Kochanek Lady Chatterley - David Herbert Lawrence - ebook
Wydawca: Masterlab Kategoria: Obyczajowe i romanse Język: polski

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Kochanek Lady Chatterley - David Herbert Lawrence

Pierwsza edycja została wydana prywatnie we Florencji. Wersja pozbawiona cenzury nie była wydana w Anglii do roku 1960 (nieoficjalna edycja pojawiła się w 1929 opublikowana przez Mandrake Press[1]). Książka zajęła 39 miejsce na liście 100 książek XX wieku według „Le Monde”. Autor zawarł w powieści jeden z pierwszych w europejskiej literaturze nowożytnej opis doznań kobiety w czasie współżycia z mężczyzną i wspólny orgazm. (Wikipedia). Tagi: po polsku, polskie, klasyka, romans, erotyk, bestseller.

Opinie o ebooku Kochanek Lady Chatterley - David Herbert Lawrence

Fragment ebooka Kochanek Lady Chatterley - David Herbert Lawrence




Strona redakcyjna

Spis treści

ISBN: 978-83-7991-037-3
Licencja: Tekst z domeny publicznej.
Źródło: Polska Biblioteka Internetowa
Opracowanie tej wersji elektronicznej: © Masterlab, 2013.
Język i pisownia mogą być miejscami archaiczne - zgodnie z oryginałem.
Zdjęcie na okładce: Maria Kaloudi
 
MASTERLAB
Wydawanie i konwersja ebooków
E-mail: biuro.masterlab@gmail.com
www.masterlab.pl
Białobrzegi

Poland


Kochanek Lady Chatterley

 

 

 

Żyjemy w czasach z całą pewnością tragicznych, ale stanowczo nie będziemy z tego powodu tragizowali. Właśnie taką postawę obrała Konstancja Chatterley. Wojna ugodziła ją straszliwie, lecz postanowiła nie robić z tego tragedii. W 1917 roku wyszła za mąż za Clifforda Chatterley'a, kiedy przyjechał z wojska, na urlop. Spędzili miodowy miesiąc, a potem wrócili do Francji. W rok później został ciężko ranny i jako kalekę odesłano go do domu. Konstancja miała wtedy dwadzieścia trzy lata. Po dwuletniej kuracji Clifford w pewnej mierze odzyskał zdrowie, ale dolna część jego ciała pozostała na zawsze sparaliżowana. Nauczył się poruszać po mieszkaniu w fotelu na kółkach i sporządzono mu inwalidzki wózek z wbudowanym silniczkiem, w którym mógł jeździć po terenach przylegających do dworu.

Przecierpiał tyle, że w pewnym stopniu utracił wrażliwość na ból. Był jak dawniej przystojnym, inteligentnym, pogodnym, zamkniętym w sobie mężczyzną z rumianą cerą i jasnymi niebieskimi oczami, które często miały zamyślony wyraz. Był tak blisko śmierci, że to co mu pozostało z życia, wydawało mu się szczególnie cenne. I tak ciężko dotknął go los, że coś w nim skamieniało i na zawsze utraciło zdolność czucia.

Konstancja, jego żona, miała rumianą cerę, miękkie puszyste kasztanowate włosy, zdrowe, silne ciało, trochę kanciaste ruchy, żywe usposobienie, niski łagodny głos i niebieskie oczy o marzycielskim wejrzeniu. Sprawiała wrażenie spokojnej miłej, wiejskiej dziewczyny.

W rzeczywistości była jedną z owych bardzo nowoczesnych kobiet, wiecznie pogrążonych w zadumie i mozolnie nad czymś medytujących. Przez pewien czas studiowała w Dreźnie, w Niemczech, i gdy wybuchła wojna szybko wezwano ją z . powrotem do domu. I chociaż z gorzką ironią myślała teraz, że to właśnie Niemcy — a w każdym razie niemieckie działa — zdruzgotały jej życie, w dalszym ciągu wspominała pobyt w Dreźnie jako najszczęśliwszy okres swojej młodości. Była jednak wtedy może nie tyle szczęśliwa, co zafascynowana. Fascynowało ją wszystko, życie, muzyka, typowo germańskie dyskusje na abstrakcyjne tematy, będące pewnego rodzaju filozofowaniem. Te niekończące się dysputy budziły w niej najgłębszy oddźwięk. Studenci filozofii, ekonomii politycznej, młodzi profesorowie literatury, etnologii, filozofii klasycznej lub nauk przyrodniczych, jakże oni wspaniale mówili i jak ona im odpowiadała! A potem jak jej słuchali i jak ona ich słuchała, dlatego że przedtem oni słuchali jej!

Przyszła wojna i Konstancja powinna była wszystko to wspominać z goryczą. Ale Clifford, z którym od dawna się przyjaźniła i który studiował w Cambridge, nie był ciasno myślącym patriotą. Walczył w obronie ojczyzny, ale szczerze współczuł młodym inteligentnym Niemcom, którzy podobnie jak on dostali się w potężne tryby straszliwej i znienawidzonej machiny. Podczas urlopu w dalszym ciągu chętnie czytał jej głośno utwory Hauptmanna i Rainera Marii Rilkego. Słuchała go z przyjemnością. Postanowiła „wznieść się ponad wojnę", a przynajmniej ponad wojenny szowinizm, który doprowadzał ją do rozpaczy.

Ale zanim nadszedł Untergang des Abendlandes, Clifford stał się ruiną człowieka, a jej życie też legło w ruinie. Była młoda i niewybaczalnie, nieomal po prostacku zdrowa. Kiedy cios w nią uderzył, po prostu zamilkła. I pozostała milcząca, wiecznie pogrążona w rozmyślaniach, które do niczego nie prowadziły.

W roku 1920 przenieśli się do Wragby, rodzinnego domu Clifforda. Jego ojciec umarł i teraz on został baronetem. Wragby Hall był niskim, długim, ponurym starym dworem, stojącym w bardzo pięknym parku; w niedalekim sąsiedztwie licznych, świeżo uruchomionych kopalni węgla. Z oddali dobiegało sapanie pracujących kopalnianych wyciągów i łomot wielkich sortowniczych sit, a przy silniejszym powiewie wiatru czuć było w powietrzu swąd siarki, dolatujący z tlących się hałd.

Konstancja była teraz lady Chatterley, żoną kalekiego właściciela posępnego starego dworu w zeszpeconej, pospolitej okolicy, dysponującą skromnym, raczej nie wystarczającym dochodem. Postanowiła sobie jak najlepiej z tym poradzić. Mogła pracować, czytać i medytować do woli, jako samotna, wszechwładna pani tych dóbr. Rozsądne prowadzenie gospodarstwa dające możność związania końca z końcem, sprawiało jej satysfakcję. Lubiła przyjmować gości, każdego, czyje towarzystwo odpowiadało Cliffordowi. Ale on wolał samotność. Żyła tak z dnia na dzień, bez perspektyw, pogrążona w wiecznie tych samych, monotonnych zajęciach. Zewnętrznie pozostała zdrową, spokojną, pozornie nieśmiałą, a w gruncie rzeczy zamkniętą w sobie młodą urodziwą kobietą. Zasklepiona we własnym świecie, była bezsporną panią wszystkiego, co ją otaczało.

Clifford nie był jej ciężarem. Wypełniał sobie czas czytając, pisząc, malując, poruszając się samodzielnie w inwalidzkim fotelu po starym parku, lub powoli, ostrożnie, tocząc się przez park w swoim motorowym wózku do sąsiedniego lasu. Wydawał rozporządzenia ogrodnikom, drwalom i gajowemu. Doglądał swego państewka. Jesienią jeździł czasem, bardzo powoli, do lasu i tam, ze strzelbą w ręce, czatował na bażanta. Niekiedy odważał się nawet zabierać z sobą malarskie przybory i próbował namalować jakiś obrazek. Dawniej malował dużo i z zapałem, teraz rzadko się na to zdobywał. Ale robił wrażenie nieomal szczęśliwego, szczęśliwszego niż przed katastrofą. Niepokoił się tylko czasem o Konstancję. Była dla niego bardzo dobra, kochała go w swój szczególny, bezosobowy sposób. A on oczywiście nie mógłby bez niej żyć. Byli prawdziwymi przyjaciółmi, jak dawniej, przed małżeństwem.

Ale niewątpliwie spotkała ich straszliwa tragedia. Clifford nie mógł być dla niej prawdziwym mężem. Żyła z nim jak zamężna zakonnica, siostra w Chrystusie. Było to tym trudniej znieść, że oczywiście przez jeden poślubny miesiąc byli normalnym małżeństwem. Clifford wiedział, że była z natury zmysłowa. Nie mógł o tym zapomnieć. Nie był zdolny snuć ponurych rozważań. Miał tak silnie rozwinięty instynkt samozachowawczy, że wzruszały go i obchodziły tylko przyjemne strony życia, inaczej wpadał w apatię. Zdarzały mu się całe dnie głębokiej apatii, w ciągu których tajało i rozpływało się w nim to, co groziło goryczą i męką. Potem wracała chęć życia. Znów jeździł wtedy motorowym wózkiem do lasu. Jeśli siedział zupełnie nieruchomo, Udawało mu się czasem podpatrywać wiewiórki gromadzące na zimę orzechy lub jeża, węszącego wśród zeschłych liści. Za każdym razem czuł, jak by udało mu się wyrwać jakiś niewielki łup ze szponów losu. Triumfował wtedy z odniesionego zwycięstwa nad losem, śmiercią, a także nad samym życiem. Prawie nigdy jednak nie zapuszczał się poza bramę parku. Nie mógł znięść współczującego wzroku górników. Nie czuł się skrępowany wobec ogrodników, drwali i gajowego. Byli jego płatną służbą.

Czasem Konstancja, idąc obok, towarzyszyła mu do parku lub lasu. Siadała pod jakimś drzewem i dziwna, zwycięska radość Clifforda, że jest żywy w otoczeniu ludzi i natury, kojąco działała na jej nerwy. Znów czytał Platona i lubił rozmawiać z nią o greckich dialogach, często trzymając, jej dłoń w swoich rękach.

— To bardzo zabawne, właściwie dopiero teraz widzę — mówił — w jakie śmieszne podniecenie wprawiała ich dyskusja oraz pojęcia rozumu i myśli. Podobni byli do małych chłopców, którzy właśnie odkryli, że potrafią myśleć i z radości nie panują nad sobą. Są tak olśnieni, że wszystko inne przestaje się liczyć, ważne są tylko myślenie i wiedza. Sądzę, że dawno, bardzo dawno temu człowiek w podobny sposób odkrył w sobie pociąg płciowy i myśl o tym zawładnęła nim bez reszty. Liczyła się świadomość tego, nic więcej tylko mentalna świadomość. Odkrycie Ameryki przez Kolumba było niczym w porównaniu z odkryciem dokonanym przez starożytnych Greków, ze posiadają logicznie myślący umysł. Wzrusza mnie to, nawet teraz. Gdyż moja dłoń, obejmująca twoją, wydaje mi się równie realna jak myśl. A tobie? Jest równie ważna, jak jakaś cząsteczka wiedzy, nie sądzisz? Uścisk naszych dłoni. Przecież to także jest życie. I coś, czego człowiek nie będzie mógł czynić po śmierci. Umysł ludzki będzie zdolny myśleć, gdy umrze ciało. Może będę dalej mógł myśleć i jak Sokrates wierzę, że moja wiedza będzie jeszcze pełniejsza. Ale nie będę mógł trzymać twej dłoni. W każdym razie nie w sensie fizycznym. Choć oczywiście nie można wykluczyć, że zachowa się między nami jakaś łączność, jakiś szczególny uścisk, może nawet nieporównanie istotniejszy. Może będę mógł nadal trzymać cię za rękę, kiedy już umrę. Co o tym sądzisz?

Jego duże, błyszczące, niebieskie oczy patrzyły dziwnie twardo, gdy tak siedział z wzrokiem utkwionym nieruchomo w jej twarzy. Jego dłoń mocno obejmowała jej rękę w niesamowitym, uścisku. W jego oczach dostrzegła wyraz zwycięskiego triumfu. Odniósł nad czymś nieznanym jakieś niesamowite zwycięstwo!

Ale wybuch jego triumfalnego uniesienia przeszył ją lodowatym dreszczem, jak gdyby zmroził ją nagle jego zimny egoizm. Czy naprawdę odniósł aż taki triumf? A co z nią? Z jej życiem, z fizycznym życiem j e j ciała? Co z dłonią uwięzioną w jego uścisku, jak gdyby była trofeum, które zamierza zabrać ze sobą aż poza grób? Poczuła chłód, przygnębienie i rozpacz. Ostatecznie ona nie miała powodu do triumfu — poza znaczną poprawą jego zdrowia. Ale skoro o n został potwornie okaleczony, jaka będzie jej przyszłość? Jej ciało nie doznało żadnych uszkodzeń. Nie wydobyła się cudem z grobu. Przeciwnie, czuła się jak gdyby właśnie teraz po pas zakopywano ją w ziemi, żeby dotrzymywała mu towarzystwa. Siedziała zatopiona w milczeniu, nie reagując na jego słowa. Gniewny skurcz, jak gdyby cień rozżalenia przemknął mu przez twarz.

— Wiem, kochanie — powiedział — że w pewnym sensie ty zostałaś najbardziej skrzywdzona. Zdaję sobie sprawę, jak bardzo jestem od ciebie zależny i w pewnym sensie żyję twoim kosztem.

— Wiesz, że chcę tego — szepnęła.

— Wiem! Ale nie da się ukryć, że zostałaś na zawsze pozbawiona bardzo ważnej części życia. I fakt, że zostałaś tego pozbawiona, może poza twoją świadomością coraz silniej oddziaływać na ciebie i wyrządzić ci wielką krzywdę. Chcę o tym mówić z tobą teraz, żebyś wiedziała... Nie chcę żebyś czuła, że się dla mnie poświęcasz. Nie chcę tego, gdyż nie sądzę, żebyś była kobietą, która może tej części życia się wyrzec. Mówiąc otwarcie, ożeniłem się z tobą, bo byłaś... zmysłową kobietą. Pragnęłaś mnie, zanim się to ze mną stało, prawda? — Konstancja przytaknęła cicho. — Tak, wiem, i to jest bardzo gorzka prawda. A także wiem, że będziesz tę żądzę nadal czuła, choć pod tym względem zostałem na zawsze z tego życia wykreślony. To okropne, ale musimy jakoś się z tym uporać. Chcę ci zatem powiedzieć: Jeżeli spotkasz innego mężczyznę, którego zapragniesz, i naprawdę będziesz chciała mu się oddać, niech cię nie powstrzyma myśl o mnie. Zrób to i żyj własnym życiem. Mnie grozi to, że mógłbym kiedyś stać się podobny do przysłowiowego psa leżącego na kupie siana. Tego nie chcę. I dlatego mówię: wiem co się dzieje z kobietami, które w młodości tłumią w sobie zmysły. Płacą później za to prawdziwym piekłem. Nie chcę, żebyś poszła w ich ślady. Nie chciałbym też, żebyś stała się lekkomyślna. I wiem, że będziesz się starała, żeby nie było to dla mnie zbyt ciężkie. Ale jeśli kiedykolwiek spotkasz mężczyznę, którego gorąco fizycznie zapragniesz, weź go sobie. Miej kochanka, jeśli tak musi być.

Mówił to odważnie i prawie jednym tchem. Widać było, że wszystko przedtem przemyślał. I równie wyraźnie było widać, że wszystko co powiedział było dla niego tylko hipotezą: abstrakcyjny romans z abstrakcyjnym mężczyzną. Łatwo mu było uwolnić się od tej myśli. Konstancja siedziała na zwalonym drzewie, z opuszczoną głową, trzymając go za rękę, bez słowa. Wzbierały w niej dziwne uczucia.

Mogłoby się wydawać, że otaczająca ich, naładowana niezwykle silnymi emocjami atmosfera przywabiła inne żywe stworzenia, bo z leśnej ścieżki wybiegł nagle duży spaniel, dotknął miękkim pyskiem ręki Konstancji, a potem węsząc nerwowo podniósł łeb w górę. Jednocześnie usłyszeli czyjeś kroki. Z bocznej ścieżki wyszedł na drogę gajowy Parkin.

Konstancja wysunęła rękę z dłoni męża. Clifford obejrzał się i obudził z apatii, w którą przed chwilą zapadł. Gajowy dotknął kapelusza, zmierzając w poprzek drogi ku ścieżce, po przeciwnej stronie. Gwizdnął cicho, przywołując psa.

— Zaczekajcie, Parkin — powiedział Clifford, unosząc się trochę w fotelu.

— Słucham pana? — odparł gajowy, przystając.

— Obróćcie mój wózek i ustawcie go w koleinie. To mi pomoże.

Gajowy podszedł do nich wielkimi krokami, nie odzywając się ani słowem. Sprawiał wrażenie silnego, ale jak na leśnika był niski i niezwykle spokojny. Konstancja wiedziała, że niedawno opuściła go żona dla sąsiada-górnika, zostawiając go w gajówce z pięcioletnią córeczką. Odtąd żył samotnie, stroniąc od ludzi, a dziecko oddał pod opiekę swojej matce, mieszkającej w pobliskiej wsi. Parkin przewiesił strzelbę przez ramię i bez słowa położył ręce na oparciu fotela sir Glifforda. Jego bystre, piwne oczy tylko przelotnie spoczęły na twarzy Konstancji stojącej obok.

Ich spojrzenia spotkały się na sekundę, ale Konstancja, wciąż jeszcze dziwnie wzburzona, zaledwie go zauważyła. On jednak, choć jak zawsze milczący i daleki, dostrzegł nieokreśloną udrękę w błękitnych oczach młodej kobiety. Ale jego twarz natychmiast znów przybrała swój zwykły obojętny wyraz i usta zacisnęły się mocno pod bujnymi, nastroszonymi wąsami. Ostrożnie obrócił wózek i wprowadził w koleinę, po której lżej było jechać.

— Popchać pona, czy sam da pon radę? — zapytał z silnym miejscowym akcentem.

— Możecie popchać, jeśli macie ochotę — odparł sir Clifford.

— Ano powioze.

Ruszyli w milczeniu. Każde z nich bez słowa patrzyło prosto przed siebie. Brązowy spaniel biegł przed nimi, węsząc. Z drzew opadały ostatnie pożółkłe liście. Wyszli na skraj lasu i ujrzeli otwartą przestrzeń parku, zbocze porośnięte rozłożystymi bukami i pasące się na trawie owce. W szarym świetle pochmurnego dnia, stary dwór na szczycie zbocza wydawał się odwieczny i opuszczony. Gajowy wciąż patrzył prosto przed siebie i ostrożnie pchał wózek, starając się nie zwracać na siebie uwagi. Wydawało się, że rude wąsy zawadiacko go wyprzedzają. Ale nie przestawał myśleć o błękitnych, pełnych nieokreślonego cierpienia oczach mylady. Ba, jest przecież tylko młodą dziewczyną. Ano, wojna ciężko dotknęła szlachtę. Z takim kaleką jak sir Clifford, ani nie cieszy się mężem, jak to młoda żona, ani nie ma co myśleć o dzieciach. Słowo daję, ma smutne oczy biedactwo! I wszyscy tak dobrze o niej mówią!

Pomyślał o własnej żonie, która zaczęła się puszczać, kiedy był na wojnie. A przecież nie musiała znosić tego, co to młode stworzenie. Nie! Gdyby miała więcej zmartwień, może by sobie nie poszła, jak byle dziwka, z pijakiem — górnikiem. Ale dobrze, że sobie poszła i niech nie wraca. Baba z wozu, koniom lżej. Jeszcze są dobre kobiety na świecie, dość spojrzeć na to młode stworzenie, żonę sir Clifforda! Jaka spokojna i jaki miły ma głos. Ano, tak! Nie on jeden ma się czym martwić. Ta biedna dziewczyna oberwała gorzej od niego. A taka spokojna i łagodna, wcale nie jak wielka dama. Takiej jak ona, mężczyzna musiałby dziś daleko szukać. Cóż, każdy musi dźwigać swój krzyż i łykać swoją porcję utrapienia.

Konstancja otrząsnęła się wreszcie z obezwładniającego ją otumanienia i zdała sobie sprawę z obecności Parkina, który w milczeniu pchał ciężki, inwalidzki wózek. Był czerwony z wysiłku, ale nadal zachowywał się obojętnie. Pomimo tej rezerwy wyraźnie wyczuwało się jego obecność i Konstancja przypomniała sobie, że zawsze odcinał się od tła, gdziekolwiek go spotkała. Ta jego odrębność i wyrazistość postaci budziła w niej wrażenie szczególnego piękna, rzadko spotykanego u mężczyzn. Nie był przystojny, szpeciły go zbyt bujne wąsy. Ale cechująca go wyjątkowa odrębność miała coś wspólnego z nieskrępowaną swobodą dzikich zwierząt i ptaków. Konstancja zastanawiała się czy kochał swoją żonę, krzepką, pospolitą kobietę. Musiała go razić i drażnić ordynarnością, choć zapewne nie zdawał sobie z tego sprawy. Żył teraz zupełnie samotnie, z dala od ludzi, w kamiennym domku na skraju lasu. Nic o nim nie wiedziała, traktowała go jak jednego ze służących swego męża. Słyszała, że był bardzo czujnym gajowym. Sir Clifford apatycznie pozwolił się wieźć i po przyjeździe do domu zaraz się położył, aby odpocząć przed podwieczorkiem.

Jesienne dni upływały monotonnie, zbliżała się zima. Konstancja starała się tego nie dostrzegać. Jeżeli czas mija niepostrzeżenie, tym lepiej. Miała swoje domowe obowiązki i była odpowiedzialna za niektóre sprawy w życiu wsi. Oprócz tego był Clifford. Musiała wciąż dbać i troszczyć się o niego, nieomal jak o małe, bezradne dziecko. Dokuczały jej tylko dziwne, nagłe i nieobliczalne napady zdenerwowania. Miewała powtarzające się straszliwe sny o koniach, o jakiejś spokojnie pasącej się klaczy, która nagle wpadała w szał. Wstawała rano opętana złością, i gdyby nad sobą nie panowała, gotowa była okrutnie znęcać się nad służbą, a nawet bezlitośnie szydzić z Clifforda. Na końcu języka miała straszne, obelżywe słowa, które chciałaby mu powiedzieć, patrząc jak siedzi w łóżku podparty poduszkami, chłodny i czujny, bądź leży pogrążony w apatii.

Nigdy ich nie wypowiadała. Ale była tego coraz bliższa i w końcu za każdym razem, gdy obudziła się w takim demonicznym nastroju, wybiegała do parku i długo po nim chodziła, żeby się uspokoić. Jej twarz wykrzywiał wówczas grymas nieokiełznanej złości, a w szeroko otwartych oczach malował się obłędny strach przed samą sobą. — Jestem opętana, wiem, że jestem opętana — powtarzała smutno i przyśpieszała kroku, pchana jakąś nieubłaganą siłą szalejącą w jej piersi. Gotowa była coś, kogoś, zabić. Wzbierało w niej niepohamowane okrucieństwo.

W parku i na skraju lasu wracało to samo wspomnienie. To tutaj, coś kiedyś się stało. Rozglądała się wokoło, szukając rozwiązania tajemnicy. I wtedy wracał sen, jej sen o koniach. Na pewno gdzieś tutaj jest stado koni i klacz, która za chwilę wpadnie w furię i rzuci się na nie, grzmocąc je kopytami i rozrywając potężnymi zębami na strzępy. Zatrzymywała się, zmrożona strachem. Ale nigdzie nie było koni.

Nagle z lasu dobiegł ją huk strzału, niby echo jej własnego szaleństwa. Zaczęła schodzić w dół leśną, wilgotną drogą, depcząc mokre, gnijące liście. Idąc usłyszała czyjś głos i płacz dziecka. Zatrzymała się w miejscu, nadsłuchując. Dziecko szlochało i ktoś je cicho pocieszał. Ruszyła szybko w tamtą stronę, a jej dotychczas bezprzedmiotowa złość znalazła ujście w podejrzeniu, że ktoś krzywdzi dziecko. Biegła z wypiekami na twarzy i błyszczącymi oczami, bliska utraty tchu. Zobaczyła ich na wąskiej dróżce. Szlochającą dziewczynkę w czerwonym płaszczyku i kapturku z kretów i schylonego nad nią gajowego Parkina. — Na pewno nie kcesz, żeby zagryzoł małe króliczki, a potem je zjodał? Nie kcesz, żeby się rzucoł na bażancice siedzące na jojkach i przegryzał im szyjki, co? On był zły. Popatrz na niego i potem płacz. Tylko na niego popatrz.

Gajowy mówił niezwykle czule, lecz jednocześnie z wyraźną irytacją, a dziecko nie dawało się pocieszyć, Konstancja podeszła do nich, wciąż jeszcze pełna gniewu, przekonana że dziecku stała się jakaś krzywda.

— Co się tu dzieje? — zapytała ostro.

Gajowy wyprostował się szybko i dotknął kapelusza.

— Zastrzeliłem tego starego kocura, co tu łaził jak mu się podobało, miesiąc, albo i dwa — powiedział szorstko, wskazując zewłok ogromnego pręgowatego kota, rozciągnięty na ścieżce. — A moja mała myśli, że jest nad czym beczeć. No, dość już tego — zwrócił się do dziecka. — Jaśnie poni na ciebie patrzy. A bądźże cicho.

Nadal mówił do dziecka łagodnie, ale w jego głosie wzbierało zniecierpliwienie, a wzrok robił się twardy. Widać było, że dziecko się go boi.

Konstancja pochyliła się nad dziewczynką.

— Co ci się stało? Powiedz, malutka. Nie płacz już. To było wstrętne, złe kocisko, szarpał pazurami małe króliczki i mor- dował je. No, nie płacz. — Własną chusteczką delikatnie otarła łzy z buzi dziecka porzuconego przez matkę. Dziewczynka z całą pewnością bała się mężczyzny, który był jej ojcem. Konstancja poczuła do niego niechęć. Nic dziwnego, że żona go opuściła. Pomyślała, że w gruncie rzeczy Parkin nie lubi swojej córeczki.

— Będzie z wami przez cały dzień? — zapytała.

— Matka jest w domu — powiedział, szybko obracając głowę w stronę gajówki. — Przychodzi zwykle w sobotę, żeby trochę posprzątać.

Konstancja czuła, że gajowy zmusza się do uprzejmości, lecz jej nie lubi, dlatego że jest kobietą.

— Zaprowadzę małą do domu, do babki. Jak się nazywasz, kochanie?

Dziewczynka zerknęła na nią nieufnie. W jej ciemnych oczach Konstancja dostrzegła upór i niechęć.

— Connie Parkin — odparła.

— No to chodźmy — powiedziała Konstancja uśmiechając się do niej. — Zaprowadzę cię do domu, a tymczasem Parkin... a tymczasem twój ojciec skończy swoją robotę.

— Nie trzeba, psze pani — zaprotestował gajowy..

— Zaprowadzę ją — powtórzyła Konstancja, biorąc małą za rączkę.

Czuła, że Parkin stoi i patrzy za nimi z niechęcią. Nie lubił kobiet i gardził nimi. Był po prostu głupi.

W gajówce mała energiczna staruszka, ze smugami sadzy na nosie czyściła palenisko. Wzdrygnęła się, gdy dziewczynka niespodzianie podbiegła do niej. Odwróciła się i zobaczyła Konstancję.

— Coś takiego! —wykrzyknęła.

— Dzień dobry — powiedziała Konstancja. — Przyprowadziłam pani wnuczkę. Bardzo się przestraszyła, kiedy jej ojciec zastrzelił kłusującego kota.

— Coś takiego! Bardzo pani łaskawa, pszę pani. Co się pani mówi za to, że cię psyprowadziła do domu, Connie?

— Dziękuję — powiedziała Connie, śmiało patrząc na Konstancję ciemnymi oczami, ale jednocześnie z zakłopotania wkładając palec do ust.

— Dziękuje wielmożnej pani — pouczyła ją babka.

Ale dziewczynka odwróciła się i nie chciała powtórzyć. Górnicy nigdy nie mówili „mylady", jeśli mogli tego uniknąć. Dziewczynka wzdragała się nawet powiedzieć „wielmożna". Była wyraźnie onieśmielona.

— Wiedziałam, że będzie awantura, jak ją weźmie z sobą do lasu. Trudno z nim wytsymać, nawet kiedy jest w najlepsym humoze. Bardzo dziękuję, ze jom pani psyprowadziła. Bardzo dziękuje. Staruszka była wyraźnie oszołomiona odwiedzinami Konstancji, ale jednocześnie niezadowolona, że przyłapano ją przy czyszczeniu paleniska, w dodatku z nosem usmarowanym sadzą. Konstancja wróciła do dworu, głęboko świadoma dystansu między nią i tymi ludźmi. Nie byli do niej wrogo usposobieni, ale czuli wyraźną ulgę, gdy ich pożegnała.

Z zadowoleniem wróciła do Clifforda i własnego środowiska. Nie wiadomo dlaczego ci ludzie złościli ją. Jakie zuchwałe oczy miało dziecko Parkina!

Tego wieczoru z prawdziwą przyjemnością siedziała w gabinecie Clifforda, kiedy głośno jej czytał. Uspokajało to jej urażoną dumę.

W następną sobotę Clifford miał jakąś sprawę do Parkina. Ale poprzedniej nocy padał ulewny deszcz i nie można było wyjechać wózkiem. Po południu Konstancja poszła więc pieszo, żeby przekazać polecenie męża. Lubiła mieć cel dla swoich spacerów.

Frontowe drzwi gajówki były zamknięte i nikt nie wyszedł ich otworzyć. Okrążyła więc dom i nagle zobaczyła Parkina myjącego się na podwórku. Zwyczajem górników zdjął koszulę, odwinął spodnie na biodrach i zanurzył głowę w miednicy z wodą. Konstancja wycofała się natychmiast i wróciła do lasu, żeby jeszcze chwilę pospacerować.

Ale w wilgotnym półmroku lasu zaczęła drżeć, nie mogąc się opanować. Biały tors mężczyzny uparcie majaczył jej przed oczami i wydawał się niezwykle piękny. Białe, muskularne, cudowne ciało, obleczone gładką i mocną jak jedwab skórą. Cóż znaczy jego twarz, nastroszone wąsy i nieprzyjazne, zuchwałe oczy. Cóż znaczy jego głupota. Jego ciało było bosko piękne i rozświetlało mrok jak objawienie. Clifford nawet w swoim najlepszym okresie nie miał tak pociągająco gładkiej i jędrnej skóry i nie był tak nadludzko piękny.

Z trudem przemogła się, żeby wrócić do domku i zapukać do drzwi. Stojąc na progu, drżała z tłumionej emocji. Nigdy dotąd ani przez chwilę nie pomyślała o Parkinie inaczej, jak o podwładnym gajowym. Wydało się jej niemal występkiem, że jego ciało może być tak nieskalanie piękne.

Posłyszała, że schodzi po schodach. Przebierał się przed pójściem do miasta. Słowa uwięzły jej w gardle, gdy stanął przed nią w czystej koszuli, nowym krawacie i odświętnych spodniach. Jąkała się, przekazując mu polecenie męża, a on słuchał patrząc na nią zimno, hardymi oczami. Nie podobała jej się jego twarz. Zdała sobie sprawę, że obrzydły jej twarze prostaków, ich bezduszność oraz nudne, wulgarne sprawy zaprzątające ich myśli. Czy możliwe, żeby pod tą śmieszną, czystą koszulą i krawatem kryło się tak piękne ciało samotnego mężczyzny?

— Tak jest, mylady — powiedział. — Wiem, czego życzy sobie sir Clifford. Zajmę się tym.

Konstancja odwróciła się i odeszła. Wchodząc w mrok lasu czuła, że Parkin za nią,patrzy. Na pewno myśli coś głupiego i wulgarnego. Niech sobie myśli. Jest niczym. Pomimo ukrytego piękna swego ciała, jest niczym. Ci głupi prości ludzie obrzydli jej do ostateczności.

Ale wieczorem, w sypialni, przyglądała się swemu nagiemu ciału, zastanawiając się czy i w nim ktoś mógłby dostrzec to zjawiskowe piękno, jakie ona przez krótką chwilę dostrzegła w tamtym człowieku. Czy jakiś mężczyzna ujrzy w niej takie same piękno?

Przygnębiona, narzuciła nocną koszulę. Po co to wszystko? I tak nic z tego. Clifford, który był kulturalnym mężczyzną, w sensie fizycznym był dla niej stracony. A mężczyźni o pięknych ciałach mieli pospolite, głupie twarze, które jej nie interesowały i pospolite, głupkowate głosy, których wolałaby nigdy więcej nie słyszeć.

Clifford czytał jej głośno, prawie co wieczór. Czasem bywał zmęczony. Jego kalectwo wywoływało stany znużenia, które działały na niego jak naturalna narkoza. Ale czytanie" głośno sprawiało mu wielką przyjemność, obojętnie jakiej książki. Ostatnio najbardziej odpowiadały mu zabawne powieści. Czytał Hadżi Babę. Konstancja słuchała ze schyloną głową, szyjąc lub haftując. Długie lśniące, kasztanowate włosy bujnym węzłem swobodnie leżały na jej karku. Clifford nie podejrzewał jakie myśli snują się w jej pozornie niewinnej, dziewczęcej głowie. Pogrążony w lekturze czuł się szczęśliwy, że ma ją przy sobie, stale czymś zajętą i nie narzekającą na los.

Śmiał się serdecznie z Hadżi Baby, gdy tego walecznego bohatera przejmował odrazą widok obnażonych twarzy angielskich kobiet. Och, gdyby te kobiety zakryły twarze, jaki ogień namiętności rozpaliłby serce Hadżiego! Ale nieprzystojna nagość ich oblicza gasiła w nim ogień pożądania.

Clifforda niesłychanie to bawiło. Konstancja uniosła głowę i spojrzała na niego dużymi niebieskimi oczami, pełnymi smutku i zadumy.

— Czy nie uważasz, że naprawdę szkoda, iż u ludzi nie widzimy nigdy nic innego, tylko ich twarze? — zapytała. — Czy nie sądzisz, że twarz jest chyba najmniej udaną częścią ciała większości ludzi?

— Chcesz przez to powiedzieć, że lepiej byłoby, gdyby zakryli twarze i chodzili nago? — zaśmiał się. — Wspaniały pomysł! Przypomina mi Renoira. Mówił, że zawsze stara się pozbawić twarze znaczenia i uczynić je po prostu jednym z mało istotnych fragmentów postaci.

— Tak — odparła. — Dlaczego zawsze mamy widzieć tylko czyjąś twarz, a nie całą postać? Jestem pewna, że to błąd.

— Być może. Wydaje mi się jednak, że właśnie w twarzy odzwierciedla się osobowość każdego z nas.

— Ale jest może w nas jeszcze coś, poza osobowością? Coś, co się nigdy nie uzewnętrznia.

Zastanowił się nad tym: jeszcze coś poza osobowością? Poczuł ogarniający go niepokój. Spojrzał uważnie na żonę. Ale ona nadal szyła z niezmąconym spokojem.

— Co może w nas być, poza osobowością? — zapytał. Podniosła głowę i spojrzała na niego z zadumą w niewinnych błękitnych oczach.

— Czy ciało nie może mieć własnego życia, może nawet autentyczniejszego niż osobowość?

— Ciało... to znaczy żołądek, serce, płuca? — zapytał. Ale ona myślała o czymś innym.

— Dlaczego tors często bywa w rzeźbie taki piękny, bez głowy? Żyje własnym życiem.

— Możliwe — zgodził się z nią, urywając dyskusję. Poczuł się na niebezpiecznym gruncie i wyostrzony zmysł samozachowawczy powstrzymał go przed dalszą rozmową. Znów zaczął czytać.

Lecz ona miała nowy mglisty temat do rozmyślań: ciało żyjące czystym, niepokalanym własnym życiem, niezależnie od twarzy, deformowanej tak wielu różnymi uczuciami, frustracją, lub wręcz wulgarnością. Twarze prawie zawsze są pospolite. Nawet jej własna wyrażała rozgoryczenie, z czego Konstancja zdawała sobie sprawę. Zakryła ją gęstą woalką, jak mahometanka, zostawiając odsłonięte tylko oczy. Potem stanęła przed lustrem i patrzyła na swoje leniwe, złociste, milczące ciało. Też było niewinnie piękne i przemawiało utajoną tęsknotą. Jej piersi były oczami, a pępek ustami stulonymi w tęsknym oczekiwaniu. Wszystko to mówiło swoistym milczącym językiem, bez tanich słów. Ale wkrótce ten nastrój znów ją opuścił i całkowicie zapomniała o swoim ciele. Nadeszło Boże Narodzenie, a z nim mnóstwo rozmaitych obowiązków. Była teraz niezwykle trzeźwa, rozsądna i zapracowana. Nie przyszło jej nawet na myśl wracać do tamtych obłąkanych rozważań o ciele. Dzięki Bogu skończyła z tymi bzdurami. Miała tysiąc spraw do załatwienia.

W czasie świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku mieli gości, głównie przyjaciół i krewnych Clifforda. Wszyscy byli bardzo mili i Clifford był w dobrej formie. Panował miły, wesoły nastrój, przypominający niemal czasy przedwojenne. Lady Ewa Rolleston, ciotka Clifforda spędziła u nich kilka dni. Pozostało w niej coś z dawnej grande dame, gdyż pochodziła z jednego z najznakomitszych angielskich rodów. Utraciła jednak dobrą reputację, z powodu namiętności do kart i pociągu do alkoholu.

Była teraz wdową, wysoką szczupłą damą, pozornie powściągliwą i odrobinę roztargnioną. Jej niebieskie oczy wydawały się trochę bezmyślne, a kształtny arystokratyczny nos był lekko zaczerwieniony. Mimo to pozostała grande dame. Pozornie prosta i bezpośrednia, nadal potrafiła wymuszać szacunek dla swojej osoby. Sączyła swoją brandy z dystyngowaną obojętnością, nie przejmując się szeptanymi po cichu komentarzami.

Konstancja lubiła ją, ale czuła się w jej towarzystwie onieśmielona. Lady Ewa, stale ubrana na czarno i oryginalnie naiwna naiwnością w stylu niemal ujmująco dziewczęcym, wyglądała jak zjawa z innego świata. A jednak za tą jej dziewczęcą prostotą tkwiła zdecydowana i bezwzględna nieustępliwość. Wewnętrznie nieczuła i nieprzystępna, była jak Matterhorn — i to przede wszystkim charakteryzowało lady Ewę.

Swoją siostrzenicą, Konstancją, trochę gardziła. Jej zamglone niebieskie oczy często z chłodną obojętnością patrzyły na młodą, ładną kobietę. Konstancja zawsze serdecznie, niemal czule odnosiła się do ciotki, która nie odwzajemniając tych uczuć, lekceważyła ją. Córka starego kontradmirała nie pochodziła z klasy panującej. Nie potrafiła władać. Mogła być bardzo dobrą panią domu. Umiała wymagać, ale nie władać, to nie leżało w jej naturze. Pod tym względem Clifford był lepszy.

Konstancja wiedziała, że grande dame będąca jej ciotką w istocie żywi dla niej wzgardę. Ale ta grande dame, to był tylko ostatni trick ciotki Ewy, jej ostatnia atutowa karta. Choć tylko do pewnych granic. Z chwilą, gdy przestawano się litować nad piękną, trochę skompromitowaną lady, jej „grande damerie", jak to nazywał Clifford, w ogóle przestawały być jakimkolwiek atutem.

— Jesteś naprawdę cudowna, kochanie — powiedziała lady Ewa, siedząc z Konstancją w jej saloniku.

— Dlaczego? — zapytała Konstancja, lekko zaniepokojona, gdyż spodziewała się jakiejś zasadzki.

— Ten twój stosunek do Clifforda. Jest naprawdę wspaniały! Musisz mieć cudowną naturę.

— Dlaczego? — powtórzyła Konstancja.

— Biedny chłopiec, tak strasznie okaleczony. Można powiedzieć, że została z niego połowa mężczyzny. Oczywiście, ta właściwa dla takich osób jak ja. Jest taki dowcipny i zajmujący. Ale nie wiem, czy żonie to może wystarczyć.

— Clifford jest bez zarzutu, zapewniam ciocię — odparła Konstancja. Jest nieomal doskonałym mężem.

— Na pewno, zauważyłam to. Ogromnie się stara zachować twoje uczucie. Dobrze wie, co robi. Gdyby nie ten wypadek na wojnie, byłby na pewno ideałem męża. Ale tak jak się rzeczy mają, musisz bardzo boleśnie odczuwać brak pewnej dziedziny życia. Zostałaś jej pozbawiona.

— Wcale nie! — wykrzyknęła Konstancja. — Nie zostałam pozbawiona niczego, czego mogłabym pragnąć. Proszę mi wierzyć.

Lady Ewa spojrzała na nią z niedowierzaniem.

— W takim razie bardzo się cieszę — powiedziała. — Byłoby okropne, gdybyś cierpiała z tego powodu. Nie ma nic gorszego, jak wyrzec się czegoś w młodości, odżywa to potem w człowieku kiedy jest już za stary. Nie ma nic gorszego dla kobiety w średnim wieku niż uczucie, że ją coś ominęło. Może właśnie coś najważniejszego.

— Ale co jest w życiu najważniejsze? — zapytała Konstancja.

— Tego nie wiem. Ale ma to jakiś związek z mężczyznami. Byłam wierna swemu mężowi. Nie mówię, że tego żałuję. Ale czasem ogromnie mi brakowało, że nie zaznałam czegoś innego. To straszliwa rzecz czuć, że się umrze bez zakosztowania tego, po co w pewnym sensie zostało się stworzonym.

— Lecz po co zostaliśmy stworzeni? — z przymusem zapytała Konstancja. — Wydaje mi się, że dla bardzo wielu celów. A może bez żadnego celu w ogóle. To kwestia prywatnego sądu każdego z nas.

— Nie wiem, nie jestem tego pewna — powiedziała lady Ewa. — Kiedy byłam młoda, chciałam wprowadzać reformy, myślałam o polityce i innych tego rodzaju sprawach. I zdobyłam to, czego chciałam. Oboje z mężem byliśmy tak po uszy zagłębieni w polityce, że właściwie wszystko inne ginęło nam z oczu. Oczywiście pobraliśmy się z miłości... i mamy troje dzieci. Ale pod koniec, mając około czterdziestu sześciu lat, poczułam, że żyłam absolutnie nadaremnie. Nigdy nie zaznałam jedynej rzeczy, której naprawdę pragnęłam. A potem już było za późno. Nie może spotkać kobiety nic straszliwszego. Myślę, że powinny więcej eksperymentować. Nabijamy sobie czymś głowy i pozostajemy głuche na wszystko inne. Gdyby kobiety miały szersze spojrzenie i więcej eksperymentowały w poszukiwaniu tego, czego naprawdę chcą, na pewno by coś znalazły.

— Ale co? Co można znaleźć? — zapytała zdumiona Konstancja.

— Nie wiem. Ale zawsze czymś zaprzątamy sobie głowę. Ja wmówiłam w siebie, że chcę romantycznej miłości i polityki... jak gdyby z powieści George a Mereditha. Osiągnęłam jedno i drugie. I wcale nie było to tym, czego pragnęłam. Kobiety powinny być bardzo ostrożne, gdy w grę wchodzą sprawy, o których na pewno wiedzą, że ich pragną najbardziej. Prawie zawsze się mylą i kiedy wreszcie spełnią się ich pragnienia, spotyka je gorzkie rozczarownie.

— Ale co ciocia mogła by mieć takiego, co by ciocię uszczęśliwiło?

— Nie wiem dokładnie. Ale myślę, że gdybym swego czasu ucięła sobie mały romansik z przystojnym, wesołym policjantem, czułabym się dziś lepiej. W każdym razie teraz mi się wydaje, że właśnie tego chciałam.

Konstancja zaczęła cicho się śmiać.

— Jakie to się wydaje proste — powiedziała.

— Nieprawdaż? — odparła lady Ewa. — Ale jak byłam młoda równie łatwo byłoby mi zacząć fruwać. Nigdy nie mogłabym wesołemu młodemu policjantowi pozwolić na to... to znaczy dopóki bym go nie przemieniła w coś innego, co nie byłoby już wesołym, młodym policjantem. Po prostu nie mogłam.

A teraz tego żałuję. Czy nie wydaje ci się to absurdem w ustach starej kobiety?

Lady Ewa nie była stara, brakowało jej jeszcze kilka dobrych lat do sześćdziesiątki. Ale uważała swoją młodość za skończoną.

— Rzeczywiście wydaje się to trochę dziwne — powiedziała Konstancja.

— Dlatego chciałam cię ostrzec. Próbuj i bierz czego pragniesz, za młodu. Starzejąca się kobieta, opętana daremnymi żalami, to gorsze, niż gdyby opętał ją diabeł.

Konstancja spojrzała badawczo na ciotkę.

— Dziękuję za ostrzeżenie — powiedziała. — Ale ja naprawdę myślę, że mam wszystko, czego chcę. Czy nie sądzisz ciociu, że kobiety są utrapieniem... nawet dla siebie samych? Nie przypuszczam, żeby naprawdę w mniejszym lub większym stopniu miało to związek z symbolicznym policjantem. Wszystkie czujemy się zawiedzione zbliżając się do pięćdziesiątki, niezależnie od tego co miałyśmy w życiu. Jestem pewna, że żony policjantów też się tak czują, może nawet bardziej niż my.

— Nie wiem — zastanowiła się lady Ewa. — Nie sądzę. Ale ty jesteś ode mnie o tyle mądrzejsza.

— Wcale nie jestem mądra — zaprzeczyła Konstancja. — Tylko myślę, że mam wszystko, czego pragnę... — Ostatnie zdanie zabrzmiało trochę niepewnie i lady Ewa spojrzała na nią z niedowierzaniem wiedząc, że jej siostrzenica kłamie. Więc jednak coś ukrywa! Spodziewała się, że musi tak być.

Konstancja też wiedziała że kłamie. Dlaczego zawsze musi się zdradzić? Jej ciotka gotowa sobie wyobrazić niestworzone historie.

Goście rozjechali się, ulotnił się świąteczny nastrój i opuszczona, młoda para pozostawiona sobie zrozumiała, że wszystko to było żałosną fikcją. Przez dłuższy czas żyli odizolowani, w swoim własnym świecie. Potem nagle wpuścili do swego domu ten inny świat, z zewnątrz. Teraz czuli się przybici i wyczerpani. Z powrotem popadli w stan denerwującego przygnębienia.

Cliffordowi wróciły ostre bóle i z pobladłą twarzą cierpiał w milczeniu. Konstancja robiła dla niego wszystko, co mogła. Poświęciła mu się teraz całkowicie. Gdyby mu to choć cokol wiek pomogło, nie żałowałaby tego. Ale co się raz zepsuło, było nie do naprawienia. Poczucie bezcelowości tych wysiłków zatruwało jej duszę.

Zaczęły opuszczać ją siły i kwitnąca uroda. Myślała o swoim kłamstwie wobec ciotki: — Mam wszystko, czego pragnę! — I co ma takiego? Rozpacz, bunt i przeraźliwie puste życie przed sobą. Jej odwaga i siły wyraźnie słabły. Zachowała różową cerę, gdyż było to wrodzoną i niezmienną cechą jej urody. Ale wciąż chudła. Pulsująca żyłka na cienkiej szyi zdradzała osłabienie organizmu.

Gdy jej siostra, Hilda, przyjechała odwiedzić ją w marcu, wykrzyknęła na powitanie:

— Kon! Co ci jest? Jak ty wyglądasz? Jesteś chuda jak tyczka i suknia po prostu wisi na tobie. Jesteś wyraźnie chora! Co się z tobą dzieje?

Hilda była jedyną siostrą Konstancji, nie miały też braci. Natychmiast wpadła w niepohamowany gniew. Poszła rozmówić się z Cliffofdem.

— Co jest Konstancji? — zapytała. — Dlaczego tak rozpaczliwie chudnie?

— Rzeczywiście zeszczuplała — odparł. — Chciałbym, żebyś jakoś mogła jej pomóc.

Jego osobliwy egoizm przeraził Hildę. Był przecież w każdym calu dżentelmenem, doskonale wychowanym i w najwyższym stopniu uważającym. Robił co mógł, żeby nie sprawiać kłopotu swej młodej żonie. Znosił bóle w milczeniu i przez długie godziny cierpiał samotnie. Nigdy jej w takich chwilach nie wzywał, starał się W niczym jej nie przeszkadzać i być zawsze pogodnym, żeby w ten sposób okazać jej swoją wdzięczność. Był uosobieniem dżentelmena.

Ale nigdy nie dostrzegał Konstancji jako istoty której życie płynie własnym, odrębnym nurtem. Może ją idealizował: rozkwitała przecież cudownie w orbicie jego życia. Ale nigdy, nawet przez chwilę nie wyczuwał sercem jej obecności. Spontaniczna, gorąca serdeczność, którą Hilda żywiła dla siostry, a Konstancja dla niej, była czymś nie mieszczącym się w sferze jego pojęć: czymś, co należało tłumić.

Wraz z Hildą wtargnęło do domu nowe tchnienie: gniewu i buntu. Hildę znużył jej „oddany" mąż, który ją głaskał i pieścił, ale nigdy, nawet na chwilę, nie stanął przed nią nagi, bez okrywającej go skorupy rzekomej dżentelmenerii. Opuściła go więc, zabrała manatki, dzieci i zamieszkała w Szkocji. Teraz przyjechała na tydzień do siostry. Konstancję zbadał miejscowy lekarz. Nie znalazł żadnej organicznej choroby. Wysłano ją do Londynu do specjalisty, skarżyła się bowiem na bóle serca. Stwierdził, że organizm ma zasadniczo zdrowy. Cierpiała na newralgiczne bóle serca spo- wodowane, podobnie jak wszelkie nerwobóle, wyczerpaniem i życiem nerwami, w ustawicznym napięciu woli. Potrzebowała i odpoczynku aby wyzwolić się z nerwowego napięcia, w które popadła.

— Musisz pojechać ze mną do Szkocji, Kon.

Ale Konstancja odmówiła. Hilda sprowadziła już do domu stałą pielęgniarkę, kulturalną starszą kobietę do opieki nad sir Cliffordem. Clifford zgodził się, choć w jego gotowości aby zrobić wszystko dla dobra Konstancji wyczuwało się cień rozgoryczenia. Konstancja nie chciała go więc opuścić.

Stała obecność pielęgniarki sprawiła jednak, że Konstancja mniej myśli poświęcała teraz Cliffordowi. Nie przestała o niego dbać. Tak będzie zawsze. Ale wyzwoliła się z napięcia jakie budził w niej niepokój o męża.

Dziwne było życie tych dwojga ludzi. Pod niektórymi względami byli sobie niezmiernie, niemal intymnie bliscy. Kiedy czasem, w ciszy wieczoru, trzymał ją za rękę, wydawało się że panuje między nimi wielki spokój i cudowna jedność. Byli niemal jak dwie dusze, wyzwolone z ciała i wszelkich jego obciążeń, idące ręka w rękę coraz wyżej, drogą graniczącą z niebem doskonałości. Rozmawiali spokojnie o duszy i nieśmiertelności. Zagadnienie nieśmiertelności niezmiernie interesowało Clifforda. Jego pogląd zgadzał się z starodawną teorią Platona. Dusza człowieka poważnie poszukującego prawdy, jej czystej i niezmiennej istoty, osiąga wyższe rejony, gdzie absolutna, niczym nie zmącona prawda i sprawiedliwość świecą wspaniałym wiecznym blaskiem, nareszcie kojącym zbolałe serce człowieka.

Dwa rumaki ciągnące rydwan duszy, dziki, nieposkromiony kary z kosmatymi uszami i delikatny, przepiękny siwek — obydwa zaprzątały wyobraźnię Clifforda.

— Wydaje mi się — powiedział kiedyś do Konstancji — że mój dziki czarny rumak został śmiertelnie ugodzony na wojnie gdy będę walczył by dostać się na drogę do świetlistych rejonów nieba, tylko jeden koń będzie ciągnął mój rydwan.

— Nie sądzę, żeby tak było, kochanie — odparła po chwili namysłu. —Pomyśl jakie miewasz szalone napady złości, chociaż nad nimi panujesz.

— Chyba masz rację. Tak! Jesteś bliska prawdy, Kon. To na pewno sprawa czarnego rumaka. Właśnie jego. Bardzo możliwe, że się ostatecznie znarowił.

Zamyślił się głęboko. Tak bardzo tęsknił do nieśmiertelności i chciał być pewny, że w końcu uda mu się, choć z wielkim trudem, dotrzeć na szeroki gościniec będący przedpolem nieba, skąd można jeszcze raz spojrzeć na leżącą w dole ziemię, zanim ostatecznie wkroczy się w promienną jasność samych niebios. Akceptował wizję Fedrusowego mitu. I bardzo się lękał, że gdy zamrze w nim czarny rumak żądzy, z jednym tylko białym, nieskalanym rumakiem w zaprzęgu nigdy nie dotrze na szczyt. Jeden rumak nie potrafi go wciągnąć pod górę.

„Mam tylko jednego konia w rydwanie" myślał z goryczą. Ale może Konstancja miała rację. Czarny rumak mimo wszystko żył jeszcze, może mniej oczywisty i niesforny, ale o wiele bardziej znarowiony. Przypomniał sobie straszliwe napady furii, w których pragnął zniszczyć świat i doprowadzić ludzkość do zagłady. Tak, to była żądza. To na pewno był czarny rumak! Poczuł wielką ulgę. Tak bardzo się bał, że jego czarny rumak z kosmatymi uszami zginął.

Ale jednocześnie był zaskoczony. Czyżby aż tak bardzo kochał czarną bestię swej duszy, że gotów był wyć jak potępieniec na myśl, że ta bestia w nim skonała?

— Brakowałoby mi mego czarnego rumaka gdybym sądził, że skonał we mnie, Kon — powiedział patrząc na nią zimnymi, świecącymi oczami, które ją przeraziły.

— Przypomnij sobie tylko swój stosunek do wuja Everetta — powiedziała spokojnie.

Wuj Clifforda, Everett, należał do starej daty aroganckich dżentelmenów, z brutalną nonszalancją manifestujących swoją klasową wyższość.

Clifford nie znosił go.

— Obawiam się, że jesteś nieuleczalnym mistykiem, mój chłopcze — mówił Everett. — No cóż, może to i dobrze. Masz za żonę rozsądną kobietkę.

Takie powiedzenia budziły wściekłość w duszy Clifforda, musiał jednak leżeć i milczeć wiedząc, że dyskusja do niczego nie doprowadzi.

— A więc cieszę się, że mój rumak z nabiegłymi krwią oczami żyje — powiedział po namyśle. — Na Boga, myślę, że mógłby za jednym zamachem odgryźć wujowi Everettowi czubek głowy.

— Bogowie nadal mają w swoim zaprzęgu czarne i  białe rumaki jeżdżąc wokoło niebios, prawda? — zapytała Konstancja.

— Na Jowisza, na pewno tak! I doskonale panują nad każdym z nich. Tylko my, biedni śmiertelnicy, nie umiemy poskromić Czarnego — odparł wesoło Clifford.

— Czy nie uważasz, ze Sokrates okrutnie obchodzi się ze swoim czarnym rumakiem? Tak szarpie wędzidło, że język mu krwawi i pysk ma pełen krwi, oraz bezlitośnie okłada go batem. Czy nie myślisz, że można w łagodniejszy sposób poradzić sobie z koniem?

Clifford spojrzał na nią uważnie. Dopatrzyła się śladu brutalności nawet u Sokratesa. Nawet Sokrates był brutalem! A Konstancja z głębi duszy nienawidziała wszelkiego rodzaju okrucieństwa.

— Chyba nie z taką upartą bestią — powiedział.

— Może jednak czarny rumak nie jest aż tak złośliwy. Czy nie sądzisz, że gdyby go ktoś zapytał, czego naprawdę chce, miałby równe prawo domagać się spełnienia swych pragnień, jak siwek, lub nawet sam woźnica? Ale Sokrates uważa, że trzeba do krwi kaleczyć mu pysk i zmuszać do uległości.

Zastanowiło to Clifforda. Konstancja zupełnie dobrze posługiwała się symbolami. Doskonale znała symbolikę mitów Platona. Oboje swobodnie posługiwali się nią w swoich rozmowach. Ale Konstancja, zamiast uważać Sokratesa za wzór doskonałości, zawsze zajmowała odmienne stanowisko.

— Wyjaśnij mi dokładnie, co w tym przypadku nazywasz czarnym koniem?

— Czy nie chodzi tu o zaspokajanie popędów? — odparła Konstancja. — Czy nie symbolizuje tu ciała, które gwałtownie domaga się spełnienia swoich żądań? Kiedy na przykład odgryza czubek czaszki wuja Everetta, lub robi cokolwiek innego.

— Zapewne masz rację — rzekł Clifford. — Ale chyba nie powiesz, że byłoby właściwe postąpić z wujem Everettem tak, jak by to zrobił czarny rumak?

Konstancja odłożyła robótkę i spojrzała na męża.

— Posłuchaj — powiedziała powoli. — Na twoim miejscu pewnego dnia bez chwili wahania odgryzłabym wujowi Eve-rettowi czubek głowy. Niechby wszyscy ujrzeli, że jest głupcem pozbawionym krzty rozumu. Zrobiłabym to z całą premedytacją. Uważałabym, że mój czarny rumak ma pełne prawo go ugryźć.

Znów zajęła się szyciem, a on, ogromnie podniecony, zastanawiał się przez chwilę nad tym nowym stosunkiem do czarnego rumaka.

— Czy chcesz powiedzieć, że czarny rumak ma prawo spełniać wszystkie swoje zachcianki?— zapytał.

— A ty myślisz inaczej? Oczywiście z zastrzeżeniem, że robiłby to we właściwym czasie i w odpowiedniej kolejności. Czy nie uważasz, że biały rumak i woźnica, zamiast wspólnie wytężać siły żeby udaremnić zamiary czarnego, powinni powiedzieć mu: — Spokojnie! Tylko spokojnie! Zachowaj spokój, a pojedziemy gdzie chcesz. Biegnij równo, nie wywracaj rydwanu, a zajedziemy dokładnie tam, gdzie sobie życzysz.

Spojrzał na nią podejrzliwie.

— Myślisz, że by posłuchał? — zapytał.

— A czemuż by nie? — odparła. — Albo czarny rumak ma całkowite prawo do istnienia, do własnych pragnień i ich zaspokajania, albo nie powienien istnieć. A przecież sam powiedziałeś, że nie poradziłbyś sobie mając tylko jednego konia w zaprzęgu. Strach cię ogarnia na myśl, że twój czarny rumak nie żyje, a jednak pozwalasz mu żyć tylko po to, żebyś go mógł ujarzmiać.

Gwałtowne podniecenie Clifforda nagle minęło. Czuł, że w twierdzeniu Konstancji kryje się coś, co jest mu wrogie.

— Czy ty nie poskramiasz swego czarnego rumaka Kon? — zapytał.

— Nie chcę tego robić — odparła z głową nisko opuszczoną nad robótką. — Nie mam takiego zamiaru. Chcę pozwolić mu pędzić swobodnie do jego mety, gdy tylko znajdzie drogę.

Clifford poczuł rosnący w nim bunt przeciwko temu, co powiedziała. Ale odparł spokojnie:

— Chyba masz rację, kochanie.

Znów myśli ich się rozeszły. Łączyła ich dziwna bliskość, szczególnego rodzaju zażyłość, subtelny związek dusz, wyzwalający się w mowie, w słowach. Jego istotą był toczący się między nimi spór. Jak gdyby za każdym razem, gdy wytwarzał się między nimi ów nastrój zażyłości, wypełzał lśniący, dotkliwie pokaleczony wąż jej duszy, by walczyć z zazdrosnymi psami jego duszy. Po każdej, takiej rozmowie wycofywali się niczym walczący na arenie zapaśnicy, każde na swoją wyjściową pozycję. Przez dłuższy czas Konstancja przegrywała. Czuła, że duch walki wygasa w niej i siły ją opuszczają. Opanowywały ją słabość i zmęczenie, a dni upływały jej ospale i bez celu. Ciotka Ewa sprawiła, że wszystko wydawało się nieważne. Konstancja poczuła w sobie głęboką obojętność wobec nieśmiertelności w interpretacji Clifforda i jego czysto abstrakcyjnego nieba, choć jemu wydawało się tak cudowne. Jego niebo budziło w niej tylko drugorzędne zainteresowanie o poślednim znaczeniu, ostatnio zaś zaczęło wyraźnie upodabniać się do więzienia, przypominając rozżarzone do białości stalowe ściany z opowiadania Poe'go. Nienawidziła tego nieba Clifforda, nieba czystej sprawiedliwości i prawdy. Czuła się podstępnie, nieznośnie przez niego tyranizowana, w imię tego nieba najczystszej sprawiedliwości. Czuła, że Plato, idealizując swoje niebo czystej sprawiedliwości, przez cały czas popełniał straszliwą niesprawiedliwość. Krzywdził czarnego rumaka i świetlistego, pokaleczonego węża nieubłaganą, okrutną niesprawiedliwością.

Właśnie tak! Było to jeszcze jedno niebo oparte na tyranii. Na tyranizowaniu przez negację. Clifford zadręczał ją, do niczego jawnie nie zmuszając, swoją, podstępną negacją. Całkowicie ignorował część jej duszy, którą zabijał nie uznając jej istnienia. Tak samo można kogoś zabić, pozbawiając go powietrza. Tak właśnie zabijał ją Clifford. Dławił w niej tę część duszy, która była jej prawdziwym istnieniem. Postępowałby identycznie, gdyby nie został ranny na wojnie. Tylko że wtedy nie widziałby sytuacji tak jasno. Straszliwa katastrofa uczyniła ją jasnowidzącą.

Nieszczęsny czarny rumak jej życia? Przez długie miesiące leżał jak martwy, ze skręconą w bok szyją, jak gdyby złamaną szczególnie złośliwym szarpnięciem wodzów. Miała uczucie, że zmarł, a ona nosi trupa w swym wnętrzu. Ale teraz nieszczęśnik walczył, usiłując znów stanąć na nogi. A ona czuła, że musi go bronić, bronić przed Cliffordem i całym światem. Musi milczeć i zachować jego byt w tajemnicy. Musi go chronić i trzymać w bezpiecznej kryjówce.

Miała jednak sprzymierzeńca w osobie pielęgniarki, pani Bolton, której mąż, górnik, zginął przed dwudziestu laty w kopalni, pozostawiając ją z dwojgiem małych dzieci. Ciężko potem pracowała i zdobywszy dyplom przez wiele lat zajmowała stanowisko rejonowej pielęgniarki, odwiedzającej chorych w domu. Obecnie zrezygnowała z tej pracy, która stała się dla. niej za męcząca. Kochała swego męża. Miał zaledwie dwadzieścia osiem lat, gdy zginął w podziemnym wybuchu. Pracujący na przodku rębacz krzyknął do reszty górników, żeby padli na ziemię, a oni natychmiast to wykonali. Ale Ted Bolton stał wtedy za węgłem i nie usłyszał wezwania. Wybuch przeszedł górą nad leżącymi górnikami i zabił Teda.

Podczas dochodzenia zarząd kopalni udowadniał, że Bolton się przestraszył i zaczął uciekać, zamiast upaść płasko na ziemię. A więc przyczyną jego śmierci było tchórzostwo, lub w najlepszym przypadku strach. Wobec tego rodzinie nie należało się odszkodowanie, i tylko z litości postanowiono wypłacić wdowie zapomogę. Miała wynieść trzysta funtów. Ale wdowie, Ivy Bolton, odmówiono jednorazowej wypłaty całej sumy. O nie, mogłaby te pieniądze przepić, lub w inny sposób roztrwonić. Musiała więc co poniedziałek rano przeszło godzinę wyczekiwać w tłumie, na tygodniową wypłatę trzydziestu szylingów. Ale najbardziej jątrzyło ją to, że nazwali Teda tchórzem i mówili, że uciekał. A ona dobrze wiedziała, że Ted zawsze lekceważył niebezpieczeństwo i był lekkomyślnie nierozważny.

Czuła w głębi duszy, że przedsiębiorstwo zabiło jej męża, a potem dodatkowo go znieważyło. Nigdy im tego nie wybaczyła. Ale kryła tę nienawiść w sercu i na zewnątrz stała się bardzo spokojną, niezwykle opanowaną, dystyngowaną kobietą, o sposobie bycia prawdziwej damy. Była bardzo poważana w rejonie i domy wszystkich górników stały przed nią otworem. W ich pojęciu była damą. Ale w swój spokojny, skryty sposób nienawidziła wszystkich przełożonych. Całej tej wyższej klasy bogatych właścicieli i dyrektorów przedsiębiorstw. Tak ciężko ją znieważyli, ją i jej zmarłego męża trzystufuntową zapomogą, wypłacaną po trzydzieści szylingów tygoniowo. Tygodniowo trzydzieści szylingów przez niecałe cztery lata! Ale wszystko jedno, sama sobie poradzi.

Aby przeczytać tę książkę w całości, kup ją w księgarni www.legimi.com.