Marcin Król

  • Marcin Król 
  • książki papierowe 
  • Wyczyść

Zmarły w 2020 r. filozof i socjolog, ceniony publicysta związany z nurtem myśli konserwatywno-liberalnej. Jeden z najwybitniejszych polskich intelektualistów ostatnich dekad, profesor nauk humanistycznych, wieloletni pracownik PAN i wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego. Sygnatariusz Listu 59, współzałożyciel pisma Res Publica oraz przewodniczący rady Fundacji im. Stefana Batorego. W latach 70 i 80-tych zaangażowany w działalność opozycyjną, w III RP zaliczał się do grona największych autorytetów i choć nie angażował się w politykę brał czynny udział w życiu publicznym. Za swoje zasługi odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. W jego dorobku znajdują się także liczne książki; cenione opracowani z dziedzin, którymi się zajmował, eseistykę i zawsze celne komentarze do współczesności. Ostatnia publikacja, której autorem był Marcin Król, Pakuj walizkę, do księgarń trafiła na początku 2021 r., niedługo po śmierci autora.

Marcin Król przyszedł na świat w 1944 r. w Warszawie. Jego ojciec, Józef Król, był profesorem Politechniki Warszawskiej. Po maturze zdanej w warszawskim VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana, naukę kontynuował na stołecznym uniwersytecie; studiował równolegle dwa kierunki – filozofię i socjologię – które ukończył odpowiednio w 1966 i 1967 r. W 1968 r. zaangażował się w protesty studenckie związane z kryzysem polityczno-społecznym wokół zdjęcia z afisza Dziadów w reżyserii Kazimierza Dejmka, co zaowocowało kilkumiesięcznym pobytem w areszcie, który jednak na szczęście nie zaprzepaścił jego kariery akademickiej. Po obronie doktoratu rozpoczął pracę w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN, z którym związany był kilka dekad. W charakterze publicysty debiutował na początku lat 70-tych w Tygodniku Powszechnym. Niedługo później zaczął również wydawać Marcin Król książki i już pierwsza z nich pt. Sylwetki polityczne XIX odbiła się szerokim echem i stała ważną lekturą dla środowisku młodych intelektualistów. Mimo związków z opozycją i podpisania w 1975 r. Listu 59, jego kariera rozwijała się wyjątkowo prężnie – już w 1977 r. zrobił habilitację i pod koniec dekady wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykładał na Uniwersytecie Teksańskim w Austin i prestiżowym Yale. Po powrocie do kraju włączył się w działalność Towarzystwa Kursów Naukowych, a także, wspólnie z Wojciechem Karpińskim, założył niezależne podziemne pismo o profilu liberalno-konserwatywnym, Res Publica. W 1979 r. ukazała się (poza oficjalnym obiegiem) jego, kolejna uznana za ważną w środowisku opozycyjnym, publikacja pt. Style politycznego działania. Wokół Buntu Młodych i Polityki. Na stronach książki Marcin Król rozważał aktualność filozofii konserwatywnej i jej rolę w kształtowaniu współczesnej myśli politycznej.

W latach 80-tych filozof został członkiem redakcji Tygodnika Powszechnego, blisko związany był ze Środowiskiem Solidarności i brał aktywny udział w działaniach opozycji antykomunistycznej i życiu niezależnych środowisk intelektualnych; był m.in. doradcą NSZZ Solidarność Rejonu Mazowsze współtworzył Grupę Publicystów Politycznych czy Klub Myśli Politycznej Dziekania. Zaangażował się również aktywnie, jako członek komitetu wyborczego Tadeusza Mazowieckiego, w pierwsze wolne wybory prezydenckie w 1990 r., jednak po klęsce swojego kandydata ostatecznie zdystansował się do działalności politycznej, koncentrując wyłącznie na pracy naukowej i publicystyce. Cały też czas, bez względu na okoliczności, publikował Marcin Król książki, które stanowiły niezwykle ważny głos w intelektualnych i akademickich dyskursach ostatnich lat PRL. W 1987 r. reaktywował zawieszoną w stanie wojennym Res Publikę, którą prowadził przez następnych 5 lat. W 2007 r. został redaktorem naczelnym pisma Res Publica Nowa. Na początku lat 90-tych związał się naukowo z Wydziałem Wydziału Stosowanych Nauk Społecznych UW, którego był dziekanem w latach 1996–2002 i 2005–2012. W 1999 r. uzyskał profesurę, od 2009 r. przewodniczył Radzie Fundacji im. Stefana Batorego. W 2008 r. zrezygnował z trwającej kilka dekad współpracy z Tygodnikiem Powszechnym.

Marcin Król i książki

Przez cały okres publicznej i naukowej działalności niestrudzenie publikował. W swoim dorobku zgromadził Marcin Król książki uznawane za jedne z ważniejszych analiz i komentarzy do polskiej politycznej i społecznej rzeczywistości. Jedną z podstawowych lektur studentów większości kierunków humanistycznych jest jego Krótka historia myśli politycznej, a Europa w obliczu końca to przykład wyjątkowo błyskotliwej eseistyki humanistycznej, w której nie miał sobie równych. Będąc historykiem idei, potrafił patrzeć krytycznie na procesy historyczne, także na dzieje własnego pokolenia i formacji polityczno-intelektualnej. Dlatego też jedną ze swoich najważniejszych książek zatytułował Marcin Król: Byliśmy głupi. Na jej stronach dokonuje on niełatwego obrachunku z wolną Polską i jednocześnie bolesnej samokrytyki. Najbardziej osobista w bogatym dorobku autora jest jednak jego ostatnia, pośmiertna publikacja. Marcin Król Pakuje walizki skomponował jako rodzaj intelektualnego pamiętnika, poruszającego sprawy absolutnie fundamentalne tj. dobro i zło i miejsce człowieka we współczesnym świecie.