Procházková Iva

  • Procházková Iva 
  • Poezja i dramat 
  • Wyczyść

Czeska prozaiczka, dramatopisarka i scenarzystka, autorka lubianych historii i sztuk dla najmłodszych oraz poczytnych kryminałów. Dwukrotna zdobywczyni najbardziej prestiżowej czeskiej nagrody literackiej, Magnesia Litera, sześć razy doceniona także przyznawaną pisarzom tworzącym dla dzieci i młodzieży nagrodą Zlatá Stuha. Młodsza siostra czeskiej pisarki Lenki Procházkovej. Fascynuje się astrologią i stawianiem horoskopów. Przez kilkanaście lat przebywając na emigracji w Austrii i Niemczech, Iva Procházková książki wydawała również po niemiecku. Wczesną jesienią 2021 r. do polskich księgarń trafił trzeci tom jej kryminalnego cyklu o praskim policjancie, Marianie Holinie pt. Zagraj mi na drogę.

Iva Procházková na świat przyszła w roku śmierci Stalina w Ołomuńcu. Dorastała w Pradze w inteligenckiej rodzinie. Po ukończeniu szkoły średniej z przyczyn politycznych, ze względu na opozycyjną działalność jej ojca, pisarza Jan Prochazka, jednego z liderów praskiej wiosny, nie pozwolono jej kontynuować edukacji na studiach. Z konieczności imała się różnych zajęć – pracowała m.in. jako kucharka czy sprzątaczka. Jednocześnie też zaczęła zajmować się literaturą, jednak w komunistycznych Czechach Iva Procházková książki pisać mogła jedynie do szuflady. Już jej pierwszą, wystawioną w 1975 r. w Pradze sztukę, Venušin vrch, zdjęto z afisza tuż po premierze, a wydanie debiutanckiej książki dla dzieci zostało zablokowane. Przedstawienia na podstawie jej tekstów od czasu do czasu pojawiały się jedynie na małych prowincjonalnych scenach. Nie mogąc się rozwijać i tworzyć w ojczyźnie, w 1983 r. Iva Procházková zdecydowała się wraz z mężem (reżyserem Ivanem Pokorným) na emigrację, najpierw do Austrii, a później do Niemiec. Do Czech na stałe wróciła dopiero kilka lat po zmianie ustroju, w 1995 r. Pod koniec lat 90-tych zaczęła współpracę z telewizją jako scenarzystka i producentka. Jej scenariusze stały się podstawą wielu czeskich programów, filmów i seriali.

Iva Procházková i książki dla dzieci

Wydawała też Iva Procházková książki, w tym tytuły dla najmłodszych, które przyniosły jej uznanie i sympatię czytelników oraz aż 6 nagród Zlatá Stuha. Jej narracje dla dzieci cenione są za niezwykle pogodny humor, zwariowane fabuły i niezwykłą zdolność opowiadania o ważnych, choć nieraz trudnych, sprawach z niebywałym wdziękiem i trafnością. W polskim tłumaczeniu jak dotąd ukazała się zaledwie jedna książka pisarki przeznaczona dla młodego czytelnika – cudownie absurdalna, rozgrzewająca serce historia pewnej niezwykłej małej dziewczynki mieszkającej w pewnym nietuzinkowym domu dziecka pt. Pyszna środa.

Iva Procházková i Marian Holina

W połowie poprzedniej dekady w Czechach rekordy popularności bił serial kryminalny o śledczym Marianie Holinie nakręcony na podstawie scenariusza pisarki. Zachęcona sukcesem produkcji i ogromną sympatią, jaką wśród widzów cieszył się jej bohater, postanowiła napisać Iva Procházková książki o praskim policjancie. Ze względów fabularnych zdecydowała, że cykl będzie wobec serialu rodzajem prequelu i jego akcja będzie miała miejsce jeszcze przed wydarzeniami znanymi z telewizji.

Pierwsza cześć przygód Holiny do czeskich księgarń trafiła w 2014 r. a już w pod koniec maja ukazał się polski przekład. Na stronach powieści Mężczyzna na dnie Iva Procházková zaproponowała wszystkim miłośnikom gatunku klasyczną, precyzyjnie skonstruowaną intrygę kryminalną pełną fałszywych tropów, w której pierwsze skrzypce gra stopniowo rozwijające się śledztwo ukazujące znane dotychczas fakty w zupełnie nowym świetle. Do bardzo udanych zaliczyć należy także kreacje bohaterów – Marian Holina, węgierski Słowak, wierzący w astrologię i horoskopy pracujący w czeskiej stolicy śledczy to arcyciekawa postać, podobnie jak i jego współpracowniczki – silne, niezależne i niedające sobie w kasze dmuchać kobiety. Pisarka nie ukrywa zresztą, że jej intencją było pokazanie w swoich fabułach, w kontrze do postsowieckiego patriarchatu, zaradnych bohaterek. Holina, będący wiernym własnej intuicji koneserem rogalików, jak zdradza autorka posiada dużo cech jej męża, zaś jego zamiłowanie do wiązania ludzkich losów z gwiazdami jest pokłosiem jej własnej długoletniej fascynacji astrologia i astropsychologią.

W 2016 r. w ręce czytelników oddała Iva Procházková Roznegliżowane, drugi tom z komisarzem w roli głównej, którego akcja rozgrywa się wśród licznej w Pradze mniejszości wietnamskiej, zaś kolejna cześć cyklu, Zagraj mi na drogę, ukazała się dopiero w 2021 r. Tym razem Holina musi rozwiązać zagadkę morderstwa znanej klarnecistki, do którego dochodzi podczas Praskiej Wiosny, festiwalu będącego do tej pory największym w Czechach świętem muzyki klasycznej. Wszystkim fanom serii pozostaje mieć nadzieję, że na 4 tom przyjdzie im czekać zdecydowanie krócej niż na tę powieść.