Zobowiązania - część szczegółowa. Wydanie 13 - Janina Panowicz-Lipska, Zbigniew Radwański - ebook

Zobowiązania - część szczegółowa. Wydanie 13 ebook

Janina Panowicz-Lipska, Zbigniew Radwański

0,0
59,00 zł

lub
Opis

Podręcznik "Zobowiązania – część szczegółowa" jest kontynuacja podręcznika Z. Radwanskiego, A. Olejniczaka, "Zobowiązania – cześć ogólna", wraz z którym obejmuje pełny wykład z prawa zobowiązań.

W podręczniku są omawiane podstawowe instytucje części szczegółowej zobowiązań, występujące w obrocie powszechnym. W ujętych syntetycznie rozważaniach zwraca się uwagę na zagadnienia dyskusyjne, ze wskazaniem poglądów piśmiennictwa i judykatury.

Nowe wydanie uwzględnia zmiany ustawowe, jakie nastąpiły w okresie dwóch lat od jego ostatniego wydania, m. in.

  • nowelizację przepisów Kodeksu cywilnego regulujących rękojmię za wady rzeczy przy sprzedaży;
  • zmiany w ustawie o ochronie praw lokatorów, polegające w szczególności na wyróżnieniu kolejnych postaci najmu lokali mieszkalnych – najmu instytucjonalnego lokalu i najmu instytucjonalnego z dojściem do własności;
  • nowe unormowania w ustawie o obligacjach dotyczące powstania i przenoszenia praw z obligacji;
  • uzupełniono również informacje w zakresie literatury i orzecznictwa.

W podręczniku omówiono m.in.:

  • Przedmiot i systematykę części szczegółowej prawa zobowiązań,
  • Systematyzację szczegółowych umów zobowiązaniowych,
  • Umowy regulujące przeniesienie praw,
  • Umowy regulujące używanie rzeczy,
  • Zobowiązania odnoszące się do świadczenia usług,
  • Umowy regulujące stosunki kredytowe,
  • Zabezpieczenia wierzytelności,
  • Umowy o funkcji alimentacyjnej,
  • Ubezpieczenia gospodarcze,
  • Przekaz i papiery wartościowe,
  • Przyrzeczenie publiczne,
  • Ugodę.

Publikacja stanowi narzędzie niezbędne studentom wydziałów prawa. Zważywszy na tematykę książki i aktualność prezentowanego materiału, może ona zainteresować również praktykę prawniczą.

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi lub dowolnej aplikacji obsługującej format:

EPUB
MOBI
PDF

Liczba stron: 613




zakupiono w sklepie:

Legimi

identyfikator transakcji:

12595396

znak wodny:

† Zbigniew Radwański

profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Janina Panowicz-Lipska

profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

 

 

 

 

Zobowiązania – część szczegółowa

13. wydanie

 

 

 

 

WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2019

Wydawca:Aneta Flisek

© Wydawnictwo C.H.Beck 2019

Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa

www.ksiegarnia.beck.pl

Skład i łamanie: Marta ŚwierkPrzygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H.Beck

ISBN: 978-83-8198-354-9

Przedmowa do trzynastego wydania

Podręcznik ten jest przeznaczony dla studentów wydziałów prawa. Obejmuje część szczegółową zobowiązań i wraz z podręcznikiem Z. Radwańskiego, A. Olejniczaka, Zobowiązania – część ogólna, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2018, wyd. 13, zawiera kursowy wykład prawa zobowiązań.

W podręczniku są omawiane podstawowe instytucje części szczegółowej zobowiązań, występujące w obrocie powszechnym. W syntetycznie ujętych rozważaniach zwraca się uwagę na zagadnienia dyskusyjne, ze wskazaniem poglądów piśmiennictwa i judykatury.

Niniejsza aktualizacja podręcznika uwzględnia zmiany ustawowe, jakie nastąpiły w okresie dwóch lat od jego ostatniego wydania, m. in. nowelizację przepisów Kodeksu cywilnego regulujących rękojmię za wady rzeczy przy sprzedaży; zmiany w ustawie o ochronie praw lokatorów, polegające w szczególności na wyróżnieniu kolejnych postaci najmu lokali mieszkalnych – najmu instytucjonalnego lokalu i najmu instytucjonalnego z dojściem do własności; nowe unormowania w ustawie o obligacjach dotyczące powstania i przenoszenia praw z obligacji. Ponadto uzupełniono informacje w zakresie literatury i orzecznictwa. Zważywszy na tematykę i aktualność prezentowanego materiału, książka może zainteresować również praktykę prawniczą.

Metoda wykładu odpowiada zasadom przyjętym w podręczniku Z. Radwańskiego, A. Olejniczaka, Prawo cywilne – część ogólna, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017, wyd. 14, a także we wspomnianym wcześniej podręczniku poświęconym części ogólnej prawa zobowiązań.

Podstawę do przygotowania pierwszego wydania tego podręcznika stanowiła część podręcznika autorstwa Zbigniewa Radwańskiego, Prawo zobowiązań, z 1986 r. Wydanie trzynaste, podobnie jak wszystkie dotychczasowe, obejmuje opracowania Autorai Janiny Panowicz-Lipskiej.

Stan prawny uwzględniono do sierpnia 2019 r.

 

Poznań, sierpień 2019 r.

Janina Panowicz-Lipska

 

 

 

Wykaz skrótów

1. Źródła prawa

DodMu ustawa z 21.6.2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 180)

DSkładU

 

ustawa z 16.11.2000 r. o domach składowych oraz o zmianie Kodeksu cywilnego, Kodeksu postępowania cywilnego i innych ustaw (Dz.U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.)

EgzAdmU ustawa z 17.6.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.)GHU  ustawa z 19.11.2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2286 ze zm.)GospNierU 

ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.)

GospNierRolU ustawa z 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rol­ny­mi Skarbu Państwa (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 817 ze zm.)InfCenyU ustawa z 9.5.2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 178)KC  Kodeks cywilny

KH

 

rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.6.1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.)

KKS  Kodeks karny skarbowyKM  Kodeks morskiKPC  Kodeks postępowania cywilnego KredytKonsU ustawa z 12.5.2011 r. o kredycie konsumenckim (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1083 ze zm.)KRO  Kodeks rodzinny i opiekuńczyKSH  Kodeks spółek handlowychKW  Kodeks wykroczeń KWU  ustawa z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1916 ze zm.)

KZ

 

rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27.10.1933 r. – Ko­deks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.)

NajLokU

 

ustawa z 2.7.1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 120, poz. 787 ze zm.)

NBPU ustawa z 29.8.1997 r. o Narodowym Banku Polskim (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1373 ze zm.)NierCudzU 

ustawa z 24.3.1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cu­dzo­ziem­ców (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2278 ze zm.)

ObligU ustawa z 15.1.2015 r. o obligacjach (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 483 ze zm.)ObrIFinU ustawa z 29.7.2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2286 ze zm.)

OchrKonsU

 

ustawa z 2.3.2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt nie­bez­piecz­ny (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 1225 ze zm.)

OchrLokU ustawa z 21.6.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszka­nio­wym zaso­bie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1182 ze zm.)OfertaPublU ustawa z 29.7.2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 623 ze zm.)PBudMU ustawa z 26.10.1995 r. o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1020)PPU ustawa z 25.9.1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2152 ze zm.)PrAut ustawa z 4.2.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1231 ze zm.)PrBank ustawa z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2187 ze zm.)PrCzek ustawa z 28.4.1936 r. – Prawo czekowe (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 462)PrDew ustawa z 27.7.2002 r. – Prawo dewizowe (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 160 ze zm.)PrKonsU ustawa z 30.5.2014 r. o prawach konsumenta (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 134 ze zm.)

PrLok

 

ustawa z 10.4.1974 r. – Prawo lokalowe (tekst jedn. Dz.U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165 ze zm.)

PrPapW

 

ustawa z 21.8.1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 111, poz. 937 ze zm.)

PrPrzed ustawa z 6.3.2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2018 r. poz. 646 ze zm.)PrPrzew ustawa z 15.11.1984 r. – Prawo przewozowe (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1983 ze zm.)PrSpółdz  ustawa z 16.9.1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1285 ze zm.)PrUpad 

ustawa z 28.2.2003 r. – Pra­wo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.)

PrWeksl ustawa z 28.4.1936 r. – Prawo wekslowe (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 160)SpMieszkU ustawa z 15.12.2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 845 ze zm.)

SprzedKonsU

 

ustawa z 27.7.2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży kon­sumen­ckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.)

SwobGospU

 

ustawa z 2.7.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 1829 ze zm.)

UbezpObowU 

ustawa z 22.5.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubez­pie­czycieli Ko­mu­ni­ka­cyj­nych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 473 ze zm.)

UbezpReasU ustawa z 11.9.2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 381 ze zm.)UbezpSpołRolU  ustawa z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 299 ze zm.)

UbezpU

 

ustawa z 22.5.2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1206 ze zm.)

UstrójRU  ustawa z 11.4.2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1405 ze zm.)WłLokU  ustawa z 24.6.1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 737)ZNKU 

ustawa z 16.4.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 419 ze zm.)

2. Organy orzekające

GKA  Główna Komisja ArbitrażowaNSA  Naczelny Sąd AdministracyjnySA  Sąd ApelacyjnySN  Sąd NajwyższySN (7)  Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziówTK  

Trybunał Konstytucyjny

3. Czasopisma

AUL  Acta Universitatis LodziensisAUNC Acta Universitatis Nicolai CoperniciAUWr Acta Universitatis WratislaviensisEP  Edukacja PrawniczaGdSP Gdańskie Studia PrawniczeKPP  Kwartalnik Prawa PrywatnegoMoP  Monitor PrawniczyMoPod Monitor PodatkowyMoPrBank Monitor Prawa BankowegoNP  Nowe PrawoNPN  Nowy Przegląd NotarialnyOSN  Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Izba Cywilna oraz Izba Ad­mi­ni­stra­cyjna, Pra­cy i Ubezpieczeń SpołecznychOSP  Orzecznictwo Sądów PolskichOTK  Orzecznictwo Trybunału KonstytucyjnegoPal.  PalestraPiP  Państwo i PrawoPPH  Przegląd Prawa HandlowegoPPP  Problemy Prawa PrzewozowegoPPR  Przegląd Prawa RolnegoPr. Spółek  Prawo SpółekPS  Przegląd SądowyPUG  Przegląd Ustawodawstwa GospodarczegoPiZS Praca i Zabezpieczenie SpołeczneR. Pr.  Radca PrawnyRej.  RejentRPEiS Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i SocjologicznyRzeczposp.  RzeczpospolitaSC  Studia CywilistyczneSIS  Studia Iuridica SilesianaSP  Studia PrawniczeSPP Studia Prawa PrywatnegoTPP Transformacje Prawa PrywatnegoZNIBPS Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa SądowegoZNUGd Zeszyty Naukowe Uniwersytetu GdańskiegoZNUJ Zeszyty Naukowe Uniwersytetu JagiellońskiegoZNUŁ  Zeszyty Naukowe Uniwersytetu ŁódzkiegoZNUŚ  Zeszyty Naukowe Uniwersytetu ŚląskiegoZNUWr 

Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Wrocławskiego

4. Literatura

Czachórski, Zobowiązania

 

W. Czachórski, Zobowiązania. Zarys wykładu, wyd. 11 (przy współudziale A. Brzozowskiego, M. Saf­jana, E. Skowrońskiej-Bocian), War­szawa 2009

Gniewek, Machnikowski

 

 KC. Komentarz 

Kodeks cywilny. Komentarz, E. Gniewek, P. Machnikowski(red.),wyd. 8, Warszawa 2017

Gudowski, Komentarz KC, t. IV

 

Kodeks cywilny. Komentarz, t. IV, Zobowiązania. Część szczegółowa (art. 535–719), J. Gudowski (red.), wyd. 2, Warszawa 2017

Gudowski, Komentarz KC, t. V

 

Kodeks cywilny. Komentarz, t. V, Zobowiązania. Część szczegółowa (art. 720–921), J. Gudowski (red.), wyd. 2, Warszawa 2017

Gutowski, Komentarz KC, t. I

 

Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, Art. 1–352, M. Gutowski (red.), Warszawa 2018

Gutowski, Komentarz KC, t. II

 

Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Art. 353–626, M. Gutowski (red.), Warszawa 2019

Gutowski, Komentarz KC, t. III

 

Kodeks cywilny. Komentarz, t. III, Art. 627–1088, M. Gutowski (red.), Warszawa 2019

Habdas, Fras, Komentarz KC, t. III

 

Kodeks cywilny. Komentarz, M. Habdas, M. Fras (red.), t. III, Zobowiązania. Część szczególna (art. 535–7649), Warszawa 2018

Kidyba, Komentarz KC, t. III, cz. 2

 

Kodeks cywilny. Komentarz, A. Kidyba (red.), t. III, cz. 2, Zobowiązania. Część szczególna, wyd. 2, Warszawa 2014

Kodeks cywilny. Komentarz  

Z. Resich, J. Ignatowicz, J. Pietrzykowski, J. I. Biel­ski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Księga trzecia. Zo­bo­wią­za­nia, Warszawa 1972

Kodeks cywilny z komentarzem, t. I  

Kodeks cywilny z komentarzem, t. I, J. Winiarz(red.), Warszawa 1989

Kodeks cywilny z komentarzem  

Kodeks cywilny z komentarzem, t. II, J. Winiarz(red.),wyd. II, Warszawa 1989

Komentarz, t. I

 

Komentarz do Ko­de­ksu cywilnego. Księga trze­cia. Zo­bo­wią­za­nia, t. I, G. Bieniek (red.), wyd. 10, Warszawa 2011

Komentarz

 

Komentarz do Ko­de­ksu cywilnego. Księga trze­cia. Zo­bo­wią­za­nia, t. II, G. Bieniek (red.), wyd. 10, Warszawa 2011

KC. Praktyczny komentarz  

Kodeks cywilny. Praktyczny komentarz z orzecznictwem, t. II, H. Ciepła, B. Czech, S. Dąbrowski, T. Domińczyk, H. Pietrzkowski, Z. Strus, M. Sychowicz, A. Wypiórkiewicz,Warszawa 2005

Osajda, KC. Komentarz, t. IIIA

 

Kodeks cywilny. Komentarz, t. IIIA, Zobowiązania. Część ogólna, K. Osajda(red.), Warszawa 2017

Osajda, KC. Komentarz, t. IIIB

 

Kodeks cywilny. Komentarz, t. IIIB, Zobowiązania. Część szczegółowa, K. Osajda(red.), Warszawa 2017

Pietrzykowski, KC. Komentarz, t. I

 

Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, K. Pie­trzy­kow­ski (red.), wyd. 9, Warszawa 2018

Pietrzykowski, KC. Komentarz

 

Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, K. Pie­trzy­kow­ski (red.), wyd. 9, Warszawa 2018

System, t. III, cz. 1 

System prawa cywilnego, t. III, cz. 1, Z. Radwański (red.), Prawo zobowiązań, część ogólna, Ossolineum 1981

System, t. III, cz. 2  

System prawa cywilnego, t. III, cz. 2, S. Grzybowski(red.), Prawo zobowiązań, część szczegółowa, Ossolineum 1976

System Pr. Pryw., t. 2, wyd. 2  

System prawa prywatnego, t. 2, Z. Radwański (red.), Prawo cywilne – część ogólna, wyd. 2, Warszawa 2008

System Pr. Pryw., t. 7, wyd. 4  

System prawa prywatnego, t. 7, J. Rajski(red.), Prawo zobowiązań – część szczegółowa, wyd. 4, Warszawa 2018

System Pr. Pryw., t. 8, wyd. 2  

System prawa prywatnego, t. 8, J. Panowicz-Lipska (red.), Prawo zobowiązań – część szczegó­łowa, wyd. 2, Warszawa 2011

System Pr. Pryw., t. 9, wyd. 3  

System prawa prywatnego, t. 9, W.J. Katner (red.), Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, wyd. 3, Warszawa 2018

System Pr. Pryw., t. 16, wyd. 2  

System prawa prywatnego, t. 16, A. Szajkowski (red.), Prawo spółek osobowych, wyd. 2, Warszawa 2016

System Pr. Pryw., t. 18, wyd. 3  

System prawa prywatnego, t. 18, A. Szumański (red.), Prawo papierów wartościowych, wyd. 3, Warszawa 2016

System Pr. Pryw., t. 19  

System prawa prywatnego, t. 19, A. Szumański (red.), Prawo papierów wartościowych, Warszawa 2006

Umowy w obrocie gospodarczym 

A. Koch, J. Napierała (red.), Umowy w obrocie gospodarczym, wyd. 4, Warszawa 2015

Zobowiązania. Część szczegółowa 

A. Brzozowski, J. Jastrzębski, M. Kaliński, W.J. Kocot, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania. Część szczegółowa, Warszawa 2014

 

Uwaga:Literatura specjalistyczna podawana do poszczególnych paragrafów jest cytowana w tekście skrótowo poprzez podanie nazwiska autora i pierwszych słów tytułu.

 

5. Inne skróty

cyt.  cytowany (-a, -e)Dz.U.  Dziennik Ustaw GUS Główny Urząd StatystycznyKOWR Krajowy Ośrodek Wsparcia RolnictwaM.P.  Monitor Polskin.  następny (-a, -e)Nb.  numer brzegowyNBP  Narodowy Bank Polskiorz.  orzeczenieRM  Rada Ministróws.  strona (-y)TBS  Towarzystwo Budownictwa Społecznegotekst jedn.  tekst jednolityuchw.  uchwałaUFG Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjnywyr.  wyrokz.  

zeszyt

Wykaz literatury

1. Komentarze i monografie

Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zo­bo­wią­za­nia, t. I, G. Bieniek (red.), wyd. 10, Warszawa 2011; t. II, G. Bieniek (red.), wyd. 10, Warszawa 2011

Kodeks cywilny. Komentarz, t. I–III, Z. Resich, J. Ignatowicz, J. Piet­rzy­kow­ski, J. I. Bielski (red.), Warszawa 1972

Kodeks cywilny. Komentarz, K. Pietrzykowski (red.),t. I, wyd. 9, Warszawa 2018; t. II, wyd. 9, Warszawa 2018

Kodeks cywilny z komentarzem, t. I i II, J. Winiarz (red.),wyd. II, Warszawa 1989

Kodeks cywilny. Komentarz, E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), wyd. 8, Warszawa 2017

Kodeks cywilny. Praktyczny komentarz z orzecznictwem, t. II, H. Ciepła, B. Czech, S. Dąbrowski, T. Domińczyk, H. Pietrzkowski, Z. Strus, M. Sychowicz, A. Wypiórkiewicz, Warszawa 2005

Kodeks cywilny. Komentarz, Zobowiązania. Część szczegółowa, t. IV i V, J. Gudowski (red.), wyd. 2, Warszawa 2017

Kodeks cywilny. Komentarz, t. I, M. Gutowski (red.), Warszawa 2018

Kodeks cywilny. Komentarz, t. II i III, M. Gutowski (red.), Warszawa 2019

Kodeks cywilny. Komentarz, Zobowiązania. Część ogólna, t. IIIA, K. Osajda (red.), War-szawa 2017; Zobowiązania. Część szczegółowa, t. IIIB, K. Osajda (red.), Warsza-wa 2017

Kodeks cywilny. Komentarz, A. Kidyba (red.), t. III, cz. 1 i 2, wyd. 2, Warszawa 2014

Kodeks cywilny. Komentarz, t. III. Zobowiązania. Część szczególna, M. Habdas, M. Fras (red.), Warszawa 2018

System prawa cywilnego, t. III, cz. 1, Z. Radwański (red.), Ossolineum 1981; t. III, cz. 2, S. Grzybowski (red.),Ossolineum 1976

System prawa prywatnego, red. naczelny Z. Radwański, t. 2, Z. Radwański (red.), Prawo cywilne – część ogól­na, wyd. 2, Warszawa 2008

System prawa prywatnego, red. naczelny Z. Radwański, t. 7, J. Rajski (red.), Prawo zobowiązań – część szczegółowa, wyd. 4, Warszawa 2018

System prawa prywatnego, red. naczelny Z. Radwański, t. 8, J. Panowicz-Lipska (red.), Prawo zobowiązań – część szczegółowa, wyd. 2, Warszawa 2011

System prawa prywatnego, red. naczelny Z. Radwański, t. 9, W. J. Katner (red.),Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, wyd. 3, Warszawa 2018

System prawa prywatnego, red. naczelny Z. Radwański, t. 16, A. Szajkowski (red.), Prawo spółek osobowych, wyd. 2, Warszawa 2016

System prawa prywatnego, red. naczelny Z. Radwański, t. 18, A. Szumański (red.), Prawo papierów wartościowych, wyd. 3, Warszawa 2016

System prawa prywatnego, red. naczelny Z. Radwański, t. 19, A. Szumański (red.), Prawo papierów wartościowych, Warszawa 2006

2. Podręczniki

A. Brzozowski, J. Jastrzębski, M. Kaliński, W.J. Kocot, E. Skowrońska-Bocian, Zobowiązania. Część szczegółowa, Warszawa 2014

W. Czachórski,Prawo zobowiązań w zarysie, Warszawa 1968

W. Czachórski,Zobowiązania. Zarys wykładu, wyd. 11 (przy współudziale A. Brzozow­skiego, M. Safjana, E. Skowrońskiej-Bocian), Warsza­wa 2009

T. Mróz (red.), U. Drozdowska, P. Konik, M. Pannert, Zobowiązania, Warszawa 2014

A. Ohanowicz, J. Górski, Zarys prawa zobowiązań, Warszawa 1970

Z. Radwański, Prawo zobowiązań, Warszawa 1986

Rozdział I. Wprowadzenie

§ 1. Przedmiot i systematyka części szczegółowej prawa zobowiązań

Literatura: S. Grzybowski, [w:] System, t. III, cz. 2, § 1 i 2; Czachórski,Zobowiązania, § 4, § 70; A. Brzozowski, W.J. Kocot, M. Kaliński, [w:] Zobowiązania. Część szczegółowa, rozdz. I; L. Ogiegło, [w:] Pietrzykowski, KC. Komentarz; tenże, O stosowaniu przepisów części szczegółowej zobowiązań, w: Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań. Materiały III Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów (Wrocław 25–27.9.2008 r.), E. Gniewek, K. Górska, P. Machnikowski (red.), Warszawa 2010, s. 255 i n.; Z. Radwański, Teoria umów, Warszawa 1977; M. Sośniak, Zagadnienie typologii i systematyki umów obligacyjnych, Katowice 1990; tenże, Grupy i rodzaje umów obligacyjnych w europejskiej doktrynie i ustawodawstwie, SIS, Katowice 1991.

I. Przedmiot

1. Podstawy wyróżnienia

1

W nauce powszechnie przyjmuje się podział prawa zobowiązań na część ogólną i część szczegółową. Ta ostatnia – w przeciwieństwie do części ogólnej – obejmuje normy regulujące poszczególne rodzaje stosunków zobowiązaniowych, takie jak np.: sprzedaż, najem, pożyczka itp.

Wprawdzie formalnie Księga trzecia Kodeksu cywilnego nie wyodrębnia wspomnianych dwóch części prawa zobowiązań, to jednak kolejność regulowanych tam materii wskazuje, że kodyfikatorzy kierowali się takim rozróżnieniem. Na tej podstawie można do zakresu części ogólnej prawa zobowiązań zaliczyć tytuły I–X księgi III KC (art. 353–534 KC), a do części szczegółowej tytuły XI–XXXVII (art. 535–92116 KC). Ciąg tych ostatnich przepisów rozpoczyna regulacja umowy sprzedaży (art. 535 i n. KC).

2

W części szczegółowej uregulowane są przede wszystkim typy zobowiązań umownych, stanowiące model dalszego wykładu. Poza tym jednak znaleźć tam można również instytucje szczególne kreujące zobowiązania wynikające z jednostronnych czynności prawnych (np. przyrzeczenie publiczne, art. 919 i n. KC), a nawet z zachowań niemających charakteru czynności prawnych (np. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia, art. 752 i n. KC).

3

Do części szczegółowej prawa zobowiązań należą instytucje uregulowane nie tylko w Kodeksie cywilnym, ale również w pozakodeksowych aktach normatywnych. Można wręcz stwierdzić, że w związku z postępującym podziałem pracy i specjalizacją obrotu gospodarczego mnożą się pozakodeksowe regulacje szczegółowych stosunków zobowiązaniowych.

Por. np. przepisy ustawy z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2187 ze zm.) dotyczące czynności bankowych, ustawy z 28.4.1936 r. – Prawo wekslowe, (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 160), ustawy z 28.4.1936 r. – Prawo czekowe (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 462), ustawy z 19.11.2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 165 ze zm.), ustawy z 16.9.2011 r. o timeshare (Dz.U. Nr 230, poz. 1370).

2. Stosowanie prawa

4

Reżim szczegółowych instytucji prawa zobowiązań (np. zespół norm regulujących typ umowy sprzedaży, art. 535 i n. KC) uzupełniają najpierw odpowiednie przepisy części ogólnej prawa zobowiązań (np. dotyczące umów wzajemnych), a następnie części ogólnej prawa cywilnego zawarte w księdze pierwszej Kodeksu cywilnego (np. dotyczące formy czynności prawnej).

Ta sama zasada odnosi się także do szczegółowych instytucji prawa zobowiązań uregulowanych poza Kodeksem cywilnym. W pozakodeksowych aktach normatywnych spotyka się niekiedy odesłania do Kodeksu cywilnego. Nie jest to jednak przesłanka konieczna zastosowania zawartych tam norm. Jeżeli bowiem analiza treści instytucji uregulowanej w pozakodeksowym akcie normatywnym prowadzi do wniosku, że jest to szczegółowa instytucja prawa zobowiązań, wówczas bez względu na to, czy znajduje się tam odesłanie do kodeksu, zawsze należy uzupełniająco stosować kodeksowe normy części ogólnej prawa zobowiązań, a następnie części ogólnej Kodeksu cywilnego.

Jeżeli przepisy zawarte w akcie normatywnym pozakodeksowym modyfikują jedynie szczegółową instytucję prawa zobowiązań uregulowaną w kodeksie, wtedy należy stosować także normy zawarte w owej szczegółowej instytucji Kodeksu cywilnego.

Przykład: Ustawa z 21.6.2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1182 ze zm.) modyfikuje szczegółową instytucję prawa zobowiązań, jaką tworzy zespół przepisów Kodeksu cywilnego o najmie.

II. Regulacja umów typowych

1. Uwagi wstępne

5

Należy jasno odróżnić zespół norm (instytucję prawną) regulujący pewien typ (rodzaj) umowy zobowiązaniowej od konkretnej umowy zobowiązaniowej, do której stosuje się wspomniane normy prawne.

Por. np. zespół norm wyrażonych w przepisach o sprzedaży (art. 535 i n. KC) oraz czynność prawną, w której X zobowiązuje się przenieść na Y własność określonej rzeczy za ustaloną cenę.

Jednakże między tymi różnymi zjawiskami często występuje więź genetyczna. Zwykle ustawodawca reguluje umowy szczegółowe zgodnie z ujawnionymi w praktyce społecznej potrzebami, uwzględniając typowe w określonych sytuacjach interesy stron. Z punktu widzenia pragmatycznego nie zaleca się stanowienia abstrakcyjnych i generalnych norm, jeżeli nie przewiduje się, że będą one dotyczyły zjawisk masowych. Nie opłaca się bowiem tworzyć odrębnych instytucji prawnych dla przypadków tylko sporadycznych.

6

Instytucja prawna kreująca typ umowy szczegółowej z reguły jest opatrzona swoistą nazwą (np. sprzedaż, zamiana, najem), co ułatwia wskazanie właściwego dla konkretnej umowy zespołu norm prawnych.

Nazwanie w przepisach prawnych nie jest jednak przesłanką konieczną dla wyróżnienia ustawowego typu umowy; wystarczy, że przepisy te określają cechy charakterystyczne danego typu umowy i wskazują określone skutki prawne (por. np. art. 708 KC).

2. Systematyzowanie umów szczegółowych

7

Przy porządkowaniu jakiegokolwiek zbioru można posłużyć się nie tylko klasyfikacją, ale i typologią.

8

Funkcja pojęć klasyfikujących polega na wyróżnieniu obiektów ze względu na posiadane przez nie cechy oraz na łączeniu tak wyróżnionych przedmiotów w klasę. Pojęcia klasyfikujące służą do konstruowania poprawnego z punktu widzenia logicznego podziału – to znaczy podziału rozłącznego i wyczerpującego zarazem. Natomiast nie orzekają one o tym, w jakim stopniu określone właściwości przysługują wyróżnionym ze względu na nie obiektom.

9

Z kolei typologiczna metoda systematyzowania pozwala porządkować określony zbiór ze względu na podobieństwo konkretnego obiektu do jakiegoś przedmiotu wzorcowego. Uwzględnia więc ona relacje (równości, wyprzedzenia) między określonymi cechami. Metoda ta każe przyporządkować rozważany obiekt biorąc pod uwagę całokształt, a zarazem i intensywność określonych cech. Duży stopień intensywności jednych cech kompensuje przy tym brak innych.

Na tej koncepcji opiera się np. wyróżnianie stylów w architekturze (gotyk, renesans, barok itd.).

Metoda typologiczna pozwala na ogół w sposób bardziej adekwatny do rzeczywistości dokonać porządkowania zbioru. Jest ona jednak mniej pewna – głównie ze względu na brak precyzyjnych metod pomiaru, pozwalających określać na obszarze stosunków społecznych intensywność występowania określonych cech danego obiektu.

10

Konstruowane przez ustawodawcę modele umów szczegółowych w zasadzie przybierają postać pojęć typologicznych, a nie klasyfikujących. Tylko bowiem część dopuszczalnych w systemie prawnym umów zobowiązaniowych da się przyporządkować do ustawowych typów umownych. Systematyzacja ta nie spełnia więc przesłanek poprawnego podziału logicznego.

3. Relacje między ustawowymi typami umów

11

Tradycyjny pogląd skłonny był rozważać relacje między ustawowymi typami umów wyłącznie przez porównanie zakresów ich essentialia negotii.

Zastosowanie takiej metody prowadzi do wniosku, że ustawowy typ umowy X stanowi podklasę ustawowego typu umowy Y, jeżeli essentialia negotii typu umowy X w całości mieszczą się w zakresie essentialia negotii typu umowy Y. W następstwie takiej klasyfikacji reżim prawny typu umowy X należy uzupełniać przepisami nadrzędnego typu umowy Y, stosując maksymę lex specialis derogat legi generali.

Na tej zasadzie S. Grzybowski uważał, że umowa przewozu, uregulowana w art. 774–793 KC jest tylko szczególnym rodzajem umowy o dzieło z art. 627–646 KC; umowa składu, uregulowana w art. 853–8599 KC, jest szczególnym rodzajem przechowania z art. 835–845 KC; umowa o roboty budowlane, uregulowana w art. 647–658 KC, jest szczególnym rodzajem umowy o dzieło1.

12

Jednak nie wydaje się, aby taka sztywna metoda, oparta na prostym rachunku logicznym, ograniczonym zresztą tylko do analizy essentialia negotii, znajdowała dostateczne uzasadnienie normatywne – nie mówiąc o funkcjonalnym. Raczej należy wyjść z założenia, że typy umów zostały uregulowane jako odrębne i równorzędne instytucje prawne, a normy jednej instytucji stosuje się do drugiej nie bezpośrednio, lecz per analogiam. W modelowym układzie wskazuje na to systematyczne ich wydzielenie w osobne jednostki redakcyjne, opatrzone swoistymi nazwami, a także przepisy nakazujące stosować odpowiednio normy jednej instytucji do drugiej (np. art. 604, 612, 694 KC).

W tym świetle bardziej prawdopodobne jest założenie, że ustawodawca określa odrębne reżimy prawne dla umów typowych – bez względu na to, w jakich relacjach pozostają do siebie ich essentialia negotii. Zresztą umowy typowe nie tylko różnią się między sobą elementami przedmiotowo istotnymi, ale niekiedy także cechami podmiotowymi.

Przykład: Stroną może być tylko: przedsiębiorca (art. 853 KC), bank (art. 725 KC), producent rolny (art. 613 KC).

4. Podtypy

13

Polski system prawny konstruuje jednak nie tylko równorzędne typy umów, ale ponadto – w obrębie niektórych z nich – pewne ich podtypy – rzeczywiście podporządkowane ustawowym typom nadrzędnym na zasadzie lex specialis – lex generalis.

Kodyfikatorzy znaleźli właściwe sposoby wyrażenia wspomnianego ich usytuowania w systemie norm prawnych, bądź to przez użycie tych samych nazw z dodatkowym oznaczeniem, bądź to przez umieszczenie odpowiednich przepisów wewnątrz instytucji regulującej ustawowy typ umowy.

Przykład: Przy „sprzedaży na raty” (art. 583 i n. KC) wskazanie nadrzędnego reżimu prawnego „sprzedaży” dokonano wyraźnie nie tylko przez użycie tego samego słowa „sprzedaż” z odpowiednim dodatkiem, ale ponadto przez ulokowanie wspomnianych przepisów w dziale IV zatytułowanym „Szczególne rodzaje sprzedaży”, stanowiącym część tytułu XI nazwanego „Sprzedaż”.

III. Grupy umów

1. Uwagi wprowadzające

14

Kodeks nie łączy regulacji poszczególnych typów umów w jakieś większe całości. Przeważa pogląd, że kodyfikatorzy zrezygnowali z takiej koncepcji uznając, że większą doniosłość ma wzgląd na pełnione przez poszczególne typy umów funkcje społeczne i gospodarcze, niż ich pojęciowe pokrewieństwa2.

Takie stanowisko ustawodawcy polskiego nie wyłącza wszakże systematyzacji na owym „wyższym piętrze” dokonywanej przez naukę3. Zabiegi takie są wręcz pożądane przede wszystkim z dwóch powodów.

Po pierwsze, z uwagi na pożytek dydaktyczny stąd płynący. Najłatwiej można bowiem przyswoić sobie informacje o cechach charakteryzujących poszczególne typy umów przez porównanie ich z typami podobnymi.

Po drugie, dla celów praktycznych. Grupowanie instytucji podobnych ułatwia bowiem stosowanie procedury analogiae legis, a niekiedy wręcz wspólnych reguł prawnych.

15

Dla oznaczenia owych jednostek łączących ustawowe typy umów używa się w literaturze polskiej określenia grupy umów. Nie odstępując od tej konwencji językowej, stosować ją wszakże będziemy w nieco szerszym znaczeniu, obejmującym także pozaumowne szczegółowe stosunki zobowiązaniowe – do umownych zbliżone (np. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia, stosunki zobowiązaniowe powstałe z jednostronnych oświadczeń woli). Pozwoli to w szerszej mierze uwzględniać podobieństwa treści i funkcji, jakie między wspomnianymi instytucjami zachodzą.

2. Podstawy wyróżnienia grup umów

16

Wychodząc z założenia, że ustawowe typy umów systematyzuje się według metody typologicznej, należy dojść do wniosku, iż w ten sam sposób powinno się wyróżniać również grupy umów. Nie muszą więc one obejmować całego zbioru umów. W konsekwencji mogą funkcjonować i takie ustawowe typy umów, których nie da się przyporządkować jakiejkolwiek wyróżnionej grupie umów.

Taka metoda porządkowania ustawowych typów umów przez to, że jest bardziej elastyczna od klasyfikacji (podziału w sensie logicznym), okazuje się w praktyce przydatniejsza i nie wywołuje tych obaw, które powstrzymywały polskich kodyfikatorów przed łączeniem ustawowych typów umów w większe całości.

17

W literaturze zgłaszane są różne propozycje systematyzacji ustawowych umów typowych4.

18

Niektóre z nich prowadzą do wyróżnienia nielicznych grup umów na podstawie apriorycznie przyjętych cech, zmierzając do objęcia systematyzacją wszystkich typów umów, co bardziej przypomina ich klasyfikację niż typologię.

Por. zwłaszcza zaproponowane przez M. Sośniaka następujące 3 grupy umów: 1) dotyczące rzeczy, 2) w których podstawową rolę odgrywa czynność, 3) w których najistotniejszy jest cel ekonomiczny: zabezpieczenie i współdziałanie.

Jednak należy wątpić w przydatność praktyczną takiego zabiegu porządkującego. Łączy on bowiem typy umów zobowiązaniowych, których reżimy prawne często niewiele mają ze sobą wspólnego.

19

Użyteczniejsza wydaje się bardziej rozbudowana typologia grup umów, która uwzględnia z jednej strony podobieństwo świadczeń charakterystycznych dla poszczególnych typów umów, a z drugiej strony – bliskość pełnionych przez nie funkcji społecznych lub gospodarczych. Z tymi cechami wiąże się zwykle pewna zbieżność konstruowanych przez system prawny reżimów normatywnych w obrębie grupy umów (lub innych szczegółowych stosunków zobowiązaniowych).

Na tym założeniu opiera się wyróżnienie dalszych rozdziałów tego podręcznika.

§ 2. Systematyzacja szczegółowych umów zobowiązaniowych

Literatura: S. Grzybowski, [w:] System, t. III, cz. 2, § 2; tenże, Systematyka umów o świadczeniu usług w legislacyjnym ich układzie, [w:] L. Gajewski (red.), Z zagadnień prawa cywilnego, Białystok 1991;System Pr. Pryw., t. 9, W. J. Katner (red.),Prawo zobowiązań – umowy nienazwane; Czachórski, Zobowiązania, § 23, pkt II; B. Gawlik, Pojęcie umowy nienazwanej, SC, t. XVIII, 1971; tenże, Umowy mieszane – konstrukcja i ocena prawna, Pal. 1974, Nr 5; J. Ignaczewski, Umowy nienazwane, Warszawa 2004; W. J. Katner, Pojęcie umowy nienazwanej, SPP 2009, z. 1; tenże, [w:] System Pr. Pryw., t. 9, rozdz. I,Pojęcie umowy nienazwanej; A. Ohanowicz, J. Górski, Zarys prawa zobowiązań, Warszawa 1970; A. Olejniczak, Transakcje kompensacyjne w handlu międzynarodowym. Studium cywilnoprawne, Poznań 1994; Z. Radwański, Teoria umów, Warszawa 1977; tenże, Uwagi o umowach mieszanych, ZNUJ 1985, z. 41; M. Romanowski, Czy należy regulować umowy nienazwane?, SPP 2009, z. 2; tenże, [w:] System Pr. Pryw., t. 9, rozdz. VI, § 21. „Założenia metodologiczne klasyfikacji umów jako nienazwanych”; M. Sośniak, Zagadnienie typologii i systematyki umów obligacyjnych, Katowice 1990; A. Walaszek-Pyzioł, [w:] System Pr. Pryw., t. 9, rozdz. IV, § 17 pkt I. „Wprowadzenie do problematyki umów nienazwanych w prawie energetycznym”.

I. Umowy nazwane

20

Konkretną umowę, którą można przyporządkować jakiemuś ustawowemu typowi umowy – ze względu na to, że ma ona cechy charakteryzujące dany typ umowy – określa się mianem umowy nazwanej.

Przykład: Umowa, w której strony zobowiązują się, że jedna zapłaci określoną cenę w zamian za przeniesienie własności określonej rzeczy przez drugą stronę, jest umową nazwaną – w szczególności umową sprzedaży, ponieważ wspomniana treść umowy ma cechy swoiste dla ustawowego typu umowy sprzedaży (art. 535 KC). Jeżeli umowa taka zostanie zawarta, stosuje się do niej ogół norm o sprzedaży, a w tym i normy regulujące sprawy przez strony pominięte, np. odpowiedzialność za wady rzeczy sprzedanej.

W procesie kwalifikowania konkretnej umowy jako umowy nazwanej, jedynie w ograniczonej mierze można uwzględnić postulat metody typologicznej, zalecającej, aby w toku przyporządkowywania poszczególnych obiektów wyróżnionym typom całościowo rozpatrywać znamionujące typ cechy. Inaczej zakwestionowana zostałaby kompetencja ustawodawcy do wiążącego ustalania koniecznych, a zarazem wystarczających cech, jakie konkretna umowa powinna mieć, aby podlegała przyporządkowaniu do ustawowego typu umowy (w tym użyteczność pojęcia essentialia negotii). Mimo to metoda typologiczna okazuje się przydatna, gdy ustawowa definicja jednego typu umowy nie daje dostatecznej podstawy do odróżnienia go od innego typu. W przypadku takim organ stosujący prawo powinien mieć na względzie całość regulacji prawnej – a w tym i cechy zaliczane do tzw. naturalia negotii.

Oto przykład metody typologicznej zastosowanej przez SN w wyr. z 20.3.1965 r. (III PU 28/64, OSNC 1965, Nr 9, poz. 157). Najpierw Sąd Najwyższy stwierdził, że: „Kwalifikacja prawna umów o świadczenie usług [...] nasuwa zwykle dość znaczne trudności, gdyż brak jest jednej najistotniejszej, decydującej, a określonej przepisami prawa lub uznanej w teorii prawa bądź w orzecznictwie, cechy charakterystycznej, która wyraźnie odróżnia zatrudnienie na podstawie umowy o pracę od innych umów o świadczenie usług”. Następnie wskazuje na następujące charakterystyczne cechy umowy o pracę: 1) skooperowany i podporządkowany kierownictwu podmiotu zatrudniającego charakter pracy, 2) osobiste wykonywanie pracy, 3) obciążenie ryzykiem działalności podmiotu zatrudniającego, 4) odpłatny charakter pracy, 5) ciągłość świadczenia usług. W konkluzji Sąd Najwyższy stwierdza, że: „Konieczne jest [...] wzięcie pod uwagę całego zespołu cech charakterystycznych odróżniających umowę o pracę od innych umów o świadczenie usług oraz rozważenie, czy cechy charakterystyczne dla umowy o pracę są przeważające” (podkr. aut.).

Powołując się na metodę typologiczną SN w wyr. z 18.6.1998 r. (I PKN 191/98, OSP 1999, z. 10, poz. 184), stwierdził ponadto, że: „Jeżeli umowa wykazuje wspólne cechy dla umowy o pracę i umowy prawa cywilnego z jednakowym ich nasileniem, o jej typie (rodzaju) decyduje zgodny zamiar stron i cel umowy, który może być wyrażony także w nazwie umowy”. Orzeczenie wskazuje na rozstrzygające wówczas znaczenie woli stron, ustalonej według kryteriów podanych w art. 65 KC, z uwzględnieniem zasady swobody umów (art. 3531 KC).

21

Ponadto, jako umowy nazwane należy również zakwalifikować takie czynności prawne, w których pojawiają się elementy nieswoiste dla danego typu umowy (obce), ale funkcjonalnie podporządkowane głównemu zobowiązaniu (zobowiązaniom) odpowiadającemu cechom ustalonym w typie ustawowym. Właśnie koncepcja typologiczna umów nazwanych stwarza metodologiczną podstawę dla takiego poglądu, pozwalając ważyć doniosłość cech charakteryzujących konkretną umowę.

22

Reżim prawny umowy nazwanej wyznaczają przede wszystkim normy wyrażone w zespole przepisów regulujących dany typ umowy, a więc przepisów usytuowanych w części szczegółowej Księgi trzeciej Kodeksu cywilnego lub w ustawach odrębnych oraz w opartych na nich rozporządzeniach wykonawczych. Niekiedy przepisy dotyczące określonego typu umowy nazwanej przewidują stosowanie do niego odpowiednio norm innej umowy nazwanej (np. art. 694 KC). Poza tym, dopuszczalne jest również analogiczne stosowanie norm regulujących jeden ustawowy typ umowy do umowy przyporządkowanej innemu typowi, jeżeli wskazuje na to podobieństwo obu stosunków prawnych, a zarazem normy właściwego typu umowy lub postanowienia konkretnej umowy nie określają w dostatecznej mierze jej skutków prawnych5.

Uzupełniająco odnoszą się oczywiście do tych umów normy części ogólnej prawa zobowiązań i części ogólnej prawa cywilnego.

II. Umowy nienazwane

23

Zgodnie z zasadą swobody umów, strony mogą także zawierać umowy, których nie da się przyporządkować jakiemukolwiek typowi ustawowemu. Umowy takie określa się mianem umów nienazwanych.

Do umów takich stosuje się bezpośrednio normy dotyczące umów w ogólności oraz ewentualnie w drodze analogiae legis szczegółowe normy prawa zobowiązaniowego (ustawowe typy umów), w zakresie, w jakim jest to uzasadnione podobieństwem regulowanych zachowań6.

24

Wśród umów nienazwanych można wyróżnić ich typy empiryczne. Kształtują się one w następstwie masowego zawierania umów o podobnej treści i zwykle w obrocie określa się je swoistymi nazwami (np. know-how, franchising).

Tego rodzaju wyróżnienie może być zabiegiem pożytecznym, ułatwiając ujednolicenie stosowania prawa w odniesieniu do umów przyporządkowanych określonemu typowi empirycznemu.

Jednak nie wydaje się, aby typy empiryczne mogły mieć ten sam walor prawny, co typy normatywne7. Z tego względu byłoby pożądane zachować określenie „umowy nazwane” wyłącznie dla umów, które można przyporządkować ustawowym typom umów.

III. Umowy mieszane

25

W praktyce często pojawiają się umowy, które charakteryzują się tym, że treść ich zawiera elementy swoiste dla umów nazwanych, lecz występujące w odmiennych układach strukturalnych lub obok elementów niespotykanych w umowach nazwanych.

W literaturze prawniczej szerokim uznaniem cieszy się pogląd, który traktuje je jako trzeci – obok umów nazwanych i nienazwanych – rodzaj umów, okreś­lony mianem umów mieszanych.

Wyróżnienie takie ma służyć stosowaniu poszczególnych norm wziętych z ustawowych typów umów i przez odpowiednią ich kombinację lub absorpcję jednych przez drugie doprowadzić do ustalenia pełnej reglamentacji prawnej dla danej umowy mieszanej.

Procedury takie – oparte na formalnych tylko przesłankach – nie prowadzą jednak do pożądanych rezultatów, powodując rozbicie jedności prawnej i funkcjonalnej umownego stosunku prawnego. Lepiej więc zrezygnować z koncepcji trójpodziału umów na nazwane, nienazwane i mieszane, poprzestając na podstawowym wyróżnieniu umów nazwanych i nienazwanych8. W obrębie tych ostatnich znajdą się między innymi umowy mieszane. Tak jak we wszystkich umowach nienazwanych konsekwencje prawne umów mieszanych przede wszystkim określają jej postanowienia ujęte całościowo. Natomiast pojawienie się w nich elementów charakteryzujących jakieś umowy nazwane uzasadni analogiczne stosowanie norm dotyczących takich umów.

IV. Związki umów

1. Uwagi wstępne

26

O związku umów mówi się wyłącznie w odniesieniu do dwóch lub więcej umów odrębnych.

Za umowę odrębną można uznać tylko taki zestaw postanowień (oświadczeń woli), który zdolny jest wyznaczyć konieczne dla istnienia umowy elementy9.

W przeciwieństwie więc do umów mieszanych nie chodzi tu o strukturę umowy unitarnej (odrębnej), lecz o relacje między takimi umowami – niekoniecznie zawartymi między tymi samymi osobami.

Nie należy więc związku umów określać nazwą „umowa kompleksowa”.

27

Nie ulega wątpliwości, że pojęcie związku umów można odnieść tylko do umów sprzężonych więzami prawnymi, a nie tylko gospodarczymi. Natomiast bliższy charakter tych więzi jest przedmiotem dyskusji naukowej. Wyraźnie związki te występują w razie uzależnienia skuteczności jednej umowy od drugiej10. Jednak reprezentowany jest również pogląd definiujący to pojęcie znacznie szerzej. Według niego dwie lub większa liczba umów tworzą związek już wtedy, jeżeli umowy te wywołują inne skutki prawne, niż gdyby ustalało się ich konsekwencje prawne jako izolowanych czynności prawnych11. Nie kwestionując poprawności logicznej takiego rozróżnienia, pojawia się wątpliwość, czy dla potrzeb praktycznych jest ono dostatecznie ostre.

2. Łańcuchy i zespoły umów

28

Idąc za wzorem nauki francuskiej wyróżnia się dwa podstawowe typy wspomnianych związków: łańcuch umów i zespoły (kompleksy) umów12.

29

Przez łańcuch umów rozumie się związki sukcesywnie następujące – jako w pewnym sensie „przedłużenie” umowy pierwotnej.

Przykład: Umowa o dzieło, a następnie umowa o podwykonawstwo; najem i podnajem.

Użyteczność praktyczna wyróżnienia tego rodzaju związków jest w prawie polskim ograniczona ze względu na obszerną regulację prawną odnoszącą się do tej kwestii.

Przykład: Pochodne nabycie praw, podnajem, substytucja, umowa przedwstępna, reasekuracja itp.

30

Natomiast istotne problemy praktycznej natury pojawiają się przy analizie związków przybierających postać zespołów (kompleksów) umów. Są to umowy odrębne (jak wszystkie umowy związane), które łączy jednak wspólnycel. Musi on być wyrażony w umowach tworzących zespół umów, albo rekonstruowany na podstawie reguł interpretacyjnych odnoszących się do czynności prawnych (art. 65 KC).

Związki te mogą przybierać postać relacji równorzędnych – gdzie nieskuteczność którejkolwiek umowy związanej powoduje nieskuteczność pozostałych, jak i relacji nierównorzędnych, gdzie tylko nieskuteczność umowy głównej wpływa na nieskuteczność umowy podrzędnej, a nie odwrotnie.

Przykład: Zespół umów równorzędnych z reguły będzie tworzyć wspólnie podjęte przez różnych wykonawców przedsięwzięcie inwestycyjne lub zespół umów reklamowych. Z kolei przykładem umowy podrzędnej może być poręczenie wobec pożyczki, umowa o usługi serwisowe wobec umowy sprzedaży, przechowania lub najmu rzeczy albo lokalu wobec pracownika, związanego umową o pracę.

 

1S. Grzybowski,Umowa kontraktacji w systemie kodeksu cywilnego, RPEiS 1967, z. 1, s. 38 i n.

2S. Grzybowski, Nowe oraz istotnie zreformowane w k.c. rodzaje umów, NP 1965, Nr 1, s. 3 i n.; por. też Z. Radwański, Teoria, s. 229 i n.

3Por. Z. Radwański, Prawo zobowiązań, Warszawa 1986, s. 317; obszernie wyjaśnił tę kwestię M. Sośniak, Zagadnienie typologii, s. 73 i n.

4Referuje je M. Sośniak, Zagadnienie typologii, s. 38 i n.

5Por. Z. Radwański, Teoria, s. 222 i n.

6Por. uwagi polemiczne M. Romanowskiego, Czy należy regulować umowy nienazwane, s. 123 i n.

7Por. bliżej Z. Radwański, Teoria, s. 221.

8Tak B. Gawlik, Umowy, s. 30–32; Z. Radwański, Teoria, s. 241–247; W. J. Katner, Pojęcie umowy nienazwanej, s. 9.

9Por. bliżej Z. Radwański, Teoria, s. 230 i n.; A. Olejniczak, Transakcje, s. 132.

10A. Ohanowicz, [w:] A. Ohanowicz, J. Górski, Zarys, s. 83–84; Z. Radwański, Teoria, s. 230–231.

11A. Olejniczak, Transakcje, s. 125–126.

12B. Teyssie, Les groupes de contrats, Paris 1975, s. 37 i n. oraz s. 102 i n.

Rozdział II. Umowy regulujące przeniesienie praw

§ 3. Uwagi ogólne

31

W rozdziale niniejszym jako kryterium wyróżnienia ustawowych typów umów przyjęto przeniesienie praw podmiotowych. Cecha ta w pewnej mierze pozwala wskazać na zbliżone funkcje społeczne tych umów oraz na podobne problemy prawne, jakie się tu pojawiają, a które można niekiedy rozwiązać w zbliżony sposób.

W szczególności do takich wspólnych zagadnień należy relacja między czynnościami zobowiązaniowymi a rozporządzającymi. Omawiane w tym rozdziale typy umów kreują bowiem stosunki obligacyjne, które zawierają zobowiązanie do rozporządzenia prawem. W związku z tym należy przypomnieć ogólną zasadę polskiego prawa cywilnego, według której zobowiązanie do rozporządzenia wywołuje na ogół ex lege także skutek rozporządzający (tzw. podwójny skutek).

Taki charakter czynności nasuwa dalsze – często dyskusyjne – zagadnienia, dotyczące zwłaszcza odstąpienia od umowy oraz jej rozwiązania. Szczegółowo omawia te kwestie uchw. SN (7) z 30.11.1994 r. (III CZP 130/94, OSN 1995, Nr 3, poz. 42), której teza brzmi: „Strona może odstąpić od umowy zobowiązująco-rozporządzającej, na podstawie której nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości, w ramach ustawowego uprawnienia. Umowa taka może być przez strony rozwiązana, jeżeli nie została w całości wykonana”. Ponadto w uchwale tej Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że odstąpienie od umowy, a także jej rozwiązanie nie wywołują automatycznie skutku rzeczowego, a jedynie skutek obligacyjny i powodują powstanie obowiązku przeniesienia własności nieruchomości z powrotem na rzecz zbywcy1. Natomiast w odniesieniu do skutków wykonania ustawowego prawa odstąpienia od umowy sprzedaży rzeczy ruchomej, których ocena budzi również kontrowersje, uchw. SN (7) z 27.2.2003 r. (III CZP 80/02, OSN 2003, Nr 11, poz. 141) przyjęła, że odstąpienie powoduje przejście własności rzeczy z powrotem na zbywcę, a więc wystąpi nie tylko skutek obligacyjny, ale również rzeczowy. Stanowisko to podtrzymuje późniejsza judykatura; zob. np. wyr. SN z 18.1.2017 r. (V CSK 223/16, Legalis).

W ramach tego rozdziału zostały przedstawione następujące uregulowane w Kodeksie cywilnym umowy typowe, odpowiadające wspomnianym na wstępie cechom: sprzedaż, zamiana, darowizna, umowa przekazania nieruchomości (włączona do Kodeksu cywilnego ustawą z 23.7.2008 r., Dz.U. Nr 163, poz. 1012), kontraktacja. Pominięto umowę dostawy (art. 605–612 KC), chociaż odpowiada ona także przyjętemu kryterium. Jednak rola tej umowy, jakkolwiek po nowelizacji Kodeksu cywilnego w 1990 r. nie obowiązują co do niej ograniczenia podmiotowe, polega głównie na organizowaniu obustronnie profesjonalnej działalności gospodarczej. Z tego względu umowa dostawy jest przedmiotem wykładu prawa gospodarczego (handlowego).

§ 4. Sprzedaż

Literatura: J. Skąpski,[w:] System, t. III. cz. 2, § 4–13; W. J. Katner, [w:] System Pr. Pryw., t. 7, rozdz. I, § 1–13; tenże, [w:] System Pr. Pryw., t. 9, rozdz. II, § 5. „Pozakodeksowe umowy sprzedaży”; J. Pisuliński, [w:] System Pr. Pryw., t. 7, rozdz. I, § 14; Czachórski, Zobowiązania, § 71, 72, 73; A. Brzozowski, [w:] Zobowiązania. Część szczegółowa, rozdz. II; Z. Banaszczyk, [w:] Pietrzykowski, KC. Komentarz; S. Bogucki, Prawo odkupu, Rej. 1995, Nr 9; tenże, Charakter czynności zastrzeżenia prawa odkupu, Rej. 1997, Nr 4; A. Brzozowski, [w:] Pietrzykowski, KC. Komentarz; S. Buczkowski, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, s. 1251 i n.; E. Drozd, Zagadnienie dopuszczalnościochrony uprawnionego z tytułu prawa pierwokupu przy pomocy art. 59 kc, Pal. 1974, Nr 5; A. Falkowska, Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy, Warszawa 2010; J. Frąckowiak, Uprawnienia z rękojmi za wady fizyczne rzeczy sprzedanej, AUWr 2004, Nr LXIV; A. Ganicz, Środki ochrony uprawnionego z tytułu prawa pierwokupu, [w:] Prawo CCCVIII, Prace z prawa cywilnego. Dla uczczenia pamięci Profesora Jana Kosika, Wrocław 2009; Z. Gawlik, [w:] Kidyba, Komentarz KC, t. III, cz. 2; B. Gnela, Odpowiedzialność za produkt, Kraków 1998; J. Górecki, Prawo pierwokupu. Komentarz do art. 596–602 KC i innych przepisów regulujących prawo pierwokupu, Kraków 2002; K. Górny, [w:] Gutowski, Komentarz KC, t. II;E. Habryn-Motawska, Niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, Warszawa 2010; E. Habryn-Chojnacka, [w:] Gutowski, Komentarz KC, t. II; J. A. Hermanowski, J. D. Jastrzębski, Konwencja wiedeńska. Komentarz, Warszawa 1997; M. Jagielska, Odpowiedzialność za produkt. Dostosowanie prawa wewnętrznego państw Unii Europejskiej do wymogów dyrektywy 374/85, Kraków 1999; J. Jezioro, [w:] Gniewek, Machnikowski, KC. Komentarz; W. J. Katner, Umowne nabycie własności ruchomości w prawie polskim, Warszawa 1995; A. Kołodziej, Konsumenckie prawo odstąpienia od umowy sprzedaży rzeczy, Warszawa 2006; J. W. Krauss, Rękojmia za wady i gwarancja, PPH 1997, Nr 1; A. Kunicki, Zakres skuteczności prawa pierwokupu, NP 1966, Nr 7–8; tenże, Skutki prawne zastrzeżenia własności, RPEiS 1967, z. 2; E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, Warszawa 2002; taż, Europejskie prawo umów konsumenckich, Warszawa 2004; K. Mularski, [w:] Gutowski, Komentarz KC, t. II; J. Napierała, Odpowiedzialność eksportera i importera za naruszenie umowy międzynarodowej sprzedaży towarów, Warszawa 1998; tenże, [w:] Umowy w obrocie gospodarczym, rozdz. III; J. P. Naworski, Cena. Obowiązek zapłaty w obrocie gospodarczym, Warszawa 1999;M. Nesterowicz, [w:] Kodeks cywilny z komentarzem, t. I; M. Olczyk, Sprzedaż konsumencka, Warszawa 2006; M. Pazdan, Bezwarunkowa sprzedaż nieruchomości wbrew umownemu prawu pierwokupu, [w:] Obrót nieruchomościami w praktyce notarialnej, Kraków 1997; M. Pecyna, Ustawa o sprzedaży konsumenckiej, Warszawa 2007; taż, Wymiana towaru w razie niezgodności z umową w świetle orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (sprawa Quelle C-404/06), [w:] E. Gniewek, K. Górska, P. Machnikowski (red.), Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań. Materiały III Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów (Wrocław, 25–27.9.2008 r.), Warszawa 2010, s. 267; M. Podrecka, Rękojmia za wady prawne rzeczy sprzedanej, Warszawa 2011;M. Podrecka, P. Podrecki, Prawa własności intelektualnej jako przykład wady prawnej w świetle art. 556 § 2 KC, MoP 2005, Nr 10; M. Safjan, [w:] Pietrzykowski, KC. Komentarz; S. Sołtysiński, Odpowiedzialność producenta wobec konsumenta za szkody wyrządzone wprowadzeniem do obrotu rzeczy z wadami, SC 1970, t. XV; Sprzedaż przez Internet. Aspekty prawne (red. M. Zelek), Warszawa 2012; R. Stefanicki, Ochrona konsumenta w świetle ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, Kraków 2006; R. Szostak,Umowy o przejęcie obowiązku wykonywania świadczeń gwarancyjnych na tle konsumenckiego prawa europejskiego, Warszawa 1994; A. Szpunar, Zastrzeżenie własności rzeczy sprzedanej, PiP 1993, z. 6; tenże, Uwagi o rękojmi za wady prawne przy sprzedaży, Rej. 1997, Nr 6; tenże, Uwagi o sprzedaży skradzionych samochodów, Prawo Asekuracyjne 1999, Nr 1;J. Widło, Rękojmia za wady fizyczne w świetle nowelizacji Kodeksu cywilnego, MoP 2015, Nr 4; A. Wiśniewski, Sprzedaż na próbę, NP 1978, Nr 11–12; K. Wyżyn-Urbanek, Sposoby ochronyuprawnionego z tytułu umownego prawa pierwokupu, Rej. 1996, Nr 10; F. Zoll, Rękojmia. Odpowiedzialność sprzedawcy, Warszawa 2018; C. Żuławska, [w:] Komentarz; taż, Ewolucja odpowiedzialności za jakość świadczenia, [w:] E. Łętowska (red.), Tendencje rozwoju prawa cywilnego. Zbiór Studiów, Ossolineum 1983; taż,Uwarunkowania odpowiedzialności za jakość (ujęcie dynamiczne), SP 1990, Nr 2; taż, Uwagi o „europeizacji” prawa umów, KPP 2001, z. 2.

I. Uwagi wstępne

32

Typ umowy sprzedaży ukształtował się w prawie rzymskim pod nazwą „kupno–sprzedaż” (emptio-venditio). Model ten, przyjęty we współczesnych systemach prawnych z wieloma modyfikacjami, określa formę obrotu związaną z istnieniem rynku towarowo-pieniężnego. Stymulowana jego rozwojem i potrzebami gospodarczymi sprzedaż jest instytucją prawną o rozbudowanej regulacji, podlegającą ponadto ustawicznym zmianom. Obecnie można mówić o typie umowy sprzedaży jako postaci realizowanej także w różnych szczególnych jej rodzajach, jak i o przebudowie niektórych elementów sprzedaży w związku z ogólnymi procesami transformacji gospodarczej w Polsce i dostosowywaniem prawa polskiego do europejskich standardów prawnych.

33

W szczególności, w wyniku nowelizacji Kodeksu cywilnego dokonanej ustawą z 30.5.2014 r. o prawach konsumenta (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 134 ze zm.) nastąpiło uporządkowanie unormowań dotyczących odpowiedzialności za jakość rzeczy sprzedanej, poprzez zintegrowanie z regulacją kodeksową przepisów stanowiących transpozycję dyrektywy Nr 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji (Dz.Urz. UE L 171/1999 ze zm.), a umieszczonych w ustawie z 27.7.2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.; wskutek tych zmian ustawa została uchylona). Ustawa o prawach konsumenta, której główny cel polegał na wdrożeniu dyrektywy Nr 2011/83/UE w sprawie praw konsumentów (Dz.Urz. UE L 304/2011), zawiera regulacje istotne m.in. dla sprzedaży konsumenckiej, co będzie uwzględnione w dalszym toku wykładu. Wśród zmian wprowadzonych przez tę ustawę w Kodeksie cywilnym zwraca uwagę modyfikacja przepisu, który określa pojęcie „konsumenta”. Według art. 221 KC (w nowym brzmieniu) za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

34

W obrocie międzynarodowym szczególna rola przypada Konwencji Narodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, sporządzonej w Wiedniu 11.4.1980 r. Rzeczpospolita Polska ratyfikowała Konwencję wiedeńską 13.3.1995 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 45, poz. 286). Konwencja znajduje zastosowanie do umów sprzedaży towarów zawartych przez strony, które mają siedziby handlowe w różnych państwach będących uczestnikami konwencji. Ma także zastosowanie, gdy normy międzynarodowego prawa prywatnego wskazują jako prawo właściwe ustawodawstwo państwa, któ­re ratyfikowało konwencję. Kontrahenci mogą jednak wyłączyć stosowanie konwencji do zawartej przez nich umowy, np. poddając sprzedaż przepisom wewnętrznym danego państwa. Dopuszczalne jest także uchylenie zastosowania poszczególnych postanowień konwencji (art. 6).

Przykład: Ponieważ decydujące znaczenie ma fakt posiadania przez strony siedzib handlowych w różnych państwach konwencyjnych, Konwencja wiedeńska może być stosowana w odniesieniu do umowy sprzedaży zawartej między polskimi kontrahentami, jeżeli jeden z nich ma siedzibę za granicą; wyłączenie konwencji może nastąpić np. przez poddanie umowy polskiemu Kodeksowi cywilnemu.

W ujęciu konwencji sprzedaż jest umową, w której sprzedawca zobowiązuje się do dostarczenia towarów i przeniesienia ich własności na kupującego, a kupujący do zapłaty ceny i odebrania towarów. Konwencja ma na względzie sprzedaż w profesjonalnym obrocie gospodarczym. Nie dotyczy towarów zakupionych do użytku osobistego, rodzinnego lub w gospodarstwie domowym, chyba że sprzedawca nie wiedział (i nie powinien był wiedzieć) o takim ich przeznaczeniu. Z unormowania konwencyjnego zostały wyłączone transakcje sprzedaży udziałów, akcji, papierów wartościowych, pieniędzy, okrętów, poduszkowców, statków powietrznych, energii elektrycznej. Z zastrzeżeniem tych wyjątków, konwencja reguluje sprzedaż różnego rodzaju „towarów”. Pojęcie to nie zostało w konwencji zdefiniowane, ale powszechnie przyjmuje się, że oznacza ono przedmioty ruchome materialne (np. artykuły spożywcze, wyroby rzemieślnicze, urządzenia techniczne). Za umowy sprzedaży według konwencji uważa się także umowy o dostawę towarów, które mają być wytworzone lub wyprodukowane, jeżeli strona je zamawiająca nie dostarcza zasadniczej części materiałów niezbędnych do ich wykonania. Natomiast konwencji nie stosuje się do umów, w których przeważającą część zobowiązań (w sensie ich wartości) stanowi zapewnienie przez dostarczającego towar siły roboczej lub innych usług. We wspomnianych przypadkach pojawia się więc zagadnienie odróżnienia sprzedaży od takich umów, jak np. umowa o pracę, świadczenie usług, umowa o dzieło.

Celem konwencji nie była harmonizacja krajowych porządków prawnych w dziedzinie międzynarodowej sprzedaży towarów, ale wyłączenie stosowania prawa krajowego na rzecz regulacji zawierającej powszechnie aprobowane normy międzynarodowe. Konwencja wiedeńska objęła wszakże tylko część problematyki sprzedaży, a mianowicie jedynie zawarcie umowy sprzedaży (i to w zakresie tzw. trybu ofertowego) oraz uprawnienia i obowiązki stron wynikające z umowy.

W szczególności poza zasięgiem konwencji znalazły się takie zagadnienia jak inne procedury zawierania umów (np. przez negocjacje, przetarg, licytację, w trybie egzekucji), zobowiązania przedkontraktowe (np. w związku ze stosowaniem tzw. letters of intent), ważność umowy, przeniesienie własności, odpowiedzialność za produkt (zwłaszcza odpowiedzialność sprzedawcy za śmierć lub utratę zdrowia spowodowane komukolwiek przez towary). Zagadnienia te podlegają więc właściwym prawom krajowym, co ma istotne znaczenie w związku z możliwością wyboru prawa, w granicach określonych normami prawa prywatnego międzynarodowego.

W kwestii formy umowy konwencja przyjęła całkowitą swobodę stron (art. 11). Umowa sprzedaży nie wymaga zachowania formy pisemnej i jej zawarcie może być udowodnione w jakikolwiek sposób, także przez zeznania świadków. Państwa przystępujące do konwencji mogą jednak zastrzec, że tymi postanowieniami nie będą związane. Polska nie należy do grupy państw (dość licznej), które skorzystały z tej możliwości.

Szczególne warunki przedawnienia roszczeń wynikających z umowy międzynarodowej sprzedaży towarów, a także dotyczących jej naruszenia, zakończenia lub unieważnienia określa Konwencja o przedawnieniu w międzynarodowej sprzedaży towarów, sporządzona w Nowym Jorku 14.6.1974 r. (ze zm. z 1980 r.), ratyfikowana przez Polskę 22.3.1996 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 45, poz. 282–285). Termin przedawnienia wynosi cztery lata, a w razie przerwania jego biegu lub przedłużenia, nie może upłynąć później niż po dziesięciu latach, licząc od daty rozpoczęcia biegu przedawnienia.

II. Pojęcie

35

W myśl art. 535 i 555 KC treść umowy sprzedaży znamionują następujące elementy przedmiotowo istotne (essentialia negotii).

a) Pierwszym jest zobowiązanie jednej strony, a mianowicie sprzedawcy, do przeniesienia na drugą stronę (kupującego) własności rzeczy oraz wydania rzeczy (art. 535 KC).

Takie pojęcie zobowiązania sprzedawcy, odpowiadające tradycyjnemu modelowi rzymskiemu, zostało rozszerzone przez art. 555 KC, według którego przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży energii, praw oraz wody. Przepis ten każe uznawać za sprzedaż umowy mające na względzie przeniesienie innych niż własność, zbywalnych praw podmiotowych (np. ograniczonych praw rzeczowych, praw na dobrach niematerialnych, wierzytelności, prawa do spadku). Przedmiotem sprzedaży może być także zespół składników materialnych i niematerialnych tworzących przedsiębiorstwo (por. art. 551 i 751 KC). Z kolei obowiązek wydania został rozszerzony na inne – poza rzeczami – przedmioty, co w szczególności odnosi się do wody i różnych postaci energii (np. elektrycznej, cieplnej).

Opisując zobowiązanie sprzedawcy z uwzględnieniem tego szerszego ujęcia należy zatem powiedzieć, że dotyczy ono przeniesienia na kupującego określonego prawa podmiotowego oraz wydania rzeczy lub innego przedmiotu objętego umową.

36

b) Kolejnym składnikiem przedmiotowo istotnym jest zobowiązanie kupującego do zapłaty ceny, tj. oznaczonej sumy pieniężnej.

37

Ponadto, art. 535 KC stanowi o obowiązku odebrania rzeczy od sprzedawcy. Należy stanąć na stanowisku, że nie jest to świadczenie kupującego stanowiące przedmiot jego zobowiązania wzajemnego, lecz przyporządkowany funkcjonalnie świadczeniu sprzedawcy obowiązek zachowania się kupującego. Uchybienie temu obowiązkowi należy w konsekwencji traktować jako zwłokę wierzyciela (art. 486 KC), a nie zwłokę dłużnika. Za taką kwalifikacją przemawia najpierw art. 486 § 2 KC, który wyraźnie za zwłokę wierzyciela uznaje uchylenie się od przyjęcia zaofiarowanego świadczenia, a ponadto definicja umowy wzajemnej (art. 487 § 2 KC), której żadną miarą nie można odnieść do obowiązku odbioru rzeczy (innego przedmiotu) przez kupującego.

38

c) Trzeci element polega na istnieniu między obowiązkami stron takiej zależności, która przesądza o zakwalifikowaniu umowy sprzedaży do klasy umów wzajemnych. Strony sprzedaży zobowiązują się bowiem w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej (art. 487 § 2 KC).

39

Według Kodeksu cywilnego sprzedaż jest umową zobowiązującą. Nie oznacza to jednak, że do wystąpienia skutku w postaci przejścia własności (innego prawa podmiotowego) zawsze konieczne jest dokonanie ponadto czynności rozporządzającej, przenoszącej dane prawo na kupującego. Jeżeli bowiem są spełnione określone przesłanki (por. art. 155, 510, 1052 KC), sprzedaż może zarazem wywołać bezpośrednio skutek rozporządzający. W przypadku takim chodzi o czynność prawną o tzw. podwójnym skutku.

III. Zawarcie umowy

1. Konsensualność

40

Umowa sprzedaży ma charakter konsensualnej czynności prawnej. Wydanie rzeczy nie jest więc konieczną przesłanką jej zawarcia, lecz elementem wykonania zawartej umowy. Także wówczas, gdy wydanie następuje równocześnie z zawarciem umowy (tzw. sprzedaż odręczna), traktuje się je jako wykonanie zaciągniętego zobowiązania.

2. Forma

41

Kodeksowe przepisy o umowie sprzedaży nie zastrzegają dla niej żadnej formy szczególnej. Natomiast na mocy innych przepisów wymagana jest forma aktu notarialnego dla sprzedaży nieruchomości (art. 158 KC), użytkowania wieczystego (art. 237 KC) oraz spadku (art. 1052 KC). Zbycie przedsiębiorstwa powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, z zachowaniem wszakże formy aktu notarialnego, gdy w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość (art. 751 KC).

Przy sprzedaży rzeczy ruchomych forma umowy jest w zasadzie dowolna.

Z kolei, jeżeli przedmiotem sprzedaży jest wierzytelność, dla jej przeniesienia na osobę trzecią przepisy o przelewie zastrzegają formę pisemną (ad probationem), gdy wierzytelność była stwierdzona pismem (art. 511 KC). Skutek rozporządzający sprzedaży wierzytelności związanej z dokumentem na okaziciela zależy od przeniesienia własności dokumentu, do czego potrzebne jest jego wydanie (art. 517 § 2 KC).

Zachowania określonej formy umowy sprzedaży wymagają często przepisy pozakodeksowe.

Przykład: W formie aktu notarialnego powinna być zawarta umowa zbycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu (art. 172 ust. 4 SpMieszkU), forma pisemna z podpisem notarialnie poświadczonym jest wymagana dla przeniesienia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, a ponadto niezbędny jest wpis w księdze wieczystej (art. 31, 79 KWU), do przeniesienia autorskich praw majątkowych potrzebna jest forma pisemna pod rygorem nieważności (art. 53 PrAut).

3. Tryb

Do zawarcia umowy sprzedaży może dojść w wyniku zastosowania różnych technik (trybów).

42

Najczęściej zawiera się ją w sposób określony ogólnymi przepisami prawa cywilnego – przez przyjęcie oferty, w drodze negocjacji, aukcji lub przetargu (art. 66 i n. KC).

43

Szczególne znaczenie w obrocie ma przepis art. 543 KC, w myśl którego wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny uważa się za ofertę sprzedaży.

Istnieje obowiązek uwidocznienia w miejscu sprzedaży detalicznej ceny towaru oraz jego ceny jednostkowej, w sposób jednoznaczny, niebudzący wątpliwości oraz umożliwiający porównanie cen (art. 4 ustawy z 9.5.2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług, tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 178). W połączeniu z regułą art. 543 KC niepomiernie upraszcza to zawieranie umów. W sytuacji takiej oświadczenie woli kupującego o przyjęciu oferty, złożone w dowolnej postaci, decyduje już o zawarciu umowy.

Przykład: W sklepach samoobsługowych wzięcie przedmiotu z półki i zapłacenie ceny; przy sprzedaży z automatów wprowadzenie pieniędzy do aparatu.

Jednak powołany art. 543 KC wyraża regułę interpretacyjną, która traci swą aktualność w razie złożenia wyraźnego oświadczenia o odmiennej treści, np. przez zamieszczenie informacji: „dekoracja”, „sprzedane”.

Por. uchw. SN z 31.7.1985 r. (III CZP 36/85, OSN 1986, Nr 6, poz. 89), według której oświadczenie nabywcy, że kupuje encyklopedię wystawioną w księgarni nie powoduje zawarcia umowy sprzedaży w sytuacji, gdy wymieniony tytuł zaopatrzony był klauzulą: „sprzedaż zamknięta – przydział dla nauczycieli”.

44

Przyjęcie oferty nie musi w każdym wypadku polegać na pozytywnych czynnościach oblata. Wskazuje na to art. 682 KC w odniesieniu do sytuacji, gdy przedsiębiorca otrzymuje ofertę zawarcia umowy w ramach swej działalności od osoby, z którą pozostaje w stałych stosunkach gospodarczych. Brak niezwłocznej odpowiedzi adresata oferty uważa się wówczas za przyjęcie oferty.

45

W odróżnieniu od zasady, według której przyjęcie oferty z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje się za nową ofertę (art. 68 KC), inna reguła obowiązuje w stosunkach między przedsiębiorcami. Wtedy bowiem, w myśl art. 681 KC, odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmieniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie, a strony związane są umową o treści określonej w ofercie, z uwzględnieniem zastrzeżeń oblata. Zastosowanie tej reguły może być jednak wyłączone przez odpowiednie oświadczenie każdej ze stron (art. 681 § 2 KC).

4. Minimalny (konieczny) zakres konsensu

46

Do zawarcia umowy sprzedaży niezbędne jest porozumienie stron w zakresie elementów konstytuujących jej treść, do których należą: określenie przedmiotu sprzedaży oraz ceny. Elementy te muszą być wyznaczone przez same strony; sąd nie ma kompetencji do ich ustalenia.

W okolicznościach szczególnych powstałych po zawarciu umowy może natomiast dojść do sądowej modyfikacji określonych umową świadczeń (por. art. 3571, 3581 KC).

Nie jest jednak nieodzowne, aby już przy zawarciu umowy wspomniane elementy zostały dokładnie sprecyzowane.

47

Przedmiot świadczenia sprzedawcy musi być ustalony w takim zakresie, w jakim jest to potrzebne do jego indywidualizacji i to dopiero w chwili wykonania umowy. Sprzedawane rzeczy mogą być oznaczone co do tożsamości albo tylko gatunkowo. Sprzedaż może też dotyczyć rzeczy lub praw przyszłych.

Por. uchw. SN z 8.3.1986 r. (III CZP 10/86, OSN 1987, Nr 1, poz. 12), w myśl której w wypadku omyłkowego oznaczenia nieruchomości w umowie sprzedaży, nabywca może domagać się wyjaśnienia przez sąd rzeczywistej woli kontrahentów w drodze powództwa o ustalenie stosunku prawnego (art. 189 KPC).

48

Z kolei określenie ceny nie wiąże się z koniecznością wskazania w umowie oznaczonej liczbowo konkretnej kwoty pieniężnej. Wystarczy, jeśli strony wskażą tylko podstawy do ustalenia ceny (art. 536 § 1 KC). Rozumie się przez to zbieżność intencji stron co do odpłatności i uzgodnienie danych pozwalających na ustalenie wysokości ceny, a w szczególności określenie sposobu jej obliczenia, elementów składających się na kalkulację ceny. Można też odwołać się do ceny płaconej przez określoną instytucję, do opinii biegłego lub innej osoby trzeciej. Kwestie te mogą być nawet w treści umowy pominięte; wystarczy, aby z okoliczności wynikało, że strony miały na względzie cenę przyjętą w stosunkach danego rodzaju. Należy wówczas w razie wątpliwości uznać, że chodziło o cenę w miejscu i czasie, w którym rzecz ma być kupującemu wydana (art. 536 § 2 KC).

5. Ograniczenia

49

Zawieranie umów sprzedaży podlega z różnych przyczyn pewnym ograniczeniom. Przejawiają się one w wyłączeniu niektórych dóbr z obrotu cywilnoprawnego, reglamentacji towarów w obrocie krajowym (zezwolenia, koncesje) i zagranicznym (kontyngenty), w szczególnych przesłankach sprzedaży odnoszących się do niektórych podmiotów i dóbr materialnych.

50

Ograniczenie zawierania umów sprzedaży może też wynikać z zastrzeżonej umownie na rzecz kupującego wyłączności nabywania albo odprzedaży rzeczy określonego rodzaju (art. 550 KC).

51

Doniosła funkcja ekonomiczna nieruchomości i inne ważne względy powodują, że sprzedaż nieruchomości należących do Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego może nastąpić przy zachowaniu szczególnych wymagań, takich jak: obowiązkowy przetarg, pierwszeństwo wskazanych w ustawie nabywców, odpowiednia kalkulacja ceny (por. ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.). Przy sprzedaży nieruchomości rolnych z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa wymaga się, aby łączna powierzchnia użytków rolnych będących własnością nabywcy nie przekroczyła 300 ha (art. 28a ustawy z 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 91 ze zm.).

52

Swoiste ograniczenia wiążą się z nabywaniem nieruchomości w Polsce przez cudzoziemców. Regulująca tę problematykę ustawa z 24.3.1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2278 ze zm.) przewiduje uprzednie zezwolenie ministra właściwego do spraw wewnętrznych, pod rygorem nieważności nabycia nieruchomości. Zezwolenie jest wydawane w drodze decyzji administracyjnej, na wniosek cudzoziemca, jeżeli w określonym ustawą terminie nie wniesie sprzeciwu Minister Obrony Narodowej, a w przypadku nieruchomości rolnych również minister właściwy do spraw rozwoju wsi (art. 1 ust. 1 i 1a NierCudzU).

Podstawowe przesłanki udzielania zezwoleń określa ustawa. Konieczne jest ustalenie, czy nabycie nieruchomości nie spowoduje zagrożenia obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego, a także czy nie sprzeciwiają się nabyciu względy polityki społecznej i zdrowia społeczeństwa; ponadto od cudzoziemca wymaga się wykazania jego więzi z RP. Do okoliczności potwierdzających tę więź należą w szczególności: polskie pochodzenie, związek małżeński z obywatelem RP, zezwolenie na pobyt w RP, wykonywanie na terytorium RP działalności gospodarczej. W zezwoleniu mogą być wskazane specjalne warunki, od spełnienia których uzależniona będzie możliwość nabycia nieruchomości. W odniesieniu do nabycia nieruchomości rolnych zastrzega się zachowanie przepisów ustawy z 11.4.2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1405 ze zm.); por. Nb. 316.

Nabyciem nieruchomości, w znaczeniu przyjętym w NierCudzU, jest nabycie prawa własności nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, na podstawie każdego zdarzenia prawnego (art. 1 ust. 4). Przepisów ustawy nie stosuje się jednak do przekształcenia spółki handlowej i do nabycia nieruchomości w drodze dziedziczenia lub zapisu windykacyjnego przez osoby uprawnione do dziedziczenia ustawowego (art. 7 NierCudzU). Ponadto, zezwolenie nie jest wymagane w przypadkach wskazanych w art. 8 NierCudzU. Zakres wyjątków od zasady, że nabycie nieruchomości przez cudzoziemca następuje za zezwoleniem, rozszerzyły kolejne nowelizacje ustawy. Miały one m.in. na uwadze sytuację inwestorów zagranicznych, banków oraz przypadki występujące w stosunkach rodzinnych. W związku z przystąpieniem Polski do UE wyłączono potrzebę uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości przez cudzoziemców będących obywatelami lub przedsiębiorcami państw-stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, a także Konfederacji Szwajcarskiej, z zastrzeżeniem tzw. okresów przejściowych dotyczących nieruchomości rolnych i leśnych oraz nabycia drugiego domu. Zwolnień określonych w art. 8 ust. 1 NierCudzU nie stosuje się, jeżeli nieruchomość jest położona w strefie nadgranicznej oraz do gruntów rolnych o powierzchni przekraczającej 1 ha.

53

Z kolei ochronę majątku przedsiębiorstw państwowych mają na względzie przepisy o sprzedaży przez te przedsiębiorstwa składników rzeczowego majątku trwałego. Ograniczenia polegają w tym wypadku na obowiązku przeprowadzenia publicznego przetargu według dokładnie określonych zasad, w tym dotyczących ceny sprzedaży (art. 46 PPU).

54

Szczególne rozwiązania reglamentujące sprzedaż są stosowane w warunkach niezrównoważonego rynku, charakteryzującego się przewagą popytu nad podażą. Konieczne okazują się wówczas instrumenty prawne zapewniające repartycję brakujących towarów.

W Polsce łagodzeniu takich trudności służył w przeszłości m.in. system kartkowy, w którym sprzedaż określonej ilości produktów (np. artykułów żywnościowych) była uzależniona od posiadania zezwolenia administracyjnego na ich nabycie. Sprzedaż wielu towarów trwałego użytku odbywała się w systemie przedpłat połączonym z losowaniem albo w drodze zapisów, według kolejności ustalonej na liście. Znane były też systemy preferencji nabycia towarów dla pewnych kategorii osób, np. dla młodych małżeństw.

Podobne ograniczenia sprzedaży, wymuszone niedostatkiem towarów, aktualnie nie występują. Producenci i sprzedawcy, poszerzając asortyment, starają się raczej różnymi sposobami pozyskać nabywców, np. przez reklamę, sprzedaże promocyjne, sprzedaż z losowaniem nagród.

55

Przybierająca różne formy konkurencja, będąca zjawiskiem pożądanym, nie może jednak naruszać uzasadnionych interesów uczestników obrotu. Stosowne ramy zakreśla ZNKU, regulująca zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji w działalności gospodarczej – w interesie publicznym, przedsiębiorców oraz klientów. Ograniczenia dla sprzedaży wynikają z wielu przepisów ustawy, definiujących poszczególne czyny nieuczciwej konkurencji.

Czynem takim jest np. utrudnianie innym przedsiębiorcom dostępu do rynku, w szczególności przez sprzedaż towarów poniżej kosztów ich wytworzenia albo ich odprzedaż poniżej kosztów zakupu w celu eliminacji innych przedsiębiorców.

Obowiązuje zakaz przyznawania przy sprzedaży towarów konsumentom nieodpłatnej premii w postaci towarów odmiennych niż będące przedmiotem sprzedaży, z pewnymi wyjątkami dotyczącymi np. towarów o niewielkiej wartości, próbek towaru. Celem tego ograniczenia jest ochrona interesów małych i średnich przedsiębiorców. Za czyn nieuczciwej konkurencji zostało uznane organizowanie systemu sprzedaży lawinowej, w którym nabywcom przyznaje się korzyści materialne „w zamian” za nakłonienie innych osób do nabycia danych towarów, przy czym osoby te miałyby uzyskać podobne korzyści, jeżeli zapewnią udział kolejnych osób w systemie. Zabrania się wprowadzania do obrotu przez sieć sklepów dyskontowych towarów w ilości przewyższającej 20% wartości obrotów z markami należącymi do właściciela sieci lub podmiotów zależnych. Obszerna regulacja dotyczy nieuczciwej reklamy, np. reklamy wprowadzającej klienta w błąd, odwołującej się do jego uczuć przez wywoływanie lęku, wykorzystywanie przesądów lub łatwowierności dzieci, reklamy sprawiającej wrażenie neutralnej informacji, reklamy uciążliwej, ingerującej w sferę prywat-ności.

W zakresie tzw. prawa konsumenckiego na szczególną uwagę zasługuje ustawa z 23.8.2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2070 ze zm.), która odnosi się do tego rodzaju praktyk w stosunkach przedsiębiorców z konsumentami. Regulacja ta stanowi wdrożenie dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 11.5.2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorców wobec konsumentów na rynku wewnętrznym (Dz.Urz. UE L 149/2005). Ustawa zawiera charakterystykę działań objętych pojęciem nieuczciwej praktyki rynkowej. Szczególnie rozbudowana regulacja dotyczy praktyk wprowadzających w błąd oraz agresywnych praktyk rynkowych. Za wspomnianą dyrektywą ustawa wymienia poszczególne formy, w jakich przejawiają się te praktyki i podaje długą listę działań, które „w każdych okolicznościach” należy kwalifikować jako (zakazaną) praktykę mylącą bądź agresywną.

IV. Obowiązki sprzedawcy

1. Przeniesienie własności

56

Jak już wspomniano, zobowiązanie sprzedawcy polega na przeniesieniu własności lub innego prawa na kupującego. Jeżeli więc sama umowa sprzedaży nie wywiera skutku rozporządzającego, sprzedawca jest obowiązany do dokonania dalszych czynności niezbędnych do wywołania tego skutku (art. 155, art. 157 KC).

2. Wydanie rzeczy

57

Następnie – w razie sprzedaży rzeczy – do obowiązków sprzedawcy należy wydanie jej kupującemu. Przepisy dotyczące wydania rzeczy stosuje się odpowiednio do wydania innych dóbr, a także do udostępnienia korzystania z objętych sprzedażą praw (por. art. 555 KC). Problematyka wydania rzeczy wymaga bliższego omówienia.

58

Rzecz musi być oznaczona w umowie sprzedaży, a sprzedawca powinien wydać rzecz zgodnie z treścią umowy.

Kupujący może jednak zastrzec, że dopiero po zawarciu umowy określi bliżej cechy rzeczy kupionej (np. kształt, kolor, wymiar, inne właściwości). Konsekwencje zwłoki kupującego w dokonaniu specyfikacji wskazuje art. 549 KC. Sprzedawca może wówczas:

1) wykonać uprawnienia, jakie przysługują wierzycielowi w razie zwłoki dłużnika ze spełnieniem świadczenia wzajemnego (por. art. 491 KC) albo

2) dokonać sam oznaczenia; staje się ono dla kupującego wiążące po bezskutecznym upływie terminu do odmiennego oznaczenia, jaki sprzedawca obowiązany jest wyznaczyć kupującemu.

59

Termin i miejsce wydania rzeczy z reguły określa umowa stron. Dopuszczalne jest jednak zastrzeżenie kupującego, że elementy te zostaną przez niego wskazane po zawarciu umowy sprzedaży (art. 549 KC). Wiążą się z tym – w razie jego zwłoki – takie skutki, jak w wypadku nieoznaczenia cech rzeczy.

Jeżeli termin wydania rzeczy nie został przez strony oznaczony, a kupującym jest konsument, sprzedawca jest obowiązany niezwłocznie wydać rzecz kupującemu, nie później niż 30 dni od dnia zawarcia umowy (art. 5431 § 1 KC). W innych przypadkach stosuje się w odniesieniu do terminu wydania ogólne przepisy o wykonaniu zobowiązań (art. 455 KC). Mają one również zastosowanie, gdy strony nie określiły miejsca wydania rzeczy (art. 454 KC).

W razie opóźnienia sprzedawcy kupujący może wyznaczyć dodatkowy termin do wydania rzeczy, a po jego bezskutecznym upływie odstąpić od umowy (art. 5431 § 2 KC).

Przepisy szczególne określają wydanie rzeczy przesyłanej za pośrednictwem przewoźnika (art. 544, 545 § 2 KC). Poczytuje się wówczas w razie wątpliwości, że wydanie nastąpiło z chwilą powierzenia rzeczy sprzedanej przewoźnikowi trudniącemu się przewozem rzeczy danego rodzaju.

60

Wydanie rzeczy powinno nastąpić wraz z odpowiednimi dokumentami dotyczącymi rzeczy, a także z potrzebną do prawidłowego korzystania z rzeczy instrukcją (art. 546 § 2 KC), jak i z wszelkimi innymi niezbędnymi informacjami (art. 5461 § 5 KC).

61

Z wydaniem rzeczy wiąże się obowiązek sprzedawcy należytego opakowania i zabezpieczenia rzeczy oraz zapewnienie odpowiedniego przewozu, stosownie do właściwości rzeczy (art. 545 § 1 KC).

Koszty wydania rzeczy (do których w szczególności należą koszty zmierzenia, zważenia, opakowania, ubezpieczenia na czas przewozu, koszty przesłania) obciążają sprzedawcę (art. 547 KC), chyba że co innego wynika z umowy albo z odrębnych przepisów. Natomiast koszty odebrania rzeczy ponosi kupujący.

62

Z momentem wydania rzeczy wiąże norma dyspozytywna art. 548 KC dwa szczególne następstwa prawne, a mianowicie na kupującego przechodzą:

1) korzyści i ciężary związane z rzeczą, a także

2) niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy.

Konsekwencje te występują tylko we wzajemnych stosunkach stron, dlatego mogą być przez strony odmiennie uregulowane.

Jeżeli jednak strony ustaliły inny moment przejścia korzyści i ciężarów, a nie postanowiły co do przejścia ryzyka uszkodzenia lub utraty rzeczy, to norma interpretacyjna art. 548 § 2 KC każe przyjąć, że skutek ten nastąpi wraz z przejściem korzyści i ciężarów.