Wydawca ebooka: WAB Wydawca audiobooka: Biblioteka Akustyczna Kategoria: Kryminał Język: polski Rok wydania: 2012

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

e-czytniku kup za 1 zł
tablecie  
smartfonie  
komputerze  
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Liczba stron: 345 Przeczytaj fragment ebooka

Audiobooka posłuchasz w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacji Legimi na:

Androida
iOS
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?

Odtwórz fragment audiobooka:

Posłuchaj fragmentu audiobooka Czas: 8 godz. 55 min Lektor: Tomasz Sobczak

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB kup za 1 zł
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Audiobooka posłuchasz na:

tablecie MP3
smartfonie MP3
komputerze MP3
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?

Pobierz fragment dostosowany na:

Posłuchaj fragmentu audiobooka Czas: 8 godz. 55 min Lektor: Tomasz Sobczak

Opis ebooka Skrzydlata trumna - Marcin Wroński

W najnowszej powieści Marcin Wroński raz jeszcze zabiera nas do Lublina. Przedwojennego i powojennego. Rok 1945. Oskarżony o współpracę z hitlerowcami komisarz Maciejewski trafił do lubelskiego Zamku, w którym od kilku miesięcy jest rozpracowywany i przesłuchiwany przez okrutnego majora Grabarza. Towarzyszem Zygi w celi jest Adam Duski, który przed laty był świadkiem w sprawie samobójstwa w Lubelskiej Wytwórni Samolotów. Ponura atmosfera więziennych murów wywołuje falę wspomnień i skłania do rozmów. Maciejewski znajduje się w ciężkim położeniu, jego życie wisi na włosku. W marcu 1936 roku Zyga Maciejewski otrzymał wezwanie do fabryki samolotów, w której znaleziono ciało martwego strażnika. Z zeznań świadków wynikało, że przyczyną samobójstwa była nieodwzajemniona miłość do pewnej kobiety. Z pozoru wszystko wydawało się jasne, jednak gorączkowe starania wywiadu wojskowego, zmierzające do jak najszybszego zakończenia śledztwa, dają komisarzowi do myślenia. Drobiazgowe dochodzenie odsłania mroczną tajemnicę...


Z recenzji „A na imię jej będzie Aniela”:

Trzeci tom przygód komisarza Maciejewskiego pt. „A na imię jej będzie Aniela” pokazuje mało znany Lublin z czasów okupacji. Sensacyjna fabuła kryminału pełni rolę szkła powiększającego, w którym możemy zobaczyć miasto i Polskę w najmroczniejszym okresie. Autor przedstawia ją z całym dobrodziejstwem inwentarza. Poznamy szlachetnych idealistów i najgorsze kanalie.
Rafał Gdak, wiadomosci24.pl

Wroński pisze smacznie i gęsto. Portretuje postaci bez freudowskiej głębi, za to barwnie. No i ten przedwojenno-okupacyjny Lublin, z niemieckimi patrolami na ulicach, biedą, bimbrem i szmuglem.
Paweł Smoleński, wyborcza.pl

Powieść „A na imię jej będzie Aniela” jest powieścią historyczną. Uzupełnijmy - znakomitą epicką powieścią historyczną, skonstruowaną z zegarmistrzowską precyzją.
Marek Krajewski, marek-krajewski.pl

Opinie o ebooku Skrzydlata trumna - Marcin Wroński

Fragment ebooka Skrzydlata trumna - Marcin Wroński

Redaktor serii: Filip Modrzejewski

Redakcja: Katarzyna Arbaczewska-Matys

Korekta: Małgorzata Kuśnierz, Ewa Baranowska

Redakcja techniczna: Izabela Gołaszewska

Projekt okładki i stron tytułowych: Piotr Grabowski

Logo cyklu: aorta.com.pl

Projekt typograficzny: Robert Oleś / d2d.pl

Logo serii: Marek Goebel

Ilustracja na I stronie okładki: © Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zdjęcie autora na skrzydełku i IV stronie okładki: © Filip Modrzejewski

Skład i łamanie: d2d.pl s.c., Kraków

WydawnictwoW.A.B.

02-386 Warszawa, ul. Usypiskowa 5

tel./fax (22) 646 01 74, 646 01 75, 646 05 10, 646 05 11

wab@wab.com.pl

wab.com.pl

ISBN978-83-7747-350-4

Copyright © by Wydawnictwo W.A.B., 2012

Wydanie I

Warszawa 2012

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.virtualo.eu

Desperat

Lublin, lato 1936 roku

Bajgle, bajgele, dwa za piątkę, cztery za dziesiątkę, bajgle, bajgle, bajgele…

Ubrany tylko w podkoszulek i podwinięte do kolan spodnie, podkomisarz Zygmunt Maciejewski tego dnia jeszcze mniej niż zwykle przypominał kierownika Wydziału Śledczego lubelskiej policji. Odwrócił się od pokrzykujących Żydówek i spojrzał nieufnie na wąskie kajaki ułożone rzędem obok mostu przy stacji pomp. Zygę tym bardziej trafiał szlag, że w zakolach spokojnie meandrującej rzeki pewnie spały leszcze, a toń aż prosiła, by przyjść tu z wędką i piwem. A już na widok roześmianych gąb trzydziestu paru facetów, gotowych uczcić na Bystrzycy zaślubiny Polski z morzem, skręcało go gorzej, niż gdyby rano omyłkowo łyknął wody kolońskiej.

Durny zakład! Lecz słowo się rzekło…

Popatrzył ponurym wzrokiem na przodownika służby śledczej Witolda Fałniewicza, który wyróżniał się wśród kajakarzy wzrostem i koszulką jeszcze gorzej ukrywającą tuszę niż trykot Maciejewskiego.

No po co mu było się upierać?! Ale czy wcześniej kiedykolwiek się pomylił? Kartotekę wydziału zawsze miał w głowie.

A mimo to przed tygodniem dał się zaskoczyć.

– Mówię panu kierownikowi, że Ala, nie Ola. Ala Mineciara – twierdził z przekonaniem wywiadowca Tadeusz Zielny. – W całym Lublinie nie ma żadnej dziwki Oli. No chyba że daje od niedawna i po cichu! Wszystkie Ole tak porządne, że nawet się nie zbliżam.

– Zielny, to ja kartoteki nie znam? – Maciejewski poklepał z męską czułością stary regał z licznymi szufladami. Mebel jęknął cicho, chociaż nie z rozkoszy. – A ty, Fałniewicz? Ola czy Ala?

– Mnie też się zdaje, że Ola. – Postawny tajniak otarł wielką chustką spocone czoło. – Ale gorąc!

– Gorąc, to głowy nie pracują – prychnął Zielny, poprawiając węzeł jaskrawego krawata. Mimo upału nie zdjął marynarki. – Fałniewicz, przecież byliśmy kiedyś u niej, i to służbowo. Sam ją spisywałeś.

– Mam zajrzeć w kwity? – Zyga wysunął jedną z szuflad.

– A niech pan kierownik zagląda! – Wyelegantowany wywiadowca wzruszył ramionami. – A co, jak mam rację?

– A to! – Maciejewski podsunął mu pod nos poranny „Express” otwarty na rubryce sportowej. Notkę o szykujących się regatach kajakowych zdobił rozmazany ślad spoconej dłoni. – Będziemy ci kibicować.

– To ja będę kibicował panu kierownikowi – uśmiechnął się cwaniacko Zielny. – Razem z Fałniewiczem stworzy pan regatową dwójkę wagi ciężkiej. Sportową dumę Policji Państwowej! No i co tam pan ma w kartotece?

No i miał Alicję Mikułę, lat dwadzieścia siedem, zamieszkałą Szambelańska 5…

Na sygnał startera najpierw ruszyli biegiem wzdłuż rzeki, która jak na złość robiła w tym miejscu malowniczy zakręt, dobrze widoczny z oficyn przy Dolnej Marii Panny. W oknie jednej z nich stał, paląc papierosa i popijając piwko, starszy przodownik Tadeusz Zielny.

– Gazu, Witek! – wydarł się do Fałniewicza.

Postawny tajniak przyspieszył, Zyga Maciejewski trzymał się krok za nim. Myślał wyłącznie o jednym: by nikt go nie rozpoznał.

W tym względzie miał powody do zadowolenia, zresztą sam by się nie rozpoznał, gdy po kilku próbach spuścili kajak na wodę i cholernie ubłoceni, jakoś się w nim umieścili. Komisarz siadł z tyłu, co z kolei okazało się wyborem fatalnym, bo Fałniewicz nie tylko zasłaniał Maciejewskiemu widok na rzekę, ale zalewał mu oczy, niezgrabnie machając wiosłem. Ich kajak, felerny chyba, kręcił się jak gówno w przerębli, podczas gdy pozostałe dwójki gładko płynęły w dół rzeki. Zanim dotarli do mostu na Piłsudskiego, na którym stało i pluło przez poręcz kilkunastu kochających sporty wodne uliczników, dwa razy omal nie zaryli w brzeg.

– Uważaj z tym wiosłem! – krzyknął komisarz, kiedy znów struga wody spłynęła mu po twarzy.

Fałniewicz chyba kiwnął głową, ale kolejny ruch ramion postawnego tajniaka przyniósł tylko taki skutek, że najpierw na Zygę spadło tyle wody, jakby ktoś chlusnął z wiadra, a zaraz potem dziób kajaka wbił się w nadbrzeżne chaszcze…

*

Lublin, styczeń 1945 roku

Nie było Bystrzycy, kajaków, lata ani Fałniewicza. W drzwiach stał dozorca więzienny z pustym kubłem i wyszczerzoną w uśmiechu chamską mordą. Odrutowana żarówka na suficie lodowatego karceru ledwie bździła.

– Wstawaj! Do wyjścia! – wrzasnął klawisz. Nie ruszył się jednak ani o krok. Nie chciał ubrudzić butów w sięgającej kostek brei na posadzce.

Zyga stanął w niej na drętwych nogach. Nie czuł już nawet smrodu gówna, grząskie zimno oblepiło mu bose stopy.

– Panie oddziałowy – zaczął, najwięcej wysiłku wkładając w to, by nie szczękać zębami. Nie dać gnidzie tej satysfakcji… – osadzony Maciejewski melduje celę…

Klawisz przerwał mu, waląc kubłem w ścianę. Zgrzyt metalu i nieprzyjemne dzwonienie wwiercały się w uszy.

– Do wyjścia, mówiłem! A ten mi będzie meldował, hitlersyn pierdolony! Raus! Sznel!

Pierwsze kroki w wąskim ciemnym korytarzu były męką, jakby zamiast nóg miał dwa zmartwiałe kikuty. Potem mięśnie przestały boleć, jednak sztywność pozostała i ciężko wspinając się po schodach, Zyga co chwila czuł na plecach uderzenia pękiem kluczy.

Zastanawiał się, co z Fałniewiczem… Byłego tajniaka, rannego podczas strzelaniny z bezpieczeństwem i milicją, wzięli w obroty już na dzień dobry, zupełnie jakby podniecała ich krew. Przez tydzień miał kulę w nodze, zanim przyszedł lekarz, bo było już całkiem źle. Tylko co rana się podgoiła, znowu ledwie żywy, majaczący Fałniewicz wracał do celi po kilkunastogodzinnych przesłuchaniach.

Czwarty miesiąc bez postawienia zarzutów. Chyba czwarty… Maciejewski nie był pewien, bo w karcerze nie ma dni ani nocy, nie ma czego liczyć. Zanim trafił na Zamek, zwiedził w Lublinie wszystkie miejsca godne wroga wyzwalanej Polski – poza sowieckim Smierszem, ulokowanym w dawnym gmachu gestapo i Kripo na Uniwersyteckiej, dobrze mu znanym, w końcu pracował tam za okupacji. Ale żadnych stójek, wieszania za kciuki, bicia po jądrach… Nic, tylko karcer. No, jeszcze dwa obluzowane zęby przy powitaniu na Krótkiej i ucho naderwane na Cichej.

Dozorca cisnął nim o ścianę.

– Ręce na głowę! – rozkazał.

Zazgrzytały klucze, powiało świeżym, mroźnym powietrzem. Zyga dopiero teraz poczuł smród fekaliów, potworny, jakby nie tylko oblepiały nogi i spodnie, ale ktoś napchał mu gówna do nosa.

Na progu oślepł. Słońce świeciło ze wszystkich stron, kłując w oczy.

– Dalej! – Kopniak klawisza pchnął go w śnieg. Dozorca walił kluczami raz z lewa, raz z prawa, jak przed wojną popędzał pewnie krowy.

Maciejewski zamrugał kilka razy. Ostre jak reflektor słońce odrobinę przybladło. Widział teraz z prawej strony okrągłą wieżę, a przed sobą budynek kuchni. Klawisz, przecinając na ukos pusty spacerniak, poganiał więźnia ku północnemu skrzydłu. Były komisarz dobrze je znał jeszcze sprzed wojny. Cele śledcze, przynajmniej wtedy.

Poślizgnął się i byłby upadł na lodzie zamaskowanym kilkoma centymetrami świeżego śniegu, ale usłużny kopniak pomógł mu odzyskać równowagę.

– Dalej! Kalekę będzie zgrywał! Chcesz okuleć? Jak ten drugi skurwysyn?

Szedł, dopóki nie dostał kluczami w tył głowy.

– Do ściany!

Zobojętniały, wypełnił rozkaz. Czekał na zgrzyt klucza w kolejnym zamku, tymczasem nic takiego nie usłyszał. Dozorca nie ruszył się, stał za nim może dwa, może pięć kroków.

Rozwałka!, przemknęło Zydze przez głowę. I nagle z całą wściekłością uświadomił sobie, że wciąż nie jest mu wszystko jedno. A powinno, nie żył już od czterech miesięcy!

Śnieg zaskrzypiał pod czyimiś butami. Zgrzytnął metal.

Zamek karabinu?

Zamiast wystrzału Maciejewski usłyszał syk wody i w tej samej chwili ostry lodowaty strumień zdzielił go w potylicę, a potem przejechał po plecach. Czuł, że zamarza na stojąco; gdyby nie oparł się dłońmi o mur, upadłby i popękał jak sopel.

– Czistyj uże – usłyszał obcy głos.

– Gdzieczistyj? Świnią woniajet! – sprzeciwił się klawisz, który zabrał go z karceru. – Odwróć się, ścierwo!

Maciejewski zdążył zasłonić rękami oczy, strumień wody chyba by mu je wyłupił. Zachwiał się jak po prawym prostym i dopiero teraz poczuł, co to jest prawdziwe zimno. Trząsł się, obluzowane zęby niebezpiecznie dzwoniły jeden o drugi. Miał wrażenie, że każdy z nich trzyma się tylko na przeraźliwie rwącym nerwie. Mimo to chciał spojrzeć w twarz klawiszom, zwłaszcza temu ruskiemu, którego wcześniej nie widział. Przed oczami miał jednak ni to mgłę, ni to szron.

Chliewom woniajet sobaka,

a sobakom smierdit cwiet,

a ja takij-to jebaka,

szto mnie pizdom wkrug pachniet!

– usłyszał zaimprowizowaną na poczekaniu czastuszkę i musiał czekać, aż polski dozorca wyrechocze się do końca. Zyga był pewien, że minęły godziny, zanim kolejny kopniak, tym razem w kość ogonową, wepchnął go do nowej celi.

– O mój Boże, jaki pan zziębnięty!

Czyjeś ręce zaczęły rozpinać mu koszulę.

– Bo zapomniałem szalika – jęknął Maciejewski, starając się opanować ból biegający po kręgosłupie w tę i z powrotem.

Kiedy już przed oczami przestały mu latać czerwone plamy, zobaczył, że znalazł się… no po prostu w hotelu. Cela jakieś trzy metry na dwa i pół, przedwojenna izolatka. Mały stół, dwa taborety, kibel, piętrowa prycza. I niski facet z rzadkimi szarymi włosami, lepiącymi się do łysiny, który ściągał z Zygi mokre ubrania. Lewe oko, powiększone przez grubą soczewkę, zdawało się jak kurze jajko, prawe, gdzie w okularach brakowało szkła, znaczyła siatka czerwonych żyłek.

– Zdejmę panu kalesony – uprzedził, skrępowany.

Były komisarz kiwnął głową i po chwili dygotał pod szorstkim, ale promieniującym ciepłem kocem. Okularnik przysiadł obok na stołku.

– Ma pan szczęście, niedługo przyniosą zupę, to rozgrzeje się pan, paniekomisarzu.

Komisarzu?! Maciejewski próbował zmusić się do myślenia, ale policyjna kartoteka w jego głowie opustoszała. Nie przypominał sobie człowieka. Co to za menda usłużna? Kapuś?

– Nie poznaje mnie pan – domyślił się wreszcie współwięzień.

– A powinienem? – Zyga zaszczękał zębami.

– No jak to! – Okularnik uśmiechnął się tak promiennie, jak na Zamku mógł się uśmiechać wyłącznie klawisz, śledczy albo kompletny idiota. – Przecież ja jestem Adam Duski. Spotkaliśmy się w trzydziestym szóstym…

*

Warszawa, 7 listopada 1936 roku

Kapitan inżynier Roman Popescu, nim zapiął pasy, rozejrzał się po imponująco wygodnej kabinie dowódcy prototypowego bombowca LWS „Żubr”.

– Dużo miejsca – zauważył po francusku.

– To pierwotnie miał być samolot pasażerski – powiedział nawigator, podporucznik Szrajer.

Popescu uśmiechnął się. Godzinę wcześniej wyglądał przez prostokątny iluminator rejsowej LOT– owskiej „Elektry”, ale bardziej niż pole wzlotów Okęcia absorbowały go loki ślicznej blondynki siedzącej o dwa fotele bliżej kabiny pilotów. Kółko ogonowe podskoczyło delikatnie, jasnowłosa piękność kurczowo zacisnęła palce na oparciu fotela, a kapitan, udając, że poprawia krawat, dotknął przez koszulę srebrnego krzyżyka z Chrystusem Spasitielem. Na szczęście.

Niestety gdy zgasły silniki, a pasażerowie lotu Bukareszt–Warszawa zaczęli wstawać, Rumun spostrzegł, że blondynka, nawet gdyby zdjęła pantofle na obcasach, wciąż byłaby od niego wyższa o głowę. Poczuł się jak czeska avia przy junkersie, mimo to nadal nie rezygnował.

– Pozwoli pani zapytać, czy podobał się pani lot, mademoiselle? – Lotnik włożył w swój uśmiech całą paryską galanterię, którą studiował we Francji równolegle z aeronawigacją.

– Es tut mir leid, ich spreche kein Französisch. – Kobieta spojrzała na niego chłodno i Roman Popescu z miejsca stracił nią zainteresowanie. Słowiańska piękność okazała się Niemrą! Widział ją jeszcze przez chwilę w hali portu lotniczego, jak rzuca powłóczyste spojrzenie polskiemu kapitanowi z odznaką pilota myśliwskiego, a potem wsiada do czarnego mercedesa z chorągiewkami III Rzeszy.

Później już o niej nie myślał, nazbyt zaskoczony propozycją Polaków, żeby skorzystać z okazji i odbyć lot prototypem, chociaż to było przewidziane dopiero na poniedziałek. Gdyby to od niego zależało, wykręciłby się, ale jego dowódca, komandor podporucznik Mihail Pantazi, za bardzo lubił takie niespodzianki. Popescu nie, odkąd po wypadku prototypu IAR– a jedenastki, najpiękniejszego myśliwca, jaki kiedykolwiek skonstruowano, zobaczył średnio wysmażone ludzkie mięso w strzępach kombinezonu swego kuzyna Romea. Tego samego Romea, który w dzieciństwie zaraził Romana szkarlatyną, a dziesięć lat później pasją latania.

Jednak pewność siebie Rzewnickiego, który rozlał gościom po kieliszku – bardzo à propos – żubrówki i zapalił papierosa w palisandrowej cygarniczce, zupełnie zaczarowały komandora. Lubił takie dzieci szczęścia i sam miał paru podobnych w ukochanej „Czerwonej Eskadrze”. Popescu najlepiej znał swojego dowódcę i dobrze wiedział, że teraz w żaden sposób nie odwiedzie go od lotu.

Zwłaszcza że „Żubr” robił wrażenie. Lufy kaemów, sterczące nad przeszkloną kabiną dowódcy i nawigatora, przypominały krótkie czułki trzmiela, zaś kabina pilota, umieszczona asymetrycznie niczym zawadiacko przekrzywiona czapka, pozwalała precyzyjnie przyziemić. Sylwetkę maszyny psuły jedynie potężne gondole silników.

Kapitanowi wpadła też w oko maszyna sanitarna, stojąca w głębi hangaru. To był Lublin R XVI, dopieszczany przez kilku mechaników. Lśnił białą farbą, a poczerniałe od smarów kombinezony personelu wyglądały przy nim niestosownie, jak brudne ręce na świeżym obrusie.

– Wchodzimy powoli na tysiąc metrów – dobiegła ze słuchawek gładka francuszczyzna pilota, porucznika Rzewnickiego.

– Fort Okęcie, fort Włochy… – Szrajer niczym rasowy przewodnik wskazywał grupy różnokolorowych budynków, a Popescu kiwał głową i uśmiechał się, udając zainteresowanie.

Niepokoiły go drzwi. Mógł je zobaczyć, gdy odchylał głowę, a przecież wcale nie powinno ich być. Właśnie nimi chciał wsiąść Pantazi, ale Rzewnicki, ten niezniszczalny pilot, który wyszedł cało z kilku katastrof, nie pozwolił.

– Nie, nie, tylnymi! Tych – wskazał laską przednią część kadłuba – nawet nie dotykamy, pod żadnym pozorem! – dodał stanowczo. – Relikt wczesnej wersji prototypu. Po zamontowaniu większych silników, pegasusów, znalazły się zbyt blisko obrotów śmigła. Ale spokojnie, panowie oficerowie – Rzewnicki pogładził wystający podbródek maszyny, nadający jej zaczepnego i nieco despotycznego wyglądu – w wersji seryjnej nie są w ogóle przewidziane.

Jakie jeszcze niespodzianki kryła wersja nieseryjna? Tego nie zdradził.

– Czechowice… – kontynuował wycieczkę krajoznawczą Szrajer.

Rumun znowu kiwnął głową, choć nazwy miejscowości sojuszniczego kraju, których raczej nie przyjdzie mu bombardować, nieszczególnie go interesowały. Co innego mruczący miarowo „Żubr”! Zdążył już zaimponować kapitanowi krótkim startem oraz nowoczesnym wyposażeniem radiowym. Co prawda nawigator nie był w stanie zaprezentować działania radionamiernika, ponieważ Okęcie nie posiadało jeszcze radiolatarni, ale zarówno ów aparat, jak i drugi – do lądowania bez widoczności, systemem Lorenza – dawały wyobrażenie nowoczesnej, technicznej wojny, z myślą o której skonstruowano ten bombowiec. I na który ostrzyło sobie zęby lotnictwo wojskowe Królestwa Rumunii.

– A co się dzieje z pułkownikiem Rossowskim? – usłyszał w słuchawkach pytanie Pantaziego. Zapomniał czy umyślnie nie wyłączył łączności wewnętrznej? – Podobno też oblatuje. Razem dostaliśmy w dwudziestym czwartym krzyż Korony od Ferdynanda I.

– Być może… – mruknął Rzewnicki. – Minęliśmy Czechowice.

– Żartowałem wtedy – nie ustępował Pantazi – że Rossowski zostanie jeszcze szefem departamentu.

– Szefem departamentu jest generał Rayski. – Jak odgadł Popescu, Rzewnicki teraz wolałby wykazać się zupełną nieznajomością francuskiego. Za późno, niestety. – Na godzinie jedenastej za chwilę pan komandor zobaczy Michałowice.

– A co ciekawego jest w Michałowicach?

– Zupełnie nic.

Kapitan Popescu przez ramię Szrajera obserwował wskazania przyrządów. Maszyna pewnie szła w górę, dzięki swej masie zupełnie odporna na lekkie podmuchy wiatru. Kulka chyłomierza stała w miejscu, wskazówki prędkościomierza i wariometru drgały lekko.

– Chce się pan zamienić? – Podporucznik wstał. – Bardzo proszę!

– Merci. – Rumun kiwnął głową i zajął miejsce przy pulpicie dowódcy, a zarazem bombardiera i nawigatora. Odruchowo zerknął na mapę okolic Warszawy. Sądząc po wskazaniach żyrokompasu i dobrze widocznej linii kolejowej, lecieli precyzyjnie.

– Kursouest-sud-ouest? – upewnił się Popescu. Przyrządy mogły przekłamywać, a znający okolicę lotnik, zwłaszcza przy tak dobrej widoczności, był najlepszym kompasem.

– Dokładnie, panie kapitanie – przytaknął Szrajer, siadając za nim w znacznie mniej wygodnym fotelu radiotelegrafisty.

I nagle, gdy wolno obracająca się strzałka wysokościomierza przekroczyła tysiąc metrów, obaj poczuli gwałtowne szarpnięcie. Gdyby za sterami siedział Mihail Pantazi, Roman Popescu uznałby to za jeden z jego kawałów. Straszenie pasażerek śmiałym lotem nurkowym albo dla odmiany koszącym mołdawskich wieśniaczek robiących pranie nad Prutem… Jednakże nie tym razem!

– Zapiąć pasy! – rozkazał pilot pół sekundy po tym, jak rumuński kapitan i polski podporucznik zrobili to sami, całkiem odruchowo.

Lewy silnik nie grał już tak pięknie; jego monotonna, uspokajająca muzyka przeszła w niezdrowy charkot. Po chwili zakrztusił się i zgasł.

Popescu ze współczuciem pomyślał o pilotującym „Żubra” poruczniku Rzewnickim. Odmawiający współpracy motor zdarza się najlepszym konstrukcjom, ale w sytuacji, gdy na pokładzie są zainteresowani kupnem? Po prostu blamaż panny na wydaniu.

Nie spuszczając z oka przyrządów (wszystkie wskazówki dygotały, podobnie jak kulka chyłomierza), kapitan inżynier Popescu czekał na zwiększenie obrotów prawego silnika i ustabilizowanie lotu. W głośnikach panowała cisza, najwidoczniej nawet zwykle gadatliwy komandor zlitował się nad pilotem, potrzebującym teraz przede wszystkim skupienia.

Stało się jednak coś całkowicie niezrozumiałego. Rzewnicki zmniejszył ciąg i drugi motor także zgasł. Samobójca?! Nie, ktoś, kto raz już wyszedł cało z katastrofy, nie zgłupiałby w takiej sytuacji!

– Matko Boska! – jęknął po polsku Szrajer.

Popescu nie zrozumiał go, jednak bezwiednie dotknął krzyżyka i wyszeptał pierwsze słowa modlitwy Pańskiej. Tatăl nostru care eşti în ceruri… Co ten Rzewnicki wyprawia?! Kapitana wgniotło w fotel, gdy pozbawiony napędu samolot wszedł w lot nurkowy, a w głośnikach wybuchła kakofonia polsko-rumuńskich przekleństw.

Przepustnica, zwiększ obroty!, krzyczały myśli Romana Popescu. Co on robi? Próbuje przedmuchać silnik? To była jedyna rozsądna diagnoza, jaka mu przyszła do głowy. Ale to samo mógłby przecież zrobić w bezpiecznym locie poziomym…

Kręcąca się jak głupia wskazówka wysokościomierza zeszła już na trzysta metrów, kiedy wreszcie zagrał motor, najpierw prawy, potem także lewy. Popescu nie miał przed sobą tachometru, ale wystarczyło posłuchać silników, by wiedzieć, że obroty są bliskie górnej granicy bezpieczeństwa. Jednakże maszyna, drżąc i kolebiąc się na boki, powoli wracała do właściwego położenia. Zarys samolotu na tle sztucznego horyzontu zbliżał się do niebieskiego pola, a ziemia, doskonale widoczna przez wszystkie okna przeszklonej kabiny, już nie rosła tak szybko. Popescu odetchnął.

Sekundę później usłyszał głośniejszy od hałasu motorów jęk drewnianego szkieletu skrzydła. Lewe! Odwrócił głowę w stronę bocznych drzwi kabiny. Były na miejscu, zamknięte! Jęk się powtórzył.

– Kurwa mać! – dobiegło polskie przekleństwo z kabiny pilotów.

– Jezus Maria… – wyszeptał podporucznik Szrajer.

Samolot przechylił się na lewe skrzydło i wtedy Roman Popescu zobaczył coś, czego żaden lotnik bezkarnie nie ogląda: tuż przed kabiną nawigacyjną przeleciał wyrwany silnik z wciąż obracającym się śmigłem.

Spadochron!, pomyślał inżynier. Ten był pod fotelem, przepisowo, ale gdyby go nawet założyć i dopaść tych zakazanych drzwi, wyskakując, rozbiłby sobie głowę o skrzydło. Właściwie o tę jego połowę, która wciąż sterczała z kadłuba, podczas gdy druga, skrajna, rozsypywała się w drzazgi na oczach lotników.

Maszyna zadarła ogon i weszła w korkociąg. Popescu, wciśnięty przeciążeniem w fotel, prawą ręką rozszarpał węzeł krawata. Pod serdecznym palcem poczuł drobną wypukłość – czaszkę Praojca Adama, której na jego krzyżyku dotykał stopami Chrystus Spasitiel.

Ziemia wirowała coraz szybciej i bliżej.

*

Lublin, 8 listopada 1936 roku

W nadchodzącem tygodniu na dziedzińcu Zamku Królewskiego w Warszawie gen. Edward Śmigły-Rydz odbierze z rąk Prezydenta Mościckiego buławę marszałkowską. W uroczystości wezmą udział ministrowie, biskupi, attaché wojskowi i przedstawiciele pułków, w tym z Lublina dowódca 8. Pułku p. płk. Jan Załuska.

Kierownik Wydziału Śledczego, podkomisarz Zygmunt Maciejewski, złożył sobotnio-niedzielny „Express Lubelski” i wrzucił do kosza. Mało obchodził go nowy marszałek, zwłaszcza że z zasady nie przepadał za marszałkami. W ogóle ostatnio był drażliwy i zrzędliwy, cóż jednak dziwnego, skoro nie miał nawet worka do boksowania, a ulubieni sportowcy uparli się psuć mu humor…

Czekał na ten olimpijski rok 1936 ze szczerymi nadziejami kibica, tymczasem poszło fatalnie: Heniek Chmielewski, geniusz nie bokser, oddał walkowerem pojedynek o brązowy medal w Berlinie. Wściekły Zyga przełączył wtedy radio na muzykę, bo dla niego było już po olimpiadzie. Tylko Róża, z którą mieszkał, odkąd wyszła z odwyku, ucieszyła się jak dziecko z nieoczekiwanego prezentu.

A kilka tygodni później przodownik Anińska z obyczajówki z jednego z mało skutecznych, lecz zawsze cieszących prasę nalotów na burdele przy Grodzkiej, przyniosła puderniczkę z białym proszkiem.

– Może pan komisarz wie, co to jest? – zapytała.

Ręce latały mu tak, że o mało nie wysypał zawartości. Co to jest?! Wiedział dobrze, jeszcze nim wziął odrobinę na język. Gdy Róża znalazła się w Tworkach na przymusowym leczeniu, zaczął czytać wszystko, co tylko po polsku i niemiecku wyszło na temat morfinizmu, kokainizmu, eteryzmu, łącznie z Narkotykami Witkacego. Co tydzień przeglądał też „Wiadomości Literackie”, bo o dziwo właśnie to pismo zamieszczało najwięcej interesujących artykułów o uzależnieniach.

Dziwka, potem kolejna i kolejna, u których również znaleziono podobne puderniczki, maglowane o to, skąd miały kokainę, umiały powiedzieć tylko, że od klienta, a przyciśnięte podawały sprzeczne rysopisy.

– I co z nimi, panie komisarzu? – zmartwiła się Anińska.

– Co najwyżej przyszyć utrudnianie śledztwa – wzruszył ramionami. – Niech pani weźmie na język, byle nie za dużo, i nauczy się, jak poznać kokainę. To się jeszcze nieraz przyda…

I przydało się niecały miesiąc później, w połowie października.

To była zwykła lakierowana okuta walizka, o tyle może szczególna, że ze szczeliny między zawiasami uparcie sączył się przezroczysty płyn. Bagażowy przyniósł ją na komisariat kolejowy, bo jak zapisał w protokole starszy przodownik Lepiński, wymieniony Lipak Józef z uwagi na swoją kryminalną przeszłość, za którą poniósł już karę, chce trzymać się z daleka od podejrzanych spraw. Zaczęło się od pasażera pociągu z Warszawy do Lwowa, tego dnia wyjątkowo zatłoczonego. Bagażowy nieostrożnie uderzył swoim wózkiem w walizkę wysiadającego z pociągu mężczyzny, na wygląd którego wymieniony nie zwrócił uwagi, w wyniku czego zawartość walizki uległa rozbiciu i wylała się. Bagażowy, sądząc, że stłukł butelkę wódki, zaofiarował się nawet wyrównać stratę. Pasażer kazał mu zaczekać, wrócił do wagonu i już się nie pojawił. Gdy zaś Lepiński otworzył scyzorykiem zamknięte na kluczyk zatrzaski, zobaczył częściowo rozbite fiolki morfiny, niemieckiej produkcji, i biały proszek w nieoznakowanych opakowaniach.

Walizkę przewieziono do I Komisariatu i przodownik Anińska bezbłędnie rozpoznała kokainę. Trop jednak się urwał. Gorzej, w ogóle go nie było! Maciejewski mógł więc działać wyłącznie prewencyjnie.

I działał, pod nieobecność Róży przeszukując jej rzeczy. Jeszcze gdyby od kilku tygodni nie wydawała mu się taka ożywiona, radośniejsza, przyjaźniejsza… Nawet rzadziej urządzała awantury, jak zachlał po służbie. A to już było wręcz groźne.

Wziął się za swoje notatki, po raz kolejny próbując chociażby przez prawdopodobieństwo uchwycić wspólny mianownik w rysopisach. Znów wychodziło mu tylko jedno: albo było kilku klientów, albo facet był nijaki.

Za to dzwonek telefonu, który odezwał się z biurka, był bardzo irytujący i nie w porę.

– Halo, mówi Borowik z Urzędu Śledczego. Dyżurny, możecie podesłać kogoś do fabryki Plagego i Laśkiewicza? Mamy tu samobójcę, wisielca.

– Serwus, Stachu, kopę lat. – Maciejewski nie spytał, dlaczego jego konkurencja z Komendy Wojewódzkiej zajmuje się taką sprawą. Sprawą przecież wagi średniej, a nawet lekkośredniej. Skoro się zajmuje, to ma w tym swój interes. Czego więc chce? – Wychodzi na to, że znowu się spotkamy.

– To ty, Zyga? – zdziwił się Borowik i zamilkł. Przez chwilę tylko jego oddech świadczył o tym, że telefonistka w centrali nie przerwała omyłkowo połączenia. – Myślałem, że podkomisarz może sobie ustawić wolne na niedzielę.

– Co poradzić, grypa szaleje w Lublinie. Też bym pokichał na wszystko. A wasi pracują? Jak widać, złego diabli nie biorą – zaśmiał się Maciejewski.

– Ciało się fotografuje, miejsce sam opiszę. – Borowikowi żart chyba nie przypadł do gustu. – Przyjeżdżaj. Czekam w biurze księgowego.

Maciejewski patrzył chwilę na odłożoną słuchawkę, kołyszącą się na widełkach starego aparatu, zanim sięgnął po płaszcz. Komenda Wojewódzka mówi „przyjeżdżaj”, to przyjedzie, skoro jednak Staszek sam się zaofiarował zacząć czynności, pilne to nie było. Denat też nie będzie bardziej martwy, niż gdy go zdejmowano z pętli…

*

Lublin, styczeń 1945 roku

Kierownikiem wydziału w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego był dopiero od Nowego Roku, a już niemal każdy klawisz na Zamku ze strachem nasłuchiwał odgłosu silnika czarnego pogestapowskiego citroena, potem ciężkich kroków na więziennym korytarzu. Upchnięci w celach kolaboranci i wrogowie nowej władzy jeszcze nie zdążyli poznać nowego śledczego. On jednak znał już prawie wszystkich. A na pewno wszystkich, którzy go interesowali.

Przydzielony mu sierżant więziennictwa poderwał się do postawy zasadniczej, gdy tylko oficer bezpieczeństwa wszedł do gabinetu urządzonego w dawnej rozmównicy.

– Melduję, towarzyszu majorze, jest ten stenogram – zaraportował.

– Czego nie patrzycie mi w oczy? – syknął bezpieczniak. – Macie coś do ukrycia?

– Nie, towarzyszu majorze! – Sierżant podniósł głowę, ale ledwie wytrzymał spojrzenie wyłupiastych czarnych oczu, a już szczególnie widok krwistoczerwonej skóry pokrywającej całą twarz i łysej czaszki przełożonego. Wyglądał jak odarty do żywego mięsa, jak poszarpany przez psy trup.

– W kartotece znaleźliście mi coś?

– Niewiele, towarzyszu majorze. Nic istotnego.

– Nic istotnego? – Oficer pokiwał z politowaniem głową. – Nie macie zupełnie nic, co najwyżej nasrane w kalesony! Szukać dalej! Maciejewski Zygmunt, tylko to ma wam chodzić po głowie, czy jecie, czy jebiecie, poniał?!

– Tak jest! – wyprężył się strażnik. Major, trzasnąwszy drzwiami, zamknął się w ciasnym pomieszczeniu.

Nie zdejmując nawet płaszcza, zaczął chciwie czytać przywiezione mu właśnie dokumenty z przesłuchania Anińskiej Natalii, przedwojennej przodownik policji obyczajowej, rozpoznanej przez bojowca Armii Ludowej jako agentka Kripo, aresztowanej i przekazanej bezpieczeństwu przed dwoma tygodniami. Pierwsze strony tylko przerzucił, zatrzymał się na czwartej.

Śledczy: Jakie stosunki łączyły was przed wojną z Maciejewskim Zygmuntem?

Odpowiedź: Stosunki służbowe jako z kierownikiem Wydziału Śledczego.

Śledczy: Co wiadomo wam na temat jego życia prywatnego?

Odpowiedź: Nie interesowałam siê życiem prywatnym przełożonych.

Śledczy: Czy to ma znaczyć, że odwołujecie swoje zeznania złożone wcześniej w śledztwie?

Major wykrzywił w uśmiechu swoją przeżartą Syberią twarz, aż plamy odmrożeniowe nabrały żywszej barwy. Raporty, protokoły to dobre dla sanacyjnych sądów! Ze stenogramu wyłania się prawdziwy człowiek w całej ohydzie. Doświadczone oko widzi jego próby lawirowania jak na oświetlonej reflektorami scenie. Gdy doda się do tego dźwięk i obraz… A jeszcze zapachy: smród strachu, kwaśną woń potu…

Odpowiedź: Potwierdzam je. Ale znam życie prywatne Z.Maciejewskiego tylko o tyle, o ile byłam świadkiem niektórych zdarzeń.

Śledczy: Więc jakich zdarzeń byliście świadkiem?

Odpowiedź: W 1931 byłam jeszcze przodownikiem w sekcji kobiecej i dla nieletnich w Kom. Pow. P. P. w Lublinie. Przeniesienie do Warszawy otrzymałam…

Śledczy: Mówcie o zdarzeniach w Lublinie.

Śledczy? Gówniarz nie śledczy! Niechby mówiła, niechby coś chlapnęła, to miałby gotowy punkt zaczepienia na następne przesłuchanie! Spieszył się do baby czy jak? Major zerknął na pierwszą stronę i zanotował nazwisko przesłuchującego. No to się towarzysz minister ucieszy! Sięgnął po papierosa i czytał dalej:

Odpowiedź: Wiosną albo latem 1931 aresztowana została za kradzież morfiny z ambulatorium, gdzie pracowała, dawna kochanka komisarza, Róża MARCZYŃSKA, pielęgniarka. Zawiadomiłam go pierwszego w celu umożliwienia mu poufnej rozmowy z zatrzymaną. Maciejewski, który był wówczas kierownikiemII– go Komisariatu, zaraz przyszedł do komendy i zostawiłam ich samych w celi.

Śledczy: Czy tak stanowił regulamin?

Nie tylko gówniarz, ale idiota! Major zacisnął zęby na kartonowej gilzie biełomora. Co to mają być za popisy? W pizdu z sanacyjnym regulaminem! Powiązania z kontrwywiadem wojskowym, tłumienie demonstracji robotniczych, inwigilacja przeciwników politycznych, ostatecznie łapówki – to były sprawy, które go interesowały. On tu potrzebował stworzyć skruszoną, zbitą po mordzie, przerażoną i przez to wierną agenturę, własną agenturę, a tamten co? Udowadnia, że przed wojną panował faszyzm i bezprawie?! To akurat wynika z czystej dialektyki walki klas!

Bezpieczniak pominął kilka dalszych popisów mniej doświadczonego towarzysza i odwrócił stronę.

Odpowiedź: MARCZYŃSKA jakoś uniknęła procesu albo też był to bardzo krótki proces, tego nie wiem. Została skierowana na leczenie odwykowe do zakładu zamkniętego, ale również nie wiem gdzie. Wyszła w 1933 albo na początku 1934, nie pamiętam. Maciejewski wtedy wrócił do niej z niezrozumiałych dla mnie przyczyn, ponieważ MARCZYŃSKA wykorzystywała jego stanowisko i swój z nim związek, gdy handlowała narkotykiem i sama była morfinistką.

Śledczy: Wyjaśnijcie to dokładniej.

Odpowiedź:MARCZYŃSKA, rozprowadzając narkotyki klientom, zabiegała o to, by towarzyszył jej oficer policji, najlepiej umundurowany. To dawało pozór, jakoby jej proceder był pod ochroną policyjną. W rzeczywistości MACIEJEWSKI o niczym nie wiedział i sądzią, że to wizyty czysto towarzyskie. Mieliśmy wtedy niewielkie doświadczenie w walce z tego typu przestępczością.

Śledczy: Nieudolność sanacyjnej policji kryminalnej nie jest przedmiotem śledztwa. Mówcie o tym, co ma związek z MACIEJEWSKIM.

Odpowiedź: Gdy wyjeżdżałam z Lublina w 1937, wciąż mieszkali razem. Wcześniej prowadziłam kilkunastoosobową siatkę konfidentek w Komisariacie I-szym w związku z przestępstwami obyczajowymi, nieletnich i narkotyków. To był wywiad uliczny i środowiskowy, z którego docierały też informacje o MARCZYŃSKIEJ i komisarzuMACIEJEWSKIM. Mówiło się, że załatwią jej posadę w szpitalu dziecięcym. W tym celu miał nakłonić poszkodowanś w wypadku z udziałem samochodu dyrektora szpitala do wycofania skargi. To były takie pogłoski, ale ja te informacje likwidowałam.

Śledczy: Co to znaczy, żeście likwidowali?

Odpowiedź: Niszczyłam.

Śledczy: Dlaczego?

Odpowiedź:By nie zaszkodziły komisarzowiMaciejewskiemu.

Śledczy: Na czyje polecenie?

Odpowiedź: Nikt nie wydawał mi takiego polecenia.

Śledczy: Po tym, coście już zeznali w śledztwie, możecie teraz chyba wyjawić otwarcie, jakie stosunki łączyły was z Maciejewskim.

Odpowiedź: Stosunki służbowe.

Dalej nic. Nic, czego major by już nie wiedział z protokołów przesłuchań Fałniewicza Witolda, hitlerowskiego kolaboranta, przed wojną wywiadowcy policyjnego. Z przyjemnością zerknął jednak na podpis Anińskiej, na drżące litery i wyraźny ślad krwi w miejscu, gdzie ręka dotknęła papieru. Odkręcił skuwkę wiecznego pióra i zanotował na pierwszej stronie:

Kontynuować rozpracowanie Maciejewskiego Z. po linii życia prywatnego. Szukać spraw drażliwych, niewygodnych dla w/w. Rozpytywać także w kierunku powiązań z Fałniewiczem Witoldem (w dyspozycji W.U.B.P. w Lublinie) i Zielnym Tadeuszem (nie żyje).

Tak, to brzmiało wystarczająco ostrożnie. Akurat by towarzysze pomogli, ale nie pomyśleli przy tym, że ten Maciejewski wydał się bezpieczniakowi najbardziej interesującym okazem na Zamku. Gdyby go odpowiednio ujeździć, przydatnym.

Tych wszystkich reakcyjnych męczenników, o których pisano od sztancy: „Na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności na podstawie ujawnionych w śledztwie wyjaśnień oskarżonego oraz zeznań świadków, ustalono, że należał do organizacji A.K., mającej na celu obalenie demokratycznego ustroju Państwa Polskiego, na podstawie czego, nie dając wiary wyjaśnieniom oskarżonego złożonym na rozprawie, kierując się art. 200 K.P.K., Sąd Wojskowy Lubelskiego Garnizonu orzekł oskarżonego uznać winnym dokonania zarzuconego mu przestępstwa i na mocy art. 1 Dekretu P.K.W.N. o ochronie Państwa z dnia 30.X.1944 r. oraz art. 3 lit. b Dekretu w zbiegu idealnym z art. 236 § 1 K.K. skazać na karę śmierci”, zaczynał już mieć dość.

Wystarczyło więc podpisać notatkę: major J. Grabarz.

*

Lublin, 8 listopada 1936 roku

Maciejewski obrzucił wzrokiem przedpokój. Zerknął od spodu na drzwiczki szafki z licznikami prądu i gazu: wciśnięty w szparę kawałek zapałki tkwił na swoim miejscu. Pokój dzienny pominął, wszystkie wazony i kredens sprawdził przed dwoma dniami, a tydzień wcześniej obejrzał dokładnie ziemię w doniczkach z kwiatami. Zresztą i tak zawsze najbardziej niepokoiła go sypialnia, nos mu podpowiadał, że jeżeli Róża chowa gdzieś morfinę, to blisko łóżka.

Otworzył bieliźniarkę, zajrzał pod ułożone kolorami majtki i halki, każdy stos nacisnął dłonią i wygładził. Szafa? Szafa w porządku, cieńszy koniec jego czarnego krawata tkwił w szparze, tak jak go przyciął wieczorem. Zerknął jeszcze na kolekcję porcelanowych figurek, ale nie było żadnej nowej, a te, które znał, nie miały otworów. Radio? Śrub nie odkręcała, gładziutkie i błyszczące łebki były dokładnie w takich pozycjach, w jakich je pozostawił: na za kwadrans trzecia. Podwinął ludowy kilim na ścianie, lecz i tam nie odkrył nic poza maleńkim, szybko uciekającym pająkiem. Maciejewski rozdusił go kciukiem i strzepnął w kąt.

Zza ramy łóżka wyglądał prawie niewidoczny rożek gazety, więc i tam niczego nie schowała. Wrócił do przedpokoju i znów spojrzał na zegarek: najdalej za pół godziny powinien być u Plagego i Laśkiewicza. Zdąży jeszcze zrobić kuchnię.

Szafka z garnkami, lodówka? Tam mógł zajrzeć i Róża o tym wiedziała. Pominął też paczkę z kawą, za to sięgnął po puszkę z cukrem. Wysypał go do rondla, zamieszał… Nic! Ostrożnie napełnił z powrotem puszkę i odstawił na miejsce. Sięgnął po drugą, z herbatą, jednak zamknięcie nie chciało ustąpić. Zyga pociągnął mocniej i setki zwiniętych czarnych listków posypały się na podłogę.

– Cholera! – Wziął spod zlewu szufelkę i zmiotkę. Nie, za wiele było na niej kurzu! Na klęczkach zaczął zbierać herbatę i wrzucać z powrotem do puszki. Na koniec zamiótł podłogę, otworzył kubeł na śmieci…

Na samym wierzchu na przetłuszczonym papierze po twarogu w towarzystwie kilku niedopałków leżały szklane okruchy. Fiolka, był tego pewien, pozostał nawet strzęp nalepki.

– …fin… – przeczytał głośno widoczne litery. Morfina?!

Zapominając, że sam przed chwilą zamiatał kuchenną podłogę, wyrzucił całą zawartość kubła i począł grzebać w popiele papierosowym, obierkach ziemniaków, fusach…

Minęło kilka minut, zanim odetchnął z ulgą. „Poli… ic… J… liu…s… ka… K… pl… In… z… emc…”, zrekonstruował z odnalezionych odłamków szkła i fragmentów nalepki. Apteka Poliszewicza Juliusza i Nawrockiej Władysławy. I krople Inoziemcowa. Gdyby w szkole bardziej przykładał się do nauki łaciny, wychwyciłby od razu, żemorphinumpisze się przez „ph”. A nieszczęsne „fin” okazało zatartym „liu”, co stwierdził z całą pewnością, kiedy podniósł odłamek fiolki bliżej oczu.

Usiadł na zimnej posadzce oparty plecami o kuchenkę i wsadził sobie do ust papierosa. Potrzebował ochłonąć, zanim znowu weźmie się za zmiotkę i szmatę.

*

Strażnik na bramie Lubelskiej Wytwórni Samolotów najpierw długo oglądał legitymację Maciejewskiego, potem zastanawiał się, czy może wpuścić komisarza razem z dorożką. Zyga już był gotów zapłacić i do biur fabrycznych dojść na piechotę, ale i dryndziarz miał swoją ambicję.

– E, panie ważny! – Machnął w stronę strażnika końcem bata. – Pan to masz łeb. Ja tam tajemnic państwowych nieciekawy, za to moja kobyła z ojca szlezwigera. Wiadomo to z taką, czy dla Niemca nie szpieguje?

Mężczyzna podrapał się pod służbową czapką i podniósł szlaban.

– Tam, na końcu, na pierwszym piętrze – wskazał, wyciągając rękę tak daleko, że o mało nie upuścił karabinu. Jakby był nabity, to przynajmniej kogoś by facet przestraszył, złośliwie pomyślał Zyga.

Dorożka wjechała na wewnętrzną brukowaną drogę. Z lewej minęli pusty, pocięty tylko błotnistymi koleinami plac z przylegającym do niego niskim magazynem, z prawej trzy niewielkie hangary. Dalej, za wieżą kontrolną, zaczynały się budynki biurowe i konstruktorskie, a z drugiej strony hale fabryczne. W uchylonych wrotach jednej z nich, między ceglanymi filarami, można było dostrzec leżące na drewnianych kozłach szkielety budowanych skrzydeł i przechadzającego się pomiędzy nimi umundurowanego policjanta.

– Gdzie jest komisarz Borowik? – Maciejewski wychylił się z dorożki.

Mundurowy zasalutował.

– Tam, w biurze, w pokoju głównego księgowego. – Zamaszystym ruchem wskazał dwupiętrowy biały budynek przed bocznicą kolejową i dwoma ogromnymi hangarami. Rzeczywiście stał na końcu drogi, tuż przy torach na Kowel.

Dorożkarz potrząsnął lejcami, a Zyga sięgnął do kieszeni.

– Tak po gołej taksie? – Rozczarowany dryndziarz zważył na dłoni dokładnie odliczone złoty osiemdziesiąt.

– Bo dla ojczyzny. – Maciejewski z niechęcią wygrzebał z kieszeni jeszcze dwadzieścia groszy i wcisnął mu w łapę.

Minutę później wbiegał na pierwsze piętro, gdzie mieścił się kantor głównego księgowego. Bez pukania nacisnął klamkę i pchnął pomalowane na biało drzwi.

– …nie będzie miało wpływu na zamówienia, panie dyrektorze – usłyszał zaraz na progu. – Chwilowo nowy stróż i tak niepotrzebny, policja pilnuje budynku. Tak, sprawdzimy dokładnie… – mówił szczupły mężczyzna o zmęczonej szarej twarzy, na tle której lśniły okrągłe szkła okularów.

– Zyga, do jasnej cholery, ciebie to po śmierć posłać! – napadł na przybyłego podkomisarz Borowik. Również chudy człowieczek popatrzył wymownie.

– Nie powiedziałeś, że to pilne, Stachu – mruknął Zyga, ale gdy rozejrzał się po kantorku, zaczął rozumieć, skąd wzięło się zniecierpliwienie kolegi z Komendy Wojewódzkiej, zwykle traktującego z humorem policyjne przeciwności losu. Oparty nonszalancko o biurko, ze znudzoną miną oglądał wyglansowane czubki swych oficerek wysoki szczupły lotnik z trzema gwiazdkami na epoletach. Z jasnymi, lekko kręconymi włosami cherubinka kontrastowała pociągła twarz i ostre spojrzenie niebieskich oczu.

– Przepraszam pana kapitana, że musiał pan czekać. – Maciejewski zdjął kapelusz. – Pana również. – Popatrzył na mężczyznę, który właśnie zakończył rozmowę telefoniczną. – Rozumiem, że jest pan świadkiem…

– Adam Duski, główny księgowy – przedstawił się okularnik. Nerwowo chwycił teczkę leżącą na krześle. – To ja panów zostawię… Będę w kancelarii na dole.

Wojskowy odprowadził wzrokiem księgowego, odwrócił głowę ku Borowikowi, ponownie zlustrował wzrokiem Zygę, by na koniec utkwić pytające spojrzenie w śledczym z Komendy Wojewódzkiej. To ma być ten Maciejewski?!, Jego mina bardzo oficersko wyrażała zdumienie pomieszane z pogardą.

– Kapitan Henryk Korcz-Jasnocki – zaprezentował lotnika Borowik. – Poniekąd nasz kolega…

Więc Dwójka, kontrwywiad wojskowy! Zyga z niechęcią podał kapitanowi rękę. Co najgorsze, wojskowy miał nie więcej niż trzydzieści lat, na piersi ani ciemnoniebieskiej wstążki namiętnie rozdawanego pilotom Virtuti Militari, ani amarantowej Krzyża Walecznych, ani w ogóle nic. No to oficerek będzie się chciał wykazać!… Zyga spojrzał spode łba na Borowika.

– Miło poznać pana pod-komisarza – zaakcentował lotnik. Jego usta naprężył lekki, bez wątpienia drwiący uśmiech.

Maciejewski ścisnął mocniej jego dłoń, przejrzał się w błyszczących butach oficera i podniósł głowę.

– I mnie pana… nadporucznika – zaszarżował.

Lotnik sięgnął po papierośnicę.

– Pan ma do mnie niechęć tak po prostu służbowo? – zapytał, częstując policjantów egipskimi.

– Do pana? – Komisarz zaczął szukać w pudełku niespalonej zapałki. Borowik poratował go zapalniczką. – Do pana w żadnym wypadku! Ale było dwóch takich oficerów w Zamościu w dwudziestym piątym. Pobili policjanta na służbie, bo śmiał im zwrócić uwagę, że jest po północy, a oni w miejscu publicznym śpiewają głośno Pierwszą Brygadę. Zanim dotarli na kwaterę, ktoś nakładł im po gębie. Sprawcy, niestety, nie wykryto. To moja wielka porażka, panie kapitanie.

– To mnie pan uspokoił. – Korcz-Jasnocki dmuchnął aromatycznym dymem. – Bo już się bałem, że któryś lotnik odbił panu narzeczoną.

Zyga skrzywił się. Prawie żeś zgadł, draniu!

– Nie przypominam sobie – odparł.

– W takim razie na pewno będzie nam się dobrze razem pracowało. – Ku zdziwieniu nader oszczędnego Zygi kapitan zdusił dopiero co zapalonego drogiego papierosa w popielniczce. – Kolega wprowadzi pana w szczegóły. Będę przy hangarach, Staszek. – Skinął głową Borowikowi i wyszedł, zabierając z wieszaka swoją nieskazitelnie utrzymaną rogatywkę i rasowo powycierany czarny skórzany płaszcz.

– Boże, mój Boże, cóżem ci uczynił? – jęknął teatralnie Maciejewski.

– Nie zgrywaj ukrzyżowanego, Zyga, za stary na to jesteś – skrzywił się Borowik. – Chodźmy.

W stolarni z haka nad szafką na narzędzia wciąż zwisał kawałek liny, jednak samobójcy nie było.

– Kto późno przychodzi, sam sobie szkodzi – zaśmiał się Staszek na widok zdziwionej miny Maciejewskiego. – Przecież będziesz miał raport mój i lekarza. Po co ci oglądać denata?

– Żartujesz? A bruzda strangulacyjna? A pętla?

– Będzie w raporcie, Zyga. Przecież ci wytłumaczyłem, co masz robić.

Rzeczywiście, schodząc powoli po kolejnych stopniach budynku biurowego, Borowik wyjaśnił, czego powinien się trzymać Maciejewski: zwykły desperat, żadnych śladów walki, chociaż i żadnego listu pożegnalnego. To miało być poprowadzone bez zarzutu śledztwo w sprawie zamachu samobójczego, byle nie przemęczać się, nie wnikać, nie robić trudności i trzymać pismaków z daleka, żeby nic nie wyciekło przed oficjalnym komunikatem. Dwójka nie lubi rozgłosu zbyt blisko spraw, którymi się zajmuje. A czym zajmuje się Dwójka na terenie święcie przynależnym Maciejewskiemu? Tym właśnie, wbrew swojej naturze, nie powinien się interesować.

– No to zacznę od dyrektora – zdecydował Zyga.

– Nie zaczniesz – zgasił go Borowik. – Już z nim rozmawialiśmy. Ten księgowy Duski uśmierzał jego gospodarskie obawy, gdy łaskawie się zjawiłeś. Na miejscu masz biuralistów, majstrów, konstruktorów, robotników, strażników fabrycznych. Będą akurat.

Wyszli na zewnątrz i skierowali się ku hangarom.

Komisarz sięgnął po papierosy, ale zaraz szybkim krokiem podszedł do nich umundurowany strażnik.

– Proszę pana, tu nie wolno palić! – zarządził surowo, pokazując tablicę ze stosownym napisem.

Zyga spojrzał na niezapalonego jeszcze sokoła, później na Korcza-Jasnockiego. Strażnik całkiem nieźle udawał, że nie widzi, jak ten, oparty wygodnie o ścianę hangaru, z lubością wydmuchuje ustami i nosem błękitny dymek. Obok niego Duski obracał w palcach niezapalonego papierosa.

*

Mimo niedzieli pracownicy fabryki stawili się niemal w komplecie. Zgodnie z instrukcjami kolegi z Komendy Wojewódzkiej, Maciejewski nie dociekał, kto dokonał takiej sztuki, czy raczej kto tak sprawnie zarządził mobilizację. Śledztwo miało się oprzeć na solidnych podstawach, zeznaniach licznych świadków, więc się oprze, proszę bardzo! Zwłaszcza że według Borowika trup był jak należy, każdy policjant z jako takim doświadczeniem poznałby wisielca.

– Pan Madej, Zenon Madej, tak? – Podkomisarz odwrócił kartkę w notesie. Za oknem Korcz-Jasnocki i Borowik oglądali samolot, który kilku znudzonych mechaników wytoczyło dla nich z hangaru. – Pan jest tu strażnikiem?

– Pilnuję w dzień. – Skinął głową postawny czterdziestolatek w szarym uniformie. Wyraźnie unikał wzroku Maciejewskiego i śledczy wcale mu się nie dziwił. Zobaczyć kogoś, komu się niedawno nie dało zapalić papierosa, za biurkiem i w bardzo urzędowej roli? Arcynieprzyjemna sytuacja! – Ja przychodzę, Susek wychodzi – dodał.

– Ale dziś nie wyszedł. – Zyga stłumił ziewnięcie.

– Bo to jest tak: jeden strażnik na bramie, jeden na budynkach, jeden na polu wzlotów. – Madej poprawił czapkę wciśniętą na kolano. – Ja jestem na budynkach, tak jak Susek. Znaczy jak był Susek.

– Gdzie pan go znalazł?

– No jak to? – zdziwił się strażnik. – Tam, gdzie wisiał, w stolarni.

– W stolarni – zanotował Maciejewski. – Jak pan stwierdził, że nie żył?

– Że niby jak stwierdził? – Mężczyzna podniósł wreszcie wzrok. Widać zbyt trudny problem przemógł wcześniejsze zażenowanie.

– Skąd pan wiedział?

– Wisiał przecież. – Madej wzruszył ramionami.

– Trzeźwy pan był? – zapytał Maciejewski.

– No jak inaczej na służbę? – Strażnik spojrzał na niego zniesmaczony.

– Na pewno? Po sobocie?

– Służbę miałem.

– Dobrze. – Zyga kiwnął głową. – Pan wszedł, pan Susek wisiał. Jak wysoko?

– No tak jak ta skrzynka była. O tak! – Świadek uderzył kantem dłoni w nogę biurka na dwóch trzecich wysokości. – Musiał na nią wejść i się powiesił.

– I co pan zrobił?

– Zatelefonowałem po kierownika.

– A potem? – ciągnął podkomisarz.

– Przyszedł kierownik i musi zatelefonował na policję.

– Która była godzina?

– Musi dziewiąta, po dziewiątej…

Zgadzało się. Maciejewski spojrzał za okno. Lotnik otworzył kabinę i coś pokazywał wielce zaintrygowanemu Borowikowi. Ten to ma wycieczkę!

– Ostatnia rzecz… – zaczął śledczy, a strażnik westchnął z ulgą. Doskonale rozumiał Madeja, sam też miał go dosyć. – Domyśla się pan, dlaczego się zabił?

– Dziwny był, panie komisarzu – znowu wzruszył ramionami Madej.

Zyga zanotował adres dozorcy i kazał mu wezwać do biura ostatniego świadka.

– Pan Adam Duski, księgowy, dobrze… – Maciejewski otworzył jego teczkę personalną. – Dziękuję, że pofatygował się pan mimo niedzieli.

– Jak mogłem się nie pofatygować, skoro przełożony wezwał!

Komisarz spojrzał badawczo na buchaltera. To, co powiedział, z pozoru brzmiało jak żart, i to w guście Zygi. Jednakże Duski miał poważną, kamienną twarz Bustera Keatona.

– W niedzielę przełożony może pana co najwyżej uprzejmie poprosić – zauważył Maciejewski i z miejsca pożałował tej uwagi. Co go podkusiło, by akurat teraz myśleć o prawie pracy?! Krew pepeesowskich rodziców w nim zawrzała?

– Fabryka to dla mnie, panie komisarzu, patriotyczny obowiązek. Przecież nie po to wyszliśmy z kryzysu, nie po to ten zakład został przejęty przez państwo od prywatnych właścicieli, bym sobie wybierał, czy niedziela, piątek czy świątek! Dla mnie to jest poważna sprawa, a takie wydarzenia jak dzisiejsze… – Duski zrobił pauzę, za krótką jednak, by można mu było płynnie wejść w zdanie. – Ja się poważnie zastanawiam, czy nie chodzi tu o rzucenie cienia na wytwórnię. Żydowska prasa już doprowadziła naród do takiej dezorientacji, że nic prostszego jak z samobójczego zamachu jakiegoś niezrównoważonego człowieka zrobić wielki skandal! A to by się odbiło na obronności i…

Udając, że słucha, Maciejewski jeszcze raz zajrzał do akt księgowego.

– Czy pan pracował w zakładzie pod poprzednią firmą? – przerwał Duskiemu. – W Zakładach Mechanicznych Plage i Laśkiewicz?

– Nie, dopiero w LWS–ie, tak jak jest w aktach.

Zyga przewrócił stronę. Rzeczywiście, data podpisania umowy o pracę była o dwa tygodnie późniejsza niż wszystkich pozostałych świadków. Czy raczej kandydatów na świadków… Krótki życiorys Duskiego jako poprzednie stanowisko wymieniał oficjalistę w majątku pod Hrubieszowem.

– Znał pan wcześniej Feliksa Suska?

– Kogo? – szczerze zdziwił się buchalter.

– Wisielca – wyjaśnił Maciejewski. – Tego człowieka, z którego powodu przełożony wezwał pana w świętą niedzielę – dodał z irytacją.

– W ogóle go nie znałem, panie komisarzu. Raz w miesiącu przychodził pokwitować wypłatę. Ja przecież jestem urzędnikiem, a on tylko…

– Dobrze, dziękuję panu. – Zyga zamknął akta.

– To wszystko? – Księgowy zastygł ze zdziwioną miną. Już nie przypominał Bustera Keatona, bardziej Chaplina. – Mogę służyć wiedzą o interesantach fabryki oraz odwiedzających…

– Oczywiście gdyby pan sobie coś istotnego przypomniał… Istotnego, czyli o Feliksie Susku, nie o interesantach – sprecyzował Zyga, wstając i biorąc z wieszaka okrycie – to proszę łaskawie zatelefonować do Wydziału Śledczego Komendy Powiatowej na Staszica. – Zaczął zapinać płaszcz.

– Nie da mi pan wizytówki? – znów zdziwił się Duski, ale na szczęście też wstał.

– A pan nie ma w biurze książki telefonicznej? Do widzenia.

Księgowy nacisnął klamkę, niestety zatrzymał się i odwrócił. Na jego szczupłej, mysiej twarzy malował się głęboki namysł.

– Nie zapytał pan, czy ofiara była z kimś skonfliktowana, panie komisarzu.

– Bardzo uprzejmie panu dziękuję, że mi pan o tym przypomniał. – Maciejewski nie ukrywał ironii. Mimo to usiadł i otworzył notes. – Z kim więc był, jak to pan fachowo zauważył, skonfliktowany Feliks Susek?

– Z Madejem, tym, co wyszedł przede mną. Nie pamiętam dokładnie, ale kilka dni temu słyszałem, jak się kłócili.

– O co? – Pióro komisarza zawisło nad kartką.

– A tego to ja już nie wiem. Ostatecznie jestem tu urzędnikiem, nie będę przecież…

– Tak, nie będzie pan przecież słuchał grubiańskich słów, jakich nie szczędzi sobie skonfliktowana klasa robotnicza. – Komisarz rzucił okiem na zegarek. Powinien skończyć niedzielną służbę ponad godzinę temu. – Dziękuję panu za pomoc.

Duski ukłonił się i wyszedł. Zyga zaczął upychać papiery w teczce. By zgodnie z życzeniem Borowika sporządzić protokoły, wysłać mundurowego po podpisy i z czystym sumieniem urzędnika państwowego skierować sprawę do umorzenia, miał kwitów aż nadto.