Wydawca: WAB Kategoria: Kryminał Język: polski Rok wydania: 2008

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Zapora - Henning Mankell

Ystad, jesienna noc. Dwie nastolatki napadają na taksówkarza. Mężczyzna ginie, a aresztowane dziewczyny twierdzą, że zabiły go dla pieniędzy. Wkrótce jednej z nich udaje się uciec. Tymczasem w innej części miasta przed bankomatem zostaje znaleziony martwy człowiek z rozległą raną na głowie. Zbrodnie jakich wiele – można by pomyśleć. Jednak Kurt Wallander podejrzewa, że kryje się za nimi coś więcej. Nieświadomy rozmiaru niebezpieczeństwa, osamotniony i nękany problemami osobistymi, wkracza w świat wielkich finansów i tajnych stowarzyszeń. Tym razem musi wykazać, że w cyberprzestrzeni jest równie skuteczny, co w realnym świecie. Czy pokonanie wirtualnej zapory przybliży go do prawdy?

Zapora, ostatnia powieść z Kurtem Wallanderem w roli głównej, potwierdza klasę Mankella. Fascynująca intryga, w której pospolite przestępstwa łączą się ze spiskami na skalę światową, sprawia, że od książki nie można się oderwać. Mankell udowadnia, że jest wnikliwym psychologiem i obserwatorem współczesnego świata, w którym niczego nie można być już pewnym.

Zapora jest ósmą z kolei książką Mankella i najlepszą z dotychczasowych.

The Guardian

Spędzanie czasu w towarzystwie ponurego gliny z zimnej Szwecji może być naprawdę ekscytujące.

Publisher’s Weekly

Mankell mógłby zmusić każdego do popełnienia zbrodni.

Daily Telegrach

Świetna powieść. Szwecja Mankella – zimna i wyobcowana – jest tak samo pamiętnym i intrygującym krajobrazem jak Los Angeles Raymonda Chandlera.

The Wall Street Journal

Opinie o ebooku Zapora - Henning Mankell

Fragment ebooka Zapora - Henning Mankell

HENNING

MANKELL

zapora

w serii ukazały się:

Martha GrimesHotel Paradise

Martha GrimesStacja Cold Flat Junction

Martha GrimesHotel Belle Rouen

Martha GrimesPod Huncwotem

Jean-Claude IzzoTotal Cheops

Jean-Claude IzzoSzurmo

Jean-Claude IzzoSolea

Tomasz KonatkowskiPrzystanek Śmierć

Marek KrajewskiKoniec świata w Breslau

Marek KrajewskiWidmawmieście Breslau

Marek KrajewskiFestung Breslau

Marek KrajewskiDżuma w Breslau

Marek Krajewski, Mariusz CzubajAleja samobójców

Henning MankellMorderca bez twarzy

Henning MankellPsy z Rygi

Henning MankellBiała lwica

Henning MankellMężczyzna, który się uśmiechał

Henning MankellFałszywy trop

Henning MankellPiąta kobieta

Henning MankellO krok

Aleksandra MarininaKolacja z zabójcą

Aleksandra MarininaGra na cudzym boisku

Aleksandra MarininaUkradziony sen

Aleksandra MarininaZłowroga pętla

Aleksandra MarininaŚmierć i trochę miłości

Aleksandra MarininaMęskie gry

Aleksandra MarininaZabójca mimo woli

Zygmunt MiłoszewskiUwikłanie

Denise MinaPole krwi

Joanna SzymczykEwa i złoty kot

Tytuł oryginału:BrandvaggBrandvagg © 1998 by Henning Mankell Published by agreement with Leopard Forlag AB, Stockholm and Leonhardt & H0ier Literary Agency A/S, Copenhagen Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo W.A.B., 2008 Copyright © for the Polish translation by Wydawnictwo W.A.B., 2008

Wydanie I Warszawa 2008

Człowiek, który zbłądzi z drogi mądrości, w zgromadzeniu umarłych mieszkać będzie.

Przekład zaczerpnięty z Biblii Poznańskiej. Księga Przysłów 21,16

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.virtualo.eu

I  Zmowa

1

Pod wieczór wiatr nagle przycichł. Później całkiem ustał.

Wyszedł na balkon. W ciągu dnia, w przerwie między domami naprzeciwko, widać było połyskujące morze. Teraz wokoło panowała ciemność. Czasem brał ze sobą na balkon starą angielską lornetkę morską i zaglądał w oświetlone okna domu po drugiej stronie ulicy. Zwykle po chwili ogarniało go nieprzyjemne uczucie, że ktoś go zobaczył.

Niebo było rozgwieżdżone.

Już jesień, pomyślał. Może w nocy chwyci przymrozek, chociaż jak na Skanię, to jeszcze za wcześnie.

Gdzieś w oddali usłyszał samochód. Zatrząsł się z zimna i wszedł z powrotem do mieszkania. Drzwi balkonowe ciężko się zamykały. Zapisał to w notesie, który leżał obok telefonu na kuchennym stole. Jutro się tym zajmie.

Wszedł do pokoju dziennego. Na chwilę przystanął w drzwiach i rozejrzał się. Jak co niedziela posprzątał mieszkanie. Świadomość, że znajduje się w czystym pokoju, sprawiała mu niezmiennie tę samą przyjemność.

Biurko stało pod ścianą. odsunął krzesło, zapalił lampę i wyciągnął gruby dziennik pokładowy, który przechowywał w jednej z szuflad. Rozpoczął jak zwykle od przeczytania zapisu z poprzedniego wieczoru.

Sobota 4 października 1997. Przez cały dzień wiał porywisty wiatr. Według Instytutu Meteorologicznego, z siłą 8-10 m/s. Poszarpane chmury gnały po niebie. O szóstej rano temperatura wynosiła 7 stopni. O drugiej wzrosła do 8. Wieczorem znów spadła do 5.

Później następowały tylko cztery zdania.

Przestrzeń jest pusta. Żadnych wiadomości. C nie odpowiada na sygnał wywoławczy. Panuje spokój.

Zdjął przykrywkę kałamarza i ostrożnie zanurzył stalówkę. Pióro odziedziczył po ojcu, który przechowywał je od czasu, gdy w młodości stawiał pierwsze kroki w małym oddziale banku w Tomelilla jako pomocnik kierownika.

Nigdy nie pisał innym piórem w dzienniku pokładowym.

Zanotował, że wiatr ucichł, a później zupełnie ustał. Termometr w oknie kuchennym pokazywał plus trzy stopnie. Niebo było bezchmurne. Pisał dalej, że posprzątał mieszkanie i że zajęło mu to trzy godziny i dwadzieścia pięć minut. Dziesięć minut krócej niż w zeszłym tygodniu.

W ciągu dnia był na spacerze po przystani, przedtem spędził pół godziny na medytacji w kościele Sankta Maria.

Zastanowił się chwilę i dopisał jeszcze jedną linijkę w dzienniku:Wieczorem krótki spacer.

Delikatnie przycisnął bibułę do świeżego tekstu, wytarł stalówkę i przykrył kałamarz.

Zanim zamknął dziennik, spojrzał na stojący obok stary zegar okrętowy. Wskazówki pokazywały dwadzieścia po jedenastej.

Poszedł do przedpokoju, włożył starą skórzaną kurtkę, stopy wsunął w gumowce. Przed wyjściem z mieszkania upewnił się, czy ma w kieszeni klucze i portfel.

Na ulicy przystanął w mroku i rozejrzał się dookoła. Nikogo. Nikogo się zresztą nie spodziewał. Ruszył. Swoim zwyczajem skręcił w lewo, przeciął drogę do Malmo i skierował się w kierunku centrum handlowego i budynku z czerwonej cegły, w którym mieścił się urząd skarbowy. Przyśpieszał kroku, dopóki nie wpadł w spokojny i wypróbowany wieczorny rytm. W dzień chodził szybciej, chciał się zmęczyć i spocić. Wieczorne spacery były inne. Starał się wtedy przede wszystkim odprężyć, przygotować do nocnego snu i kolejnego dnia.

Przed sklepem z materiałami budowlanymi przechadzała się kobieta z psem, owczarkiem alzackim. Widywał ją niemal za każdym razem, kiedy wychodził wieczorem. obok przemknął samochód. W przelocie zauważył młodego człowieka za kierownicą i usłyszał muzykę przez zamknięte okna auta.

Nie wiedzą, co ich czeka, pomyślał. Ci wszyscy młodzi ludzie w swoich samochodach, którzy niszczą sobie słuch głośną muzyką.

Nie wiedzą, co nastąpi. Ani oni, ani samotne panie na spacerze z psami.

Myśl ta wprawiła go w dobry nastrój. Myślał o władzy, którą miał. o tym, że należy do wybranych. Tych, których siła kruszy stare, skamieniałe prawdy i buduje nowe.

Zatrzymał się i spojrzał w rozgwieżdżone niebo.

Wszystko jest niepojęte, myślał. W równej mierze moje życie, jak to, że docierające do mnie światło gwiazd wędruje przez nieskończoną czasoprzestrzeń. To, czym się zajmuję, przynajmniej nadaje wszystkiemu jakiś niejasny sens. Propozycja, którą przyjąłem bez wahania niemal dwadzieścia lat temu.

Szedł coraz szybciej, był podniecony. Uświadomił sobie, że wzbiera w nim niecierpliwość. Czekali już tak długo. Zbliżała się chwila, gdy zrzucą niewidzialną przyłbicę, a potężna fala przewali się przez świat.

Ale ta chwila jeszcze nie nadeszła. Czas jeszcze nie dojrzał. Nie mógł sobie pozwolić na niecierpliwość.

Przystanął. Był już w dzielnicy willowej i nie zamierzał iść dalej. Po północy chciał być w łóżku.

Zawrócił i ruszył z powrotem. Minął urząd skarbowy i poszedł w stronę bankomatu w centrum handlowym. Wymacał portfel w kieszeni. Nie zamierzał podejmować pieniędzy, lecz tylko sprawdzić stan konta i upewnić się, czy wszystko jest w porządku.

Przystanął w świetle koło bankomatu i wyciągnął niebieską kartę. Kobiety z psem już nie było. Drogą do Malmo z łoskotem przejechał wyładowany tir. Pewnie na prom do Polski. Ryk samochodu świadczył o uszkodzonej rurze wydechowej.

Wystukał kod, następnie wcisnął przycisk. Wyjął kartę i wsunął ją z powrotem do portfela. W automacie zachrzęściło. Uśmiechnął się do swoich myśli i zaśmiał się cicho.

Gdyby ludzie wiedzieli, pomyślał. Gdyby mogli wiedzieć, co ich czeka.

W otworze pojawiła się biała karteczka. Sięgnął do kieszeni po okulary i uświadomił sobie, że zostały w płaszczu, który miał na sobie na spacerze do przystani. Na moment ogarnęło go uczucie irytacji, że ich zapomniał.

Stanął w najjaśniejszym miejscu pod latarnią i mrużąc oczy, odczytywał stan konta.

Stałe zlecenie z piątku było zarejestrowane. Także gotówka, którą pobrał dzień wcześniej. Stan rachunku wynosił 9 765 koron. Wszystko się zgadzało.

To, co nastąpiło, było zupełnie niespodziewane.

Cios w głowę powalił go jak kopnięcie konia. Ból był straszliwy.

Upadł na twarz, rękę miał kurczowo zaciśniętą na pokrytym cyframi białym świstku papieru.

Kiedy uderzył głową w zimny beton, na moment odzyskał jasność umysłu.

Jego ostatnią myślą było, że nic nie rozumie.

Potem ze wszystkich stron otoczyła go ciemność.

Właśnie minęła północ. Był poniedziałek szóstego października 1997 roku.

W kierunku nocnego promu przejechał kolejny tir. Potem znów zapanowała cisza.

2

Kurt Wallander wsiadał do samochodu na Mariagatan w Ystadzie z uczuciem dojmującej przykrości. Było tuż po ósmej rano, szóstego października 1997 roku. Wyjeżdżając z miasta, zastanawiał się, jak mógł się zgodzić. Żywił g łęboką niechęć do pogrzebów. A jednak był w drodze na pogrzeb. Ponieważ miał dużo czasu, postanowił nie jechać prosto do Malmo. Skręcił z szosy w kierunku drogi do Svarte i Trelleborga, prowadzącej wzdłuż wybrzeża. Po lewej stronie widać było morze. Do portu właśnie zawijał prom.

Pomyślał, że w ciągu ostatnich siedmiu lat jest to już czwarty pogrzeb. Najpierw jego kolega Rydberg zachorował na raka. Choroba była przewlekła i bolesna. Wallander często odwiedzał Rydberga w szpitalu i widział, jak ten nikł w oczach. Jego śmierć była dla Wallandera ciężkim ciosem. To Rydberg uczynił z niego policjanta. Nauczył go stawiania odpowiednich pytań. Dzięki niemu Wallander zdobył stopniowo trudną umiejętność odczytywania informacji na miejscu przestępstwa. Zanim zaczął pracować z Rydbergiem, był tylko przeciętnym policjantem. Dopiero dużo później, kiedy Rydberg już nie żył, Wallander zdał sobie sprawę, że ma nie tylko konieczną wytrwałość i energię, ale również nieprzeciętne zdolności. Nadal często prowadził w myślach rozmowy z Rydbergiem, zwłaszcza gdy nie mógł sobie dać rady z jakimś zawiłym dochodzeniem. Niemal codziennie odczuwał brak starszego kolegi. Wiedział, że już zawsze tak będzie.

Potem nieoczekiwanie zmarł mu ojciec. Przewrócił się i umarł na udar mózgu w swojej pracowni w Loderup.

Minęły już trzy lata. Wciąż jeszcze trudno było Wallanderowi pojąć, że tam, wśród obrazów, wiecznego zapachu terpentyny i olejnych farb nie ma już ojca. Dom w Loderup został sprzedany po jego śmierci. Wallander kilkakrotnie przejeżdżał obok i widział mieszkających tam obcych ludzi. Nigdy się nie zatrzymał. Od czasu do czasu odwiedzał grób ojca, zawsze z niejasnym poczuciem winy. Ale te wizyty z czasem stawały się rzadsze. Uświadomił sobie, że coraz trudniej mu przywołać rysy ojcowskiej twarzy.

Nieżyjący człowiek staje się w końcu człowiekiem, który nigdy nie istniał.

Następny był Svedberg. Kolega z pracy, rok temu brutalnie zamordowany we własnym mieszkaniu. Wallander myślał wtedy o tym, jak niewiele wie o ludziach, z którymi pracuje. Śmierć Svedberga odsłoniła przed nim strony życia, o jakich mu się nawet nie śniło.

A teraz był w drodze na czwarty pogrzeb, jedyny, na który właściwie nie musiał jechać.

Zatelefonowała do niego w środę. Wallander miał właśnie wychodzić z biura. Było późne popołudnie. Rozbolała go głowa od bezowocnego ślęczenia nad materiałem dotyczącym przemytu papierosów ukrytych w tirze na promie do Ystadu. Trop prowadził do północnej Grecji, a następnie się urywał. Wallander nawiązał kontakt z grecką i niemiecką policją. Jednak wciąż nie udawało się schwytać sprawców. Teraz uświadomił sobie, że kierowca, który zapewne nie wiedział, że w przewożonym ładunku znajduje się przemycany towar, zostanie skazany na kilkumiesięczne więzienie. Nic gorszego nie nastąpi. Był pewny, że do Ystadu codziennie przypływają transporty nielegalnych papierosów. Wątpił, żeby kiedykolwiek udało się ukrócić przemyt.

Dodatkowo zatruła mu dzień kłótnia z prokuratorem – zastępcą Pera Akesona, który kilka lat temu wyjechał do Sudanu i wcale nie zamierzał wracać. Kiedy myślał o wyjeździe Akesona i czytał listy, które ten regularnie do niego pisywał, gryzła go zazdrość. Akeson zdobył się na odwagę i zaczął nowe życie, coś, o czym Wallander tylko marzył. Teraz dobiegał pięćdziesiątki. Zdawał sobie sprawę, chociaż niechętnie się do tego przyznawał, że wszystkie przełomowe decyzje w życiu ma już za sobą. Na zawsze pozostanie policjantem. Jedyne, co może zrobić, zanim przejdzie na emeryturę, to starać się być jeszcze lepszym śledczym. Ewentualnie przekazać coś ze swojej wiedzy młodszym kolegom. Poza tym nie miał widoków na jakikolwiek punkt zwrotny w życiu. Nie czekał na niego żaden Sudan.

Stał z kurtką w ręce, kiedy zadzwoniła.

Z początku nie wiedział, z kim rozmawia.

Po chwili się zorientował, że to matka Stefana Fredmana. Opadły go myśli i wspomnienia. W ciągu kilku sekund przywołał w pamięci zdarzenia sprzed trzech lat.

Wtedy to chłopiec przebrany za Indianina postanowił się zemścić na mężczyznach, którzy doprowadzili do obłędu jego siostrę i napełnili przerażeniem jego młodszego brata. Jednym z tych, których zabił, był jego własny ojciec. Wallander przypomniał sobie upiorną scenę, kiedy chłopak na klęczkach szlochał nad ciałem martwej siostry. Nie wiedział, co nastąpiło później. Tyle tylko, że chłopak nie wylądował naturalnie w więzieniu, lecz na zamkniętym oddziale psychiatrycznym.

Teraz dzwoniła Aneta Fredman z wiadomością, że Stefan nie żyje. Odebrał sobie życie, skacząc z budynku, w którym był przetrzymywany. Wallander złożył matce wyrazy współczucia i w głębi duszy poczuł smutek. A może raczej uczucie rozpaczliwej beznadziei. Jednak w dalszym ciągu nie rozumiał, w jakim celu kobieta do niego dzwoni. Stał ze słuchawką w ręce i usiłował wywołać w pamięci jej obraz. Dwa lub trzy razy zetknął się z nią na peryferiach Malmo, kiedy poszukiwali Stefana, usiłując pogodzić się z myślą, że sprawcą bestialskich mordów może być czternastoletni chłopak. Pamiętał, że była nieufna i spięta. Miała w sobie jakąś lękliwość, jak gdyby stale obawiała się najgorszego. Okazało się, że miała rację. Wallander przypominał sobie niejasno, że zastanawiał się wtedy, czy nie jest uzależniona od alkoholu lub leków uspokajających. Nie wiedział. I trudno mu było przywołać w pamięci jej twarz. Głos, który słyszał w słuchawce, brzmiał obco.

Po chwili wyjaśniła, w jakiej sprawie dzwoni.

Prosiła, żeby Wallander przyjechał na pogrzeb. Nikogo innego nie będzie. Została tylko ona i młodszy brat Stefana, Jens. Mimo wszystko uważa Wallandera za życzliwą osobę i wie, że chciał dobrze. Wallander obiecał, że się zjawi. W tej samej chwili tego pożałował. Ale było już za późno.

Później próbował się dowiedzieć, co stało się dalej z chłopcem po zatrzymaniu. Rozmawiał z lekarzem ze szpitala, w którym umieszczono Stefana. Przez lata tam spędzone Stefan prawie się nie odzywał, całkowicie zamknął się w sobie. Wallander dowiedział się również, że chłopak, który leżał martwy na asfalcie, miał wymalowane na twarzy barwy wojenne, a spływająca krew i farba utworzyły upiorną maskę; być może mówiła ona więcej o społeczeństwie, w którym przyszło mu żyć, niż o rozdwojonej osobowości Stefana.

Wallander jechał powoli. Kiedy rano włożył ciemne ubranie, ze zdziwieniem zauważył, że spodnie dobrze leżą. Czyli że stracił na wadze. Okazało się jakiś rok temu, że ma cukrzycę i musi zmienić dotychczasowy sposób odżywiania, zacząć się więcej ruszać i pilnować wagi. Z początku, powodowany nadmierną gorliwością, stawał na łazienkowej wadze wiele razy dziennie. Wreszcie wyrzucił ją w napadzie wściekłości. Skoro nie potrafi się odchudzić bez nieustannej kontroli, to lepiej dać sobie z tym spokój.

Ale lekarz, do którego regularnie chodził, nie ustępował, nalegając, by Wallander porzucił dotychczasowy tryb życia – nieregularne i niezdrowe jedzenie przy niemal całkowitym braku ruchu. W końcu dopiął swego. Wallander kupił dres i sportowe buty i zaczął często chodzić na spacery. Kiedy jednak Martinsson zaproponował, żeby razem biegali, Wallander opryskliwie odmówił. Są jakieś granice. Jego kończyła się na spacerach. Ułożył sobie godzinną trasę od Mariagatan przez park Sandskogen i z powrotem. Zmuszał się do wyjścia przynajmniej cztery razy w tygodniu. Przestał również jadać w barach z hamburgerami. W rezultacie spadł mu poziom cukru we krwi i stracił na wadze. Pewnego ranka, przy goleniu, zauważył, że inaczej wygląda. Miał wklęsłe policzki. Odniósł wrażenie, że odzyskuje własną twarz, przez długi czas ukrytą pod warstwą tłuszczu i niezdrową cerą. Córka Wallandera, Linda, była przyjemnie zaskoczona widokiem ojca. Ale w komendzie policji nikt nie skomentował zmian w jego wyglądzie.

Zupełnie jak gdybyśmy się nie dostrzegali, pomyślał Wallander. Pracujemy razem, ale się nie dostrzegamy.

Mijał plażę w Mossby, pustą o jesiennej porze. Przypomniał sobie, jak sześć lat temu przybiła tu do brzegu gumowa tratwa z ciałami dwóch mężczyzn.

Zahamował gwałtownie i zjechał z głównej drogi. Wciąż miał dużo czasu. Zgasił silnik i wysiadł z auta. Dzień był bezwietrzny, kilka stopni powyżej zera. Zapiął płaszcz i ruszył krętą drogą między wydmami. Tu było morze. I pusty brzeg. Ślady ludzi i psów. I końskich podków. Spojrzał przed siebie. Stado ptaków mknęło na południe.

Nadal dokładnie pamiętał miejsce, w którym tratwa wypłynęła na brzeg. Trudne dochodzenie zawiodło go potem na Łotwę, do Rygi. I tam poznał Baibę. Wdowę po zamordowanym łotewskim policjancie, człowieku, którego poznał i polubił.

Baiba i on. Długo wierzył, że będą razem. Że ona przeniesie się do Szwecji. Kiedyś nawet wspólnie oglądali dom na przedmieściu Ystadu. Potem jednak Baiba zaczęła się wycofywać. W przypływie zazdrości podejrzewał, że poznała kogoś innego. Pewnego razu wybrał się do Rygi, nie uprzedziwszy jej o swoim przyjeździe. Ale nie było innego mężczyzny. Po prostu Baiba nie mogła się zdecydować na poślubienie policjanta i opuszczenie własnego kraju, gdzie miała źle płatną, ale interesującą pracę jako tłumaczka. Tak to się skończyło.

Wallander szedł wzdłuż brzegu i myślał, że minął już przeszło rok, od kiedy ostatni raz ze sobą rozmawiali. Bywało, że pojawiała się w jego snach. Ale nigdy nie udało mu się jej dotknąć. Kiedy szedł w jej stronę lub wyciągał do niej rękę, zawsze znikała. Zastanawiał się nad tym, czy naprawdę mu jej brakuje. Nie był już zazdrosny. Teraz potrafił ją sobie wyobrazić u boku innego mężczyzny bez ukłucia w sercu.

To kwestia obcowania z drugą osobą, pomyślał. Przy Baibie nie odczuwałem samotności, z której wcześniej nawet nie zdawałem sobie sprawy. Brakuje mi jej, bo tęsknię za poczuciem bliskości.

Wrócił do samochodu. Źle znosił odludne, opustoszałe wybrzeża. Szczególnie jesienią.

Kiedyś wyznaczył sobie samotny posterunek na najdalej na północ wysuniętym krańcu Półwyspu Jutlandzkiego. Był wówczas na zwolnieniu lekarskim z powodu głębokiej depresji i nie wierzył, że kiedykolwiek wróci do komendy w Ystadzie. Minęły lata, a on wciąż odczuwał przerażenie, gdy tylko sobie przypomniał, jak się wówczas czuł. Nie chciałby tego przeżywać po raz drugi. Ten krajobraz wzbudzał w nim wyłącznie lęk.

Wsiadł do samochodu i ruszył w stronę Malmo. Wokół panowała głęboka jesień. Zastanawiał się, jaka będzie zima. Czy spadnie dużo śniegu, który w połączeniu z wichurami spowoduje chaos w mieście, czy raczej pogoda będzie deszczowa. Głowił się, co zrobić z tygodniem urlopu, który musiał wykorzystać w listopadzie. Proponował córce, Lindzie, wycieczkę do jakiegoś ciepłego kraju. Chciał jej zafundować ten wypad. Ale Linda, która nadal mieszkała w Sztokholmie i coś tam studiowała – nawet nie wiedział co – powiedziała, że nie może wyjechać. Mimo że miałaby ochotę. Łamał sobie głowę nad tym, z kim mógłby się wybrać razem na urlop. Ale nikogo takiego nie było. Nie miał prawie żadnych przyjaciół. Jednym z nielicznych był Sten Widen, właściciel stadniny koni pod Sturup. Ale Wallander raczej nie przejawiał ochoty na jego towarzystwo. W dużej mierze z powodu problemów Widena z alkoholem. Widen nieustannie popijał, podczas gdy Wallander znacznie zmniejszył spożycie alkoholu na skutek surowych napomnień swojego lekarza. Mógł oczywiście zwrócić się do Gertrudy, wdowy po ojcu. Ale nie wiedziałby, o czym z nią rozmawiać przez cały tydzień.

Poza tym nie miał nikogo.

Wobec tego zostanie w domu. Pieniądze, zamiast na podróż, przeznaczy na nowy samochód. Jego peugeot już się sypie. Teraz, w drodze do Malmo, słyszał jakiś podejrzany odgłos w silniku.

Dotarł na przedmieście Rosengard tuż po dziesiątej. Pogrzeb miał się zacząć o jedenastej w nowo wybudowanym kościele. Kilku chłopaków kopało piłkę przy pobliskim murze. Siedział w samochodzie, przyglądając im się. Było ich siedmiu. Trzej z nich to czarni. Pozostała trójka również wyglądała na dzieci imigrantów. I jeszcze jeden, piegowaty, z jasną czupryną. Chłopcy zapamiętale kopali piłkę, wesoło się śmiejąc. Przez chwilę Wallander poczuł nieprzepartą chęć, by się do nich przyłączyć. Ale siedział dalej. Z kościoła wyszedł mężczyzna i zapalił papierosa. Wallander wysiadł z auta i podszedł do palącego mężczyzny.

– Czy to pogrzeb Stefana Fredmana?

Mężczyzna przytaknął i zapytał:

– To pana krewny?

– Nie.

– Nie będzie chyba dużo ludzi – powiedział mężczyzna. – Przypuszczam, że pan wie, co on zrobił.

– Tak – odparł Wallander. – Wiem.

Mężczyzna patrzył na swojego papierosa.

– Dla takiego lepiej, że nie żyje.

Wallander wpadł w złość.

– Stefan nie miał jeszcze osiemnastu lat. Dla kogoś tak młodego nie jest lepiej, jak nie żyje.

Zorientował się, że mówi podniesionym głosem. Mężczyzna z papierosem obrzucił go zdziwionym spojrzeniem. Wallander gniewnie potrząsnął głową i odwrócił się. W tej samej chwili pod kościół zajechał czarny wóz pogrzebowy. Wyniesiono brązową trumnę, przykrytą samotnym wieńcem. Uświadomił sobie w tym momencie, że powinien był kupić kwiaty. Podszedł do chłopców kopiących piłkę.

– Czy któryś z was zna jakąś kwiaciarnię w pobliżu? – zapytał.

Jeden z chłopców ręką wskazał kierunek.

Wallander sięgnął do portfela i wyjął stukoronowy banknot.

– Leć i kup kwiaty – powiedział. – Róże. I wracaj jak najszybciej. Dostaniesz dychę za fatygę.

Chłopiec spojrzał na niego zdziwiony. Ale wziął pieniądze.

– Jestem policjantem – oświadczył Wallander. – I to groźnym. Jak zwiejesz z pieniędzmi, to cię na pewno dopadnę.

Chłopiec pokręcił głową.

– Nie ma pan munduru – odparł łamanym szwedzkim. – I nie wygląda pan na policjanta. A już na pewno nie na groźnego.

Wallander wyjął legitymację. Chłopiec przyglądał się jej przez chwilę. Potem skinął głową i ruszył biegiem do kwiaciarni. Pozostali chłopcy nadal kopali piłkę.

Całkiem możliwe, że nie wróci, pomyślał ponuro Wallander. Już od dawna w tym kraju nie szanuje się policji.  

Ale chłopiec wrócił z różami. Wallander dał mu dwadzieścia koron. Dziesięć, które obiecał, i dziesięć za to, że tamten wrócił. Oczywiście za dużo. Ale teraz już nie mógł się wycofać. W chwilę potem pod kościół zajechała taksówka. Rozpoznał matkę Stefana. Postarzała się i była chorobliwie wychudzona. Obok niej stał Jens, chłopiec może siedmioletni, bardzo podobny do brata. Miał duże, wystraszone oczy. Pozostał w nim lęk z tamtego czasu. Wallander podszedł, żeby się przywitać.

– Będziemy tylko my – oznajmiła kobieta. – I pastor.

Powinien być jeszcze organista, pomyślał Wallander. Ale nic nie powiedział.

Weszli do kościoła. Młody kapłan siedział nieopodal trumny na krześle i czytał gazetę. Aneta Fredman chwyciła nagle Wallandera za ramię. Rozumiał ją.

Pastor schował gazetę. Usiedli z prawej strony trumny. Kobieta wciąż nie puszczała ramienia Wallandera.

Najpierw straciła męża, pomyślał Wallander. Bjorn Fredman – gbur i brutal, bił żonę i zastraszał dzieci. Ale to jednak ojciec. Zabił go własny syn. Potem umarła najstarsza córka, Luiza. A teraz Aneta siedzi tutaj i ma pochować syna. Ile jej zostało? Pół życia? Może nawet nie tyle.

Ktoś wszedł do kościoła. Aneta Fredman nie usłyszała, a może cały wysiłek skierowała na to, by jakoś przetrwać do końca ceremonii. Jakaś kobieta nadchodziła środkowym przejściem. Była w wieku Wallandera. Aneta po chwili ją dostrzegła i skinęła jej głową na powitanie. Kobieta usiadła kilka rzędów za nimi.

– To lekarka – szepnęła Aneta. – Agneta Malmstrom. Kiedyś opiekowała się Jensem, jak był chory.

Wallander gdzieś już słyszał to nazwisko. Chwilę trwało, zanim skojarzył, że to właśnie Agneta Malmstrom i jej mąż naprowadzili go na najważniejszy trop w sprawie Stefana Fredmana. Pamiętał, jak pewnej nocy rozmawiał z nią za pośrednictwem Radia Sztokholm. Żeglowała wtedy z mężem daleko, na pełnym morzu, gdzieś w pobliżu Landsort.

Dźwięk muzyki organowej wypełnił wnętrze kościoła. Wallander zorientował się, że to nie organista, lecz taśma włączona przez pastora.

Ciekaw był, dlaczego nie słychać dzwonów. Czy pogrzeb nie rozpoczyna się zawsze od bicia dzwonów? Myśl się urwała, gdyż poczuł jeszcze silniejszy uścisk dłoni na ramieniu. Rzucił wzrokiem na chłopca siedzącego obok Anety Fredman. Czy powinno się zabierać na pogrzeb siedmioletnie dziecko? Wallander nie był przekonany. Ale chłopiec zachowywał się spokojnie.

Muzyka ucichła. Pastor zaczął mówić. Punktem wyjścia były słowa Jezusa: „Pozwólcie dzieciom przychodzić do mnie”. Wallander utkwił wzrok w wieńcu na trumnie i usiłował liczyć kwiaty, by opanować wzruszenie ściskające mu gardło.

Nabożeństwo trwało krótko. Podchodzili kolejno do trumny. Aneta oddychała z trudem, jakby pokonywała ostatnie metry na finiszu. Agneta Malmstrom dołączyła do nich. Wallander zwrócił się do pastora, który wyglądał na zniecierpliwionego.

– Dzwony – powiedział surowo. – Mają dzwonić, jak będziemy wychodzili z kościoła, i najlepiej nie z taśmy.

Duchowny skinął niechętnie głową. Wallander zastanawiał się, jak by zareagował, gdyby on wyjął policyjną legitymację. Aneta Fredman i Jens wyszli pierwsi. Komisarz przywitał się z Agnetą Malmstrom.

– Poznałam pana – rzekła. – Nigdy pana nie widziałam, ale pamiętam twarz z gazet.

– Prosiła mnie, żebym przyszedł. Do pani też dzwoniła?

– Nie. Sama przyszłam.

– Co teraz będzie?

Agneta Malmstrom wolno pokręciła głową.

– Nie mam pojęcia. Zaczęła stanowczo za dużo pić. Nie wiem, jak poradzi sobie Jens.

Znaleźli się przy wyjściu, gdzie czekała na nich Aneta z Jensem.

Zabrzmiały dzwony. Wallander otworzył drzwi. Raz jeszcze rzucił okiem za siebie, na trumnę. Kilku mężczyzn wynosiło ją bocznym wyjściem.

Nagle poczuł na twarzy błysk flesza. Przed kościołem stał fotograf. Aneta Fredman usiłowała zakryć twarz. Fotograf schylił się i skierował aparat na chłopca. Wallander chciał go zasłonić, ale fotograf był szybszy. Zdążył pstryknąć zdjęcie.

– Nie możecie zostawić nas w spokoju? – krzyknęła Aneta.

Chłopiec od razu wybuchnął płaczem. Wallander złapał fotografa za ramię i odciągnął na bok.

– Co pan wyprawia? – wrzasnął.

– Odwal się pan, nie pana interes – odgryzł się fotograf. Był w wieku Wallandera i miał nieświeży oddech. – Fotografuję, co mi się podoba – ciągnął. – Pogrzeb seryjnego mordercy Stefana Fredmana. Dobrze się sprzeda. Szkoda tylko, że nie zdążyłem wcześniej tu przyjechać.

Wallander już sięgał po policyjną legitymację, ale się rozmyślił i jednym ruchem wyszarpnął fotografowi aparat. Tamten usiłował mu go odebrać, lecz Wallander okazał się silniejszy. Otworzył aparat i wyciągnął film.

– Są jakieś granice – powiedział i zwrócił aparat właścicielowi.

Fotograf wbił w niego wzrok, potem wyjął z kieszeni komórkę.

– Dzwonię po policję – oświadczył. – To napaść.

– Dzwoń – rzucił Wallander – proszę bardzo. Jestem śledczym w wydziale kryminalnym w Ystadzie. Komisarz Kurt Wallander. Dzwoń do moich kolegów w Malmo i mów, co chcesz.

Wallander rzucił rolkę z filmem na ziemię i rozgniótł ją czubkiem buta. W tej samej chwili dzwony umilkły.

Wallander był spocony i zdenerwowany. Wciąż słyszał błagalny krzyk Anety Fredman. Fotograf utkwił wzrok w rozdeptanej rolce z filmem. Mali chłopcy nadal grali w piłkę.

Wcześniej, w rozmowie telefonicznej, Aneta pytała, czy Wallander wstąpi do niej na kawę. Nie był w stanie odmówić.

– Nie będzie zdjęć w gazetach – zapewnił.

– Dlaczego oni nie zostawią nas w spokoju?

Wallander nie wiedział, co powiedzieć. Spojrzał na Agnetę Malmstrom. Ale ona również milczała.

Mieszkanie na czwartym piętrze w zaniedbanym czynszowym domu wyglądało tak samo jak kiedyś. Agneta Malmstrom przyszła z nimi. W milczeniu czekali, aż kawa będzie gotowa. Wallanderowi zdawało się, że słyszy brzęk szkła w kuchni.

Chłopiec siedział na podłodze i bawił się po cichu samochodem. Wallander widział, że Agneta Malmstrom jest równie przybita jak on.

Trzymali w ręku filiżanki z kawą. Oczy Anety Fredman błyszczały. Agneta Malmstrom usiłowała się dowiedzieć, jak bezrobotna Aneta daje sobie radę finansowo. Aneta odpowiadała wymijająco.

– Jakoś leci. Dajemy sobie radę. Żyjemy z dnia na dzień.

Rozmowa się urwała. Wallander spojrzał na zegarek. Dochodziła pierwsza. Wstał i podał rękę Anecie. I wtedy ona wybuchnęła płaczem. Wallander nie wiedział, jak zareagować.

– Zostanę jeszcze chwilę – powiedziała Agneta Malmstrom. – Niech pan już idzie.

– Postaram się odezwać – obiecał na odchodnym. Pogładził niezręcznie chłopca po głowie i wyszedł.

Przez chwilę siedział w samochodzie, nie zapuszczając silnika. Myślał o fotografie przekonanym, że dobrze sprzeda zdjęcia z pogrzebu seryjnego mordercy.

Cóż, takie rzeczy się zdarzają, pomyślał. Ale to nie znaczy, że potrafię je zrozumieć.

Jechał do Ystadu przez jesienny krajobraz Skanii. Poranne przeżycia go przygnębiły.

Zerwał się wschodni wiatr. Nad wybrzeżem stopniowo gromadziły się chmury.

3

Kiedy Wallander wszedł do pokoju, poczuł, że boli go głowa. Otwierał kolejne szuflady biurka w poszukiwaniu proszków przeciwbólowych. Korytarzem szedł, pogwizdując, Hansson. W końcu Wallander natrafił na zmięte opakowanie disprilu w dolnej szufladzie. Poszedł do kafeterii po szklankę wody i filiżankę kawy. Kilku młodych policjantów, od paru lat pracujących w komendzie, siedziało przy stoliku, głośno rozmawiając. Wallander skinął im głową na powitanie. Słyszał, jak wspominają Wyższą Szkołę Policyjną. Wrócił do pokoju i usiadł za biurkiem, utkwiwszy wzrok w szklance, w której z wolna rozpuszczały się tabletki.

Myślał o Anecie Fredman. Zastanawiał się, jak chłopiec, który po cichu bawił się w mieszkaniu w Rosengard, poradzi sobie w przyszłości. Jakby ukrył się tam przed światem. Ze wspomnieniem nieżyjącego ojca i dwójki nieżyjącego rodzeństwa.

Wallander opróżnił szklankę i odniósł wrażenie, że ból głowy natychmiast ustępuje. Przed nim na stole leżała teczka, na której Martinsson przylepił czerwoną karteczkę z napisem: „Pilne jak diabli”. Wallander wiedział, co zawiera. Rozmawiali o tym wydarzeniu telefonicznie pod koniec tygodnia. Doszło do niego w środę, tydzień wcześniej. Wallander był wtedy w Hassleholm na konferencji Głównego Zarządu Policji w sprawie nowych wytycznych w zakresie kontroli i nadzoru gangów motocyklowych. Próbował się wykręcić od tego wyjazdu, ale Liza Holgersson się uparła. Jej zdaniem, powinien jechać on, nikt inny. Jeden z gangów zakupił właśnie farmę w okolicach Ystadu i należało być przygotowanym na ewentualne kłopoty w przyszłości.

Wallander westchnął i postanowił powrócić do codzienności. Przejrzał zawartość teczki i stwierdził, że Martinsson przedstawił jasny i zwięzły raport z wydarzeń. Odchylił się do tyłu na krześle i myślał o tym, co przeczytał.

Dwie dziewczyny, jedna dziewiętnastoletnia, druga zaledwie czternastoletnia, zamówiły taksówkę do restauracji we wtorek, około dziesiątej wieczór. Miały jechać do Rydsgard. Jedna usiadła obok kierowcy. Przy wyjeździe z Ystadu poprosiła go, by się zatrzymał, bo chce się przesiąść do tyłu. Taksówkarz przystanął na skraju szosy. Wtedy dziewczyna siedząca z tyłu wyjęła młotek i uderzyła go w głowę. Jednocześnie ta z przodu pchnęła go nożem w pierś. Zabrały mu portfel i komórkę i uciekły. Taksówkarz, mimo że ranny, zdołał przez radio zaalarmować policję. Nazywał się Johan Lundberg. Miał ponad sześćdziesiąt lat. Przez całe swoje dorosłe życie był taksówkarzem. Podał dokładny rysopis obu dziewczyn. Martinsson, który pierwszy przybył na miejsce, bez większego trudu ustalił ich personalia, przeprowadzając rozmowy z gośćmi z restauracji. Obie zostały zatrzymane we własnych domach. Dziewiętnastolatka miała pozostać w areszcie. Z uwagi na charakter przestępstwa postanowiono zatrzymać również czternastolatkę. Johan Lundberg był przytomny w drodze do szpitala, ale później jego stan gwałtownie się pogorszył. Stracił przytomność i lekarze nie byli pewni, czy ją odzyska. Z raportu Martinssona wynikało, że dziewczyny podały „potrzebę pieniędzy” jako powód napaści.

Wallander się skrzywił. Nigdy dotąd z czymś podobnym się nie spotkał. To znaczy, z równie brutalną przemocą ze strony młodych dziewczyn. Z notatek Martinssona wynikało, że młodsza chodzi do szkoły i ma świetne stopnie. Starsza pracowała jako recepcjonistka w hotelu, a wcześniej jako opiekunka do dzieci w Londynie. Teraz miała zacząć studia językowe na uniwersytecie. Żadna nie była notowana na policji ani w rejestrze opieki społecznej.

Nie mogę tego zrozumieć, myślał zgnębiony Wallander. Tej całkowitej pogardy dla ludzkiego życia. Mogły przecież go zabić – zresztą kto wie, czy się nie okaże, że to zrobiły. Jeżeli taksówkarz umrze w szpitalu. Dwie dziewczyny. Gdyby to byli chłopcy, pewnie łatwiej bym to zrozumiał. Jako bardziej naturalne.

Przerwało mu stukanie do drzwi. W progu stanęła Ann-Britt Hoglund. Jak zwykle blada i wymęczona. Zmieniła się od czasu, kiedy zaczęła pracę w Ystadzie. Była jedną z najlepszych absolwentek Wyższej Szkoły Policyjnej i przybyła tu pełna energii i ambicji. Wciąż miała silną motywację, ale jednak się zmieniła. Bladość na twarzy odzwierciedlała jej stan ducha.

– Przeszkadzam? – zapytała.

– Nie.

Usiadła ostrożnie na chwiejnym krześle dla interesantów. Wallander wskazał otwartą teczkę.

– Co na to powiesz? – zagadnął.

– To te dziewczyny z taksówki?

– Tak.

– Rozmawiałam ze starszą, Sonią Hokberg. Mówi jasno, udziela szczegółowych i precyzyjnych odpowiedzi. Drugą, młodszą, zajmuje się od wczoraj opieka społeczna.

– Potrafisz to zrozumieć?

Ann-Britt Hoglund odpowiedziała po chwili milczenia:

– Tak i nie. Wiadomo, że przemocy dopuszczają się coraz młodsi.

– Nie przypominam sobie przypadku, żeby dwie nastolatki napadły na kogoś z młotkiem i nożem. Czy były pijane?

– Nie. Ale nie wiem, czy powinniśmy się dziwić. Raczej powinniśmy się byli spodziewać, że prędzej czy później coś takiego nastąpi.

Wallander pochylił się do przodu.

– Wytłumacz mi, co masz na myśli.

– Nie wiem, czy potrafię.

– Spróbuj.

– Kobiety przestały być potrzebne na rynku pracy. Ten okres już minął.

– I to tłumaczy, dlaczego dziewczyny uzbrojone w młotek i nóż atakują taksówkarza?

– Musi się za tym kryć jeszcze coś. Ani ty, ani ja nie uważamy, że człowiek rodzi się zły.

Wallander pokiwał głową.

– Staram się w to wierzyć – odparł. – Chociaż czasami nie jest to łatwe.

– Wystarczy wziąć do ręki któreś z pism dla dziewcząt w tym wieku. Piszą tylko o tym, jak być piękną, o niczym innym. Jak zdobyć chłopaka, a potem znaleźć sens życia, dzieląc jego zainteresowania.

– Czy kiedyś było inaczej?

– Tak. Popatrz na swoją córkę. Czy ona nie ma własnego pomysłu na życie?

Wallander wiedział, że Ann-Britt ma rację. Ale nie dawał za wygraną.

– W dalszym ciągu nie rozumiem, dlaczego zaatakowały Lundberga.

– A powinieneś. Do dziewcząt stopniowo zaczyna docierać, jak jest naprawdę. Nie tylko nikt ich nie chce, ale właściwie w ogóle nie są nikomu potrzebne. I wtedy reagują tak samo jak chłopcy. Między innymi przemocą.

Wallander milczał. Teraz dotarło do niego, co miała na myśli Ann-Britt Hoglund.

– Nie umiem chyba tego lepiej wytłumaczyć – zakończyła. – Nie chcesz sam z nią porozmawiać?

– Martinsson też uważa, że powinienem.

– Właściwie przyszłam w zupełnie innej sprawie. Chciałam cię prosić o pomoc.

Wallander czekał na dalszy ciąg.

– Miałam wygłosić prelekcję w stowarzyszeniu kobiet w Ystadzie. W czwartek wieczorem. Ale czuję, że nie dam rady. Za dużo mam na głowie, nie potrafię się skoncentrować.

Wallander wiedział, że Ann-Britt jest w trakcie szarpiącego nerwy rozwodu. Jej mąż – monter pomp – był stale nieobecny, jeździł po całym świecie, instalując i konserwując urządzenia. Wszystko się przez to przeciągało. Już w zeszłym roku mówiła Wallanderowi, że jej małżeństwo się rozpada.

– Poproś Martinssona – podsunął Wallander. – Wiesz, że nie umiem wygłaszać prelekcji.

– Zajmie ci to tylko pół godziny – odparła. – Opowiesz im, jak to jest być oficerem policji. Trzydzieści kobiet na sali. Będą tobą zachwycone.

Wallander stanowczo pokręcił głową.

– Martinsson na pewno chętnie się tego podejmie – powtórzył. – Zajmował się kiedyś polityką i ma wprawę w przemawianiu.

– Już go prosiłam. Ale nie może.

– A Liza Holgersson?

– Też nie. Zostajesz tylko ty.

– Dlaczego nie Hansson?

– Bo Hansson po paru minutach zacznie mówić o koniach. Jest niepoprawny.

Wallander zrozumiał, że się nie wykręci. Musi jej pomóc.

– Co to za stowarzyszenie?

– Z początku było to coś w rodzaju klubu miłośniczek literatury, potem się rozrosło i zamieniło w stowarzyszenie. Kobiety spotykają się już przeszło dziesięć lat.

– I mam mówić tylko o tym, jak to jest być policjantem?

– Tylko o tym. I odpowiedzieć na ewentualne pytania.

– Nie mam ochoty, ale zrobię to dla ciebie.

Wyraźnie jej ulżyło. Położyła mu na biurku kartkę.

– Tu jest nazwisko i adres osoby, z którą możesz się skontaktować.

Wallander wziął kartkę do ręki. Ulica w centrum, niedaleko Mariagatan. Ann-Britt Hoglund wstała.

– Nie dostaniesz żadnych pieniędzy – uprzedziła. – Tylko kawę i ciastka.

– Nie jadam ciastek.

– Ale przynajmniej spełnisz gorące życzenie szefa Głównego Zarządu Policji. Wiesz, jak mu zależy, żebyśmy nawiązywali kontakty z obywatelami i szukali nowych sposobów informowania o naszej działalności.

Wallander chciał zapytać Ann-Britt, jak się czuje. Ale powstrzymał się. Jak będzie chciała, to sama zacznie się zwierzać ze swoich kłopotów.

– Czy nie miałeś być na pogrzebie Stefana Fredmana? – spytała, stojąc już w drzwiach.

– Właśnie stamtąd wróciłem. Było okropnie. Tak jak się spodziewałem.

– Co z jego matką? Nie pamiętam jej imienia.

– Aneta. Straciła już niemal wszystkich bliskich. Myślę jednak, że dba o jedyne dziecko, jakie jej zostało. W każdym razie robi, co może.

– Zobaczymy.

– Co masz na myśli?

– Jak ma na imię jej synek?

– Jens.

– Zobaczymy, czy za dziesięć lat niejaki Jens Fredman nie pojawi się w policyjnych raportach.

Wallander skinął głową. Nie można było tego wykluczyć.

Ann-Britt Hoglund wyszła. Kawa wystygła. Wallander poszedł po świeżą. Młodzi policjanci rozeszli się do swoich zajęć. Wallander skierował się do pokoju Martinssona. Drzwi były szeroko otwarte, ale pokój pusty, wrócił więc do siebie. Ból głowy już minął. Wallander stanął przy oknie. Wrzaskliwe kawki krążyły nad wieżą wodną. Na próżno usiłował je policzyć.

Zadzwonił telefon. Odezwano się z księgarni, żeby go zawiadomić o nadejściu książki, którą zamówił. Nie przypominał sobie, by zamawiał jakąś książkę. Ale nie protestował. Obiecał, że nazajutrz ją odbierze.

Gdy tylko odłożył słuchawkę, przypomniał sobie. To miał być prezent dla Lindy. Francuska książka o sztuce renowacji antycznych mebli. Przeczytał o niej w magazynie, który leżał w poczekalni u lekarza. Nadal miał nadzieję, że Linda nie straci zamiłowania do starych mebli, mimo że ciągle uczy się czegoś nowego. Zamówił książkę, po czym o niej zapomniał. Odstawił filiżankę i postanowił wieczorem zadzwonić do córki. Minęło kilka tygodni od ich ostatniej rozmowy.

Do pokoju wszedł Martinsson. Zawsze się śpieszył i rzadko pukał do drzwi. Wallander z roku na rok coraz bardziej się upewniał, że Martinsson jest dobrym policjantem. Jego słabą stroną było to, że tak naprawdę chciał w życiu robić coś innego. W ciągu minionych lat wiele razy poważnie się zastanawiał, czy nie odejść ze służby. Między innymi wtedy, kiedy jego córka została poturbowana na szkolnym podwórku tylko dlatego, że ojciec jest policjantem. To mu wystarczyło.

Tamtym razem Wallanderowi udało się go przekonać, żeby nie odchodził. Martinsson był zawzięty i bystry. Czasami bywał jednak zbyt niecierpliwy i powierzchowny podczas wstępnego etapu śledztwa, nie wykorzystywał wrodzonej przenikliwości.

Martinsson oparł się o framugę drzwi.

– Dzwoniłem do ciebie – powiedział. – Miałeś wyłączoną komórkę.

– Byłem w kościele – odparł Wallander. – Potem zapomniałem włączyć.

– Na pogrzebie Stefana?

Wallander powtórzył to, co już mówił Ann-Britt Hoglund. Że tak jak się spodziewał, była to ponura ceremonia.

Martinsson ruchem głowy wskazał otwartą teczkę na stole.

– Przeczytałem – rzekł Wallander. – I nie pojmuję, co skłoniło te dziewczyny do napaści z młotkiem i nożem w ręku.

– Masz tam napisane. Chciały zdobyć pieniądze.

– Rozbojem? A co z nim?

– Z Lundbergiem?

– Tak, z Lundbergiem.

– Wciąż nieprzytomny. Mają dzwonić ze szpitala, jeśli coś się zmieni. Nie wiadomo, czy przeżyje.

– Czy ty to rozumiesz?

Martinsson usiadł na krześle.

– Nie – odparł. – Nie rozumiem. I nie jestem pewien, czy chcę rozumieć.

– Musisz. To warunek pracy w policji.

Martinsson spojrzał na Wallandera.

– Wiesz, że wiele razy chciałem odejść ze służby. Ostatnio udało ci się mnie namówić, żebym tego nie robił. Nie wiem, jak będzie następnym razem. Ale na pewno nie pójdzie ci już tak łatwo.

Martinsson nie rzucał słów na wiatr. Jego wypowiedź zaniepokoiła Wallandera. Nie chciał go stracić jako współpracownika. Tak samo jak nie chciał, żeby Ann-Britt Hoglund przyszła do niego pewnego dnia, oznajmiając, że odchodzi.

– Może powinniśmy porozmawiać z tą dziewczyną, Sonią Hogberg – zasugerował, wstając z krzesła.

– Mam jeszcze coś.

Wallander znowu usiadł. Martinsson trzymał w ręku jakieś papiery.

– Chciałbym, żebyś to przeczytał. To się zdarzyło ubiegłej nocy. Wyjechałem na wezwanie. Uznałem, że nie ma sensu cię budzić.

– Co się stało?

Martinsson podrapał się w czoło.

– Około pierwszej zaalarmował nas nocny strażnik, że przy bankomacie w pobliżu domów towarowych leży martwy człowiek.

– A konkretnie?

– Obok urzędu skarbowego.

Wallander skinął głową.

– Pojechaliśmy na miejsce. Na chodniku, twarzą do ziemi, leżał mężczyzna. Przybyły na miejsce lekarz stwierdził, że nie żyje najwyżej od paru godzin. Dokładnie będziemy wiedzieli dopiero za kilka dni.

– Co się wydarzyło?

– To jest właśnie pytanie. Miał rozległą ranę na głowie. Ale nie dało się ustalić, czy to od uderzenia, czy też zranił się, upadając na beton.

– Okradli go?

– Miał przy sobie portfel. Z pieniędzmi.

Wallander chwilę się zastanawiał.

– Żadnych świadków?

– Nie.

– Co to za człowiek?

Martinsson zajrzał do papierów.

– Nazywał się Tynnes Falk. Czterdzieści siedem lat, mieszkał w pobliżu, na Apelbergsgatan dziesięć, na ostatnim piętrze.

– Apelbergsgatan dziesięć?

– Tak.

Wallander wolno pokiwał głową. Przypomniał sobie, jak kilka lat wcześniej, świeżo po rozwodzie z Moną, na dancingu w hotelu Saltsjobaden poznał kobietę. Mocno się wtedy upił. W nocy poszli do niej do domu, a rano obudził się w łóżku u boku śpiącej kobiety, którą na trzeźwo z trudem rozpoznał. Nie pamiętał nawet, jak miała na imię. Szybko się ubrał i wyszedł. Nigdy więcej jej nie widział. Ale z jakiegoś powodu był przekonany, że mieszkała przy Apelbergsgatan 10.

– Kojarzysz ten adres? – zapytał Martinsson.

– Nie, po prostu nie dosłyszałem.

Martinsson spojrzał zdziwiony.

– Tak niewyraźnie mówię?

– Jedź dalej.

– Mieszkał sam. Rozwiedziony. Była żona nadal mieszka w mieście, za to dzieci się porozjeżdżały. Syn ma dziewiętnaście lat i studiuje w Sztokholmie. Córka ma siedemnaście i pracuje jako opiekunka do dzieci w ambasadzie w Paryżu. Naturalnie zawiadomiliśmy byłą żonę o jego śmierci.

– Czym się zajmował?

– Miał jednoosobową firmę. Konsultant komputerowy.

– I nic nie ukradli?

– Nie. Na chwilę przed śmiercią sprawdzał w bankomacie stan konta. Kiedy go znaleźliśmy, miał jeszcze w ręku wydruk.

– Podejmował gotówkę?

– Z wydruku wynika, że nie.

– Wtedy można by przypuszczać, że ktoś się zaczaił i napadł na niego po dokonaniu operacji.

– Wziąłem to pod uwagę. Ale ostatnio podejmował pieniądze w sobotę. Niewielką sumę.

Martinsson podał Wallanderowi foliową torebkę z zakrwawionym wydrukiem salda w środku. Automat zarejestrował na nim godzinę operacji: dwie minuty po północy. Wallander zwrócił torebkę Martinssonowi.

– Co na to Nyberg?

– Nic poza raną w głowie nie wskazuje na przestępstwo. Prawdopodobnie facet dostał zawału i umarł.

– Może spodziewał się większej sumy na koncie? – rzekł Wallander.

– Dlaczego tak sądzisz?

Wallander właściwie sam nie wiedział, co miał na myśli. Znowu wstał.

– Poczekajmy na raport z obdukcji. Do tego czasu zakładamy, że nie było przestępstwa. Odłóżmy to na bok.

Martinsson poskładał swoje papiery.

– Zadzwonię do adwokata, którego przydzielono tej Hokberg z urzędu. Dam ci znać, kiedy tu będzie, żebyś mógł się z nią spotkać.

– Nie powiem, żebym miał wielką ochotę – powiedział Wallander. – Ale chyba muszę.

Martinsson wyszedł. Wallander udał się do toalety. Pomyślał, że na szczęście skończyło się jego ciągłe sikanie, spowodowane zbyt wysokim poziomem cukru we krwi.

Następną godzinę spędził nad sprawą przemytu papierosów. Przez cały czas męczyła go myśl o obietnicy złożonej Ann-Britt Hoglund.

Dwie minuty po czwartej zadzwonił Martinsson z wiadomością, że Sonia Hokberg i adwokat przybyli na miejsce.

– Jak się nazywa adwokat?

– Herman Lotberg.

Wallander go znał. Starszy pan, łatwy we współpracy.

– Będę za pięć minut – powiedział i odłożył słuchawkę.

Znów stanął przy oknie. Kawki już odleciały, wiało coraz mocniej. Myślał o Anecie Fredman. O chłopcu bawiącym się na podłodze. O jego zalęknionych oczach. Otrząsnął się i próbował w myśli sformułować wstępne pytania, od których rozpocznie przesłuchanie Soni Hokberg. Z raportu Martinssona wynikało, że właśnie ona siedziała z tyłu i uderzyła Lundberga młotkiem w głowę. I to nie jeden raz. Jak w napadzie szału.

Wallander wziął do ręki notatnik i pióro. W korytarzu przypomniał sobie o okularach. Wrócił do pokoju.

Jest tylko jedno ważne pytanie, myślał w drodze na przesłuchanie.

Dlaczego to zrobiły?

Pieniądze nie mogą być jedynym wytłumaczeniem. Kryje się za tym coś więcej.

4

Sonia Hokberg wyglądała zupełnie inaczej, niż sobie wyobrażał. Właściwie nie bardzo wiedział, czego oczekiwał, ale z pewnością nie osoby, którą zobaczył na krześle w pokoju przesłuchań. Była mała i drobna, niemal filigranowa. Miała jasne włosy, sięgające do ramion, i niebieskie oczy. Chodząca reklama dziecięcej niewinności. A nie obłąkana morderczyni z młotkiem w kieszeni kurtki.

Przywitał się na korytarzu z adwokatem.

– Jest bardzo opanowana – oznajmił adwokat. – Ale wątpię, czy zdaje sobie sprawę, o co jest podejrzana.

– Ona nie jest podejrzana. Przyznała się do winy – sprostował stanowczo Martinsson.

– A co z młotkiem? – spytał Wallander. – Odnaleziono go?

– Leżał pod łóżkiem w jej pokoju. Nawet nie wytarła śladów krwi. Ale ta druga wyrzuciła nóż. Wciąż go szukamy.

Martinsson odszedł. Wallander wszedł do pokoju razem z adwokatem. Dziewczyna spojrzała na nich wyczekująco. Zupełnie nie wyglądała na zdenerwowaną. Wallander skinął głową i usiadł. Na stole stał magnetofon. Adwokat usiadł tak, żeby Sonia Hokberg go widziała. Wallander długo jej się przyglądał. Patrzyła mu w oczy.

– Ma pan może gumę do żucia? – spytała nagle.

Wallander pokręcił przecząco głową. Spojrzał na Lotberga, który również wykonał przeczący gest.

– Zobaczymy za chwilę, co się da zrobić – odparł Wallander. – Ale najpierw musimy porozmawiać.

– Ja już wszystko opowiedziałam. Dlaczego nie mogę dostać gumy? Zapłacę za nią. Nic więcej nie powiem, dopóki nie dostanę gumy do żucia.

Wallander sięgnął po telefon i zadzwonił do recepcji. Ebba na pewno to załatwi, pomyślał. Dopiero gdy usłyszał w słuchawce obcy głos, przypomniał sobie, że Ebby już nie ma. Przeszła na emeryturę. Mimo że minęło od tego czasu pół roku, Wallander wciąż nie mógł się przyzwyczaić do nowej recepcjonistki. Miała około trzydziestki i nazywała się Irena. Wcześniej pracowała jako sekretarka u lekarza i w krótkim czasie zdobyła sympatię pracowników komendy. Ale Wallanderowi brakowało Ebby.

– Potrzebna mi guma do żucia – powiedział. – Znasz kogoś, kto żuje gumę?

– Znam – odparła Irena. – Siebie.

Wallander odłożył słuchawkę i udał się do recepcji.

– To dla tej dziewczyny? – spytała.

– Domyślna jesteś – odparł Wallander.

Wrócił do pokoju, podał gumę Soni Hokberg i uświadomił sobie, że z tego wszystkiego zapomniał włączyć magnetofon.

– Zaczynamy – oświadczył. – Jest poniedziałek, szósty października tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego siódmego roku, godzina szesnasta piętnaście. Przesłuchanie Soni Hokberg prowadzi Kurt Wallander.

– Mam jeszcze raz opowiadać to samo? – zapytała.

– Tak. Staraj się mówić wyraźnie i do mikrofonu.

– Już przecież wszystko powiedziałam.

– Ja mogę mieć dodatkowe pytania.

– Nie mam ochoty znowu wszystkiego powtarzać.

Wallanderowi na moment odjęło mowę. Nie spodziewał się tak zupełnego braku zdenerwowania czy lęku z jej strony.

– Obawiam się, że będziesz zmuszona – podjął. – Jesteś oskarżona o przestępstwo i przyznałaś się do winy. Zarzuca ci się ciężkie pobicie. Ponieważ stan kierowcy jest bardzo poważny, grozi ci jeszcze coś gorszego.

Lotberg spojrzał niechętnie na Wallandera, ale nic nie powiedział.

Wallander zaczął od samego początku.

– Nazywasz się Sonia Hokberg, urodziłaś się drugiego lutego tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego ósmego roku.

– Jestem spod znaku Wodnika. A pan?

– To nie należy do tematu. Masz odpowiadać na moje pytania, nic więcej. Zrozumiałaś?

– Nie jestem głupia.

– Mieszkasz z rodzicami w Ystadzie, przy Trastvagen 12.

– Tak.

– Masz młodszego brata, Emila, urodzonego w tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym drugim roku.

– To on powinien tu siedzieć, nie ja.

Wallander spojrzał na nią zdziwiony.

– Dlaczego?

– Ciągle się kłócimy. Zawsze rusza wszystkie moje rzeczy. Szpera w moich szufladach.

– Czasami trudno wytrzymać z młodszym rodzeństwem. Ale zostawmy to w tej chwili.

Wciąż tak samo opanowana, pomyślał Wallander. Wyprowadzało go to z równowagi.

– Opowiedz, co się zdarzyło w ubiegły wtorek wieczorem.

– Mam powtarzać dwa razy to samo? Co za cholerna beznadzieja.

– Nic na to nie poradzę. Tamtego wieczoru wyszłaś z domu z Ewą Persson?

– W tym mieście nie ma co robić. Chciałabym mieszkać w Moskwie.

Wallander patrzył na nią zaskoczony. Nawet Lotberg miał zdziwioną minę.

– Dlaczego akurat w Moskwie?

– Widziałam niedawno, że tam się dzieje masa fajnych rzeczy. Był pan kiedyś w Moskwie?

– Nie. Odpowiadaj tylko na moje pytania. Więc wyszłyście z domu.

– To już pan wie.

– Czy przyjaźnisz się z Ewą?

– Inaczej byśmy razem nie wyszły. Myśli pan, że wychodzę z kimś, kogo nie lubię?

Po raz pierwszy wyczuł jakąś nową nutę pod pancerzem obojętności. Nutę zniecierpliwienia.

– Dawno się znacie?

– Nie tak dawno.

– Jak długo?

– Kilka lat.

– Jest pięć lat od ciebie młodsza.

– Imponuję jej.

– W jakim sensie?

– Sama to mówi. Imponuję jej.

– Dlaczego?

– Musi pan ją o to zapytać.

Mam zamiar, pomyślał Wallander. Zapytam ją o wiele rzeczy.

– Możesz opisać, co zaszło?

– Rany boskie!

– Będziesz musiała, czy chcesz, czy nie. Możemy tu siedzieć aż do wieczora.

– Poszłyśmy na piwo.

– A potem?

– Zamówiłyśmy taksówkę. Pan już to wszystko wie. Dlaczego pan pyta?

– Postanowiłyście napaść na kierowcę taksówki?

– Potrzebowałyśmy pieniędzy.

– Na co?

– Na nic konkretnego.

– Potrzebowałyście pieniędzy, ale na nic konkretnego, tak?

– Zgadza się.

Nie, to się nie zgadza, pomyślał Wallander. Wyłapał w jej głosie nutę niepewności. Od razu zwiększył czujność.

– Pieniądze są zwykle potrzebne na coś konkretnego.

– Ale nie w tym wypadku.

Na pewno tak było, pomyślał Wallander. Ale postanowił chwilowo zmienić temat.

– Jak wpadłyście na pomysł, żeby napaść na kierowcę taksówki?

– Rozmawiałyśmy o tym.

– W restauracji?

– Tak.

– Więc nie mówiłyście o tym wcześniej?

– Po co miałyśmy o tym mówić?

Lotberg przyglądał się swoim dłoniom.

– Czyli nie miałyście zamiaru napaść na kierowcę, zanim poszłyście do restauracji na piwo. Czyj to był pomysł?

– Mój.

– I Ewa nie miała zastrzeżeń?

– Nie.

To się nie trzyma kupy. Ona kłamie. Ale robi to zręcznie.

– Zamówiłyście taksówkę z restauracji i czekałyście, aż przyjedzie. Tak było?

– Tak.

– A skąd wzięłyście młotek? I nóż? Jeśli nie zaplanowałyście tego wcześniej?

Sonia Hokberg spojrzała mu prosto w oczy.

– Ja zawsze mam przy sobie młotek. A Ewa nóż.

– Dlaczego?

– Nigdy nie wiadomo, co się może wydarzyć.

– Na przykład?

– Ulice są pełne wariatów. Trzeba się móc bronić.

– Zawsze nosisz ze sobą młotek?

– Tak.

– Czy już go kiedyś użyłaś?

Adwokat poruszył się gwałtownie.

– To pytanie nie jest relewantne.

– Co to znaczy? – zainteresowała się Sonia.

– Relewantne? To znaczy, że nie jest istotne.

– Mogę odpowiedzieć. Nigdy go nie użyłam. Ale Ewa zraniła kiedyś w ramię chłopaka, który zaczął się do niej dobierać.

Wallanderowi przyszła do głowy pewna myśl i porzucił na chwilę dotychczasowy wątek.

– Czy spotkałyście się z kimś w restauracji? Byłyście z kimś umówione?

– Niby z kim?

– Ty sama wiesz najlepiej.

– Nie.

– Nie byłyście umówione z chłopakami?

– Nie.

– A ty masz chłopaka?

– Nie.

Za szybko odpowiedziała, pomyślał Wallander. Zbyt szybko. Zanotował to w pamięci.

– Przyjechała taksówka i wyszłyście z restauracji.

– Tak.

– I co potem?

– To, co się robi w taksówce. Powiedziałyśmy, dokąd chcemy jechać.

– Powiedziałyście, żeby was zawiózł do Rydsgard. Dlaczego akurat tam?

– Nie wiem. Tak wyszło. Coś trzeba było powiedzieć.

– Ewa usiadła z przodu, a ty z tyłu. Tak było wcześniej ustalone?

– Taki był plan.

– Jaki plan?

– Że powiemy kierowcy, żeby się zatrzymał, bo Ewa chce się przesiąść do tyłu. I wtedy miałyśmy go dopaść.

– Byłyście więc od początku zdecydowane użyć broni?

– Gdyby był młodszy, to nie.

– Co wtedy?

– Zadarłybyśmy spódnice, dając mu do zrozumienia, żeby się zatrzymał.

Wallander czuł, że zaczyna się pocić. Jej niefrasobliwa przebiegłość działała mu na nerwy.

– Dlaczego miałby się zatrzymać?

– A jak pan myśli?

– Chciałyście go skusić, proponując seks?

– Co za pieprzone gadanie.

Lotberg pochylił się szybko do przodu.

– Nie musisz się tak wyrażać.

– Wyrażam się, jak chcę.

Lotberg się cofnął. Wallander postanowił szybko przejść do rzeczy.

– Kierowcą okazał się starszy człowiek. Na waszą prośbę zatrzymał samochód. Co zaszło potem?

– Uderzyłam go w głowę. Ewa dźgnęła go nożem.

– Ile razy go uderzyłaś?

– Nie wiem. Kilka. Nie liczyłam.

– Nie bałaś się, że go zabijesz?

– Potrzebowałyśmy pieniędzy.

– Nie o to pytam. Chciałem wiedzieć, czy się nie bałaś, że on umrze.

Sonia Hokberg wzruszyła ramionami. Wallander czekał, ale nie odpowiadała. Poczuł, że nie ma siły powtarzać ostatniego pytania.

– Powiedziałaś, że potrzebowałyście pieniędzy. Na co były wam potrzebne?

– Mówiłam już – na nic konkretnego.

Wallander znów wyczuł wahanie w jej głosie.

– Co było potem?

– Zabrałyśmy portfel i komórkę i poszłyśmy do domu.

– Co zrobiłyście z portfelem?

– Podzieliłyśmy się pieniędzmi, a później Ewa go wyrzuciła.

Wallander zajrzał do raportu Martinssona. Johan Lundberg miał przy sobie około sześciuset koron. Portfel odnaleziono w pojemniku na śmieci, wskazanym przez Ewę Persson. Sonia Hokberg wzięła komórkę. Policja znalazła ją w jej pokoju.

Wallander wyłączył magnetofon. Sonia obserwowała jego ruchy.

– Mogę już iść do domu?

– Nie – odparł Wallander. – Masz dziewiętnaście lat, czyli ponosisz odpowiedzialność karną przed sądem. Popełniłaś ciężkie przestępstwo i zostaniesz formalnie aresztowana.

– To znaczy?

– Zostajesz tutaj.

– Dlaczego?

Wallander spojrzał na Lotberga, po czym wstał.

– Mam nadzieję, że twój adwokat ci to wytłumaczy.

Wallander wyszedł. Zbierało mu się na mdłości. Dziewczyna nie udawała. Była naprawdę całkowicie obojętna. Wallander wstąpił do pokoju Martinssona. Martinsson rozmawiał przez telefon i dał mu znak, żeby usiadł i zaczekał. Wallander poczuł nagłą ochotę na papierosa. Rzadko mu się to zdarzało. Ale rozmowa z Sonią Hokberg wyprowadziła go z równowagi.

Martinsson odłożył słuchawkę.

– Jak poszło?

– Do wszystkiego się przyznaje. Jest zimna jak lód.

– Ewa Persson również. A ma dopiero czternaście lat.

Wallander spojrzał na Martinssona niemal proszącym wzrokiem.

– Co się wokół nas dzieje?

– Nie wiem.

Wallander był wyraźnie wstrząśnięty.

– To przecież, do diabła, jeszcze dziewczynki.

– Wiem. I bez żadnego poczucia winy.

Siedzieli w milczeniu. Wallander czuł w sobie pustkę. Pierwszy przerwał milczenie Martinsson.

– Rozumiesz teraz, dlaczego często myślę o tym, żeby odejść z policji?

Wallander otrząsnął się.

– A ty rozumiesz, dlaczego jest ważne, żebyś został?

Wstał i podszedł do okna.

– Jak się miewa Lundberg?

– Stan jest wciąż krytyczny.

– Musimy to wyjaśnić. Niezależnie od tego, czy on przeżyje. Napadły na niego, bo potrzebowały pieniędzy na coś konkretnego. Chyba że chodzi o coś zupełnie innego.

– Co takiego?

– Nie wiem. To tylko moje przeczucie, że odpowiedź na pytanie kryje się głębiej.

– Najprościej chyba przyjąć, że się trochę upiły i postanowiły zdobyć gotówkę. Nie zdając sobie sprawy z konsekwencji.

– Dlaczego tak sądzisz?

– Jestem w każdym razie pewny, że to nie był przypadek.

Wallander skinął głową.

– Może masz rację. Sam o tym myślałem. Ale chciałbym wiedzieć, jaki był powód. Jutro będę rozmawiał z Ewą Persson i jej rodzicami. Czy żadna z nich nie ma chłopaka?

– Ewa Persson mówiła, że ma.

– A Hokberg?

– Nie.

– Ona kłamie. Ma kogoś i znajdziemy go.

Martinsson notował.

– Kto się tym zajmie? Ty czy ja?

– Ja – odrzekł bez zastanowienia Wallander. – Chcę wiedzieć, co się w tym kraju dzieje.

– Tym lepiej dla mnie, jeśli nie jestem potrzebny.

– Całkiem się nie wykręcisz. Hansson i Ann-Britt też nie. Musimy się dowiedzieć, co kryje się za pobiciem. To było usiłowanie zabójstwa. A jeśli Lundberg umrze – zabójstwo.

Martinsson wskazał na sterty papierów, zalegające na biurku.

– Nie wiem, jak mam temu wszystkiemu podołać. Są tu materiały z dochodzeń rozpoczętych dwa lata temu. Czasami chciałbym odesłać wszystko szefowi policji z prośbą o wyjaśnienie, co z tym robić.

– Złoży to na karb malkontenctwa i złej organizacji pracy. Zresztą co do ostatniego, częściowo się z nim zgadzam.

Martinsson pokiwał głową.

– Dobrze jest czasem ponarzekać.

– Tak – zgodził się Wallander. – Mam ten sam problem. Już od dawna z niczym nie nadążamy. Trzeba wybierać to, co najważniejsze. Porozmawiam z Lizą.

Wallander już wychodził, kiedy Martinsson go zagadnął:

– Wczoraj, zanim zasnąłem, coś mi przyszło do głowy. Kiedy ostatnio byłeś na szkoleniu strzeleckim?

– Prawie dwa lata temu.

– Ja też. Hansson trenuje na własną rękę. Należy do klubu strzeleckiego. Nie wiem jak Ann-Britt. Ale według przepisów szkolenie powinno odbywać się regularnie. W godzinach pracy.

Wallander domyślał się, do czego zmierza Martinsson. W sytuacji krytycznej brak regularnego treningu może się okazać niebezpieczny.

– Nie myślałem o tym – przyznał. – Ale to istotnie nie w porządku.

– Wątpię, czy trafiłbym w ścianę – powiedział Martinsson.

– Mamy za dużo roboty. Ledwie nam starcza czasu na najważniejsze sprawy.

– Przekaż to Lizie – przypomniał Martinsson.

– Ona chyba jest tego świadoma – rzekł niepewnie Wallander. – Pytanie, czy może temu jakoś zaradzić.

– Nie mam jeszcze czterdziestu lat – ciągnął Martinsson – a już się łapię na tym, że myślę, jak to kiedyś było dobrze. No, w każdym razie lepiej niż w obecnym młynie.

Wallander nie wiedział, co powiedzieć. Narzekanie Martinssona czasami go nużyło. Wrócił do swojego pokoju. Było wpół do szóstej. Stanął przy oknie i wyjrzał w ciemność. Myślał o Soni Hokberg i zastanawiał się, dlaczego dziewczynom tak bardzo potrzebne były pieniądze. Czy może kryło się za tym coś innego. Potem przypomniał sobie twarz Anety Fredman.

Czuł, że dłużej nie wytrzyma w biurze, mimo że miał mnóstwo pracy. Wziął kurtkę i wyszedł. Uderzył go podmuch jesiennego wiatru. Z silnika znów dobywał się jakiś obcy dźwięk. Wyjeżdżając z parkingu, postanowił zrobić zakupy. Lodówka była prawie pusta, z wyjątkiem butelki szampana, o którą założył się kiedyś z Hanssonem. Już nie pamiętał o co. Przyszło mu nagle do głowy, żeby podjechać do bankomatu, gdzie poprzedniego wieczoru znaleziono martwego mężczyznę. Przy okazji mógłby wstąpić do pobliskiego supermarketu.

Zaparkował samochód i podszedł do bankomatu. Stała tam kobieta z wózkiem i podejmowała pieniądze. Betonowe płyty chodnika były twarde i nierówne. Wallander rozejrzał się dookoła. W okolicy nie było domów mieszkalnych. W środku nocy nie ma tu pewnie żywej duszy. Nikogo, kto mimo jasnego oświetlenia mógłby zauważyć człowieka, który pada na ziemię, nawet gdyby ten krzyczał.

Wallander wszedł do najbliższego domu towarowego i skierował się do działu spożywczego. Męczył się, jak zwykle, kiedy musiał podjąć decyzję. Pośpiesznie napełnił koszyk, zapłacił i wyszedł ze sklepu. Tajemniczy dźwięk w silniku wydawał mu się głośniejszy. Gdy tylko znalazł się w mieszkaniu, zdjął ciemne ubranie. Wziął prysznic i zanotował w pamięci, że kończy się mydło. Przyrządził zupę jarzynową, która okazała się nadspodziewanie smaczna. Zaparzył kawę i zabrał filiżankę do pokoju. Czuł się zmęczony. Przerzucał kanały w telewizji, nie znajdując niczego, co by go zainteresowało. W końcu sięgnął po telefon i wykręcił numer Lindy w Sztokholmie. Mieszkała w dzielnicy Kungsholmen z dwiema przyjaciółkami, które Wallander znał tylko z imienia. Dorabiała, pracując od czasu do czasu w pobliskiej restauracji. Jadł tam obiad podczas ostatniego pobytu w Sztokholmie. Jedzenie było smaczne.

Dziwił się tylko, jak Linda wytrzymuje tak głośną muzykę.

Córka miała dwadzieścia sześć lat. Uważał, że nadal ma z nią dobry kontakt, ale ubolewał nad tym, że jest daleko. Brakowało mu jej obecności.

Włączyła się automatyczna sekretarka. Nikogo nie było w domu. Następował komunikat po angielsku. Wallander się przedstawił i powiedział, że to nic ważnego.

Nadal siedział. Kawa już wystygła.

Nie mogę tak dłużej żyć, pomyślał zirytowany. Mam pięćdziesiąt lat. A czuję się jak bezsilny starzec.

Wiedział, że czeka go jeszcze cowieczorna przechadzka. Szukał jakiegoś pretekstu, żeby się od niej wykręcić. W końcu jednak wstał, włożył adidasy i wyszedł.

Wrócił o wpół do dziewiątej. Spacer przegnał wcześniejszy zły nastrój.

Zadzwonił telefon. Wallander myślał, że to Linda. Ale usłyszał głos Martinssona.

– Lundberg nie żyje. Właśnie dzwonili ze szpitala.

Wallander nie odpowiadał.

– To znaczy, że Hokberg i Persson popełniły morderstwo – ciągnął Martinsson.

– Tak – odparł Wallander. – To znaczy również, że mamy na karku paskudną historię.

Umówili się na spotkanie nazajutrz o ósmej rano. Nic więcej nie mogli zrobić.

Wallander usiadł na kanapie i nastawił telewizyjne wiadomości. Myślami był gdzie indziej. Usłyszał, że dolar zyskał w stosunku do korony. Jedyne, co przyciągnęło jego uwagę, to sprawa spółki Trustor. Wyglądało na to, że można całkiem łatwo wyprowadzić ze spółki cały majątek. I zanim ktokolwiek się zorientuje, jest już za późno.

Linda się nie odezwała. Wallander położył się o jedenastej. Długo nie mógł zasnąć.

5

We wtorek, siódmego października, Wallander obudził się tuż po szóstej rano z bólem gardła. Był cały spocony. Zrozumiał, że jest chory. Przez chwilę leżał w łóżku, zastanawiając się, czy nie zostać w domu. Ale myśl o zmarłym poprzedniego dnia Johanie Lundbergu poderwała go na nogi.

Wziął prysznic, wypił kawę i połknął kilka proszków na obniżenie gorączki. Opakowanie z proszkami włożył do kieszeni. Przed wyjściem wmusił w siebie porcję jogurtu. Za oknem w kuchni uliczna latarnia kołysała się w podmuchach wiatru. Było pochmurno, kilka stopni powyżej zera. Wallander wyjął z szafy gruby sweter. Przystanął z ręką na słuchawce telefonicznej, zastanawiając się, czy nie zadzwonić do Lindy. Doszedł do wniosku, że jeszcze za wcześnie. Kiedy wyszedł z domu i wsiadł do samochodu, przypomniał sobie o kartce, która leżała na stole w kuchni. Zanotował na niej, że ma coś kupić. Nie pamiętał, co to było, i nie chciało mu się wracać. Postanowił, że następnym razem, jak będzie miał coś załatwić, nagra wiadomość na automatycznej sekretarce w biurze. Dzięki temu, jak tylko przyjdzie do pracy, będzie mógł ją odsłuchać.

Jechał do komendy swoją zwykłą trasą. Jazda samochodem do pracy zawsze wywoływała w nim poczucie winy. Powinien był pójść na piechotę, aby utrzymać właściwy poziom cukru we krwi. Nie był aż taki chory, żeby brać auto.

Gdybym miał psa, nie byłoby problemu, pomyślał. Rok temu pojechał oglądać szczeniaki w hodowli labradorów pod Sjobo. Nic z tego nie wynikło. Nie ma ani domu, ani psa, ani Baiby.

Zaparkował samochód i wszedł do pokoju punktualnie o siódmej. Gdy tylko usiadł za biurkiem, przypomniał sobie, co zanotował na kartce w domu. Mydło. Zapisał to w notesie. Następne minuty poświęcił na przemyślenie wydarzeń z poprzedniego dnia. Zamordowano kierowcę taksówki. Dwie dziewczyny przyznały się do winy, u jednej z nich znaleziono narzędzie zbrodni. Jedna z dziewcząt jest nieletnia, drugiej postawiono zarzuty i pozostała w areszcie. Powróciło wczorajsze nieprzyjemne uczucie, którego doznał na widok zimnej obojętności Soni Hokberg.

Na próżno sobie wmawiał, że może tliły się w niej jakieś ludzkie uczucia, tylko on nie potrafił ich zauważyć. Niestety, doświadczenie mówiło mu, że się nie myli. Wstał i poszedł do automatu z kawą. W drodze powrotnej wstąpił do Martinssona, który też wcześnie przychodził do pracy. Drzwi do jego pokoju były otwarte. Wallander nie mógł zrozumieć, jak Martinsson jest w stanie pracować przy otwartych drzwiach. On sam, żeby się skupić, musiał odizolować się od świata.

Martinsson kiwnął głową.

– Spodziewałem się ciebie – powiedział.

– Nie czuję się najlepiej – wyznał Wallander.

– Przeziębiony?

– W październiku zawsze mnie boli gardło.

Martinsson, który stale bał się zarazić, odchylił się do tyłu na krześle.

– Powinieneś był zostać w domu – zauważył. – Ta paskudna historia z Lundbergiem już się wyjaśniła.

– Niezupełnie – zaprzeczył Wallander. – Wciąż nie mamy motywu. Nie wierzę w to, że potrzebne im były pieniądze, ot tak, po prostu. Czy znaleźliście w końcu nóż?

– To działka Nyberga. Jeszcze z nim nie rozmawiałem.

– Zadzwoń do niego.

Martinsson się skrzywił.

– Wiesz, jaki potrafi być wściekły z rana.

– W takim razie ja zadzwonię.

Wallander wykręcił domowy numer Nyberga. Po chwili oczekiwania został przekierowany na komórkę. Nyberg odebrał. Słabo go było słychać.

– Tu Kurt. Chciałem się tylko dowiedzieć, czy już znaleźliście nóż.

– Jak tu, do diabła, znaleźć coś po ciemku? – odburknął ze złością Nyberg.

– Myślałem, że Ewa Persson wskazała, gdzie go wyrzuciła.

– Tak, ale mamy do przeszukania kilkaset metrów kwadratowych. Twierdzi, że leży gdzieś na Starym Cmentarzu.

– To dlaczego nie poślecie po nią?

– Jeśli tam leży, to go znajdziemy – zakończył rozmowę Nyberg.

– Źle spałem – odezwał się Martinsson. – Moja córka, Teresa, zna Ewę Persson. Są niemal w tym samym wieku. Persson ma oboje rodziców. Wyobrażam sobie, co oni muszą teraz przeżywać. O ile wiem, Ewa jest ich jedynym dzieckiem.

Przez chwilę siedzieli w milczeniu, rozważając słowa Martinssona. Potem Wallander zaczął kichać. Natychmiast opuścił pokój. Rozmowa zawisła w powietrzu.

O ósmej spotkali się w pokoju zebrań. Wallander jak zwykle usiadł na końcu stołu. Hansson i Ann-Britt Hoglund już czekali. Martinsson stał przy oknie i rozmawiał przez telefon. Ponieważ mówił cicho i z rzadka się odzywał, wszyscy wiedzieli, że rozmawia z żoną. Wallander często się zastanawiał, jak mogą mieć sobie tyle do powiedzenia, skoro godzinę wcześniej jedli razem śniadanie. Kto wie, czy Martinsson nie żali się właśnie, że boi się zarazić od Wallandera. W powietrzu wisiało zmęczenie i przygnębienie. Martinsson skończył rozmawiać. Hansson wstał i zamknął drzwi.

– Nie będzie Nyberga? – zapytał.

– Szuka noża – odparł Wallander. – Mam nadzieję, że go znajdzie.

Spojrzał na Lizę Holgersson. Skinęła głową, oddając mu głos. Zastanawiał się, ile już razy znajdował się w podobnej sytuacji. Wczesny ranek, koledzy wokół stołu, kolejne przestępstwo i kolejne dochodzenie. W ciągu tych lat oddano do użytku nowy budynek komendy, wyposażono go w nowe meble i nowe firanki w oknach. Zmienił się wygląd telefonów i rzutników. Wszystko zostało skomputeryzowane. Mimo to odnosił wrażenie, że ci ludzie zawsze tu siedzieli. A on najdłużej ze wszystkich.

Czekali, aż zabierze głos.

– Johan Lundberg nie żyje – zaczął. – Może nie wszyscy jeszcze o tym wiedzą.

Wskazał na dziennik „Ystads Allehanda”, leżący na stole. Pierwszą stronę zajmowała wiadomość o zamordowaniu kierowcy taksówki.

– To oznacza, że obie dziewczyny, Hokberg i Persson, popełniły morderstwo – ciągnął. – Na tle rabunkowym. Nie można tego inaczej nazwać. Tym bardziej że Hokberg wszystko bardzo dokładnie opisała. Zgodnie z wcześniej powziętym planem, zaopatrzyły się w broń i zamierzały napaść na pierwszego kierowcę, który się nawinie. Zabezpieczyliśmy młotek, komórkę i pusty portfel Lundberga.

Brakuje tylko noża. Obie dziewczyny przyznają się do winy. Nie obciążają się wzajemnie. Sądzę, że najpóźniej jutro możemy przekazać materiał prokuratorowi. Ze względu na wiek sprawę Ewy Persson rozpatrzy sąd dla nieletnich. Jest jeszcze za wcześnie na wyniki badań z zakładu medycyny sądowej, ale jeżeli chodzi o nas, możemy już zamknąć ten ponury rozdział.

Wallander zamilkł. Nikt się nie odzywał.

– Dlaczego to zrobiły? – zapytała wreszcie Liza Holgers-son. – Cała ta historia jest kompletnie pozbawiona sensu.

Wallander skinął głową. Czekał na to pytanie, żeby nie musiał go sam zadawać.

– Sonia Hokberg jest bardzo konsekwentna – odparł.

– Zarówno Martinssonowi, jak i mnie powiedziała: „Potrzebowałyśmy pieniędzy”. To wszystko.

– Na co?

Pytanie zadał Hansson.

– Nie wiadomo. Nie chcą powiedzieć. Jeśli wierzyć Hokberg, to same nie wiedzą. Potrzebowały pieniędzy. Na nic konkretnego.

Wallander spojrzał na siedzących wokół stołu kolegów i mówił dalej:

– Ja w to nie wierzę. Moim zdaniem Hokberg kłamie. Jestem o tym przekonany. Z Ewą Persson jeszcze nie rozmawiałem. Ale podejrzewam, że robiła to, co jej kazała Sonia Hokberg. To nie pomniejsza jej winy, jednak daje pewien obraz ich wzajemnych stosunków.

– Jakie to ma znaczenie? – spytała Ann-Britt Hoglund.

– Czy miały wydać pieniądze na ubrania, czy na coś innego?

– W zasadzie nie ma żadnego. Dla prokuratora istnieją dostateczne podstawy, żeby skazać Hokberg. Jeśli chodzi o Persson, to, jak już wcześniej wspomniałem, jest to nie tylko nasza sprawa.

– Nie są u nas notowane – poinformował Martinsson.

– Nigdy też nie miały problemów w szkole.

Wallander znów doznał uczucia, że są na niewłaściwym tropie. A przynajmniej, że zbyt wcześnie wykluczyli inny powód zabójstwa Lundberga. Milczał jednak, bo nie potrafił wyrazić słowami tego, co czuje. Pozostało jeszcze dużo do zrobienia. Prawdziwą przyczyną mogła być żądza zdobycia pieniędzy. Ale mogło to być również coś zupełnie innego. Należy w dalszym ciągu brać pod uwagę różne ewentualności.

Zadzwonił telefon. Odebrał Hansson. Słuchał przez chwilę, zanim się rozłączył.

– To Nyberg. Znaleźli nóż.

Wallander skinął głową i zamknął teczkę, którą miał przed sobą.

– Trzeba oczywiście porozmawiać z rodzicami i prześwietlić dokładnie wszystkie zamieszane osoby. Ale już teraz możemy przygotować dokumenty dla prokuratora.

Liza Holgersson podniosła rękę.

– Musimy naturalnie zwołać konferencję prasową. Mamy na karku media. Mimo wszystko rzadko się zdarza, by dwie młode dziewczyny popełniły tak brutalne przestępstwo.

Wallander spojrzał na Ann-Britt Hoglund. Potrząsnęła przecząco głową. Przez ostatnie kilka lat zgadzała się zastępować Wallandera, który nie znosił konferencji prasowych. Tym razem nie chciała. Wallander ją rozumiał.

– Mogę się tym zająć – powiedział. – O której godzinie?

– Proponuję pierwszą.

Wallander zapisał to w notesie.

Narada zbliżała się do końca. Rozdzielono poszczególne zadania. Wszyscy zgadzali się, że należy jak najszybciej zakończyć postępowanie przygotowawcze. Nikt nie chciał grzebać się w tej ponurej zbrodni dłużej, niż to było konieczne. Wallander miał się udać do mieszkania Soni Hokberg. Martinsson i Ann-Britt Hoglund mieli porozmawiać z Ewą Persson i jej rodzicami.

Pokój wkrótce opustoszał. Wallander czuł się coraz gorzej. W najlepszym razie uda mi się zarazić jakiegoś dziennikarza, pomyślał, szukając w kieszeniach ligninowej chusteczki do nosa.

W korytarzu wpadł na Nyberga w kaloszach i grubym kombinezonie. Nyberg miał nastroszone włosy i był w złym humorze.

– Słyszałem, że znaleźliście nóż – zagadnął Wallander.

– Gmina najwyraźniej nie ma funduszy na jesienne oczyszczanie miasta – odrzekł Nyberg. – Staliśmy tam na głowie i grzebaliśmy się w liściach. Ale w końcu znaleźliśmy.

– Co to za nóż?

– Kuchenny. Dosyć długi. Musiała uderzyć z dużą siłą, bo czubek się złamał, prawdopodobnie uderzając o żebro. Co prawda, nóż był naprawdę pośledniego gatunku.

Wallander potrząsnął głową.

– Trudno w to uwierzyć – powiedział Nyberg. – Czy nie ma już żadnego szacunku dla ludzkiego życia? Ile pieniędzy mu zabrały?

– Dokładnie nie wiadomo, ale około sześciuset koron. Niewiele więcej. Lundberg wyjechał w trasę krótko przed napadem. Nigdy nie woził ze sobą dużych sum na początku zmiany.

Nyberg wymamrotał coś pod nosem i oddalił się. Wallander wrócił do biura. Przez chwilę siedział niezdecydowany w fotelu. Bolało go gardło. W końcu westchnął i otworzył teczkę z materiałami ze śledztwa. Sonia Hokberg mieszkała w zachodniej części miasta. Zanotował adres, wstał i włożył kurtkę. Był już na korytarzu, kiedy usłyszał telefon. Dzwoniła Linda. W tle słyszał szczęk kuchennych naczyń.

– Odebrałam rano twoją wiadomość.

– Rano?

– Nie nocowałam w domu.

Wallander miał na tyle rozumu, że nie zapytał, gdzie spędziła noc. Dobrze wiedział, że mogłaby się rozgniewać i po prostu odłożyć słuchawkę.

– Nic ważnego – powiedział. – Chciałem się tylko dowiedzieć, jak się miewasz.

– Dobrze. A ty?

– Jestem trochę przeziębiony. Poza tym nic nowego. Nie wpadniesz do mnie?

– Nie mam czasu.

– Chętnie zapłacę za podróż.

– Mówię ci, że nie mam teraz czasu. To nie jest kwestia pieniędzy.

Wallander wiedział, że jej nie przekona. Była równie uparta jak on.

– Jak ty się właściwie czujesz? – zapytała powtórnie. – Nie masz żadnego kontaktu z Baibą?

– To już dawno skończone. Przecież wiesz.

– Nie możesz tak dalej żyć.

– O co ci chodzi?

– Wiesz, o co mi chodzi. Nawet głos ci się zmienił. Zrobił się zrzędliwy. Kiedyś taki nie był.