Jacek Dehnel – biografia, książki, nagrody i twórczość jednego z najważniejszych współczesnych pisarzy

Powiedzieć, że Jacek Dehnel to postać nietuzinkowa, to nic nie powiedzieć. Już od wczesnej młodości wyróżniał się wielkim talentem, niebanalną osobowością, a nawet wyglądem.

Jako student był jedną z najbarwniejszych postaci życia żakowskiego, przechadzającą się po kampusie w stroju XIX w. dandysa z nieodłączną laseczką. Dziś należy do czołówki polskich pisarzy współczesnych i najciekawszych literackich osobowości na naszym rynku książki.

Poniższy tekst poświęcony jest jego życiu i twórczości. Wymieniamy w nim najważniejsze osiągnięcia, nagrody i książki Jacka Dehnela. Adresujemy go przede wszystkim do miłośników literatury i osób zainteresowanych najnowszą polską prozą i poezją.

Kim jest Jacek Dehnel?

Jacek Dehnel to polski pisarz, poeta, tłumacz i malarz, współautor cyklu kryminałów publikowanych pod pseudonimem Maryla Szymiczkowa. Urodził się 1 maja 1980 roku w Gdańsku. Jest absolwentem polonistyki w ramach Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych Uniwersytetu Warszawskiego. Już jako młody twórca dał się poznać jako osoba o wyjątkowej wrażliwości literackiej i szerokich zainteresowaniach artystycznych.

Pochodzi z rodziny związanej ze sztuką – jego matka, Anna Karpińska-Dehnel, jest malarką. Sam autor zajmuje się nie tylko literaturą, ale również malarstwem i działalnością translatorską. Był stypendystą Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci, a także laureatem licznych konkursów poetyckich.

Przez wiele lat współpracował z różnymi mediami jako publicysta. Był felietonistą portalu Wirtualna Polska, a od lat publikuje teksty w tygodniku „Polityka”, gdzie prowadzi rubrykę „Kawiarnia Literacka”. W latach 2006–2009 współprowadził telewizyjny program kulturalny „ŁOSssKOT”.

Dehnel mieszkał w Warszawie przez dwadzieścia lat, a w 2020 przeniósł się z mężem do Berlina. Do Polski wrócił w 2024 r.

Początki twórczości Jacka Dehnela

Jacek Dehnel pisze niemal od zawsze. Talent poetycki i artystyczny klimat rodzinnego domu sprawiły, że swoje pierwsze literackie próby podjął w bardzo młodym wieku. Co więcej, ta młodzieńcza twórczość cechowała się niezwykłą dojrzałością artystyczną i warsztatową, co zostało docenione wieloma nagrodami. Prozatorsko debiutował już jako nastolatek zbiorem opowiadań „Kolekcja nagrodzonym na konkursie literackim Miasta Gdańsk w 1998 r.

Natomiast jako poeta zadebiutował tomem „Żywoty równoległe” wydanym w 2004 roku. Książka została bardzo dobrze przyjęta przez krytykę i przyniosła autorowi Nagrodę Fundacji im. Kościelskich oraz wyróżnienie w konkursie „Złoty Środek Poezji”.

W kolejnych latach publikował następne tomy wierszy, między innymi „Wyprawę na południe”,„Brzytwę okamgnienia”,„Ekran kontrolny”,„Rubryki strat i zysków” oraz „Języki obce”. Jego poezja wyróżnia się erudycją, dbałością o język i licznymi odniesieniami do historii oraz kultury. Do 2026 r. Jacek Dehnel wydał jedenaście tomów poetyckich.

„Lala” – przełom w karierze pisarza

Naprawdę głośno o młodym pisarzu robi się w 2006 r., kiedy to w księgarniach pojawia się „Lala Jacka Dehnela. Niezwykła opowieść o babci autora, postaci nietuzinkowej i bardzo znaczącej w jego życiu.

W tej bardzo osobistej, napisanej z niewiarygodną czułością, narracji po raz pierwszy w pełnej krasie objawił się niezwykły kunszt prozatorski pisarza. Dla Jacka Dehnela „Lala była prawdziwym przełomem w literackiej karierze; zachwyciła zarówno krytykę, jak i czytelników, zapewniając autorowi trwałe miejsce w historii literatury XXI w.

„Lala” zdobyła uznanie czytelników i krytyków, a sam pisarz został laureatem Paszportu Polityki za rok 2006 w kategorii literatura.. Powieść była również nominowana do Literackiej Nagrody Europy Środkowej Angelus.

Znaczenie tej postaci dla autora było tak duże, że po latach opracował i wydał zbiór tekstów swojej babci pod tytułem „Życie Lali przez nią samą opowiedziane”.

Najważniejsze książki Jacka Dehnela

Dorobek Jacka Dehnela obejmuje poezję, opowiadania, powieści, eseje i felietony. Jego utwory ukazują się w kilku wydawnictwach: Wydawnictwie Literackim, Biurze Literackim, W.A.B., Wydawnictwo a5, Agora.

Do jego najważniejszych książek należą:

Poezja:

• „Serce Chopina” (poemat)

• „Brzytwa okamgnienia”

• „Najdziwniejsze”

• „Ekran kontrolny”

• „Rubryki strat i zysków”

• „Języki obce”

• „Bruma”

Proza:

• „Rynek w Smyrnie”,

• „Lala”,

• „Balzakiana”,

• „Fotoplastikon”,

• „Kosmografia”,

• „Saturn. Czarne obrazy z życia mężczyzn z rodziny Goya”,

• „Matka Makryna”,

• „Krivoklat”,

• „Kosmografia, czyli trzydzieści apokryfów tułaczych (książka napisana na wystawę „Świat Ptolemeusza. Włoska kartografia renesansowa w zbiorach Biblioteki Narodowej”)

• „Ale z naszymi umarłymi”,

• „Łabędzie”,

• „Historie łajdackie”.

Twórczość autora charakteryzuje się niezwykłą dbałością o formę, historyczny detal oraz bogactwo języka. Niezależnie od gatunku, Dehnel chętnie sięga po tematy związane z pamięcią, tożsamością, kulturą i kondycją współczesnego społeczeństwa. Pisarz łączy klasyczne formy literackie z nowoczesnymi technikami narracyjnymi, często stylizuje swoje utwory na przeszłość i wykorzystuje stylizację oraz archaizację, aby wyjaśnić te pojęcia i ich wzajemne relacje

„Balzakiana”

W 2008 roku ukazały się „Balzakiana”, zbiór mini powieści inspirowanych twórczością Honoriusza Balzaka. Książka przyniosła autorowi pierwszą nominację do Nagrody Nike.

„Fotoplastikon”

Rok później opublikował „Fotoplastikon”, literacki projekt inspirowany dawnymi fotografiami. Zbiór stu miniatur prozatorskich towarzyszących starym fotografiom, znalezionym przez autora na pchlich targach i w antykwariatach.

„Kosmografia”

Następnie wydał „Kosmografię”, książkę poświęconą mapom, podróżom i sposobom opisywania świata. Obie publikacje pokazują charakterystyczne dla autora zainteresowanie historią kultury oraz sztuką wizualną.

„Saturn”

Do najwyżej ocenianych książek Dehnela należy powieść „Saturn. Czarne obrazy z życia mężczyzn z rodziny Goya” z 2011 roku. Autor opowiada w niej historię trzech pokoleń rodziny słynnego hiszpańskiego malarza Francisco Goi. Powieść została nominowana do Nagrody Nike i Nagrody Angelus.

„Matka Makryna”

Kolejnym ważnym dziełem była „Matka Makryna” – opublikowana w 2014 roku powieść oparta na historii XIX-wiecznej mistyfikacji. Książka znalazła się w finale Nagrody Nike i została uznana za jedno z najważniejszych osiągnięć autora.

„Krivoklat”

W 2016 roku ukazał się „Krivoklat”, który przyniósł Dehnelowi kolejną nominację do Nagrody Nike. Pastisz antymieszczańskiej twórczości Thomasa Bernharda, to przepojona czarnym humorem, wyrzucona na jednym oddechu opowieść o sztuce, miłości i człowieku, który nie boi się sprzeciwić społeczeństwu.

„Ale z naszymi umarłymi”

Trzy lata później. W 2019 roku Dehnel opublikował dwie książki: „Najdziwniejsze” (poezja) i „Ale z naszymi umarłymi”, będącą połączeniem satyry społecznej, horroru i literatury politycznej. Książka zdobyła Nagrodę Literacką im. Jerzego Żuławskiego.

„Łabędzie”

Brazylijscy dyplomaci przemycający tony złota, luksus bijący po oczach w peerelowskiej szarzyźnie, wielki proces i wieloletnie wyroki więzienia. Reportaż, saga rodzinna i historia niezwykłego serwisu w jednym.

„Historie łajdackie”

Literacka odpowiedź na rosnącą popularność true crime, ale w wersji głębokiej, erudycyjnej i psychologicznej. Opowieści o ludziach, którzy przekroczyli granice i o miastach, które ich ukształtowały.

Maryla Szymiczkowa – kryminały pisane z Piotrem Tarczyńskim

Ważną część dorobku Dehnela stanowi cykl kryminałów tworzonych wspólnie z historykiem, tłumaczem i mężem Piotrem Tarczyńskim. Autorzy publikują je pod pseudonimem Maryla Szymiczkowa.

Seria przedstawia przygody profesorowej Zofii Szczupaczyńskiej, która rozwiązuje zagadki kryminalne w Krakowie przełomu XIX i XX wieku. Do cyklu należą między innymi:

• „Tajemnica Domu Helclów”,

• „Rozdarta zasłona”,

• „Seans w Domu Egipskim”,

• „Złoty róg”

• „Śmierć na Wenecji”,

• „Szaleństwo i śmierć spłyną z gór”.

Seria zdobyła dużą popularność i należy do najważniejszych współczesnych polskich cykli kryminalnych.

Eseje, felietony i działalność translatorska

Jacek Dehnel jest również cenionym tłumaczem. Tłumaczył utwory anglojęzycznych pisarzy, w tym F.S. Fitzgeralda i Henry’ego Jamesa, Philipa Larkina, W.H. Audena, George’a Szirtesa. Zajmuje się także tłumaczeniem z języka rosyjskiego - przełożył np. utwory Osipa Mandelsztama.

Wśród tłumaczonych przez Dehnela książek znajdują się m.in. „Dokręcanie śruby” Henry'ego Jamesa (W.A.B) „Zimowe królestwo” Philipa Larkina (Biuro Literackie), J. M. Coetzee „Żywoty zwierząt” (Wydawnictwo Znak), Charles Dickens „Opowieść wigilijna, czyli kolęda prozą”, (Wydawnictwo Literackie), William Faulkner, „Gdy leżę konając” (Znak Literanova), Carl August Sandburg „Wiersze chicagowskie” (Biuro Literackie).

Opublikował również książkę eseistyczną „Młodszy księgowy. O książkach, czytaniu i pisaniu”, poświęconą literaturze, lekturom i własnym doświadczeniom czytelniczym.

W 2018 roku ukazała się jego książka „Dysharmonia, czyli pięćdziesiąt apokryfów muzycznych”, wydana przez Narodowe Forum Muzyki. Publikacja stanowi zbiór literackich pastiszów i felietonów inspirowanych historią muzyki.

Jest także współredaktorem wyboru tekstów Wisławy Szymborskiej „Ćwiartka Szymborskiej, czyli lektury nadobowiązkowe”.

Nagrody i wyróżnienia

Jacek Dehnel należy do grona najczęściej nagradzanych współczesnych polskich pisarzy. Otrzymał między innymi:

• Nagrodę Fundacji im. Kościelskich (2005),

• Paszport „Polityki” (2007),

• Splendor Gedanensis,

• Nagrodę Literacką im. Jerzego Żuławskiego,

• tytuł Honorowego Ambasadora Polszczyzny.

• był nominowany do EBRD Literature Prize (nagrody literackiej Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju

• Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” w 2015 roku.

Był również dwukrotnie nominowany do Nagrody Angelus i pięciokrotnie nominowany do Nagrody Nike, jednej z najważniejszych nagród literackich w Polsce.

Jacek Dehnel – twórca wielu literackich światów

Jacek Dehnel od lat pozostaje jedną z najważniejszych postaci współczesnej polskiej literatury. Jako poeta, prozaik, tłumacz i eseista stworzył imponujący dorobek obejmujący powieści, opowiadania, tomy poetyckie, przekłady i publicystykę. Jego książki wyróżniają się wyjątkową dbałością o język, historyczną dokładnością oraz umiejętnością łączenia literackiej erudycji z atrakcyjną narracją. Dzięki temu pozostaje jednym z najbardziej cenionych i rozpoznawalnych autorów swojego pokolenia.