Salman Rushdie

Zaliczany do grona najbardziej znaczących twórców powojennej literatury brytyjskiej. Kontrowersyjny, przez wielu uznawany za wybitnego, jeżeli nie genialnego, jeden z ostatnich wielkich gawędziarzy. Wysoko ceniony w świecie zachodnim, przez wielu muzułmanów uznany jest za bluźniercę i renegata. Od 1989 r. ciąży na nim, wydana przez ajatollaha Chomeiniego, fatwa. Pisze niespiesznie i z rozmysłem, być może dlatego, mimo ponad trzech dekad aktywności twórczej, jego bibliografia liczy raptem kilkanaście pozycji. Dzięki temu w swoim dorobku nie posiada jednak Salman Rushdie książki błahej.

Ahmed Salman Rushdie urodził się w 1947 r. w Bombaju w świeckiej rodzinie o muzułmańskich korzeniach. Jako jedyne dziecko wykształconego w Anglii przedsiębiorcy, Anisa Ahmeda Rushdiego, oraz nauczycielki, Neginy Bhatt, odebrał bardzo gruntowne wykształcenie. Od 14 r. życia nauki pobierał w prywatnej szkole w Wielkiej Brytanii, a na Cambridge studiował historię.

Zanim zaczął pisać Salman Rushdie książki, będące dziś już klasyką światowej literatury, tworzył teksty reklamowe jako copywriter w agencji reklamowej Ogilvy&Mather a później dla Ayer Barker. W 2007 r., ku oburzeniu części muzułmańskiego środowiska, został przez królową Elżbietę II obdarzony tytułem szlacheckim, a rok później zajął 13. miejsce na liście 50 najważniejszych pisarzy brytyjskich doby powojennej dziennika The Times.

Pierwsze książki Salmana Rushdiego

W 1975 r. ukazała się debiutancka powieść pisarza, Grimus, jednak przeszła ona zupełnie bez echa. Dopiero następna fabuła uczyniła go sławnym na cały świat. Za Dzieci północy Salman Rushdie w 1981 r. został doceniony Bookerem i mimo upływu czasu, książka ta pozostaje nie tylko jedną z ważniejszych w jego dorobku, ale i w historii literatury współczesnej. Dzieci północy znalazły się na liście nominowanych do tytułu najważniejszej powieści wyróżnionej Booker Prize w ciągu ostatnich 25 (1993) i 40 (2008) lat oraz na liście 100 najważniejszych anglojęzycznych powieści wydanych w latach 1923-2005.

Niezwykła historia obdarzonego nadprzyrodzonymi zdolnościami chłopca urodzonego dokładnie o północy 15 sierpnia 1947 r., w momencie ogłoszenia przez Indie niepodległości, napisana w stylistyce realizmu magicznego, w jednej chwili uczyniła z Rushdiego pisarza światowego formatu.

Za sprawą swojej następnej książki Salman Rushdie po raz kolejny znalazł się na liście kandydatów do Bookera. Wydany w 1983 r. Wstyd przyniósł pisarzowi niemały rozgłos również ze względu na polityczny wymiar tekstu. Bo chociaż akcja powieści została osadzona w XIV w., nie dało się nie zauważyć, że nawiązuje do współczesnych stosunków w Pakistanie, a za fikcyjnymi bohaterami kryją się główni aktorzy pakistańskiej sceny politycznej: Zulfikar Ali Bhutto i generała Muhammada Zia ul-Haga.

Szatańskie wersety

Jednak nawet ci, którzy nigdy nie przeczytali w życiu, niczego co wyszło spod pióra pisarza, kojarzą jego nazwisko ze względu na legendę i dramatyczne wydarzenia towarzyszące ukazaniu się czwartej jego powieści. Nawiązujące do postaci i życia Mahometa, Szatańskie wersety, Salman Rushdie wydał w 1988 r., a już rok później została obłożony fatwą, wzywającą wyznawców Proroka do zabicia autora bluźnierczej publikacji. Wzburzeni muzułmanie wyszli na ulicę i książki Rushdiego płonęły w całym islamskim świecie. Przez długo czas pisarz, w obawie o własne życie, zmuszony był się ukrywać, a gniew obrażonych skierował się przeciw wszystkim, którzy mieli swój udział w ukazaniu się powieści. W budynkach wydawnictw podkładano bomby, Hitoshi Igarashinakazu, tłumacz Wersetów na język japoński, został zamordowany w 1991 roku, a autora włoskiego przekładu pchnięto nożem. Pierwszy polski przekład tej owianej legendą książki ukazał się w 1992 r.

Książki Salmana Rushdiego po Szatańskich Wersetach

Pierwsze lata po wydaniu fatwy były dość dramatycznym okresem w życiu pisarza. W związku z napiętą sytuacją i kontrowersjami wokół jego nazwiska, kolejną powieść, Ostatnie westchnienie Maura, Salman Rushdie wydał dopiero w 1995 r. Kolejnych kilku lat potrzebował na skończenie Ziemi pod jej stopami, nietuzinkowej narracji opartej na micie o Orfeuszu, w której wątek muzyki wykorzystany został do opowiedzenia historii muzyki rockowej.

Książki na nowy wiek

Wydana w 2001 r. Furia to jedna z nielicznych współczesnych fabuł pisarza, który swoje opowieści uwielbia oblekać w historyczny kostium. Tym razem jednak rezygnuje z tego zabiegu. Również akcję swojej następnej powieści pt. Śalimar Klaun Salman Rushdie nie sytuuje w dalekiej przeszłości. Ta historia wielkiej miłości i krwawej zemsty zrobiła zarówno na czytelnikach, jak i krytyce ogromne wrażenie. Za książkę Śalimar Klaun Salman Rushdie doceniony został finałem Whitbread Book Awards.

Na kartach swojej następnej powieści pt. Czarodziejka z Florencji Salman Rushdie wraca w pełni do stylu, za który pokochali go czytelnicy na całym świecie. To wielka narracja, osadzona w kostiumowych dekoracjach, erudycyjna, ale i pełna magii oraz bajkowej poetyki. W Czarodziejce z Florencji Rushdie, nie po raz pierwszy, i nie ostatni zresztą, nawiązuje do wschodniej tradycji Hakawati, mistrzów opowieści, którzy snucie historii wynieśli do rangi sztuki.

W ten nurt wpisuje się również kolejny tytuł autora, inspirowany baśniami z tysiąca i jednej nocy. Dwa lata, osiem miesięcy i dwadzieścia osiem nocy Salman Rushdie uczynił niezwykłą mieszanką dawnej muzułmańskiej sztuki narracyjnej i popkultury zachodu z jej opowieściami o starciach sił dobra i zła oraz superbohaterach. Natomiast dla swojej najnowszej książki pt. Złoty dom Goldenów Salman Rushdie, wybrał, co rzadkie w jego twórczości, powieści realistycznej.