, więc robi to bez przerwy. Otwiera je, ja drę się w przestrzeń, że nie po to haruję jak wół od rana do nocy, żeby ogrzewać pół cholernego Oxfordshire, po czym je zamykam. A ona zaraz znowu je otwiera, żeby wejść do środka. Robi tak pięćdziesiąt razy dziennie i bardzo chciałbym, żeby Nikki powiedziała mi dlaczego.

Zdaję sobie sprawę, że złota rybka pamięta zaledwie siedem ostatnich sekund, więc każda część akwarium jest dla niej bezustannym i zachwycającym zaskoczeniem. Ale przecież moja psina nie jest rybą. Wie, co znajduje się po drugiej stronie drzwi. Nie jest tak, że wychodzi i myśli: „Wow”. Dlaczego więc ciągle je otwiera? I dlaczego do tej pory nie nauczyła się ich zamykać?

A to jeszcze nie wszystko. W krajach rozwijających się pełno jest bezpańskich psów wałęsających się po okolicy. Przez większość czasu po prostu leżą w cieniu, ale potem nagle, bez żadnego wyraźnego powodu, wstają i ruszają przed siebie. Widuje się je, jak raźno maszerują przez centra miast. Wyglądają, jakby doskonale wiedziały, dokąd idą i po co. Ale czy naprawdę wiedzą?

Nauka dowiodła, że słonie potrafią rozpoznać się w lustrze, a psy nie. Skoro Azor nie wie nawet, jak wygląda, to dlaczego o trzeciej po południu nagle zrywa się z ocienionego legowiska i żwawym truchtem rusza przed siebie? Czy po prostu obudził się napalony i postanowił znaleźć sobie partnerkę? A może „myśli” w taki sam sposób, w jaki „myślimy” my? Bo to oznaczałoby, że jest inteligentny, a to już grząski temat.

Ludzie często powtarzają, że delfiny da się wyszkolić, by umieszczały magnetyczne miny morskie na kadłubach niszczycieli, i uważają to za dowód inteligencji tych zwierząt. Tyle że gdyby naprawdę były inteligentne, nie zajmowałyby się podkładaniem min pod wrogie okręty.

Przyrodnicy mówią też, że wieloryby posiadły zdolność rozpoznawania, zapamiętywania, rozumowania, komunikowania się, postrzegania, rozwiązywania problemów i rozumienia.

Niby tak, ale – wybaczcie mi ten przykład w stylu Dereka i Clive’a – faksu to one nie wynalazły? No i mamy jeszcze szympansa, często wynoszonego na piedestał jako Albert Einstein świata zwierząt. I tenże geniusz wyjada pchły z tyłków swoich kumpli.

Wiem. Wygłupiam się, przepraszam. Ale temat naprawdę mnie interesuje, bo kiedy ładuję owce do przyczepy, żeby przewieźć je na inne pole, zachowują się zupełnie inaczej niż wtedy, gdy ładuję je tam przed podróżą do rzeźni. A może wcale nie? Może tylko wydaje mi się, że widzę różnicę, bo mam wyrzuty sumienia. Chyba wyślę Nikki zdjęcie jednej z moich owiec i zapytam, co też chodzi jej po głowie.

Właściwie znam już odpowiedź. Moja owieczka myśli sobie: „Jak by tu dzisiaj wyzionąć ducha, żeby maksymalnie uprzykrzyć życie temu sukinsynowi w kaloszach?”.

Z moimi psami jest w gruncie rzeczy tak samo. Siedzą teraz w kuchni i patrzą na mnie błagalnie, a ja wyobrażam sobie, że myślą: „Kochamy cię i dziękujemy, że tak dobrze się nami opiekujesz”. Tymczasem tak naprawdę są po prostu głodne i wiedzą, że jedyny sposób na zdobycie jedzenia to skłonić grubego dwunoga, żeby im je przyniósł.

No nic. Czyli będę błogosławił cegły.

Jedzie auto z daleka, na twe dzieci poczeka

Dawno, dawno temu, kiedy wszyscy chorowali na błonicę, a wszystko było pokryte sadzą, dzieci chodziły do szkoły pieszo. Potem jednak samochody staniały na tyle, że wożenie dzieci do szkoły stało się normą. Szybko okazało się, że można nawet zorganizować wspólną podwózkę.

Byłem przy tym, kiedy ten zwyczaj dopiero się rodził. Jednego tygodnia jechaliśmy do szkoły Jaguarem Mk 10 Austina Finnegana, następnego Cortiną mojego ojca, a jeszcze następnego musztardowożółtym Moskwiczem Dereka Atkinsa. Kiedy kolejni rodzice z okolicy zaczęli dostrzegać zalety takiego rozwiązania, po prostu dopisywaliśmy następną rodzinę do grafiku, aż w końcu co rano do Doncaster jechało Renaultem Lesliego Turnbulla dwadzieścioro dzieci.

Niebezpieczne? Skądże. Byliśmy upchani tak ciasno, że gdyby któregoś ranka pan Turnbull nie zdołał zahamować, bo Deirdre Anderson utknęła mu pod pedałem hamulca, zamortyzowalibyśmy siłę uderzenia niczym peklowana wołowina w puszce.

Inni byli jednak odmiennego zdania. Wkrótce każde dziecko musiało mieć własne siedzenie, własny pas bezpieczeństwa i własny zestaw dopasowanych kolorystycznie poduszek powietrznych. Samochody musiały więc urosnąć, a nic tak nie rozpala klasowych uprzedzeń jak widok małego Johnny’ego dostarczanego co rano do szkoły autem dłuższym niż większość lotniskowców. Dziś uważa się, że podwożenie dzieci do szkoły przyczynia się do „katastrofy klimatycznej” bardziej niż prywatny odrzutowiec dyrektora BP.

Na dłuższą metę nie ma to racji bytu. Absurdalnie niskie ograniczenia prędkości, drakońskie przepisy parkingowe, a do tego mnóstwo buspasów i ścieżek rowerowych – wszystko to sprawia, że poranny, dwudziesto­pięcio­kilo­metrowy kurs stąd do szkoły w Oksfordzie zajmuje teraz dwie godziny.

Co prowadzi mnie, rzecz jasna, do pogłosek o zamknięciu naszej miejscowej rzeźni. Na plebanii szepcze się, że zakład jest na sprzedaż, a na jego miejscu powstaną przystępne cenowo, ekologiczne mieszkania dla ciężko pracujących rodzin z lokalnej społeczności. Nie mogę powiedzieć, żebym winił właścicieli. Przez brexit wszyscy imigranci, którzy umieli porządnie zabijać zwierzęta, wrócili już na Łotwę, a absolwentów miejscowych szkół trudno namówić do pracy tam – i gdziekolwiek indziej. Na dodatek przed ubojem zwierzęta trzeba oszołomić CO2, a tej substancji, co doprawdy zabawne, akurat brakuje.

Zamykanie rzeźni staje się coraz poważniejszym problemem, ale mało kto zwraca na to uwagę. Wcale mnie to nie dziwi. Członkowie rządu, pani Thunberg i sir Attenborough od dawna powtarzają nam, że jeśli nadal będziemy jeść mięso, planeta nie zdoła wyżywić całej ludzkości. A my wszyscy z powagą kiwamy głowami i zgodnie przyznajemy, że uprawianie roślin po to, by karmić nimi zwierzęta, jest bez sensu i rozsądniej byłoby zjadać te rośliny samemu. Po czym wstępujemy do rzeźnika po udziec jagnięcy na niedzielny obiad.

Owszem, jest garstka wegetarian, tak samo jak jest garstka tancerzy morris. Ale większość normalnych ludzi uwielbia mięso, co jeszcze bardziej utrudnia realizację niezwykle ważnego celu pana Rishiego, czyli osiągnięcia zerowej emisji netto. Może gdyby wszystkie rzeźnie zniknęły, byłoby łatwiej?

Według dostępnych danych co roku zamyka się 10 procent małych rzeźni, więc za kilka lat może ich już w ogóle nie być. Nic dziwnego, że rolnicy są poważnie zaniepokojeni i chcieliby pomocy rządu. Ha. Niedoczekanie. Nie wtedy, gdy najważniejsza jest zerowa emisja netto.

Jeśli (a raczej „kiedy”) moja miejscowa rzeźnia zostanie przerobiona na osiedle mieszkaniowe, będę miał poważny problem, bo najbliższa ubojnia znajduje się za autostradą M5, czyli właściwie już w Walii. Dojazd zajmuje prawie godzinę, a kiedy dotrę tam ze świniami, będę musiał odstać swoje w coraz to dłuższej kolejce innych drobnych rolników, więc zejdzie mi na tym cały dzień. A na to nie mogę sobie pozwolić. Zwłaszcza jeśli potem czeka mnie jeszcze wyprawa po tusze.

Co zrobię, kiedy i ta rzeźnia zostanie zamknięta? Przecież prędzej czy później do tego dojdzie. Bo nawet jeśli pracuje pełną parą, grunt zawsze będzie wart więcej, jeśli sprzeda się go pod zabudowę mieszkaniową.

Rozwiązania? Cóż, są ludzie, którzy desperacko próbują stworzyć mobilne rzeźnie, ale przepisy i regulacje narzucane nam przez zapatrzonych w Gretę Thunberg kolesi z Whitehall sprawiają, że łatwiej byłoby otworzyć fabrykę wąglika pod gołym niebem w samym centrum Godalming.

A co, gdyby wszyscy rolnicy zrzucili się, żeby ocalić miejscową rzeźnię przed zamknięciem? Brzmi świetnie, tylko ilu rolników ledwo wiążących koniec z końcem trzeba by zebrać, żeby przebić wielomilionową ofertę jakiegoś szefa loży masońskiej z firmy deweloperskiej?

Na szczęście wpadłem na inny pomysł, który prowadzi nas z powrotem do punktu wyjścia tego felietonu, czyli wożenia dzieci do szkoły. Obecnie rolnicy sami transportują swoje zwierzęta do rzeźni, co oznacza, że trzeba wstać, zanim człowiek zdąży się położyć, wymyć przyczepę, wybrać właściwe sztuki (to znaczy wrócić do domu po okulary, żeby odczytać numery na kolczykach), wypełnić pięć tysięcy kompletnie bezużytecznych rządowych formularzy, załadować zwierzęta do przyczepy, jechać godzinę albo dwie, kolejną godzinę albo dwie odstać w kolejce, a potem wrócić do domu.

A co, gdyby tę robotę podzielić? Gdyby rolnicy zrzucili się na ciężarówkę, a potem na zmianę robili nią kurs do rzeźni?

W ciągu minuty od tego olśnienia przyszło mi do głowy, że rząd z pewnością ma już cały arsenał przepisów, które uniemożliwią wcielenie mojego pomysłu w życie, zadzwoniłem więc do Radosnego Charliego Irelanda, który jest chodzącą Wikipedią. Wyjaśnił mi, że zwierzę przed ubojem musi być zdrowe. Do takiego poziomu absurdu doszły dziś przepisy rolne. Jeśli kuleje albo ma chore oko, trzeba odwieźć je z powrotem na farmę i wyleczyć, zanim będzie wolno wbić mu bolec w czoło. Potem robi się jeszcze ciekawiej: jeśli jedno zwierzę zostanie odrzucone, wszystkie pozostałe z tej samej przyczepy również muszą wrócić do domu.

Jeszcze pół biedy, jeśli wieziecie do rzeźni tylko własne świnie. Ale jeśli macie ciężarówkę pełną świń należących do innych rolników i jedna z nich przedstawi zwolnienie lekarskie, bo boli ją głowa, wrócić muszą wszystkie.

Charlie zaczął przegryzać się przez kolejne problemy i doszedł do wniosku, że ciężarówkę dałoby się podzielić na osobne przedziały, dzięki czemu nie trzeba byłoby odrzucać całego transportu. Potem powiedział, że oddzwoni, i do tej pory tego nie zrobił, więc najwyraźniej jestem na dobrym tropie.

Mam taką nadzieję, bo jeśli się mylę, pan Rishi wkrótce wygra swoją batalię i brytyjska wieś przestanie rozbrzmiewać smętnym muczeniem krów oraz idiotycznymi odgłosami wydawanymi przez owce. Nie wiem, jaki dźwięk wydaje rosnące tofu, ale cokolwiek to jest, będziecie słyszeć tylko to. Taki obrót spraw nie wpłynie w żaden sposób na globalną pogodę, bo jeśli człowiek faktycznie ją zmienia, tym człowiekiem jest Chińczyk pracujący w elektrowni węglowej. Nie wpłynie również na nasze nawyki żywieniowe. Po prostu całe mięso, które będziemy jeść, będzie pochodziło z importu. I będzie miało leciutki posmak chloru.