Od kongresu wiedeńskiego do świata u progu wojny. Hit na klasówkę. 7w. ebook

Historia klasa 7

Od kongresu wiedeńskiego do świata u progu wojny

@mz_learning_know

Tytuł: Od kongresu wiedeńskiego do świata u progu wojny

Tytuł serii: Hit na klasówkę

Autor: @mz_learning_know

Copyright © 2026 Magdalena Zelmańska-RecławISBN: 978-83-68832-10-5

Gdańsk, 2026

Spis treści

Pierwsza połowa XIX wieku

Kongres wiedeński

Walka z porządkiem pokongresowym

Królestwo Polskie

Powstanie listopadowe

Wielka Emigracja

Ziemie polskie po upadku powstania listopadowego

Wiosna Ludów w Europie

Wiosna Ludów na ziemiach polskich

Rewolucja przemysłowa

Druga połowa XIX wieku

Zjednoczenie Włoch

Zjednoczenie Niemiec

Wojna secesyjna w Stanach Zjednoczonych

Kolonializm europejski w XIX wieku

Królestwo Polskie przed powstaniem styczniowym

Powstanie styczniowe

Upadek powstania styczniowego i represje wobec Polaków

Walka o polskość w zaborze rosyjskim

Zabór pruski – walka z germanizacją

Autonomia w Galicji

Przełom XIX i XX wieku. I wojna światowa.

Wynalazki przełomu XIX i XX wieku

Narodziny kultury masowej

Masy wkraczają do polityki

Partie polityczne na ziemiach polskich

Rewolucja 1905 roku w Rosji i w zaborze rosyjskim

Powstanie trójprzymierza i trójporozumienia

Polacy wobec zbliżającej się wojny

Wielka wojna

Rewolucja lutowa i przewrót bolszewicki w Rosji

Sprawa polska w okresie I wojny światowej

Zakończenie I wojny światowej

Odzyskanie niepodległości przez Polskę w 1918 roku

Europa i świat po I wojnie światowej

Konferencja pokojowa w Paryżu

Skutki cywilizacyjne i kulturowe wielkiej wojny

Związek Sowiecki pod władzą Stalina

Narodziny faszyzmu we Włoszech

Niemcy pod władzą Hitlera

Świat u progu wojny

Polska w dwudziestoleciu międzywojennym

Walka o granice państwa polskiego

Konstytucja marcowa i ustrój II Rzeczypospolitej

Rządy autorytarne w Polsce 1926–1939

Społeczeństwo polskie w latach 1918-1939

Przemiany gospodarcze w Polsce

Dorobek kulturalny i naukowy polskiego dwudziestolecia

Polska polityka zagraniczna w latach 1918–1939

@mz_learning_know

Bibliografia / Warto przeczytać

Pierwsza połowa XIX wieku

Kongres wiedeński

Europa po upadku Napoleona

Po klęskach Napoleona Europa chciała wrócić do dawnego porządku.

Powrót do systemu sprzed rewolucji okazał się jednak niemożliwy.

Zapowiedziano odbudowę ładu politycznego w oparciu o stare monarchie.

Cel kongresu

Uporządkować Europę po wojnach napoleońskich.

Ustalić granice i zapewnić trwały pokój.

Zapobiec powrotowi rewolucji i dominacji jednego państwa.

Obrady kongresu

Miejsce:

Wiedeń

, stolica Austrii.

Czas: od

jesieni 1814

do

czerwca 1815

. Kongres zakończył obrady kilka dni przed jego ostateczną klęską pod Waterloo.

Przybyło ok.

100 tys. gości

– dyplomatów i ich świt.

Z powodu licznych zabaw kongres określano jako

„tańczący kongres”

.

Najważniejsze mocarstwa decydujące o obradach:

Rosja,

Austria,

Prusy,

Wielka Brytania.

Najważniejsi politycy

Aleksander I

– car Rosji; jeden z głównych architektów nowego kształtu Europy.

Klemens von Metternich

– minister spraw zagranicznych Austrii; przeciwnik rewolucji, zwolennik porządku opartego na siłach monarchii.

Charles Maurice de Talleyrand

– przedstawiciel Francji; zwolennik zasady legitymizmu, mistrz dyplomacji.

Zasady porządku wiedeńskiego

Równowaga sił

Żadne z mocarstw nie powinno mieć przewagi nad innymi.

Należy utrzymywać balans między głównymi mocarstwami.

Restauracja

Powrót dynastii obalonych przez rewolucję i Napoleona.

Francja ponownie stała się monarchią Burbonów z Ludwikiem XVIII.

Legitymizm

Władza królewska pochodzi od Boga.

Pozbawienie monarchy tronu jest naruszeniem prawa.

Nowa mapa Europy

Związek Niemiecki

Utworzony na miejscu Związku Reńskiego.

Około 40 państw.

Naczelna rola Austrii.

Nabytki terytorialne mocarstw i zmiany granic

Austria

: Dalmacja, Istria, Lombardia, Wenecja; dominacja w północnych Włoszech.

Prusy

: Nadrenia, Westfalia, część Saksonii (kara dla Saksonii za popieranie Napoleona).

Rosja

: Finlandia, Besarabia.

Dania

: utrata Norwegii na rzecz Szwecji.

Nowy twór

: Królestwo Zjednoczonych Niderlandów (Belgia + Holandia).

Sprawa polska

Nie odtworzono Rzeczypospolitej w dawnych granicach.

Utrzymano tylko namiastkę państwowości.

Najważniejsze postanowienia

Królestwo Polskie

:

powstało z większości ziem Księstwa Warszawskiego;

unia personalna z Rosją

(car był królem Polski);

autonomia, własna konstytucja i administracja.

Ziemie zabrane

:

wschodnie tereny dawnej RP (Litwa, Białoruś, Ukraina)

wcielone do Rosji

;

bez autonomii.

Wielkie Księstwo Poznańskie

:

utworzone na zachodnich obszarach zlikwidowanego Księstwa Warszawskiego;

było

częścią Prus

;

miało ograniczoną autonomię;

Polacy zajmowali w nim niektóre urzędy.

Galicja

:

Austria zachowała dawne zdobycze rozbiorowe: Małopolska i Ruś Czerwona.

Rzeczpospolita Krakowska (Wolne Miasto Kraków)

:

małe państwo przy Krakowie;

pod kontrolą Austrii, Prus i Rosji;

formalnie wolne, faktycznie nadzorowane.

Święte Przymierze (1815)

Inicjator: Aleksander I.

Sygnatariusze: Rosja, Austria, Prusy.

Deklarowane cele:

chrześcijańskie zasady polityki, braterstwo monarchów, pokój.

Faktyczny cel:

utrzymanie ustalonego ładu

;

tłumienie rewolucji

i ruchów wolnościowych.

Epoka restauracji (1815–1830)

Czas powrotu do starego porządku politycznego.

Absolutyzm trwał

w Rosji, Prusach, Austrii i wielu państwach niemieckich i włoskich.

We Francji

:

monarchia konstytucyjna;

ministrowie odpowiedzialni tylko przed królem;

wysoki cenzus majątkowy ograniczał prawa wyborcze;

izbę wyższą mianował monarcha.

Charles Maurice de Talleyrand (1754–1838) – przedstawiciel Ludwika XVIII na kongresie.

Wybitny dyplomata, zwolennik

zasady legitymizmu

.

Miał duży wpływ na przywrócenie znaczenia Francji mimo jej niedawnej porażki.

Uchodził za symbol politycznego sprytu i zmienności poglądów oraz stronnictw.

ZAPAMIĘTAJ

Kongres wiedeński

(1814–1815) był zjazdem państw koalicji antynapoleońskiej.

Jego celem było

odbudowanie dawnego porządku

w Europie, czyli systemu sprzed Wielkiej Rewolucji Francuskiej (1789).

Ustalono nowy układ granic oraz zasady funkcjonowania Europy na następne dziesięciolecia.

Walka z porządkiem pokongresowym

Monarchia konstytucyjna we Francji po restauracji Burbonów

Po 1814 r. Francja stała się monarchią konstytucyjną.

Król miał bardzo dużą władzę.

Ministrowie odpowiadali przed królem, nie przed parlamentem.

Izbę wyższą powoływał monarcha.

Prawa wyborcze miały tylko osoby z wysokim cenzusem majątkowym.

Swobody obywatelskie były ograniczone.

Liberałowie i konserwatyści

Liberałowie

Zwolennicy wolności jednostki (od łac.

liber

– wolny).

Chcieli monarchii konstytucyjnej z realną kontrolą parlamentu.

Dążyli do:

rozszerzenia praw wyborczych,

swobód obywatelskich,

wolności prasy,

ograniczenia wpływów duchowieństwa i szlachty.

W państwach absolutystycznych liberalizm oznaczał walkę o nadanie konstytucji.

Konserwatyści

Zwolennicy tradycyjnego ładu (od łac.

conservatio

– zachowanie).

Pragnęli utrzymać:

absolutną władzę monarchy,

dawny porządek społeczny,

uprzywilejowaną pozycję szlachty i duchowieństwa.

Sprzeciwiali się zmianom obyczajowym.

Ściśle przestrzegali zasady legitymizmu.

Każdy bunt poddanych uznawali za przestępstwo.

Ruchy narodowe w Europie

Kongres wiedeński

nie uwzględnił aspiracji narodowych

.

Niezadowolenie pojawiło się tam, gdzie:

narody chciały obalić obce panowanie (np. Włochy),

dążyły do niepodległości (Polacy),

pragnęły zjednoczenia (Niemcy, Włosi).

Przykłady

Włochy

– dążenia zjednoczeniowe, walka przeciw dominacji Austrii.

Niemcy

– najbardziej aktywni studenci i inteligencja; domagali się liberalizacji i zjednoczenia.

Władcy początkowo tolerowali ich działalność, później ją zdelegalizowali.

Zaostrzono cenzurę i nadzór policji, kontrolowano uniwersytety.

Tajne związki

W wielu krajach brak wolności politycznej wymuszał działalność konspiracyjną.

Karbonariusze

Tajne organizacje we Włoszech.

Domagali się wolności i konstytucji.

Wywołane przez nich rewolucje w Hiszpanii i we Włoszech zostały stłumione przez wojska Świętego Przymierza.

Dekabryści (Rosja, 1825)

Spisek oficerów rosyjskich.

Chcieli obalić samodzierżawie i wprowadzić monarchię konstytucyjną.

W grudniu 1825 r. wywołali powstanie w Petersburgu.

Car Mikołaj I brutalnie je stłumił.

Przywódców skazał na śmierć lub katorgę.

Po tym wydarzeniu zaostrzono kontrolę policyjną w Rosji.

Rewolucja lipcowa we Francji (1830)

Przyczyny

Król Karol X ograniczał swobody obywatelskie.

W 1830 r. rozwiązał izbę niższą parlamentu.

Społeczeństwo było oburzone – zwłaszcza robotnicy, studenci i liberałowie.

Przebieg

W lipcu 1830 r. w Paryżu wybuchły zamieszki.

Powstańcy budowali barykady.

Po trzech dniach walk wojska królewskie wycofały się ze stolicy.

Karol X abdykował i uciekł z kraju.

Skutki

Władzę objął Ludwik Filip.

Wprowadzono konstytucję:

zniesiono cenzurę,

parlament zyskał realną kontrolę nad ministrami,

król współrządził z parlamentem.

Francja

stała się

monarchią parlamentarną

.

Wydarzenia paryskie stały się impulsem dla ruchów wolnościowych w Europie.

Belgia i Grecja – nowe państwa

Grecja

Powstanie przeciw Turcji rozpoczęło się w 1821 r.

Walki trwały wiele lat.

Niepodległość

Grecji Turcja uznała w 1829 r.

Belgia

Połączona z Holandią decyzją kongresu wiedeńskiego.

W 1830 r. wybuchło powstanie narodowe.

Ostatecznie mocarstwa uznały jej

niepodległość

.

ZAPAMIĘTAJ

Po 1815 r. Europa była zdominowana przez absolutyzm

i porządek ustalony na kongresie wiedeńskim.

Liberałowie

dążyli do wprowadzenia konstytucji, wolności obywatelskich i ograniczenia władzy monarchów.

Konserwatyści

bronili absolutyzmu, uprzywilejowanej pozycji duchowieństwa i szlachty oraz dawnego ładu.

Wojska Świętego Przymierza

wielokrotnie interweniowały, aby tłumić bunty i rewolucje.

W latach

1815–1830

na mapie Europy pojawiły się nowe państwa:

Grecja

i

Belgia

, które wywalczyły niepodległość.

Królestwo Polskie

Ustalenia kongresu wiedeńskiego dotyczące ziem polskich

Kongres wiedeński nie odtworzył dawnej Rzeczypospolitej.

Utworzono

Królestwo Polskie

(Królestwo Kongresowe).

Nowy twór państwowy związano z Rosją

unią personalną

.

Cesarz Rosji został równocześnie królem Polski.

Królestwo otrzymało

autonomię

– własną konstytucję, sejm i armię.

Autonomia Królestwa Polskiego

Powstanie i charakter państwa

1815 r. – królem Polski został Aleksander I.

W Rosji władca nie pozwalał na reformy, ale w Królestwie zastosował

eksperyment konstytucyjny

.

Królestwo stało się

monarchią konstytucyjną

o szerokiej autonomii.

Konstytucja (1815)

Uważana za jedną z najbardziej liberalnych w Europie.

Gwarantowała:

wolność słowa, druku i wyznania,

wolność osobistą,

nietykalność majątkową (areszt lub konfiskata tylko zgodnie z prawem).

Władze:

Sejm

– główny organ ustawodawczy.

Rada Administracyjna

– władza wykonawcza.

Król (car)

– prawo mianowania ministrów i wyższych urzędników, prawo weta, prowadzenie polityki zagranicznej.

Stała kontrola Rosji

W konstytucji pojawił się zapis o związku Polski z Rosją

„na wieczne czasy”

.

Car sprawował władzę poprzez

namiestnika

– generała Józefa Zajączka.

Godło Królestwa

Polskiego orła w koronie umieszczono na tle rosyjskiego dwugłowego orła.

Symbolizowało to

dominację Rosji nad Polską

i podporządkowanie Królestwa.

Język i administracja

W urzędach używano języka polskiego.

Królestwo miało własną, dobrze wyszkoloną armię (ok. 27 tys. żołnierzy).

Dowódcą armii

car mianował swojego brata –

wielkiego księcia Konstantego

.

Gospodarka Królestwa Polskiego

Polityka Druckiego-Lubeckiego

Ministrem skarbu był

ks. Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki

.

Jego działania:

Założenie

Banku Polskiego

– kredyty dla przemysłu i inwestycji.

Utworzenie

Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego

– modernizacja majątków ziemskich.

Obniżenie ceł na eksport polskich towarów do Rosji.

Umożliwienie

bezcłowego importu surowców

z Rosji.

Rozwój przemysłu

Rozwijało się

hutnictwo

(Zagłębie Staropolskie) i

górnictwo

(Zagłębie Dąbrowskie).

W Kaliszu, Sieradzu i Łodzi rozwijało się rzemiosło tkackie.

Łódź szybko przekształcała się z małej wsi w miasto – powstawał

przemysł włókienniczy

.

Około 1830 r. zaczęły działać pierwsze duże

fabryki

.

Rolnictwo

Chłopi nadal nie mieli prawa własności ziemi.

Zostawiono obowiązek pańszczyzny.

Postępowe dwory wprowadzały

oczynszowanie

(czynsz zamiast pańszczyzny).

Wprowadzano płodozmian, uprawę ziemniaków i buraków cukrowych. Rozwijała się produkcja cukru.

Oświata i kultura

Instytucje naukowe

Polskie szkolnictwo rozwijało się swobodnie.

Kontynuowano tradycje Komisji Edukacji Narodowej.

Powstały nowe szkoły, unowocześniono metody nauczania.

W 1816 r. Aleksander I założył

Uniwersytet Warszawski

.

Działały:

Instytut Politechniczny,

Instytut Agronomiczny,

Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk (TWPN).

Kultura

Warszawa była ważnym centrum życia kulturalnego.

Działał teatr Wojciecha Bogusławskiego.

Poza Królestwem rozwijały się:

Uniwersytet Wileński,

Liceum w Krzemieńcu.

Polityka cara wobec Polaków

Zawiedzione nadzieje

Polacy liczyli na powiększenie Królestwa o ziemie zabrane.

Car nie zamierzał spełnić tych nadziei.

Łamanie konstytucji

Wprowadzono cenzurę.

Zamykano czasopisma.

Ograniczano wolność słowa.

Wielki książę Konstanty stosował brutalną dyscyplinę w wojsku.

Reakcja społeczeństwa

Wielu oficerów podało się do dymisji.

Rosło niezadowolenie społeczne.

Opozycja legalna i nielegalna

Legalna opozycja

Kształtowała się w sejmie.

Najaktywniejsi: posłowie z Kalisza –

kaliszanie

.

Żądali przestrzegania konstytucji i praw obywatelskich.

Konflikt narastał po objęciu władzy przez Mikołaja I w 1825 r.

Organizacje konspiracyjne

Powstawały nielegalne związki patriotyczne.

Cele:

poszerzenie granic Królestwa,

przestrzeganie konstytucji,

w dłuższej perspektywie:

walka o niepodległość

.

Towarzystwo Patriotyczne

Założyciel: major Walerian Łukasiński.

Najsilniejsza organizacja konspiracyjna.

Rozbita przez fale aresztowań w połowie lat 20.

Działaczy z ziem zabranych skazywano na Sybir bez procesu.

Młodzież akademicka

Studenci tworzyli tajne organizacje samokształceniowe i niepodległościowe.

Aktywni byli zwłaszcza studenci Uniwersytetu Warszawskiego i Wileńskiego.

Adam Mickiewicz współtworzył Towarzystwo Filomatów.

Za działalność został skazany na pięcioletnie zesłanie.

ZAPAMIĘTAJ

Królestwo Polskie miało

autonomię

, własną konstytucję, sejm, rząd i armię, ale było związane z Rosją unią personalną.

W Królestwie szybko rozwijał się

przemysł hutniczy, górniczy i włókienniczy

, wspierany przez Bank Polski.

Funkcjonowało

polskie szkolnictwo

, łącznie z Uniwersytetem Warszawskim.

Warszawa była

centrum kultury

.

Carowie Aleksander I i Mikołaj I

nie przestrzegali konstytucji

, stosowali cenzurę i represje.

W odpowiedzi powstały legalne i nielegalne formy oporu, m.in.

kaliszanie

, Towarzystwo Patriotyczne i organizacje młodzieżowe.

Celem konspiratorów było

utrzymanie konstytucji, poszerzenie granic

i ostatecznie

odzyskanie niepodległości

.

Powstanie listopadowe

Sytuacja przed wybuchem powstania

Nastroje społeczne i polityczne

W końcu lat 20. XIX w. narastało przekonanie, że walka zbrojna staje się konieczna.

Obawiano się, że car Mikołaj I szuka pretekstu do likwidacji autonomii Królestwa Polskiego.

Wydarzenia w Europie dodawały Polakom odwagi:

powstanie greckie,

rewolucja lipcowa we Francji,

powstanie belgijskie.

Bezpośrednie powody radykalizacji

We wrześniu 1830 r. car ogłosił pogotowie wojskowe w Królestwie.

Rozpowszechniono wieść, że wojsko polskie ma wraz z rosyjskim tłumić powstanie w Belgii.

Uważano to za hańbę dla polskich żołnierzy.

Car nasilił represje przeciw tajnym organizacjom.

Sprzysiężenie Wysockiego

Powstanie konspiracji

Sprzysiężenie powstało w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie.

Na jego czele stał podporucznik

Piotr Wysocki

.

Planował:

pojmać lub zabić wielkiego księcia Konstantego,

opanować Warszawę.

Brak poparcia elit

Wyżsi oficerowie i politycy odnosili się sceptycznie do planu.

Organizatorzy musieli działać sami i w pośpiechu.

Noc listopadowa (29/30 XI 1830)

Wybuch powstania

Powstanie wybuchło w Warszawie z inicjatywy:

Sprzysiężenia Podchorążych,

młodzieży akademickiej.

Atak na Belweder

okazał się nieudany – książę Konstanty uciekł.

Wyższe warstwy ludności nie wsparły powstańców.

Ludność uboższych dzielnic przyłączyła się do walk ulicznych.

Zdobycie Arsenału

Powstańcy zdobyli zgromadzoną tam broń.

To wydarzenie uratowało powstanie przed upadkiem pierwszej nocy.

Opanowanie miasta

Konstanty nie użył przeciw powstańcom rosyjskiej kawalerii.

Powstańcy przejęli kontrolę nad Warszawą.

Przejęcie władzy

Rada Administracyjna

Po wybuchu powstania władzę przejęła Rada Administracyjna – dotychczasowy organ rządowy Królestwa.

Wprowadzono do niej kilku popularnych polityków, m.in. Joachima Lelewela.

Mimo to większość Rady dążyła do porozumienia z Konstantym i carem.

Oburzenie społeczne

Układanie się z wrogiem wywołało powszechny sprzeciw.

Dyktatura Chłopickiego (grudzień 1830 – styczeń 1831)

Generał Józef Chłopicki ogłosił się dyktatorem.

Nie wierzył w zwycięstwo powstania.

Negocjował z carem, ale Mikołaj I zażądał bezwarunkowej kapitulacji.

Chłopicki podał się do dymisji.

Detronizacja Mikołaja I

W styczniu 1831 r. sejm ogłosił detronizację cara.

Utworzono Rząd Narodowy.

Zakończyła się era ugody – rozpoczęła się otwarta wojna z Rosją.

Wojna polsko-rosyjska (luty–wrzesień 1831)

Siły zbrojne

Rosja wysłała 115 tys. żołnierzy.

Wojsko polskie liczyło ok. 50 tys., było jednak dobrze wyszkolone.

Bitwa pod Grochowem (25 II 1831)

Jedna z najważniejszych bitew powstania.

Ciężka i nierozstrzygnięta.

Rosjanie odstąpili od szturmu na Warszawę.

Dowódca Polaków: Józef Chłopicki.

Ofensywa wiosenna generała Prądzyńskiego

Polacy przeszli do ofensywy.

Zwycięstwa:

Wawer,

Dębe Wielkie,

Iganie (10 IV 1831).

Autorem planu był Ignacy Prądzyński – wybitny strateg.

Klęska pod Ostrołęką (26 V 1831)

Dowódca polski: generał Jan Skrzynecki.

Bitwa zakończyła się porażką Polaków.

Była punktem zwrotnym wojny.

Nieudane powstania na ziemiach zabranych

Na Litwie, Białorusi i Ukrainie powstawały małe oddziały partyzanckie.

Nie miały one znaczenia militarnego.

Rosjanie stłumili tamtejsze działania latem 1831 r.

Upadek powstania

Chaos dowódczy

Nieudolność generalicji pogłębiała kryzys.

Skrzynecki został odwołany.

W Warszawie wybuchły zamieszki i samosądy.

Jan Krukowiecki u władzy

Otrzymał władzę niemal dyktatorską.

Aresztował inicjatorów rozruchów zamiast przygotować obronę.

Kiedy Rosjanie uderzyli na Wolę, rozpoczął negocjacje o kapitulacji.

Kapitulacja stolicy

8 września 1831 r. podjęto decyzję o poddaniu Warszawy.

Był to faktyczny koniec powstania.

Ostatnie ogniska walk

Wojsko i władze wycofały się do Modlina.

Ostatecznie we wrześniu i październiku 1831 r. dowódcy armii i członkowie władz udali się na emigrację.

Rosjanie zajęli ostatnie twierdze.

Przyczyny upadku powstania

Przewaga liczebna Rosji.

Nieudolność części polskich generałów i polityków.

Liczenie na ustępstwa cara – błędne założenie.

Brak pomocy Zachodu.

Brak poparcia chłopów, bo nie ogłoszono uwłaszczenia.

Charakter powstania oceniany jako szlachecki i ograniczony społecznie.

Rosja wykorzystała klęskę do likwidacji autonomii Królestwa i polskiej armii.

Warto wiedzieć

Bohaterska obrona Woli:

gen. Józef Sowiński poległ, odmawiając kapitulacji.

Reduta Ordona – znana z utworu Mickiewicza, choć Ordon przeżył powstanie.

Emilia Plater walczyła na Litwie jako dowódczyni oddziałów partyzanckich.

ZAPAMIĘTAJ

Powstanie listopadowe wywołały łamanie konstytucji, represje i wieści o rewolucjach w Europie.

29/30 listopada 1830 r. w Warszawie wybuchło powstanie prowadzone przez podchorążych i studentów.

W styczniu 1831 r. sejm ogłosił detronizację Mikołaja I i powierzył władzę Rządowi Narodowemu.

W lutym 1831 r. Polacy zatrzymali Rosjan w bitwie pod Grochowem.

Klęska pod Ostrołęką (maj 1831) przesądziła losy powstania.

Powstanie upadło jesienią 1831 r.

Zryw uniemożliwił Rosji interwencję w Belgii i Francji, przyczyniając się do utrzymania zdobyczy rewolucji lipcowej.

Wielka Emigracja

Dlaczego po upadku powstania listopadowego wielu Polaków musiało emigrować?

Po klęsce powstania groziły surowe represje.

Car nakładał kary za udział w powstaniu: więzienie, zesłanie, niekiedy kara śmierci.

Najbardziej zagrożeni byli:

oficerowie wojska polskiego,

członkowie Rządu Narodowego,

działacze polityczni i społeczni,

przywódcy organizacji powstańczych.

Car mimo obietnic

nie gwarantował bezpieczeństwa

.

Wiele osób nie chciało żyć w państwie całkowicie podporządkowanym Rosji.

Kierunki emigracji po 1831 roku

Liczba emigrantów

W 1831 r. wyjechało ok. 10 tys. Polaków.

Była to największa emigracja polityczna w dziejach Polski XVIII–XIX w.

Z tego powodu nazwano ją

Wielką Emigracją

.

Główne miejsca osiedlenia

Najwięcej emigrantów trafiło do:

Saksonii

(Lipsk, Drezno) – kraj przyjazny Polakom, bliski geograficznie;

Francji

– głównie do Paryża i jego okolic.

Mniejsze grupy osiadły w:

Wielkiej Brytanii,

Belgii,

Szwajcarii,

Stanach Zjednoczonych.

Nastroje w Europie wobec Polaków

W wielu krajach niemieckich Polacy spotykali się z entuzjastycznym przyjęciem.

Niemcy sami żyli pod presją absolutyzmu i dążyli do zjednoczenia.

Polska walka o wolność była dla nich inspiracją.

W wielu miejscach popierano polskich uchodźców, choć rządy (pod naciskiem Prus) odmawiały stałego pobytu.

Dlaczego emigracja została nazwana Wielką?

Była

liczna

– ok. 10 tys. osób.

Składała się z

najwybitniejszych przedstawicieli polskiego życia politycznego i artystycznego

, m.in. Mickiewicza, Chopina, Słowackiego, Krasińskiego, Norwida.

Miała ogromny wpływ na dalszy rozwój polskiego życia politycznego, intelektualnego i kulturalnego.

Emigranci stali się

„rządem na wygnaniu”

, inspirując kolejne pokolenia do walki o niepodległość.

Polskie ugrupowania polityczne na emigracji

Dlaczego powstawały ugrupowania polityczne?

Paryż był największym skupiskiem uchodźców.

Wśród emigrantów toczyły się dyskusje:

o przyczynach klęski powstania listopadowego,

o kształcie przyszłego państwa,

o metodach odzyskania niepodległości.

Wspólnym celem wszystkich organizacji było:

ODZYSKANIE NIEPODLEGŁOŚCI POLSKI

.

Hotel Lambert

Lider i środowisko

Kierowany przez księcia

Adama Jerzego Czartoryskiego

.

Skupiał przedstawicieli bogatszych warstw, elit towarzyskich i politycznych.

Nazwa pochodzi od rezydencji Czartoryskiego w Paryżu – Hôtel Lambert.

Program (konserwatywno-liberalny)

Odbudowa Polski w granicach sprzed I rozbioru (1772).

Ustrój oparty na

Konstytucji 3 maja

.

Stosowanie dyplomacji w walce o sprawę polską:

Czartoryski stworzył emigracyjne „ministerstwo spraw zagranicznych”.

Utrzymywał przedstawicieli w stolicach Europy.

Brak oficjalnych apeli do walki zbrojnej (żeby nie zrazić zachodnich rządów).

Celem oficjalnym było odzyskanie

autonomii Królestwa Polskiego z 1815 r.

Towarzystwo Demokratyczne Polskie (TDP)

Charakterystyka

Założone w Paryżu w 1832 r.

Najliczniejsza organizacja emigracyjna.

Kierowane przez

Wiktora Heltmana

.

Program:

republikańsko-demokratyczny

.

Wielki Manifest (1836)

Wezwanie wszystkich Polaków do walki o niepodległość.

Główne założenia:

przyszła Polska miała być

republiką

,

wiodącą rolę miał odgrywać

lud

,

konieczne było

uwłaszczenie chłopów bez odszkodowania

,

planowano przygotować

powstanie we wszystkich trzech zaborach

.

Ocena powstania listopadowego

Winą obarczano:

konserwatywnych dowódców,

szlachtę bojącą się reform społecznych.

Gromady Ludu Polskiego

Charakterystyka

Powstały w Wielkiej Brytanii.

Najbardziej radykalne ugrupowanie.

Domagały się:

likwidacji własności prywatnej,

przekazania środków produkcji ludowi,

zniesienia stanu szlacheckiego.

Nie mogły porozumieć się z innymi organizacjami i rozpadły się w 1846 r.

Rozkwit kultury polskiej na emigracji

Warunki kulturowe

Na emigracji nie działała cenzura.

Mogły powstawać:

czasopisma,

książki,

organizacje naukowe i literackie.

Wybitni twórcy Wielkiej Emigracji i ich dzieła

Adam Mickiewicz

– wykłady w Collège de France, „Pan Tadeusz”, działalność polityczna.

Juliusz Słowacki

– „Kordian”, „Balladyna”.

Zygmunt Krasiński

– „Nie-Boska komedia”.

Cyprian Kamil Norwid

– „Promethidion”, poezja późnoromantyczna.

Fryderyk Chopin

– mazurki, polonezy, nokturny; „Etiuda rewolucyjna”.

Inne inicjatywy

1838 r. – Adam Jerzy Czartoryski założył Bibliotekę Polską w Paryżu.

Ruch spiskowy w kraju

Emisariusze

Wysłannicy emigracyjni mieli za zadanie:

podtrzymywać ducha narodowego,

tworzyć sieć konspiracyjną,

przygotowywać nowe powstanie.

Najważniejsze działania

1833 r. – Józef Zaliwski

próbował wzniecić powstanie w Galicji i na ziemiach zabranych – zakończyło się klęską.

Szymon Konarski

– działacz Młodej Polski; założył Stowarzyszenie Ludu Polskiego; aresztowany i rozstrzelany w 1839 r.

Piotr Ściegienny

– ksiądz organizujący ruch chłopski; zesłany na Syberię (1844).

ZAPAMIĘTAJ

Po upadku powstania listopadowego na emigrację wyjechało ok.

10 tys. Polaków

.

Wielka Emigracja zawdzięcza swoją nazwę liczbie uchodźców i obecności wielu wybitnych twórców:

Mickiewicza, Chopina, Słowackiego, Krasińskiego, Norwida

.

Najważniejsze organizacje emigracyjne:

Hotel Lambert

,

Towarzystwo Demokratyczne Polskie

,

Gromady Ludu Polskiego

.

Emisariusze działali na ziemiach polskich, przygotowując ruch konspiracyjny i kolejne powstania.

Emigracja była centrum polskiej polityki, kultury i myśli niepodległościowej XIX wieku.

Ziemie polskie po upadku powstania listopadowego

Zaostrzenie kursu wobec Polaków po powstaniu

Po klęsce powstania listopadowego wszystkie trzy państwa zaborcze zaostrzyły politykę wobec Polaków, szczególnie wobec tych, którzy wspierali zryw z zaborów pruskiego i austriackiego.

Najdotkliwsze

skutki odczuła ludność

Królestwa Polskiego

:

Wojskowych i polityków skazywano na

więzienie

,

zsyłkę na Syberię

,

konfiskatę

mienia.

Byłych podoficerów i szeregowców

wcielano do armii rosyjskiej

na 25 lat służby w najdalszych zakątkach imperium.

Amnestia z końca 1831 r. nie obejmowała członków władz powstańczych ani najbardziej zasłużonych.