Samorządowa instytucja kultury - Paweł Kamiński - ebook

Samorządowa instytucja kultury ebook

Paweł Kamiński

0,0
80,77 zł

lub
Opis

Książka odpowiada na bardzo konkretne i praktyczne pytania dotyczące prowadzenia działalności kulturalnej w formie instytucji kultury. Lektura obowiązkowa dla dyrektorów domów, ośrodków i centrów kultury, ale również dla urzędników odpowiedzialnych za nadzór nad instytucjami kultury i realizację lokalnych polityk kulturalnych. Książka powstała bez udziału pieniędzy publicznych a w jej wydanie nie była zaangażowana żadna instytucja ani organizacja.

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi lub dowolnej aplikacji obsługującej format:

EPUB
MOBI

Liczba stron: 65




Paweł Kamiński

Samorządowa instytucja kultury

Instrukcja obsługi

© Paweł Kamiński, 2017

Książka odpowiada na bardzo konkretne i praktyczne pytania dotyczące prowadzenia działalności kulturalnej w formie instytucji kultury. Lektura obowiązkowa dla dyrektorów domów, ośrodków i centrów kultury, ale również dla urzędników odpowiedzialnych za nadzór nad instytucjami kultury i realizację lokalnych polityk kulturalnych.

Książka powstała bez udziału pieniędzy publicznych a w jej wydanie nie była zaangażowana żadna instytucja ani organizacja.

ISBN 978-83-8126-173-9

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Dlaczego „Instrukcja obsługi”?

Książka ta nosi podtytuł „Instrukcja obsługi”. Nie jest to tylko zabieg retoryczny.

Przede wszystkim dlatego, że „Instrukcja” odpowiada na bardzo konkretne i bardzo praktyczne pytania dotyczące prowadzenia działalności kulturalnej w formie instytucji kultury, a więc takiej, w jakiej mają obowiązek prowadzić tę działalność samorządy.

Drugi powód dla takiego podtytułu, to fakt, że książka ta napisana została przez praktyka dla praktyków, tj. dla dyrektorów domów, ośrodków i centrów kultury oraz innych lokalnych instytucji kultury jakie potworzyli, w swej kreatywności, samorządowcy[1].

„Instrukcja” jest instrukcją również ze względu na jej skondensowaną formę. Nie było ambicją autora pisanie kolejnego kilkusetstronicowego vademecum, jakie można kupić na rynku u znanych wydawców. „Instrukcja” nie była pisana „na wagę” i nie ma w niej „lania wody”. Nie dotyka wszystkich aspektów prowadzenia działalności przez instytucje kultury i nie zawiera odwołań do wszystkich aktów prawnych, które mogą mieć zastosowanie w działalności instytucji. Ale za to zawiera same konkrety i wyłącznie praktyczne przypadki, z którymi ktoś, gdzieś w Polsce, już się zmierzył. Dlatego praktycznie każdy fragment książki odwołuje się do aktu prawnego, orzeczenia sądu, rozstrzygnięcia nadzorczego wojewody lub innego wiarygodnego źródła. W formie elektronicznej zawiera aktywne linki do kilkudziesięciu przywołanych dokumentów.

Pomimo staranności z jaką została przygotowana ta publikacja zastrzec należy, że zawarte w niej treści należy traktować jako zbiór niewiążących opinii, które mogą być pomocne w pracy dyrektorów instytucji kultury. Nie należy jednak traktować ich jako oficjalnej interpretacji przepisów prawa regulujących działalność kulturalną.

Paweł Kamiński

[1]Mam na myśli wszelkiego rodzaju ośrodki kultury, sportu, rekreacji, wypoczynku, turystyki, promocji, aktywności lokalnej i nie wiadomo czego jeszcze :-)

„Mętna woda” w kulturze

Domy, ośrodki i centra kultury, to druga po bibliotekach grupa instytucji kultury w Polsce pod względem liczebności. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego za 2015 r. w całym kraju działa 2441 tego typu instytucji[1]. Zastrzec należy jednak, że liczba ta jest dość przybliżona, bo tak naprawdę nie wiadomo jaki status mają podmioty wykazywane przez GUS w swoich raportach[2].

Aktualnie tak naprawdę nikt, łącznie z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, nie wie ile jest w Polsce domów, ośrodków i centrów kultury. Wynika to z rozproszenia rejestrów instytucji, które mają obowiązek prowadzić organizatorzy. Oznacza to, że mamy w Polsce ponad 2,5 tys. rejestrów prowadzonych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz samorządy wojewódzkie, powiatowe i gminne. Nie istnieje w tej chwili żaden centralny rejestr lub inne narzędzie, które umożliwiało by zdobycie pełnej i wiarygodnej informacji na ten temat[3].

Nie istnieje również żadna formalna definicja domu, ośrodka czy centrum kultury. Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej jedynie wymienia domy kultury wśród form działalności kulturalnej. Katalog ten ma charakter otwarty i można przyjąć, że działalność kulturalna może być prowadzona w innych, nie wymienionych formach[4]. Nie ma również żadnego przepisu, który rozróżniałby czym jest dom, czym ośrodek a czym centrum kultury?[5]

W odniesieniu do domów, ośrodków i centrów kultury nie istnieje również żaden specyficzny dla tej grupy instytucji akt prawny regulujący ich działalność. Inaczej jest chociażby w odniesieniu do bibliotek czy muzeów (Ustawa i bibliotekach, Ustawa o muzeach).

Z jednej strony można taki stan rzeczy postrzegać jako pozytywny, bo dający swobodę organizatorom instytucji w kształtowaniu ich statutów oraz modelu prowadzenia samej działalności. Z drugiej zaś strony mamy do czynienia z sytuacją, w której źródłem prawa w coraz większym stopniu jest orzecznictwo sądów administracyjnych nie zaś tekst samej Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Można więc mówić tu o pewnej dysfunkcji prawa regulującego działalność kulturalną[6]. Dodać trzeba, że nierzadko rozstrzygnięcia sądów są rozbieżne, co rodzi trudności w interpretacji i stosowaniu prawa.

Istnienie ustaw dedykowanych niektórym rodzajom instytucji kultury w praktyce prowadzi do różnicowania ich statusów np. w sytuacji ich łączenia. Zasada prawna Lex specialis derogat legi generali (prawo o większym stopniu szczegółowości należy stosować przed prawem ogólniejszym) skutkuje na przykład faktyczną nieobligatoryjnością istnienia na poziomie gmin instytucji kultury innych niż biblioteki[7].

Brak regulacji na poziomie ustawowym powoduje również, że istnieje przestrzeń do nadużyć organizatorów w stosunku do instytucji oraz wynaturzeń ich działalności. Przykłady przytoczone w tej publikacji potwierdzają tę tezę.

[1]P. Łysoń, Kultura 2015. Informacje i opracowania statystyczne, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2016, s. 78—79.

[2]GUS definiuje je według własnych kryteriów, w tym m.in. ze względu na rodzaj działalności oraz rodzaj obiektu w jakim ta działalność jest prowadzona. Klasyfikacja GUS nie bierze pod uwagę formalnego statusu instytucji.

[3]Być może wkrótce to się zmieni, ponieważ Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozważa stworzenie elektronicznego rejestru instytucji kultury, z którego mieliby korzystać organizatorzy.

[4]J. Hołda, Komentarz do ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, Narodowe Centrum Kultury 2012, s. 4.

[5]Brak czytelnego rozróżnienia skutkował w przeszłości m.in. dość swobodnym stosowaniem przez organizatorów przepisów wymuszających zmianę powołań dyrektorów na czas nieokreślony na kontrakty — zobacz: Rewolucyjny wyrok w sprawie odwołania dyrektorki centrum kultury — http://menedżerkultury.pl/rewolucyjny-wyrok-sadu-sprawie-odwolania-dyrektorki-centrum-kultury/

[6]P. Kamiński, Czy domy kultury potrzebują własnej ustawy? Refleksja o braku systemu kultury publicznej w Polsce [w:] M. Sztark (red.), Kultura małych i średnich miast, Biuro Festiwalowe IMPART 2016, Wrocław 2016, s. 63.

[7]Ibidem.

Tworzenie instytucji kultury

Kto może utworzyć instytucję kultury?

O ile działalność kulturalną może prowadzić praktycznie każdy tj. osoba prawna, osoba fizyczna oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej (art. 3 ust. 1 Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej), to tworzenie instytucji kultury jest zastrzeżone tylko dla niektórych podmiotów.

Zgodnie z art. 8 Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej państwowe instytucje kultury, nie będące przedmiotem tej publikacji, mogą tworzyć ministrowie oraz kierownicy urzędów centralnych.

Tworzenie samorządowych instytucji kultury jest kompetencją jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 9 Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej jednostki samorządu terytorialnego organizują działalność kulturalną, tworząc samorządowe instytucje kultury, dla których prowadzenie takiej działalności jest podstawowym celem statutowym.

Podmioty tworzące instytucje kultury, zarówno państwowe jak samorządowe, nazywane są przez ustawodawcę organizatorami (art. 10 ust. 1 Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej).

Prowadzenie działalności kulturalnej jest zadaniem własnym jednostek samorządu terytorialnego o charakterze obowiązkowym (art. 9 ust. 2). Nie oznacza to jednak, że w każdej gminie musi istnieć np. dom lub ośrodek kultury. W Ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej nie istnieje zapis, który zmuszał by samorządy do tworzenia takiej instytucji. Jednocześnie art. 19. Ustawy o bibliotekach wprost narzuca samorządom obowiązek prowadzenia na swoim obszarze działania co najmniej jednej biblioteki publicznej, wraz z odpowiednią liczbą filii i oddziałów oraz punktów bibliotecznych. W związku z tym, niektóre samorządy nie tworzą innych instytucji kultury niż biblioteki uznając, że prowadząc bibliotekę realizują obowiązek określony w art. 9 ust. 3. Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.

Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. 1991 nr 114 poz. 493)

http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=wdu19911140493

Jakim dokumentem można utworzyć instytucję kultury?

Aby powołać do życia instytucję kultury organizator musi wydać akt o utworzeniu instytucji kultury. W przypadku samorządowych instytucji kultury jest to uchwała organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego, tj. rady gminy, rady miejskie, rady powiatu lub sejmiku województwa.

Uchwała o utworzeniu instytucji kultury musi określać jej przedmiot działania, nazwę i siedzibę, a także to, czy dana instytucja kultury jest instytucją artystyczną w rozumieniu przepisów Ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Instytucjami artystycznymi są według ustawy instytucje kultury powołane do prowadzenia działalności artystycznej w dziedzinie teatru, muzyki, tańca, z udziałem twórców i wykonawców, w szczególności: teatry, filharmonie, opery, operetki, orkiestry symfoniczne i kameralne, zespoły pieśni i tańca oraz zespoły chóralne.

Akt o utworzeniu instytucji wraz ze statutem jest podstawą działania instytucji kultury.

Jakie są obowiązki organizatora wobec tworzonej instytucji?

Zgodnie