Elif Shafak

Pisząca po turecka i angielsku pisarka i publicystka obok Orhana Pamuka zaliczana do najwybitniejszych współczesnych tureckich autorów. Nominowana do Bookera laureatka wielu literackich nagród i wyróżnień, członkini Królewskiego Towarzystwa Literatury, znalazła się na liście 100 najbardziej inspirujących i wpływowych kobiet BBC. Jej teksty ukazywały się na łamach, m.in. The Guardian, Le Monde, Berliner Zeitung, The New York Times i The Wall Street Journal. Wybrana do grona autorów tworzących projekt Future Library (fabuła jej pióra, Ostatnie tabu, ukazać ma się w 2114 r.). Najbardziej znane książki Elif Shafak: Czterdzieści zasad miłości, Uczeń architekta, Bękart ze Stambułu czy 10 minut 38 sekund na tym dziwnym świecie, doczekały się tłumaczenia na blisko 50 języków, w tym polski. W marcu 2022 r. do polskich księgarń trafiła pierwsza przeznaczona dla dzieci propozycja Elif Shafak, Dziewczynka, która nie lubiła swojego imienia.

Elif Shafak na świat przyszła w 1971 r. w Strasburgu. Niedługo później jej rodzice się rozstali i Elif z matką wróciły do Turcji, gdzie w jej wychowaniu pomagała babcia ze strony matki. Po kilku latach przyszła pisarka wraz z matką, która dostała pracę w dyplomacji, wyjechała do Hiszpanii, gdzie chodziła do międzynarodowej szkoły. Jako nastolatka, poza Hiszpanią, mieszkała jeszcze w Jordanii i w Niemczech. Jak przyznaje pisarka, dorastanie w niepełnej rodzinie nie zawsze było łatwe, jednak pełne intelektualnej wolności, otwarte na świat, zanurzone jednocześnie w liberalnej kulturze zachodniej i tradycji tureckiego sufizmu wychowanie, miało fundamentalne znaczenie formacyjne i uczyniło z niej silną, niebojąca się mówić własnym głosem, kobietę. Jako 18-latka zmieniła nazwisko i zamiast nazwiska po ojcu zaczęła używać imienia swojej matki (Shafak tur. świt).

Zanim zaczęła pisać bestsellerowe książki, Elif Shafak zdobyła gruntowne humanistyczne wykształcenie; jest doktorem nauk politycznych, na Bliskowschodnim Uniwersytecie Technicznym w Ankarze ukończyła stosunki międzynarodowe, później zrobiła również dyplom z gender studies. Wykładała najpierw w ojczyźnie, następnie także za granicą, a rosnąca literacka sława otwierała przed nią drzwi kolejnych europejskich i amerykańskich uczelni – uczyła na Uniwersytecie Michigan i Uniwersytecie Arizony. Od 2017 do 2018 r. była profesorem wizytującym w Comparative European Literature w St Anne's College na Uniwersytecie Oksfordzkim.

Literackie i naukowe zobowiązania sprawiały, że pisarka często zmieniała miejsce zamieszkania, jednak zawsze miejscem szczególnym był dla niej, o czym wie każdy, kto czytał książki Elif Shafak, Stambuł, tętniące życiem, ogromne starożytne miasto położone na granicy dwóch kontynentów i dwóch światów. Jak mówi sama pisarka, Stambuł nosi w swojej duszy. Od 2019 r. jednak Elif Shafak przebywa na emigracji, ponieważ w Turcji reżimu Erdogana osoba otwarcie mówiąca o wolności, prawach człowieka, w tym mniejszości seksualnych i etnicznych, nie może się czuć bezpieczna.

Elif Shafak i Bękart ze Stambułu

Pisarka debiutowała w połowie lat 90-tych opowiadaniem Kem Gözlere Anadolu. Jednak jej pierwsza powieść pt. Pinhan ukazała się dopiero kilka lat później, z miejsca praktycznie czyniąc ją jedną z najbardziej obiecujących tureckich autorek nowego pokolenia i przynosząc nagrodę Mevlana. Również kolejna powieść pisarki zdobyła uznanie krytyki oraz kolejną nagrodę, tym razem Mahrem, przyznawana przez Związku Pisarzy Tureckich. Trzecia fabuła jej pióra, Pchli targ, stała się pierwszym w dorobku pisarki międzynarodowym, tłumaczonym na wiele zagranicznych języków, bestsellerem i uczyniła jej nazwisko znanym także poza granicami Turcji. Od tego momentu Elif Shafak książki wydaje bardzo regularnie i co roku do księgarń trafia nowy tytuł sygnowany jej nazwiskiem, a wiele z jej tytułów staje się prawdziwym literackim wydarzeniem.

W 2006 r. do księgarń trafiło pierwsze z arcydzieł Elif Shafak, Bękart ze Stambułu, książka z wielu powodów dla autorki przełomowa. Napisana oryginalnie po angielsku wspaniała powieść o ukochanym mieście, trudnych rodzinnych relacjach i jeszcze trudniejszej historii podbiła serca czytelników oraz krytyki, przez którą doceniona została nominacją do Orange Prize. W rodzinnym kraju jednak, z powodu wzmianki o wielkiej rzezi Ormian dokonanej przez Turków w 1915 r., zaowocowała procesem wytoczonym pisarce (na podstawie art. 301 tureckiego kodeksu karnego mówiącego o szkalowaniu tureckości).

Elif Shafak i Czterdzieści reguł miłości

W 2021 r. w ręce czytelników oddała Elif Shafak Czterdzieści reguł miłości, jedną z najoryginalniejszych i najwyżej cenionych swoich książek. Powieść to specyficzny dwugłos rozpostarty pomiędzy czasem i przestrzenią. Jednym z bohaterów jest przeżywająca kryzys życiowy Amerykanka w średnim wieku, matka rodziny, drugim, jeden z najwybitniejszych starotureckich poetów i mistyków, żyjący w XIII wieku Rumi. Czerpiąca z muzułmańskiej oralnej tradycji hakawatich, mistrzów opowieści, narracja urzeka swoim klimatem i nastrojem.

Elif Shafak i 10 minut 38 sekund w tym dziwnym świecie

W 2019 r. wydała Elif Shafak 10 minut 30 sekund na tym dziennym świecie, powieść, która przyniosła jej nominacje do nagrody Bookera i ostatecznie przypieczętowała pisarską renomę oraz pozycję na światowym rynku literackim. Poruszająca historia życia pewnej prostytutki, przewrotnie zaczynającą się w momencie jej śmierci, jest chyba najbardziej poruszającym i dojrzałym dziełem pisarki. To przejmująca opowieść o inności i wykluczeniu, ale przede wszystkim o przyjaźni, która bywa lekiem na całe zło świata.

Elif Shafak i Dziewczynka, która nie lubiła swojego imienia

Niedawno też ukazała się pierwsza przeznaczona dla dzieci książka Elif Shafak, Dziewczynka, która nie lubiła swojego imienia. Pełna wschodniej magii historia małej Pelargonii, która cierpi z powodu swojego nietypowego imienia. Od dokuczających jej rówieśników ucieka w świat książek, aż pewnego dnia w bibliotece znajduje niezwykły globus, z nieznanym nikomu 8 kontynentem.