Koniec samotności. Jak otworzyć się na innych i budować relacje pełne bliskości ebook

Tytuł oryginału: The Joy of Connections: 100 Ways to Beat Loneliness and Live a Happier

and More Meaningful Life

Wydawca prowadzący: Justyna Malatyńska

Tłumaczenie: Marta Fihel

Redakcja: Ewa Kujaszewska

Korekta: Agnieszka Śliz

Skład i łamanie: JOLAKS – Jolanta Szaniawska

Opracowanie e-wydania: Karolina Kaiser |

Projekt okładki: Joanna Wasilewska

Ilustracje na okładce: Freepik

Copyright © 2024 by Dr. Ruth K. Westheimer, Allison Gilbert, and Pierre Lehu

All rights reserved.

Copyright © 2026 for this Polish edition by MT Biznes Ltd.

All rights reserved.

Copyright © 2026 for this Polish translation by MT Biznes Ltd.

All rights reserved.

Wydanie pierwsze

Warszawa 2026

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo!

Polska Izba Książki

Więcej o prawie autorskim na www.legalnakultura.pl

Zezwalamy na udostępnianie okładki książki w internecie.

MT Biznes Sp. z o.o.

mtbiznes.pl

[email protected]

ISBN 978-83-8231-912-5 (epub)

ISBN 978-83-8231-913-2 (mobi)

Dla Miriam, Joela i ich rodzin – RW

Dla Marka, Jake’a i Lexi – AG

Dla Joanne – PL

Nie jest dobrze, żeby człowiek był sam.

(Księga Rodzaju 2:18)

Wstęp

Samotność nie wynika z ilości relacji w naszym życiu, ale z ich jakości.

Samotność nie jest tym samym, co spędzanie czasu w pojedynkę. Zdarza się, że pragniemy pobyć sami i przynosi nam to ukojenie. Samotność jest czymś innym i bierze się z poczucia izolacji społecznej. Możesz być otoczony ludźmi od rana do wieczora, ale jeśli czujesz, że jesteś dla nich niewidzialny, że nic dla nich nie znaczysz, prawdopodobnie doświadczasz samotności. Jeśli wydaje ci się, że nie masz do kogo zadzwonić w nag­łej sytuacji, że nie masz do kogo się zwrócić z prośbą o to, by podlał ci kwiatki podczas twojego urlopu, możesz poczuć się szczególnie zagubiony i odizolowany.

Samotność boli tak bardzo dlatego, że ludzie są z natury istotami społecznymi, a nasze zdrowie zależy od relacji z innymi. Kiedy jesteśmy samotni, mogą poja­wić się poważne problemy zdrowotne. Samotność wiąże się ze zwiększonym ryzykiem udaru, dezorientacji i utraty pamięci oraz z chorobami układu krążenia. Może skrócić nasze życie w podobnym stopniu jak wypalanie piętnastu papierosów dziennie i jest nawet bardziej szkodliwa niż siedzący tryb życia i znaczna otyłość.

Ale samotność jest subiektywna. Jest uczuciem. A ponieważ jest uczuciem, mamy mnóstwo sposobów, by ją złagodzić.

Możesz postanowić, że zrobisz wiele, by samotność nie pozostała z tobą na dłużej. Możesz budować relacje, które sprawią, że poczujesz się wyjątkowy i doceniony. Chcę, żebyś wiedział(a), że możesz wybrać pełniejszą, bogatszą drogę już teraz.

Wiem to wszystko z własnego doświadczenia, życia zawodowego i osobistego. I właśnie dlatego w wieku dziewięćdziesięciu sześciu lat uznałam, że nie mogę siedzieć bezczynnie, kiedy tak wiele osób cierpi. Jeśli pogrążyłeś się w bagnie samotności, możesz mieć wrażenie, że nie da się z niego wydostać. Weź mnie za rękę. Pozwól, że wyciągnę cię z tej cuchnącej brei.

Kiedy Kathy Hochul, gubernatorka stanu Nowy Jork, mianowała mnie Ambasadorką Samotności, było to pierwsze takie stanowisko w Stanach Zjednoczonych i jednocześnie nie było na nie kandydatów z lepszymi kwalifikacjami niż moje. Całe życie zajmuję się samot­nością.

Doświadczyłam jej, kiedy po rozstaniu i oddzieleniu od rodziny w wieku dziesięciu lat stałam się uchodźczy­nią i nigdy więcej nie zobaczyłam już swoich rodziców ani dziadków. Poznałam samotność wynikającą z choroby i niepełnosprawności po tym, jak moje ciało przebi­ły odłamki, a ja zostałam ciężko ranna wskutek wybuchu bomby. Straciłam wtedy część stopy i byłam pewna, że za chwilę umrę. Doznałam też samotności wynikającej z poczucia, że jestem inna i że to się nigdy nie zmieni. Chociaż mój wzrost, sto czterdzieści centy­metrów, zawsze był przedmiotem żartów w nocnych programach telewizyjnych i przez to pomógł mi się wyróżnić na tle innych, to jednocześnie ta odmienność głęboko mnie izolowała. Często myślałam, że żaden mężczyzna mnie nie zechce i że nigdy nie będę mężatką. Ale udało mi się wyjść za mąż, i to trzy razy. Pierwsze dwa małżeństwa zakończyły się rozwodem, a trzecie, z Fredem Westhei­merem, przetrwało trzydzieści pięć lat aż do jego śmierci; był miłością mojego życia.

Zdradzę wam mały sekret: moje osobiste doświadczenia z samotnością to niejedyne powody, dla których zostałam mianowana Ambasadorką Samotności. Ta nominacja nastąpiła dlatego, że sama o nią zabiegałam. Naciskałam na tę rolę, ponieważ wiedziałam, że moje doświadczenie jako seksuolożki daje mi wyjątkowe kwalifikacje, by pomagać ludziom w pokonywaniu samotności. Zarówno dysfunkcja seksualna, jak i samotność są stygmatyzowane. Nikt nie przyznaje się do problemów w sypialni z entuzjazmem. Nikt nie opowiada z zachwytem, że ma zbyt mało zaufanych przyjaciół. Wstyd jest nicią, która łączy te dwie kwestie, i to właśnie wstyd zawsze starałam się pomóc ludziom przezwyciężyć. Przypomnijcie sobie lata 80. XX wieku. Upokorzenie, którego doświadczali geje podczas kryzysu AIDS, było całkowicie do uniknięcia. Dlatego zawsze tak otwarcie mówiłam o homoseksualizmie, wyrażając akceptację dla wszelkich przejawów miłości. Bardzo starałam się zmienić sposób, w jaki rozmawialiśmy o seksie i przyna­leżności podczas tamtej epidemii, i wiem, że jeśli będzie­my otwarcie rozmawiać o samotności – bez skrupułów i eufemizmów – ci, którzy odczuwają bolesne oderwanie i wykluczenie, poczują się mniej samotni.

To, że samotność stała się epidemią, jest powszechnie znanym faktem. Prowadzi się na ten temat badania, powstają na ten temat książki. Doniesienia medialne ujawniły skalę i powagę problemu. Chcę wyrazić uznanie dla wszystkich, którzy podjęli się tego typu badań i przekazują informacje o aktualnej sytuacji. Ale, jak wspomniałam, oferuję inną i bardzo potrzebną perspek­tywę. To nie jest książka o tym, jak społeczeństwo znalazło się w tak trudnym, niepewnym i niebezpiecznym położeniu. To nie jest książka, która analizuje wysiłki rządu mające na celu rozwiązanie kryzysu (choć na końcu tej książki Naczelny Lekarz Stanów Zjednoczo­nych, dr Vivek Murthy[1], przedstawia ważne strategie, które pomogą wzmocnić więzi społeczne z innymi).

Z wykształcenia jestem terapeutką behawioralną. Kiedy przyjmowałam klientów w swoim gabinecie, nie poświęcałam czasu na zagłębianie się w ich przeszłość, by odnaleźć przyczynę ich problemów seksualnych. Pozostawiałam to psychologom i psychiatrom. Moja praca była o wiele bardziej bezpośrednia i dynamiczna. Po prostu pomagałam każdemu, kto do mnie przyszedł – lub słuchał mnie w radiu, albo oglądał w telewizji – uprawiać lepszy seks, zmieniając sposób, w jaki do niego podchodził. I właśnie takie podejście stosuję w książce „Koniec samotności”. Jeśli jesteś samotny, potrzebujesz praktycznych porad, jak pokonać tę plagę, i właś­nie te zamierzam ci przekazać.

„Koniec samotności” oferuje prosty plan działań, który pozwoli pokonać samotność – sto konkretnych pomysłów i możliwości, które można od razu wdrożyć.

Wskazówki oparte są na taktykach, które stosowałam zarówno sama, jak i w mojej prywatnej praktyce, w tym z klientami, którzy byli bardzo samotni. Zamiesz­czam również rady psychologa organizacji i profesora Wharton, Adama Granta; założycielki i dyrektorki MIT Initiative on Technology and Self, Sherry Turkle; autorki bestsellerów i prowadzącej podcast „Happier” Gretchen Rubin; oraz innych.

Ale nie tylko będę udzielała ci rad. Zrobię wszystko, co w mojej mocy, żebyś ich posłuchał(a).

Będę cheerleaderką, trenerką i instruktorką musztry w jednej osobie. Każdy, kto mnie zna, szybko się orientuje, że kiedy czegoś chcę, to chcę tego natychmiast, teraz, może nawet na wczoraj. Oczywiście, na niektóre rzeczy trzeba poczekać, ale w ciągu swojego życia odkryłam, że cierpliwe czekanie często oznacza, że nie dostajesz tego, na czym ci zależy. Skoro, by odnieść w naszym świecie sukces, potrzebujemy nieco tupetu i zuchwałości, musimy wykazać się podobną sprawczoś­cią w odniesieniu do problemu samotności. Bo chociaż samotność jest straszną rzeczą, co mogę potwierdzić, to jest to również stan, który można przezwyciężyć. Mimo że nigdy nie powiedziałabym, że będzie to łatwe, z całą pewnością stwierdzam, że jest to możliwe.

Menu dobrych relacji według doktor Ruth

Podobnie jak kolorowy talerz, którego Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA)[2] używa w zaleceniach dotyczących proporcji spożywanych grup produktów, które każdy, kto dba o zdrowy styl życia, powinien włączyć do jadłospisu, moje Menu dobrych relacji reprezentuje te obszary naszego życia, które wymagają największej troski i uwagi, by budować i pielęgnować wartościowe relacje. Stworzyłam ten pros­ty schemat, aby przełożyć dziesięciolecia badań nau­kowych nad relacjami międzyludzkimi i szczęściem na wskazówki, z których możesz skorzystać już teraz.

Nie ma u mnie owoców, produktów zbożowych, warzyw, źródeł białka ani porcji nabiału, zamiast tego opracowałam sto inspirujących pomysłów i strategii, dzieląc osiemdziesiąt osiem z nich na pięć części:

„Ja”

„Rodzina”

„Przyjaciele i kochankowie”

„Społeczność”

oraz króciutką

„Technologię”.

Każda z nich jest istotnym elementem Menu dobrych relacji. Ostatnie dwanaście strategii przedstawiono w „Twoim miesięcznym kalendarzu”, ponieważ każda pora roku wiąże się ze specyficznymi możliwoś­ciami budowania relacji i cieszenia się życiem.

Chociaż na początku każdej sekcji wyjaśnię i omówię odpowiednią część Menu dobrych relacji, należy zauważyć, że najobszerniejsza, ta, która celowo zawiera najwięcej wskazówek, to „Ja”. Jeśli zmagasz się z samot­nością i jesteś gotowy(-a) na pozytywne zmiany sposo­bu, w jaki wchodzisz w interakcje z innymi, musisz najpierw określić, co w twoim nastawieniu lub zachowaniu sprawiło, że zamknąłeś/zamknęłaś się w sobie lub odep­chnąłeś/odepchnęłaś ludzi od siebie. Nie jest to łatwe, ale twoje relacje będą miały większe szanse na rozkwit, jeśli włożysz w to własną pracę.

Samotność to indywidualne doświadczenie i zdaję sobie sprawę, że nie każda strona tej książki może do ciebie przemówić, ponieważ to, co dla ciebie jest oczywiste, komuś innemu może otworzyć oczy i zmienić całe jego życie. Niektóre koncepcje są przeznaczone dla osób, które potrzebują pomocy w odnajdywaniu i nawiązywa­niu kontaktów, inne są dla tych, które już je nawiązały, ale chcą je pogłębić. Mam nadzieję, że wynie­siesz z moich założeń to, czego potrzebujesz, i że odmie­nisz swoje relacje dzięki różnym radom z poszczególnych części Menu dobrych relacji.

Do dzieła!

[1] Vivek H. Murthy sprawował tę funkcję od 2015 do 2017 roku i w latach 2021–2025, za prezydentury Baracka Obamy i Joe Bidena.

[2] Talerz USDA to odpowiednik lepiej u nas znanej piramidy żywieniowej. Stanowi graficzną ilustrację zalecanych proporcji określonych produktów żywnościowych spożywanych przez zdrową osobę – źródeł białka, zbóż, warzyw itd.