Wydawca: Świat Książki Kategoria: Obyczajowe i romanse Język: polski

Uzyskaj dostęp do tej
i ponad 20000 książek
od 6,99 zł miesięcznie.

Wypróbuj przez
7 dni za darmo

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

e-czytniku (w tym Kindle) kup za 1 zł
tablecie  
smartfonie  
komputerze  
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Liczba stron: 324 Przeczytaj fragment ebooka

Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacji Legimi na:

Androida
iOS
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Wszystkie nasze imiona - Dinaw Mengestu

Powieść Wszystkie nasze imiona opowiada o dojrzewaniu dwóch młodych mężczyzn dokonującym się w trakcie burzliwej rewolucji w jednym z afrykańskich państw. Opuszczając bezpieczne zacisze uniwersyteckiego kampusu, zostają wciągnięci w wir niepokojących wydarzeń. Kiedy granica między idealizmem a przemocą coraz bardziej się zaciera, losy bohaterów się rozdzielają – jeden naraża się na skrajne niebezpieczeństwo, angażując się bez reszty w wojenne działania, drugi znajduje schronienie na obczyźnie, w małym miasteczku na amerykańskim Środkowym Zachodzie. Tam, podając się za studenta, który przybył do USA w ramach wymiany, zakochuje się w pracownicy społecznej i wtapia się w małomiasteczkową społeczność. Lecz na sielankę kładą się cieniem tajemnice jego przeszłości: czyny, jakie popełnił, i zadanie, którego nie doprowadził do końca. Nade wszystko zaś prześladują go wspomnienia ukochanego druha, z którym rozstał się w Afryce, charyzmatycznego przywódcy, który najpierw pchnął go w sam środek rewolucyjnej walki, a później poświęcił wszystko, aby zapewnić mu wolność.

Wszystkie nasze imiona zachwyca wizją i językową maestrią. Wywodząc się z wielkiej tradycji prozy Naipula, Greene’a i Achebe, Mengestu daje nam powieść polityczną, która jest zarazem urzekającym przedstawieniem miłości i łaski, samostanowienia, oraz imion, jakie nam nadano, i imion, jakie zyskaliśmy.  

Mengestu przedstawia zderzenie kultur z niepokojącą przenikliwością... Barwnie odmalowuje pejzaże, lecz skupia się na bohaterach – Isaaku, rozczarowanym wizjonerze; Isaaku, tajemniczym uchodźcy; Helen, wrażliwej kochance, bohaterach uwikłanych w splot powiązań i rozstań, oddania i porzucenia, nadziei i zawodu.

 „Publishers Weekly”

Dinaw Mengestu urodził się w roku 1978 w Addis Abebie w Etiopii. Studiował na Uniwersytecie Georgetown, kurs kreatywnego pisania ukończył na Uniwersytecie Columbia. Był stypendystą Nowojorskiej Fundacji dla Sztuki i Fundacji Lannana, trafił na listę dwudziestu najlepszych pisarzy przed czterdziestką zdaniem „The New Yorker”. Publikował m.in. w: „The New Yorker”, “Rolling Stone”, “Harper's Magazine”, “The Wall Street Journal” i “Granta”. Jest autorem The Beautiful Things That Heaven Bears oraz Jak czytać znaki. Otrzymał dwie nagrody dla młodych twórców, 5 Under 35 od National Book Foundation oraz 20 Under 40 nadawaną przez „The New Yorker”. Mieszka w Nowym Jorku.

Opinie o ebooku Wszystkie nasze imiona - Dinaw Mengestu

Fragment ebooka Wszystkie nasze imiona - Dinaw Mengestu

Tytuł oryginału ALL OUR NAMES

WydawcaGrażyna Smosna

Redaktor prowadzącyKatarzyna Krawczyk

KorektaIrena Kulczycka Krystyna Śliwa

Copyright © 2014 by Dinaw Mengestu All rights reserved Copyright © for the Polish translation by Sławomir Studniarz 2015

Wszystkie postaci w tej książce są fikcyjne. Jakiekolwiek podobieństwo do osób rzeczywistych – żyjących czy zmarłych – jest całkowicie przypadkowe.

Świat Książki Warszawa 2015

Świat Książki Sp. z o.o. 02-103 Warszawa, ul. Hankiewicza 2

Księgarnia internetowa: swiatksiazki.pl

ŁamaniePiotr Trzebiecki

Dystrybucja Firma Księgarska Olesiejuk sp. z o.o., sp. j. 05-850 Ożarów Mazowiecki, ul. Poznańska 91 e-mail: hurt@olesiejuk.pl tel. 22 733 50 10www.olesiejuk.pl

ISBN 9788380313231

Anne-Emmanuelle,

Część I

ISAAK

Kiedy Isaak i ja spotkaliśmy się po raz pierwszy na uniwersytecie, obaj udawaliśmy, że kampus i ulice stolicy znamy tak dobrze jak gliniaste drogi zapadłych wiosek, gdzie dorastaliśmy i mieszkaliśmy jeszcze kilka miesięcy temu, choć pobyt w mieście był dla nas zupełnie nowym doświadczeniem. Nie mieliśmy pojęcia, co oznacza życie w tak bliskim sąsiedztwie tylu ludzi, których twarzy, a co dopiero imion, nigdy nie poznamy. W tamtych czasach stolica przeżywała rozkwit. Przybywało mieszkańców, pieniędzy, nowych samochodów i jeszcze nowszych budynków, w większości postawionych w pośpiechu tuż po odzyskaniu przez kraj niepodległości, w porywie napędzanym szumnymi obietnicami socjalistycznego, panafrykańskiego marzenia, które po niemal dziesięciu latach wolności podobno było tuż za rogiem i, jak zapewniali pospołu prezydent i radio, miało się spełnić lada dzień. Kiedy Isaak i ja przyjechaliśmy do stolicy, sporo tych budynków zaczynało powoli niszczeć, zaniedbanych czy wręcz zupełnie zapomnianych, lecz nadal utrzymywała się nadzieja, że nadejdzie lepsze jutro, a nam, jak wszystkim innym zresztą, chodziło o to, żeby upomnieć się o należny udział w przyszłym dobrobycie.

W drodze do stolicy rozstałem się ze wszystkimi imionami, które nadali mi rodzice. Miałem niespełna dwadzieścia pięć lat, lecz wiek o niczym nie świadczył. Odrzuciłem te imiona, kiedy autobus, którym podróżowałem, przejechał przez granicę i znalazłem się w Ugandzie. Zbliżaliśmy się do Jeziora Wiktorii; wiedziałem, że Kampala leży gdzieś niedaleko, na przeciwległym brzegu, lecz już wtedy określałem ją w myślach jako „stolicę”. Miasto o nazwie Kampala nie odpowiadało rangą moim wyobrażeniom, było częścią Ugandy, „stolica” zaś, tak długo, jak pozostawała nienazwana, wymykała się tego rodzaju zależności. Podobnie jak ja nie należała do nikogo i każdy mógł rościć sobie do niej prawo.

Pierwsze tygodnie pobytu w stolicy zeszły mi na próbach naśladowania chłopaków, którzy gromadzili się w okolicach uniwersytetu albo przesiadywali w kawiarniach i barach nieopodal. W tamtych czasach wszystkim chłopcom w naszym wieku marzyło się zostać bojownikiem o sprawę. W kampusie, a nawet w dzielnicach nędzy, w których mieszkaliśmy Isaak i ja, pełno było Lumumbów, Marleyów, Malcolmów, Césairów, Kenyattów, Senghorów i Selassich, chłopców każdego ranka po przebudzeniu przywdziewających strój swoich idoli – czarne kapelusze i oliwkowe mundury. Nie mogłem się z nimi równać, więc tylko zapuściłem rzadką bródkę. Kupiłem używane zielone spodnie, które nosiłem codziennie nawet wtedy, kiedy już poprzecierały się na kolanach. Uważałem się za początkującego rewolucjonistę, mimo że do stolicy przyjechałem z innych pobudek. Dziesięć lat wcześniej na uniwersytecie odbył się ważny zjazd afrykańskich pisarzy i uczonych. Dowiedziałem się o nim z gazety, która trafiła do mojej wioski z tygodniowym opóźnieniem. Konferencja ta nadała ostateczny kształt mym młodzieńczym pragnieniom, które do tej pory ograniczały się po prostu do porzucenia rodzinnych stron. Odtąd wiedziałem już, dokąd mam się udać i kim chcę zostać: sławnym pisarzem otoczonym podobnie myślącymi ludźmi w sercu najwspanialszego na całym kontynencie miasta, bo takim zapewne było.

Przybyłem do stolicy kiepsko przygotowany. Przeczytałem z tuzin razy te same wiktoriańskie powieści i ubrdałem sobie, że nadal tak się mówi po angielsku. Do wszystkich zwracałem się „sir”. Nikt, z kim rozmawiałem, nie wierzył, że ma przed sobą rewolucjonistę, a na to, żeby podawać się za stawiającego pierwsze kroki pisarza, brakowało mi śmiałości. Zanim poznałem Isaaka, nie udało mi się nawiązać żadnych przyjaźni. Z długimi chudymi nogami i pociągłą twarzą, zdaniem Isaaka, wyglądałem bardziej na profesora niż na bojownika. Tak też na początku mnie nazywał: „Profesor”; to był pierwszy, lecz nie ostatni przydomek, jakim mnie obdarzył.

– A jak mam się do ciebie zwracać? – zapytałem.

Zakładałem, że podobnie jak pozostali na użytek publiczny przyjął inne imię, pod którym chciał być znany. Był niższy ode mnie, ale znacznie lepiej zbudowany. Na rękach prężyły mu się mięśnie i żyły, których wypukłości niczym blizny znaczyły całe przedramiona. Miał posturę typową dla żołnierza, czego nie można było powiedzieć ani o jego twarzy, ani o sposobie bycia. Często uśmiechał się i żartował, i przez myśl by mi nie przeszło, że jest w stanie zrobić komuś krzywdę.

– Na razie wystarczy „Isaak” – odparł.

Imię „Isaak” nadali mu rodzice i tylko nim się posługiwał przez cały ten czas, kiedy przebywaliśmy w stolicy. Jego rodzice zginęli podczas ostatniej serii walk poprzedzających zdobycie niepodległości. Zostawili mu w spadku imię „Isaak”, a kiedy jego rewolucyjne marzenia legły w gruzach i stanął przed wyborem: zostać czy uciekać z kraju, imię to przekazał mnie jako swój ostatni i najcenniejszy dar.

*

Od początku Isaak gorzej ode mnie znosił pobyt w stolicy. To miasto zawsze było mi obce i, co dopiero później zrozumiałem, takie miało pozostać bez względu na to, jak wyobrażałem sobie swoją przyszłość. Z Isaakiem sprawa przedstawiała się inaczej. Uganda była jego ojczyzną, a Kampala stanowiła jej serce. Jego rodzina pochodziła z północy kraju, wywodziła się z tamtejszych roślejszych, ciemniejszych plemion, które, jak uznał pewien uczony z Cambridge, odznaczały się większą wojowniczością niż ich drobniejsi kuzyni z południa. Gdyby Brytyjczycy się nie wynieśli, Isaaka czekałaby świetlana przyszłość. Już we wczesnych latach nauki dał się poznać jako uczeń na tyle zdolny, by mówiono, że w przyszłości mógłby zostać wysłany na studia za granicę, może do prywatnej szkoły w Londynie, gdzie kształciłby się za pieniądze z rządowego stypendium. Lecz całe to kolonialne przedsięwzięcie skończyło się nagle, jakby w ciągu jednego krwawego popołudnia, i chłopcy, tacy jak Isaak zostali osieroceni po raz drugi. Choć Isaak przyjechał do stolicy zaledwie kilka tygodni przede mną, na podstawie zasłyszanych pogłosek i opowieści nabrał przekonania, że łatwo odnajdzie się w nowym środowisku i szybko wybije na sam szczyt w kręgach, w których będzie się obracał. To, że kiedy się poznaliśmy, wciąż był biedny, nie miał żadnych znajomości ani osiągnięć, stanowiło najbardziej oczywistą przyczynę jego frustracji, ale podejrzewałem, że tkwią w nim jeszcze inne źródła rozżalenia i udręki, z których nawet on sam ledwo zdaje sobie sprawę.

*

Isaak i ja zaprzyjaźniliśmy się na podobieństwo dwóch bezpańskich psów, które wiąże ta sama trasa pokonywana każdego dnia w poszukiwaniu jedzenia i towarzystwa. Zamieszkaliśmy we wschodniej części miasta, górzystej i bardziej niedostępnej, nawiedzanej przez lawiny błotne. On zatrzymał się u znajomych swoich krewnych, którzy udostępnili mu miejsce na podłodze w dużym pokoju. Ja wynajmowałem łóżko na zapleczu pasmanterii, która w weekendy przeradzała się w zaimprowizowany bar dla wtajemniczonych. W piątkowe i sobotnie noce wolno mi było wracać do domu dopiero o drugiej lub trzeciej w nocy, kiedy właściciel i jego przyjaciele zdążyli już zabawić się w moim łóżku z młodymi dziewczynami z sąsiedztwa. Bez grosza przy duszy i bez zajęcia wałęsałem się po okolicy – przemierzałem gmatwaninę wąskich, wyboistych dróg wijących się po zboczu wzgórza, z którego wierzchołka biegła w dół nowa, niedawno położona, asfaltowa ulica. Roztaczał się stamtąd widok na slumsy ciągnące się do niegdyś żyznej, zielonej doliny, świetnie nadającej się do wypasania bydła, która wskutek niedawnego masowego napływu ludności do stolicy stała się ciasnym skupiskiem blaszanych dachów w plątaninie kabli, otoczonych płytkimi dołami na śmieci i odchody. To właśnie tam dwukrotnie natknąłem się na Isaaka, ale wtedy jeszcze nie nawiązaliśmy rozmowy. Stał na zboczu, wpatrując się nie w rozciągającą się w dole stolicę, lecz w przejeżdżające drogą samochody, jakby planował złożyć życie w ofierze i zaraz rzucić się pod koła któregoś z nich. Zdobyliśmy się jedynie na szybkie skinienie głowy. Bardziej wylewny gest w podobnych okolicznościach niechybnie zaniepokoiłby drugą stronę i gdybym wkrótce potem nie zobaczył Isaaka na uniwersytecie, być może jeszcze przez długie lata pozdrawialibyśmy się po prostu skinieniem głowy, i to wszystko. Jednak kilka dni po naszym drugim spotkaniu spostrzegłem Isaaka na terenie kampusu. Obaj ze wszystkich sił staraliśmy się stworzyć wrażenie przynależności; stawaliśmy obok, lecz nie za blisko, dyskutujących w grupkach studentów. Był drugi tydzień sierpnia. Rozpoczął się nowy rok akademicki i, jak zwykle o tej porze, studenci tłoczyli się na trawiastym dziedzińcu okolonym strzelistymi palmami, które przydawały kampusowi daleko więcej tropikalnej świetności, niż na to zasługiwał. Kiedy ujrzałem Isaaka, zrozumiałem, że nie zjawiał się na uniwersytecie ze studenckiego obowiązku, ale dlatego, że podobnie jak ja uważał, że tam, pośród świetnie zapowiadającego się pokolenia przyszłości, było jego miejsce. Każdemu, kogo poznał, wmawiał, że jest studentem; pod tym względem się nie różniliśmy i obaj byliśmy wówczas święcie przekonani, że pewnego dnia zapiszemy się na studia.

I właśnie przyjmując takie założenie – że obaj jesteśmy kłamcami i pozerami słabo przygotowanymi do odgrywania wybranych przez siebie ról – Isaak mnie zagadnął. Staliśmy w tłumie zebranym wokół stołu pośrodku dziedzińca, przy którym jeden z młodzieńców ze starannie wymodelowanymi fryzurami afro odczytywał listę żądań. Gdybyśmy nie znaleźli się tam w tym samym czasie, być może poruszyłoby nas wystąpienie młodzieńca domagającego się lepszych wykładowców, niższego czesnego i większej swobody dla studentów, ale jak tylko się rozpoznaliśmy, nie mogło być mowy o odczuwaniu jedności ze zgromadzonymi. Od chwili, kiedy skrzyżowały się nasze spojrzenia, uwagę bez reszty pochłonęła mgliście znajoma twarz tego drugiego, wykrzywiona w grymasie, który można by uznać za wyraz wrogości. Pewnie tylko dwóch spotykających się na środku pustyni podróżników, wędrujących w samotności tak długo, że ziemia zaczęła wydawać im się całkowicie bezludna, potrafiłoby się domyślić, co wtedy poczuliśmy. W świecie slumsów niewiele obchodziło nas istnienie drugiego. Tutaj dla siebie nawzajem znaczyliśmy wszystko.

Isaak zaczekał na koniec przemówienia. Ostatnie słowa: „To jest nasz uniwersytet”, przyjęte zostały krótką owacją. W tamtych czasach wszystko miało być nasze. Stolica, kraj, nawet cała Afryka była do wzięcia i przynajmniej pod tym względem nasz stosunek do przyszłości przypominał postawę angielskich poprzedników. Wielu spośród zebranych tam młodzieńców dowiodło później słuszności tego porównania, kiedy zachłannie przywłaszczali sobie bogactwa tego kraju.

Kiedy tłum się przerzedził, Isaak przystąpił do działania. Ruszył w moim kierunku długim, swobodnym krokiem. Ramiona podnosiły mu się i opadały, nadając jego ruchom niemal drapieżną wymowę. Poczułem się zaszczuty. „Zaraz mnie dopadnie”, pomyślałem, i choć wiedziałem, że przemoc fizyczna nie wchodzi w grę, słusznie zakładałem, że może grozić mi niebezpieczeństwo. Stanął przy mnie, ale odezwał się dopiero po kilku sekundach.

– Powinniśmy porozmawiać, ale nie tutaj.

Tego rodzaju konspiracyjnym językiem posługiwał się z wrodzoną łatwością. W ciągu następnych miesięcy często padały z jego ust takie zwroty, jak: „Powinniśmy porozmawiać na osobności” albo „Chodźmy gdzieś porozmawiać”. Isaak umiał sprawić, że jego rozmówca czuł się kimś szczególnym.

Skinąłem głową na znak, że się zgadzam. Od początku byłem łatwą ofiarą jego machinacji, czułem, jak wchłania mnie jego rzeczywistość, i co ciekawe, dawało mi to nieznane od czasu przyjazdu do stolicy uczucie, że przynajmniej gdzieś przynależę.

Oddaliliśmy się od kampusu i dotarliśmy do dzielnicy, w której nigdy wcześniej nie byłem. Przez całą drogę Isaakowi usta nie zamykały się nawet na chwilę. Ochoczo dzielił się ze mną własną wersją historii, w której fakty swobodnie przeplatały się z mitami. Każdą z opowieści niezmiennie rozpoczynał od „Czy wiesz, że”, co u niego stanowiło odpowiednik „Pewnego razu”.

– Czy wiesz, że – mówił – jeszcze dziesięć lat temu Afrykańczykom nie wolno było osiedlać się w pobliżu uniwersytetu? To właśnie tam Brytyjczycy zamierzali zbudować nowy pałac dla swojego króla. Gdyby przegrali drugą wojnę światową, przesiedliliby w to miejsce wszystkich Anglików. Ta część miasta była przeznaczona tylko dla nich. Wszystko miało wyglądać tak jak w Londynie, żeby nie cierpieli za bardzo z powodu klęski. Zamierzali dookoła postawić mur i pozmieniać mapy; że niby Londyn jest w Afryce. Ale za każdym razem, kiedy zaczynali budować mur, ktoś wysadzał go w powietrze. Tak rozpoczęła się nasza walka o niepodległość.

Słuchałem, zdając sobie sprawę, że Isaakowi chodzi głównie o to, żeby mnie rozbawić. Nie miało znaczenia, czy wierzę mu, czy nie, najważniejsze, że dawałem się oczarować. Przystanęliśmy przed kawiarenką przy ulicy obstawionej budkami krytymi blachą, w których sprzedawano dżinsy, koszulki i jaskrawe, wzorzyste suknie do kostek. Podobne ulice widywało się w całym mieście i na całym kontynencie. Ta jednak wyróżniała się obecnością niedawno wzniesionych trzypiętrowych betonowych budynków, które stały w parach mniej więcej co trzydzieści metrów. Zbudowano je szybko i byle jak jako siedziby prywatnych przedsiębiorstw, które lada dzień miały hurmem napłynąć do stolicy. Ziejąca z nich pustka była o wiele bardziej wymowna niż sąsiadujące z nimi liche sklepiki i tłumy przelewające się w ich cieniu, choć nie wiadomo było jeszcze wtedy, czy pustostany świadczyły o rychłym urzeczywistnieniu się świetlanej przyszłości, czy przeciwnie, o jej niespełnionych obietnicach.

Wskazałem parę budynków z przyciemnianymi szybami po przeciwnej stronie ulicy.

– I kto niby ma tam zamieszkać? – zapytałem Isaaka.

– To nie są domy mieszkalne – odparł, wyciągając rękę. – Widzisz przecież, że są koszmarnie brzydkie. Wkrótce cała stolica będzie tak wyglądać. Na tym polega tajny plan rządu. Stawia je, żeby zniechęcić Brytyjczyków do powrotu. – Położył palec na ustach. – Oczywiście mówię ci to w zaufaniu.

– Oczywiście.

Wtedy jeszcze nie wiedziałem, kiedy oczekuje, że potraktuję go serio.

Siedliśmy przy stoliku pod gołym niebem. Isaak zamówił dla nas herbatę. Kiedy ją podano, zbyt chłodną jego zdaniem, kazał ją zabrać i zaparzyć nową. Chciał popisać się przede mną umiejętnością stawiania na swoim; w tym przypadku chodziło o odpowiednio podgrzaną wodę.

Kiedy kwestia herbaty została załatwiona po jego myśli, założył nogę na nogę i rozsiadł się wygodniej na krześle.

– Więc ty też chodzisz na uniwersytet – powiedział.

– Zgadza się – odparłem.

– Codziennie?

– Codziennie.

Dopiero kiedy to uzgodniliśmy, nabraliśmy pewności, że obaj mamy na myśli to samo. Twarz Isaaka przybrała łagodniejszy wyraz. Zniknęła z niej ta wymuszona wesołość, którą popisywał się bez przerwy od chwili, kiedy do mnie podszedł.

– Mój dziadek chciał, żebym studiował medycynę – mówił. – Ale ja mam inne plany.

– To co będziesz studiował?

– Jesteśmy w Afryce – stwierdził. – Tutaj wchodzi w grę tylko jedno. – Czekał, aż dopowiem. Po kilku pełnych napięciach sekundach westchnął i powiedział: – Polityka. Nic innego nie mamy.

Wtedy nie umiałem jeszcze przemawiać z takim fałszywym, choć łatwo udzielającym się, przekonaniem. Kiedy Isaak zapytał, co zamierzam studiować, musiałem zebrać się na odwagę, żeby odpowiedzieć:

– Literaturę.

Uderzył ręką w stół.

– Doskonale – stwierdził. – Nawet wyglądasz na profesora. Jaką literaturę będziesz studiował?

– Całą, jaka jest – powiedziałem tym razem śmielej, ponieważ wierzyłem w to, co mówię.

W czasie kiedy tak sobie gawędziliśmy z Isaakiem, uczestnicy pamiętnej konferencji już zaczynali rozpraszać się po świecie; kilku pisarzy podobno przebywało na wygnaniu w Ameryce, o innych krążyły słuchy, że nie żyją albo zaprzedali się jakiemuś skorumpowanemu rządowi. Lecz ja wciąż marzyłem, że któregoś dnia stanę się jednym z nich.

HELEN

Kiedy poznałam Isaaka, byłam niemalże, jak określiłaby to moja matka, „kobietą w pewnym wieku”. W jej pojęciu czyniło to ze mnie wrażliwą i bezbronną istotę, choć ja nigdy tak się nie czułam, nawet jako dziewczynka dorastająca w domu, w którym dużo łatwiej byłoby dorastać chłopcu. Moja matka mówiła szeptem. W domu odzywała się ściszonym głosem, żeby nie drażnić ojca wiecznie zdenerwowanego albo pogrążonego w przygnębieniu; nie zarzuciła tego zwyczaju nawet po jego odejściu. Mieszkaliśmy w spokojnym, sielskim miasteczku na Środkowym Zachodzie i dla matki najważniejsze było zachowywanie pozorów. Chodziło przede wszystkim o to, żeby wszelkie rodzinne kłopoty były starannie zamaskowane; nikt nie powinien się domyślać, że stajesz na głowie, żeby starczyło na hipotekę, albo że twoje małżeństwo rozpadło się na długo wcześniej, nim podpisaliście z mężem akt rozwodowy. Spodziewała się, jak sądzę, że pójdę w jej ślady i będę ściszać głos – i kto wie, może przez pewien czas, kiedy byłam mała, naśladowałam ją pod tym względem, lecz intuicja mi podpowiada, że to mało prawdopodobne. Nigdy nie umiałabym ograniczyć się do szeptu. Za bardzo lubiłam swój głos. Gdybym mogła wybrać, co będę robić w przyszłości, pewnie zostałabym piosenkarką. Rzadko kiedy czytałam książkę w milczeniu. Chciałam, żeby każda opowieść zabrzmiała głośno, więc często czytałam w samotności w ogrodzie za domem, tak rozległym, że nawet gdybym wykrzykiwała opowieść na całe gardło, nikt z sąsiedniego domu by mnie nie usłyszał. Chodziłam tam czytać nawet zimą, kiedy gałęzie drzew uginały się pod ciężarem lodu, a te kilka kurczaków, które trzymaliśmy, trzeba było przenieść do piwnicy, żeby nie zamarzły na śmierć. Kiedy byłam starsza, a wybujała trawa, której nikomu nie chciało się kosić, sięgała mi niemal do kolan, chodziłam do ogrodu z książką czasami tylko po to, żeby się wykrzyczeć.

*

Isaakowi nie przeszkadzało, że podnoszę głos, i to mnie w nim ujęło. Jechałam trzy godziny, przekraczając granice wielu hrabstw i nawet granicę stanu, żeby odebrać go z lotniska w ramach przysługi, jaką zgodziłam się wyświadczyć mojemu szefowi, Davidowi, który wcześniej tego ranka wyjaśnił mi, że owszem, zajmowanie się obcokrajowcami nie należy do naszych obowiązków, lecz on zrobił wyjątek dla Isaaka, idąc na rękę staremu znajomemu, i teraz wypadałoby, żebym ja postąpiła tak samo.

Z przyjemnością podjęłam się tego zadania. Pracowałam w opiece społecznej od pięciu lat i doszłam do przekonania, że wyczerpałam już swój zapas życzliwości, obcując z ubogimi, zmęczonymi i wywłaszczonymi, nieważne, czy byli biali, czarni, starzy, świeżo po wyjściu z więzienia, czy tylko bez dachu nad głową. Nawet odwiedzając weteranów wojennych, wśród których trafiali się znajomi z dzieciństwa i szkolni koledzy, na koniec przepisowych półgodzinnych widzeń czułam jedynie rozpaczliwą chęć opuszczenia ich towarzystwa, jakby udręka była zaraźliwa. Wprawdzie pozostały we mnie resztki zapału, lecz już ani krzty wiary potrzebnej do tego, żeby utrzymać się na powierzchni w pracy, gdzie każdy kontakt z drugim człowiekiem kładzie się na tobie ciężarem jak kamień u szyi w chwili, kiedy czujesz, że dopływasz do brzegu. Zgodnie z tym, co głosiły nasze wizytówki i nagłówki na papierze listowym, byliśmy Luterańską Agencją Pomocy Humanitarnej, lecz religijne afiliacje skończyły się trzydzieści lat temu, kiedy na początku drugiej wojny światowej zamknięty został ostatni kościół luterański w promieniu stu pięćdziesięciu kilometrów, a wszyscy parafianie przenieśli się do Kościoła metodystycznego.

Zwykliśmy powtarzać, cała piątka zatrudniona w biurze, że nie tylko nie mamy nic wspólnego z Kościołem luterańskim, ale również z agencją z prawdziwego zdarzenia. Zawsze działaliśmy ze skromnym budżetem, który na dodatek co roku się kurczył, kiedy rząd obcinał kolejne dotacje; mieliśmy do dyspozycji skąpe środki i malejący zapas dobrych chęci i zapewnień, że nadejdą jeszcze tłuste lata. David powiedział kiedyś, zresztą powtarzał to później wielokrotnie: „Powinniśmy zmienić nazwę na «Agencja Pomocy». Kiedy ktoś was zapyta, czym się zajmujecie, będziecie mogli odpowiedzieć: «Pracuję w Agencji Pomocy». A na pytanie, jakiej pomocy udzielacie, odpowiecie po prostu: «Czy to ma jakieś znaczenie?»”.

Poczucie humoru Davida wyrażało się w umiarkowanym i niezbyt zjadliwym sarkazmie. On sam twierdził, że to odtrutka na powagę, jaka podobno wiąże się z naszą działalnością.

*

Niewiele wiedziałam o Isaaku. Słyszałam tylko, że pochodzi z jakiegoś afrykańskiego kraju i prawdopodobnie kiepsko mówi po angielsku i że stary znajomy Davida załatwił mu wizę studencką, a przyjazd do Stanów miał go uchronić przed grożącym rzekomo niebezpieczeństwem. Miałam odgrywać wobec niego rolę nie tyle opiekunki społecznej, ile damy do towarzystwa – osobistej przewodniczki po centrach handlowych, sklepach spożywczych, bankach i urzędniczych zawiłościach miasta. Z kolei ja upatrywałam w Isaaku wybawienia, przynajmniej na najbliższy rok. Wyobrażałam sobie, że dzięki niemu uda mi się wykręcić chociaż od części ponurych zebrań poświęconych finansom, a także od obowiązkowych wizyt w szpitalu, minimum dwóch w tygodniu. Lecz co najważniejsze, zapewnił mi prawo do odmowy przyjęcia nowych nieuleczalnie chorych podopiecznych. W zeszłym roku uczestniczyłam w dwudziestu dwóch pogrzebach i choć część zmarłych była mi właściwie obca, czułam, że moje serce jest u granic wytrzymałości.

*

Pierwszą myślą, jaka przyszła mi do głowy na widok Isaaka, była ta, że jest wyższy i na oko zdrowszy, niż sobie wyobrażałam. To pozwoliło mi uświadomić sobie dwie rzeczy: że w moim mniemaniu Afrykańczycy są niskiego wzrostu i nawet ci, którzy przelecą pół świata i wylądują w samym środku Ameryki, prawdopodobnie będą wykazywać oznaki choroby czy niedożywienia. Drugą moją myślą – lub trzecią, w zależności od tego, jak kto policzy – było to, że „jest całkiem przystojny”. Wypowiedziałam te słowa na głos, żeby sprawdzić, na ile były szczere. Poczułam, jak pod ich ciężarem mój środkowozachodni światek lekko zadrżał.

*

Znaliśmy się od niespełna godziny, kiedy Isaak oznajmił, że nie przeszkadza mu moja skłonność do podnoszenia głosu. Do tego czasu zdążyłam już przeprosić go za to, że tak późno zjawiłam się na lotnisku i że nie przygotowałam tabliczki z nazwiskiem na powitanie. Później, w samochodzie, przeprosiłam za to, że za szybko prowadzę, i w końcu, kiedy dojeżdżaliśmy do miasteczka, przeprosiłam za swój donośny głos.

– Pewnie za głośno mówię. Przepraszam – powiedziałam.

Przysięgałam sobie wiele razy w ciągu ostatnich dziesięciu lat, że nigdy więcej nie będę za to przepraszać. Częstotliwość, z jaką łamałam tę obietnicę, w żadnej mierze nie łagodziła rozczarowania, jakie zaraz potem niezmiennie mnie ogarniało.

– Nie musisz za nic przepraszać – powiedział Isaak. – Mów tak głośno, jak ci się podoba. Łatwiej cię zrozumieć.

Gdybym go uściskała lub chociaż podziękowała za próbę obrócenia mojej wypowiedzi w żart, zapewne oboje poczulibyśmy się niezręcznie, chciałam jednak dać mu jakoś do zrozumienia, że zazwyczaj tak łatwo się nie wzruszam, że jestem wesoła i skora do śmiechu. Starałam się więc barwnie i interesująco opisać mu miasteczko, do którego dojeżdżaliśmy.

– Nazywa się Laurel. Wymawia się tak jak nazwę rośliny.

Podejrzewałam jednak, że co do wymowy mogłam się nieco mylić, więc szybko wskazałam ogromną cegielnię, która górowała nad okolicą; jedynie silos zbożowy mógł się z nią równać.

– Kiedyś mieściła się tam fabryka bomb – wyjaś­niłam.

Chodziły słuchy, że w cegielni ma powstać największe w kraju kryte centrum handlowe. Nie miałam pewności, czy Isaak wie, co to jest centrum handlowe, więc pominęłam tę informację.

Mijaliśmy stacje benzynowe i przydrożne restauracje stojące obok siebie wzdłuż drogi w skupiskach co kilkaset metrów; przestrzeń między nimi jeszcze nie została zabudowana. Zastanawiałam się, co mogłoby zaciekawić Isaaka. Wskazałam ręką kolejny ciąg hipermarketów, obok którego przejeżdżaliśmy, i powiedziałam:

– Piętnaście lat temu stała tam ferma świń.

Przestraszyłam się, że nie wie, co to jest ferma świń, albo że pomyśli, że się przechwalam, lub co gorsza, skarżę na stan hodowli tuczników w miasteczku komuś, kto dopiero co przybył z kraju, w którym może wcale nie ma ferm hodowlanych albo świń. Korciło mnie, żeby go przeprosić, ale w samą porę ugryzłam się w język. Kiedy wjechaliśmy na główną ulicę, niegdyś tętniącą życiem, staroświecką i na swój sposób uroczą, zapytałam, czy chciałby jeszcze coś zobaczyć w naszym miasteczku, zanim zawiozę go do nowego mieszkania.

– To miło, że zapytałaś – odparł. – Chciałbym zobaczyć waszą uczelnię, jeśli to nie sprawi ci kłopotu.

Spojrzałam na jego dłonie. Trzymał je na udach, plecy miał wyprostowane jak uczeń, który chce pokazać, że zachowuje się wzorowo. Pomyślałam: „Teraz wiem, co to znaczy zesztywnieć ze strachu”.

Obeszliśmy szybko południową część kampusu. Nasz uniwersytet nie był ani największą, ani najbardziej renomowaną uczelnią w stanie, ale podejrzewałam, że był najładniejszy. Isaaka, jak wszystkich zresztą, z miejsca urzekły rosnące tam drzewa – stuletnie dęby; zwłaszcza w sierpniu wydawały się bardziej nieodzowne dla istnienia uniwersytetu niż budynki, które się na niego składały. Za każdym razem, kiedy odwiedzałam swoją starą uczelnię, ogarniała mnie melancholia. Zaproponowałam Isaakowi, że pokażę mu bibliotekę.

– Świetny pomysł – podchwycił.

Staliśmy w czytelni – ogromnym, okazałym pomieszczeniu, które, jak określił to na wykładzie jeden z profesorów, unaoczniało zderzenie środkowozachodniego i klasycznego zmysłu estetycznego – kiedy stwierdziłam, że dla dobra samego Isaaka czas położyć kres jego oficjalnej grzeczności. Od dobrych kilku minut wpatrywał się w milczeniu w regały zastawione książkami oprawionymi w skórę, w kolumny z marmuru i podłogę wyłożoną grubą zieloną wykładziną, której nie powstydziłby się salon w niejednym mieszkaniu w miasteczku. Spojrzał pod nogi, nim wszedł na wykładzinę, i dałabym głowę, że się zastanawiał, czy powinien zdjąć buty. Patrzył na regały z nabożnym podziwem, kiedy krzyknęłam: „No i co?! Jak ci się podoba Ameryka?!”, wprawdzie nie na całe gardło, lecz z pewnością niewiele ciszej.

Do rozpoczęcia nowego semestru pozostały jeszcze dwa tygodnie i czytelnia świeciła pustkami. Garstka zebranych na sali osób odwróciła się w naszą stronę i popatrzyła wymownie. Widziałam, że siedząca w głębi bibliotekarka powoli wstaje i zmierza w moim kierunku. Tymczasem Isaak odwrócił się i bez słowa wyszedł z czytelni. Zaczęłam układać w myśli kolejne przeprosiny – pod adresem Isaaka, bibliotekarki i Davida, gdyby mój podopieczny się ulotnił. Odczekałam jeszcze minutę i ruszyłam za nim, gdy bibliotekarka już do mnie dochodziła: gdybym od razu wybiegła za Isaakiem, w naszym prowincjonalnym miasteczku zostałoby to w tamtych czasach źle odebrane.

Isaak nie odszedł daleko. Stał kilka kroków od wejścia, na schodach. Ręce włożył do kieszeni i wyglądał tak, jakbym przyłapała go podczas leniwej popołudniowej przechadzki po kampusie.

– Przepraszam, że tak nagle wyszedłem – powiedział. – Nie dosłyszałem, co do mnie wołałaś. Następnym razem, proszę, postaraj się mówić głośniej.

Znów miałam ochotę go uściskać. Przez jego słowa przebijał naturalny, niewymuszony wdzięk, i coś więcej – serdeczność. Nikt inny nie mówił do mnie takimi długimi, wyszukanymi zdaniami. Kiedy otrzymałam jego akta, przestrzegano mnie, żebym nie czuła się urażona, gdyby niewiele się odzywał, ponieważ prawdopodobnie słabo zna angielski. Lecz po naszym pierwszym wspólnie spędzonym popołudniu miałam wrażenie, że rozmawiałam z postacią z dziewiętnastowiecznej angielskiej powieści.

Następnego dnia w biurze David zapytał mnie o Isaaka. Powiedziałam, że jest miły, ma ładny uśmiech i interesującą twarz. Wszystko to było prawdą, lecz nie w pełni oddawało to, co naprawdę chciałam wyrazić. David słuchał jednym uchem, jak opisuję Isaaka. Kiedy skończyłam, zapytał:

– I co jeszcze zauważyłaś poza tym, co widać na pierwszy rzut oka?

– Dziwnie mówi – stwierdziłam.

– Jak to dziwnie?

– Staroświecko.

– To coś nowego. Może to wina jego angielszczyzny?

– Nie – odparłam. – Po angielsku mówi świetnie. Takim językiem rozmawiają bohaterowie w powieściach Dickensa. Przynajmniej tak to dla mnie brzmi.

– Nigdy nie czytałem Dickensa – oświadczył David.

Ja również nie czytałam Dickensa, lecz było już za późno, żeby się przyznać, że lubiłam jego nazwiskiem określać wszystko, co kojarzyło mi się z dziewiętnastowieczną Anglią. W ten sposób przylgnął do Isaaka przydomek „Dickens”. Posługiwaliśmy się nim z upodobaniem, David i ja. Kiedy wybierałam się z Isaakiem na zakupy, bo trzeba było umeblować mu mieszkanie, mówiłam Davidowi: „Jadę zobaczyć się z moim starym kumplem Dickensem”. Na zebraniach David pytał, jak Dickens radzi sobie w naszym uroczym miasteczku, które zaledwie dziesięć lat wcześniej zniosło segregację w toaletach publicznych, autobusach, szkołach i restauracjach i wciąż niezbyt życzliwie odnosiło się do kwestii przestawania ze sobą przedstawicieli obu ras.

– Radzi sobie naprawdę znakomicie – odparłam, siląc się na brytyjski akcent.

*

Miesiąc później, kiedy mieliśmy już za sobą kilka nocy spędzonych w czułym uścisku w jego łóżku, przynios­łam Isaakowi egzemplarz Opowieści o dwóch miastach. Widziałam w jego sypialni rosnące sterty książek, używanych i wypożyczonych, lecz nie zauważyłam wśród nich żadnej powieści Dickensa.

– Upominek – powiedziałam, wręczając mu niezapakowaną książkę. Uśmiechnął się i podziękował, nie patrząc na okładkę.

– Czytałeś? – spytałam.

– Nie – odparł. – Ale zaraz zamierzam się do tego zabrać.

Roześmiałam się. Nie mogłam się powstrzymać. Tak łatwo było zrobić mu przyjemność.

– W biurze nadaliśmy ci przydomek – wyznałam. – Mówimy o tobie Dickens.

Dopiero wtedy spojrzał na okładkę.

– Dickens – powtórzył.

Po raz kolejny się przestraszyłam, że postawiłam go w niezręcznej sytuacji. Obrócił książkę i zaczął czytać notę z tyłu na okładce. Kiedy skończył, uśmiechnął się. Jego twarz przybrała taki sam wyraz, jak wtedy, kiedy odnalazłam go na schodach przed biblioteką.

– Mogło mi się trafić coś znacznie gorszego – stwierdził.

*

Naszemu związkowi brakowało właściwego początku. Isaak i ja pominęliśmy tradycyjny ceremoniał zalotów i niezręcznych kolacji, którymi większość par odmierza odległość dzielącą je od sypialni. Nikt nie przyglądał się naszej rosnącej zażyłości, nie było nikogo, kto zawyrokowałby, czy będzie z nas dobrana para, czy nie. Do pierwszego pocałunku doszło w mieszkaniu Isaaka, kiedy przyjechałam bez zapowiedzi, żeby sprawdzić, jak sobie radzi. Od jego przyjazdu minęły dwa tygodnie i zdążyliśmy już wypracować pewien porządek zajęć. Co drugi dzień, o czwartej po południu, zabierałam Isaaka na miasto. Na początku zajmowaliśmy się głównie załatwianiem bieżących spraw. Woziłam go do sklepu, do banku, na pocztę.

Dotrzymywałam mu towarzystwa, kiedy czekał na fachowców z firmy telekomunikacyjnej. Wybrałam mu sofę, ławę i komodę w hipermarkecie sieci Goodwill; wiązała się z tym wyprawa do innego miasta.

*

Isaak oświadczył, że umie gotować, ale nie w tym kraju.

– Tutaj nawet jajka są inne – powiedział. – Białe i jakieś podejrzanie duże. I nie znam się na mięsie.

Przekazałam mu więc tych kilka sztuczek kulinarnych, które wpoiła mi matka. Nauczyłam go wybierać w sklepie najlepsze steki tak, żeby nie przepłacać. Dla podkreślenia różnicy podniosłam opakowanie przecenionej wołowiny i powiedziałam:

– Jest poprzerastana tłuszczem. Widzisz? Dzięki temu szybko nie wysycha.

Dodałam, że na wszelki wypadek powinien ją nasmarować masłem. Natomiast jajka to zupełnie inna historia, tłumaczyłam.

– Nie cierpię jajek. Będziesz musiał sobie do nich poszukać innej kobiety.

Wiedziałam, że David przydzielił mi Isaaka, zakładając między innymi, że to zadanie obudzi mój instynkt macierzyński, poza tym jako jedyna w biurze pracownica bez rodziny będę swobodnie dysponowała czasem. Przede wszystkim nigdy nie miałam instynktu macierzyńskiego. Patrzyłam, jak koledzy i koleżanki z liceum i ze studiów wkraczają w dorosłość, pobierają się, płodzą dzieci, a ja najwyżej stwierdzałam: „Miło byłoby mieć rodzinę”. Za to moja matka była zupełnie inna i gdyby Isaak pochodził z Wyoming, mogłabym jej go podrzucić od razu pierwszego dnia i nie przejmować się jego losem aż do wyjazdu.

– Utuczyłbyś się przy niej – powiedziałam. – A wasze rozmowy ograniczałyby się pewnie tylko do tego, co jest w lodówce i o jakiej porze są posiłki.

*

Pocałunek ten przytrafił się nam 3 września, w przejściu między salonem a sypialnią, kiedy wróciliśmy do jego mieszkania ze świeżo zakupionymi sztućcami i talerzami. On szedł do sypialni, a ja wychodziłam z łazienki i wpadliśmy na siebie w korytarzu tak wąskim, że mogła przecisnąć się nim tylko jedna osoba. Przynajmniej wybawiło nas to z zakłopotania. Postawieni siłą rzeczy twarzą w twarz, cóż mogliśmy zrobić innego niż się uśmiechnąć?

– To ty też tu mieszkasz? – zapytał Isaak.

– Zadomowiłam się, jak widać – odpowiedziałam.

Pod wpływem impulsu pochyliliśmy się ku sobie, ja uniosłam się na palcach, a Isaak zniżył głowę. Całowaliśmy się dłuższą chwilę, żeby się upewnić, że nie doszło do tego przypadkiem. Kiedy otworzyliśmy oczy i odsunęliśmy się od siebie, na twarzach malowało się nie tyle zaskoczenie, ile ulga, że ta pierwsza chwila bliskości fizycznej okazała się tak zwyczajna, niemal powszednia, jakbyśmy od lat mieli w zwyczaju się całować, mijając w korytarzu.

Spieszyłam się do biura, ale nawet gdyby nie było już późno i tak zdobyłabym się na dramatyczny gest na pożegnanie. Wzięłam żakiet i pomyślałam, że energicznie ruszę do wyjścia, zatrzymując się na jeden krótki pocałunek, lecz kiedy przechodziłam obok, zapragnęłam wtulić twarz w szyję Isaaka, żeby poczuć jego zapach, a on mi na to pozwolił.

– Jesteś jak kot – stwierdził.

– A ty pachniesz cebulą – odparłam.

Przycisnął szyję do mojego karku. Staliśmy w takiej pozycji dobrą minutę, po czym się uwolniłam w obawie, że on zrobi to pierwszy. Kiedy po dwóch dniach znów się u niego zjawiłam, zaraz po wejściu zaczęłam chodzić z pokoju do pokoju. Isaak zapytał, co wyprawiam. Wzięłam jego rękę i uszczypnęłam fałdę między kciukiem a palcem wskazującym, a potem go objęłam.

– Upewniam się, że naprawdę istniejesz – wyjaś­niłam.

Uniósł mój podbródek i pocałował mnie szybko.

– Czy to jakoś pomaga? – zapytał.

Pomagało, ale trzeba było czegoś więcej. W porównaniu z innymi Isaak wydawał się jakby utkany z nicości; nie tyle duch, ile zarys postaci, który starałam się wypełnić treścią.

Napierając, przewróciłam go na łóżko. Czułam, że drżą mu nogi; pocieszyło mnie odkrycie, że się denerwuje.

– Nadal nie jestem przekonana – powiedziałam.

Moje wątpliwości posłużyły za przykrywkę potrzebną nam obojgu, żeby się przełamać. Isaak całował mnie po szyi, a ja ściągnęłam mu koszulę i przyciąg­nęłam jego ręce do bluzki na znak, żeby poszedł za moim przykładem. Pocałowałam go w pierś, on odwzajemnił się tym samym. Kiedy już się rozebraliśmy, zapytał:

– A teraz?

Uniosłam biodra i naprowadziłam go do środka.

– Już prawie, prawie jestem przekonana.

Prawa noga wciąż mu drżała. Wiedząc, że się boi, jeszcze mocniej pragnęłam się go trzymać i pomyślałam, że z czasem może uda mi się wypełnić w nim te puste miejsca.

Z braku oparcia, jakie daje świat zewnętrzny, nasza zażyłość należała do odrębnej rzeczywistości, która zaczynała się i kończyła po drugiej stronie drzwi jego mieszkania. Nigdy podobny związek nie łączył mnie z żadnym mężczyzną, lecz wiedziałam, jak łatwo ten maleńki świat, który powoli budowaliśmy Isaak i ja, może ulec zniszczeniu.

– Na każdym kroku jestem od ciebie zależny – mawiał często w pierwszych naszych wspólnych miesiącach. Czasami brzmiało to jak żart, czasami – jak wyrzut. Kwitował w ten sposób moją odpowiedź na pytanie, gdzie leżą jego okulary, mówił tak też, gdy wyjmowałam z pralki jego pranie i wkładałam do suszarki, bo wiedziałam, że ma zwyczaj zostawiać w pralce na noc wilgotne rzeczy. Brzmiało uroczo i czule; myślałam wtedy, że nie byłoby źle zakochać się w mężczyźnie, który docenia te wszystkie drobiazgi, jakie dla niego robisz, i umie wyrazić wdzięczność, nie sprawiając, że czujesz się jak jego matka. Innym razem z kolei, kiedy wypowiadał te słowa, uświadamiałam sobie, jak bardzo nienawidzi sytuacji, która zmusza go do ich wypowiedzenia, i jak bardzo, przynajmniej w takich chwilach, być może nienawidzi też mnie.

Lista sytuacji, w których był ode mnie zależny, wydłużała się w miarę jego pobytu w naszym miasteczku. Na początku sprawy, w których nie mógł się beze mnie obejść, ograniczały się do moich obowiązków: przewiezienia go z jednego miejsca w drugie, ponieważ nie miał samochodu ani prawa jazdy, objaśnienia podstawowych zasad postępowania, na przykład: w jakich przypadkach dzwonić pod numer 911. Później potrzebował, żebym siedziała z nim po ciemku i trzymała go za rękę, kiedy opłakiwał drogą osobę. Raz nawet zadzwonił do biura i poprosił, żebym nie odkładała słuchawki, bo chciał po prostu posłuchać, jak inni rozmawiają. Nie umiał wykorzystać wolnego czasu. Gromadził książki – poważne rozprawy historyczne i biografie, a do tego niewielki zbiór romansów, które ukrywał pod łóżkiem. Czytał zachłannie. Kiedy spytałam dlaczego, odpowiedział, że stara się nadrobić stracony czas, bo do tej pory nie miał dostępu do tak dobrze zaopatrzonych bibliotek, ale podejrzewam, że w ten sposób wypełniał sobie długie, puste godziny. Był odcięty od korzyści, ale też strat, związanych z życiem w bliskim, nieprzerwanym kontakcie z włas­ną przeszłością. Jeśli w ogóle zasługiwał na litość, to z powodu tego szczególnego osamotnienia, jakie wynika z braku czegokolwiek, co można by uznać za swoje. Wyzwiska, jakimi niekiedy go tu obrzucano, „czarnuch” czy „chłoptaś”, były niczym w porównaniu z tym, że nie miał u boku nikogo, kto znałby go jeszcze z czasów poprzedzających przyjazd tutaj, kto przypominałby samą swoją obecnością, że on jest kimś zupełnie innym.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

HELEN

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

ISAAK

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Podziękowania

Mam ogromny dług wdzięczności wobec moich rodziców, Hiruta i Tesfaye Mengestu; siostry, Bezawit; oraz rodziny w Etiopii, Ameryce i Francji. Moim drogim przyjaciołom kolegom i redaktorom: Markowi Binellemu, Jonathanowi Fungenowi, Jonathanowi Hickmanowi, Steve’owi Toltzowi, Julien Chatelin, Pierre’owi Scipionowi, Manuelowi Gonzalesowi, Stanislasowi Wang­-Ghen, Johnowi Freemanowi, Elia­howi Affreyowi, Francisowi Geffardowi, Pervaiz Shallwani, Aamer Madhani, Julii Holmes (zdobywczyni Kanału Eriel), Jessice Lamb-Shapiro, Marceli Valdes, Shawnowi McGibboneyowi, Nam Le, Christianowi Lorentzenowi, Megan Lynch, Mih-ho Cha, Michaelowi Bronnerowi, Bhakti Shringapure i Brianowi Plazasowi – skła­dam serdeczne podziękowanie za wsparcie, jakiego udzielali mi przez tyle lat. Pragnę podkreślić, że wiele zawdzięczam wspaniałej książce Andrew Fuce’a The teeth may smile but the heart does not forget, a także błyskotliwemu esejowi Marka Cevissera Edenvale, oraz kolegom i koleżankom z Georgetown University, zwłaszcza Carolyn Forche, Davidowi Cewanterowi, Henry’emu Schwarzowi, Normie Tilden, Markowi McMorrisowi, Penn Szittya i Jessice Williams. Jestem również zobowiązany Patrickowi Lannanowi, Jo Chapman i całej Fundacji Lannana, jak też Janowi Vilcekowi, Maricy Vilcek i Fundacji Vilceków; Fundacji Baton Rouge Area oraz Fundacji MacArthura za pomoc okazaną w ostatnim okresie. Pracowni­kom Wydaw­nictwa Knopf, a szczególnie Caroline Bleeke i Gabrielle Brooks – dziękuję wam za wkład, jaki wnieśli­ście w przy­gotowanie tej książki. Mojemu agentowi P.J. Markowi oraz mojej redaktorce Jordan Pavlin – wasza cierpliwość, mądrość i wsparcie były nieoce­nione. I oczywiście, przede wszystkim, Gabrie­lowi, Louisowi-Selassie i Anne-Emmanuelle.