Wydawca: Armoryka Kategoria: Humanistyka Język: polski Rok wydania: 2013

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Święty Emeryk - Łukasz Nowacki

Święty Emeryk – syn węgierskiego króla Stefan Wielkiego – jest niewątpliwie postacią historyczną. Jego działalność zamyka się w krótkim okresie dwóch lub trzech dekad pierwszej połowy XI wieku. Podobnie jednak jak wielu innych władców wczesnego średniowiecza stał się on bohaterem funkcjonującym w sferze „baśniowych” opowieści, przez pryzmat których wielcy i maluczcy ówczesnego świata postrzegali przeszłość oraz teraźniejszość. W konsekwencji „mityczny heros” zastąpił – przynajmniej w pewnym stopniu – człowieka z krwi i kości.
Na kartach prezentowanej biografii autor zamierza przybliżyć oba oblicza świętego Emeryka. Ukazano w niej dzieciństwo oraz młodość księcia, a także okoliczności jego niespodziewanej śmierci. Z perspektywy polskiego czytelnika największe zainteresowanie może wzbudzić rozdział poświęcony świętokrzyskiej legendzie, która opowiada o pobycie węgierskiego królewicza w Polsce. Wiele uwagi autor poświęcił również zagadnieniu jego tytulatury – dux Ruizorum et Sclavoniae. W książce przedstawiono ponadto problematykę kultu świętego Emeryka – uchodzi on między innymi za patrona dziewictwa – w średniowiecznej Europie (w tym na terenie naszego kraju).

Opinie o ebooku Święty Emeryk - Łukasz Nowacki

Fragment ebooka Święty Emeryk - Łukasz Nowacki

ŁUKASZ NOWACKI

ŚWIĘTY

EMERYK

Armoryka

Sandomierz

Seria: BIBLIOTEKA TRADYCJI EUROPEJSKIEJ, Nr 44

Redaktor serii: Andrzej Sarwa

Redaktor tomu: Elżbieta Sarwa

Projekt okładki: Juliusz Susak

Ilustracja na okładce: Karoly Jakobey (1825-1891), fragment obrazu Saint Emeric in Pannonhalma (1875).  

Székesfehérvári Egyházmegyei Múzeum, źródło: http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jakobey_Saint_Emeric_in_Pannonhalma_c._1875.jpg

Copyright © 2013 by Łukasz Nowacki 

PAPIEROWĄ WERSJĘ KSIĄŻKI MOŻNA KUPIĆ TU:

Wydawnictwo ARMORYKA

ul. Krucza 16

27–600 Sandomierz

tel +48 15 833 21 41

e–mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl

Wstęp

Bohaterem prezentowanej biografii jest święty Emeryk, patron dziewictwa, władca nieznanego ludu Ruizorum oraz następca węgierskiego króla Stefana. Przedstawiono w niej większość istotnych wątków z jego krótkiego żywota. Wiele uwagi poświęcono edukacji i małżeństwu księcia, niewiarygodnej relacji o jego pobycie w Polsce, tajemnicy księstwa, nad którym dane mu było panować i okolicznościom śmierci. Ważne miejsce zajął również rozdział omawiający zagadnienie jego kultu w średniowiecznej Europie.

W niniejszej książce czytelnik nie znajdzie wielu stanowczych konkluzji. Nie będzie ona biografią bogatą w suche, niewymagające dodatkowego komentarza dane. Niemniej ze względu na rolę polsko-węgierskich kontaktów w dziejach naszego państwa i narodu, praca pozwalająca – nawet w ograniczonym stopniu – przybliżyć postać świętego Arpadowicza, posiada niewątpliwie pewną wartość.

Opublikowana w 1930 r. książeczka Adorjána Divéky1 nie spełnia już takiej roli. Napisana barwnym językiem, bogata w liczne cytaty źródłowe przełożone na język polski stanowi przyjemną i ciekawą lekturę, temat traktuje jednak wybiórczo, zawiera też przestarzałe poglądy. 

I. Dzieciństwo i młodość

Hagiograf królewicza już na wstępie zaznaczył, iż: „Szlachetny książę Emeryk pochodził ze znakomitego rodu, jak cedr z Libanu, z rodu Świętego Stefana, pierwszego króla Węgier…”2 . Z grona przodków Arpadowicza – oprócz wymienionego powyżej ojca – wypada wyliczyć na samym początku matkę – błogosławioną Gizelę (poślubioną Stefanowi około 996 r.), córkę księcia Bawarii Henryka Kłótnika i królewny Gizeli Burgundzkiej, a także siostrę świętego cesarza Henryka II. Jego dziadkiem od strony ojca był wielki książę węgierski Gejza, a babką Sarolta, o której niezwykłym usposobieniu wspominał Thietmar: „(…) żona [Gejzy], Biała Knegini, to znaczy w słowiańskim języku: piękna pani, używała trunków ponad miarę i ujeżdżała konno, jak rycerz. Raz nawet zabiła w przystępie gwałtownego gniewu jednego mężczyznę. Jej ręka, krwią skalana, lepiej by się jęła wrzeciona, a jej myśl szalona w cierpliwości winna by znaleźć ukojenie”3 . Warto również dodać, że pradziad księcia ze strony matki, Henryk I, był bratem cesarza Ottona I i synem króla Niemiec Henryka Ptasznika.  

W oparciu o nieliczne wzmianki źródłowe przypuszcza się, iż królewicz posiadał rodzeństwo. Jego starszy – znany z imienia – brat Otto miał umrzeć za młodu. Imiona braci: Otton i Henryk (łaciński Emericus i węgierski Imre są jedynie zmodyfikowaną wersją tego imienia), byłyby wyrazem sojuszu niemiecko-węgierskiego. Stefan i Gizela nadali je swoim synom – jak można sądzić – przede wszystkim w celu uczczenia dwóch władców: Ottona III i Henryka II. 

Na podstawie średniowiecznych przekazów należy wywnioskować, iż święty Emeryk odszedł z tego świata będąc młodzieńcem, jednakże dopiero w żywocie królewicza, który znamy z ukończonego w 1527 r. Kodeksu Érdy, podano datę jego narodzin: 1000 r. W XVIII w. György Pray i István Katona, opierając się na zaginionych obecnie brewiarzach, wyznaczyli ją na 1007 r. (książę zginął w 1031 r.; według źródeł, z których korzystali wymienieni historycy, był wówczas 24-latkiem). Trudno w takiej sytuacji rozstrzygnąć, która z propozycji – jeśli w ogóle którakolwiek z nich – jest właściwa.

Z podania przedstawionego w De bello Pannonico wynika, że książę narodził się w Białogrodzie w budynku zadedykowanej mu po kanonizacji świątyni. Do relacji tej wypada odnieść się w podobny sposób jak do zaprezentowanych powyżej tradycji, gdyż zarejestrowano ją dopiero na początku XVI w. i raczej powinno się ją uznać za patronimiczną legendę. Co ciekawe, zaśnięcie elekta w miejscu narodzin świętego Emeryka było jednym z ważnych składników rytu koronacyjnego, który obowiązywał podczas wyniesienia Ferdynanda Habsburga na króla Węgier w 1527 r.

Na marginesie jednej z kopii Kroniki Ottona z Fryzyngi zapisano z kolei: „O świętym Albercie, który ochrzcił świętego Emeryka i został uwieńczony męczeństwem”4 . Wspomnianego Alberta należy – na co wskazuje kontekst – utożsamić ze świętym Wojciechem. Jeden z patronów Polski, który zginął w 997 r. podczas swojej misji na ziemiach pruskich, nie mógł – co oczywiste – ochrzcić księcia urodzonego z pewnością nieco później. W średniowieczu funkcjonowała jednak legenda, zgodnie z którą Sławnikowic ochrzcił na Węgrzech wielu ludzi, w tym ojca świętego Emeryka, króla Stefana. Tradycja ta najprawdopodobniej zainspirowała twórcę omawianej noty. 

Najbardziej szczegółowej relacji ukazującej wybrane wątki z dzieciństwa królewicza dostarcza jego hagiograficzny Żywot (łac. Legenda sancti Emerici ducis). Utwór ten przetrwał w kilkunastu różniących się między sobą wersjach. Jedną z nich uzupełniono Złotą legendę Jakuba de Voragine (dzieło to wielokrotnie wzbogacano żywotami świętych, których początkowo pominięto w zbiorze).

Nie posiadamy wskazówek, które pozwoliłyby na pewną identyfikację autora Żywotu, choć wysuwano mniej lub bardziej prawdopodobne hipotezy na ten temat. Wśród historyków występuje również rozłam w kwestii jego datowania. W literaturze dominują dwa stanowiska dotyczące ostatniego z wymienionych problemów. Hipoteza znana ze starszych publikacji, aczkolwiek pojawiająca się także w nowszych pracach, zakłada, iż pochodzi on z przełomu pierwszej i drugiej dekady XII w. Wedle innej opinii Legenda jest utworem nieco młodszym. Główną podstawę dla powyższych sądów stanowi passus, w którym hagiograf informuje o podróży królewicza Almosa do Carogrodu. Wiadomo, że brat Kolomana Uczonego dwukrotnie podróżował do bizantyjskiej stolicy: po raz pierwszy w 1108 r. i po raz drugi w okresie pomiędzy 1125-1127 r. Żywot musiał więc powstać na pewno po 1108, a może nawet po 1125-1127 r. Należy jednak zaznaczyć, że zdaniem niektórych historyków nie jest on utworem oryginalnym, lecz raczej reinterpretacją spisanego dużo wcześniej pierwowzoru.

Wartość Legendy – jako wiarygodnego przekazu – przez współczesnych badaczy oceniana jest nisko. Uważa się ją bowiem za dzieło, które powstało po to, aby promować królewską dynastię Arpadów, a przede wszystkim określone wzorce (głównie celibat).

Bogobojność i predestynację do świętości, które sięgały czasów dzieciństwa księcia, dobitnie ukazują dwa fragmenty Żywotu. W pierwszym czytamy, iż: „(…) Święty Emeryk