Paul Beatty

Amerykański poeta i pisarz. Uznawany za jednego z najwybitniejszych współczesnych amerykańskich twórców. Profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Columbia, na którym wykłada kreatywne pisanie. Jako Afroamerykanin w swoich utworach wiele miejsca poświęca problemom społecznym i rasowym, poddając nieustannej krytyce mit Ameryki jako kraju wolności. Za swoje książki Paul Beatty był wielokrotnie nagradzany. W 2016 r. jako pierwszy Amerykanin został laureatem jednej z najważniejszych nagród literackich na świecie, Man Booker Prize.

Paul Beatty urodził się w 1962 r. w Los Angeles i tam też dorastał, jednak swoje życie związał ze Wschodnim Wybrzeżem. Ojciec pisarza porzucił rodzinę, gdy Paul był małym chłopcem. Ciężar utrzymania i wychowania trojga dzieci spadł więc w całości na jego matkę. W 1980 r. Paul Beatty wyjechał do Bostonu, by na tamtejszym uniwersytecie studiować psychologię. Po dyplomie naukę kontynuował w Brooklyn College, gdzie zgłębiał tajniki kreatywnego pisania.

Swoją karierę literacką zaczynał od poezji. W 1991 r. ukazał się debiutancki tomik jego wierszy Big Bank Take Little Bank, którego wydanie było nagrodą w konkursie poetyckim Nuyorican Poets Cafe. Publikacja zebrała bardzo pozytywne recenzje, a jej autor razem z innymi poetami Nuyorican ruszył w trasę promującą młodą poezję w mediach. Rozczarowany komercyjnością tego przedsięwzięcia Paul postanowił rozwijać swoją karierę samodzielnie i przeniósł się na stałe do Nowego Yorku, gdzie mieszka do dziś.

W 1993 r. Beatty od Fundacji Sztuki Współczesnej dostał grant w wysokości 25 tys. dolarów. Dzięki temu wsparciu w 1994 r. wydał drugi zbiór poezji Joker, Joker, Deuce i przystąpił do pracy nad pierwszą powieścią, której premiera miała miejsce w 1996 r. Kolejne książki Paul Beatty wydawał w kilkuletnich odstępach. Wszystkie okazały się sukcesem, przynosząc autorowi międzynarodowe uznanie i duży rozgłos. W polskim przekładzie dostępne są jedynie trzy tytuły autora: debiutancki Białoczarny, Slumberland i Sprzedawczyk.

Paul Beatty i Białoczarny

W wydanej w 1996 r. powieści Białoczarny Paul Beatty koncentruje się na problemach społecznych , głównie rasowych, porusza także kwestie płci i seksualności. Jest to błyskotliwa i nieco surrealistyczna satyra na społeczeństwo amerykańskie, napisana z językową brawurą i dużym humorem. Bohaterem książki jest Gunnar Kaufman, młody Afroamerykanin u progu dorosłości. Dorastający w ulicznych klimatach chłopak odkrywa w sobie talent poetycki, a później sportowy. To nieco egzotyczne połączenie okazuje się trampoliną do niesłychanego społecznego awansu. O poetycko-koszykarskiego geniusza biją się najlepsze uczelnie, a dla klasy społecznej, z której się wywodzi, Gunnar staje się prawdziwą dumą, nadzieją na zmianę i liderem. Na stronach powieści Białoczarny Paul Beatty kreśli obraz odwiecznych amerykańskich konfliktów rasowych w zupełnie nowej poetyce absurdu i przewrotnego dowcipu, dzięki której współczesne Stany Zjednoczone demaskowane są jako karykatura własnej mitologii.

Paul Beatty i Slumberland

Swoją trzecią, powieścią pt. Slumberland Paul Beatty potwierdził swoją pisarską klasę i po raz kolejny udowodnił, że zasługuje na miano jednego z najoryginalniejszych współczesnych twórców. Książka, która premierę miała w 2008 r. w polskim tłumaczeniu ukazała się dopiero 12 lat później, na fali zainteresowania autorem po wielkim sukcesie jego Sprzedawczyka. Główny bohater DJ Darky odbywa brzemienną nie tyle w wydarzenia, co w znaczenia, podróż do świeżo zjednoczonego Berlina w poszukiwaniu legendarnego jazzmana Wyntona Marsalisa. Ma on mu pomóc osiągnąć muzyczną perfekcję, stworzyć idealny bit. Paul Beatty Slumberland w dużej mierze komponuje w oparciu o snute na berlińskim bruku monologi Darky’ego, który rozważa przy okazji swojej wyprawy wiele ważkich kwestii tj. miłość, seks, sztuka i oczywiście zagadnienia rasowe i społeczne.

Paul Beatty i Sprzedawczyk

Choć już wcześniej jego proza była ceniona na całym świecie, bez wątpienie to dzięki swojej ostatniej fabule pt. Sprzedawczyk Paul Beatty stał się literacką gwiazdą pierwszej wielkości. Praca nad tekstem zajęła mu aż 5 lat, jednak był to czas dobrze wykorzystany. Pisarz po raz kolejny sięga po humor i satyrę, by mówić o rzeczach i sprawach najcięższego kalibru. Absurdalna historia próby przywrócenia niewolnictwa i segregacji rasowej na przedmieściach Los Angeles to opowieść o współczesnej Ameryce i jej obliczu schowanym za cienka warstwą politycznej poprawności. Książka okazała się fenomenem i została wprost obsypana nagrodami, m.in. National Book Critics Circle Award i John Dos Passos Prize for Literature. Za powieść Sprzedawczyk Paul Beatty został jednak przede wszystkim doceniony Man Booker Prize 2016.