Psychosomatyczne aspekty działania masażu leczniczego u osób ze spondylozą szyjną - Henryk Pędziwiatr - ebook + książka

Psychosomatyczne aspekty działania masażu leczniczego u osób ze spondylozą szyjną ebook

Henryk Pędziwiatr

2,0

Opis

Książka przedstawia podstawowe informacje dotyczące spondylozy szyjnej – choroby przewlekłej, w kontekście jej etiologii i patomechanizmu. Choroba ta jest jedną z wielu występujących w obszarze kręgosłupa. Schorzenia kręgosłupa w chwili obecnej przybierają znamiona cywilizacyjnych i społecznych.
W drugiej części książki omówione zostały teoretyczne założenia wpływu medycznego masażu leczniczego na ludzki organizm, które uzupełnione zostały dostępnymi wynikami badań naukowych w zakresie stosowania masażu leczniczego, jako nieinfazyjnej formy terapii.
Uzupełnieniem prezentowanych badań są badania własne przeprowadzone na grupie kobiet ze spondylozą szyjną, które dotyczyły określenia wpływu terapii masażem na wybrane parametry somaryczne (zakres ruchów czynnych, ruchomości klatki piersiowej i objawy subiektywne zgłaszane najczęściej przez pacjentów) i parametry psychiczne (wybrane aspekty sprawności poznawczej i emocji).
Prezentowane w książce badania własne przeprowadzone zostały w oparciu o dobrze ugruntowaną wiedzę naukową z trzech dyscyplin, które w bezpośredni sposób zajmują się leczeniem chorób i profilaktyką zdrowotną: medycyny, psychologii i fizjoterapii, czego konsekwencją jest powstałe w wyniku syntezy tej wiedzy podejście psychosomatyczne zarówno do choroby, jak i do stosowanej terapii masażu.

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
czytnikach certyfikowanych
przez Legimi
czytnikach Kindle™
(dla wybranych pakietów)
Windows
10
Windows
Phone

Liczba stron: 116

Odsłuch ebooka (TTS) dostepny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS

Popularność




Uniwersytet Zielonogórski w Zielonej Górze

Henryk Pędziwiatr

Psychosomatyczne aspekty działania masażu leczniczego u osób ze spondylozą szyjną

Oficyna Wydawnicza „Impuls” Kraków 2008

© Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2008

Recenzenci:prof. dr hab. Grażyna Dolińska dr hab. Ewa Ziółkowska-Łajp, prof. AWF w Poznaniu

Redakcja wydawnicza:Urszula Lisowska

Korekta:Magdalena Polek

Projekt okładki:Anna M. Damasiewicz

Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet Zielonogórski

ISBN 978-83-7308-886-3

Oficyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (012) 422-41-80, fax (012) 422-59-47 www.impulsoficyna.com.pl, e-mail:[email protected] Wydanie I, Kraków 2008

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.virtualo.eu

Dedykacja

Panu prof. dr hab. n. med. Janowi Łazowskiemu dziękuję za naukę

Wstęp

Człowiek obserwuje otaczający go świat, a także planuje, przewiduje i wyciąga wnioski w toku działalności polegającej na przystosowaniu się do tego świata oraz na oddziaływaniu na niego (Z. Włodarski, 1996).

W niniejszej pracy pragnę zwrócić uwagę na sprawność poznawczą i ruchową osób dorosłych, u których stwierdzono zniesienie lub spłycenie lordozy w odcinku szyjnym kręgosłupa i zmiany zwyrodnieniowe w tym obszarze.

Dolegliwości bólowe, jak również znaczne ograniczenia ruchowe u osób ze zmianami w odcinku szyjnym kręgosłupa są coraz częściej obserwowane wśród pacjentów zgłaszających się na terapię masażem oraz poszukujących pomocy u lekarzy podstawowej opieki medycznej i specjalistów z dziedziny neurologii. Powszechnie stosowaną formą leczenia dolegliwości związanych ze spondylozą szyjną jest farmakoterapia, a w szczególnych przypadkach – interwencja chirurgiczna.

W bezpośredniej relacji terapeutycznej obserwuję oprócz zmian czynnościowych w aparacie ruchu, dotyczących wzmożonego napięcia mięśni i tkanek miękkich, również zmiany w obszarze psychiki pacjentów kierowanych na terapię lub decydujących się na nią samodzielnie, bez konsultacji medycznych lub po konsultacjach, w których zwraca się uwagę na postępujący i przewlekły charakter zmian chorobowych i ogranicza leczenie do środków przeciwbólowych.

Pacjenci ze spondylozą szyjną wskazują na liczne dolegliwości towarzyszące chorobie: kłopoty ze snem, napięcie emocjonalne, a czasem również problemy z popędem płciowym, z pamięcią i uczeniem się. Zgłaszane trudności dotyczą osób w różnym wieku i z różnym wykształceniem. Terapia masażem przede wszystkim redukuje istniejące napięcia mięśniowe, powodując ulgę i zmniejszając ból. Po kilku latach obserwacji dają się również zauważyć korzystne zmiany w obszarze emocji oraz w funkcjonowaniu społecznym pacjentów. Zmniejsza się również ilość przyjmowanych przez nich środków przeciwbólowych i leków przeciwdepresyjnych.

Niniejsza książka jest próbą połączenia wiedzy naukowej z zakresu kilku dziedzin: medycyny, psychologii i fizjoterapii, co pozwala w pełniejszy sposób opisać i usystematyzować prezentowaną jednostkę chorobową oraz możliwości oddziaływania terapeutycznego.

Zabiegi masażu leczniczego, chociaż są powszechnie stosowane od wielu lat dla podtrzymania i ochrony zdrowia oraz jako element wspomagający lub uzupełniający tradycyjną medycynę, nie doczekały się wyczerpującego opracowania naukowego wyjaśniającego mechanizmy działania masażu, jak również systematyki zasad jego stosowania. Elementy masażu leczniczego wykorzystywane są również w odmianie psychoterapii określanej mianem pracy z ciałem lub podejściem integrującym – psychosomatycznym.

Analiza doniesień naukowych z zakresu fizjoterapii i psychosomatotera-pii stała się podstawą do zaprojektowania i przeprowadzenia badań. Dlatego też proponowane podejście do poruszanej problematyki ma pionierski charakter, co wiąże się z ograniczoną możliwością odniesienia i uogólnienia otrzymanych wyników badań. Niemniej jednak mam nadzieję, że pozwolą one w odmienny sposób spojrzeć na sam rodzaj stosowanej terapii, jak również na zakres możliwości jej zastosowania.

Autor

Rozdział I

Spondyloza szyjna – choroba przewlekła i wielopłaszczyznowa

Szyjny odcinek kręgosłupa pełni trzy zasadnicze funkcje: podporową, ruchową i ochronną. Stanowi podstawę dla ruchów głowy, służy jako miejsce dla podwieszenia górnej części klatki piersiowej i obręczy barkowej oraz ochrania położony wewnątrz rdzeń kręgowy i tętnice kręgowe doprowadzające krew do mózgu. Pośrednio jest odpowiedzialny za prawidłowe ukrwienie mózgu.

Aby można było mówić o prawidłowej realizacji poszczególnych funkcji kręgosłupa szyjnego, powinien on znajdować się w ustawieniu, w którym tętnice kręgowe mogą swobodnie transportować krew do mózgu, nie napotykając oporu ze strony układu kostnego. Natomiast mięśnie, mające swoje przyczepy między innymi na wyrostkach poprzecznych i kolczastych kręgosłupa w odcinku szyjnym, powinny się znajdować w pozycji pośredniej, umożliwiającej wykonywanie ruchów głową i kończynami górnymi bez większych oporów i bólu. Ustawienie takie zapewnia naturalna krzywizna kręgosłupa w tym odcinku, określana mianem lordozy, ustawiona w płaszczyźnie strzałkowej.

Według A. Steciwko i K. Kassolika (2000), jakiekolwiek zmiany w krzywiźnie kręgosłupa szyjnego pociągają za sobą wzrost napięcia mięśni w obrębie szyi i obręczy barkowej oraz mogą powodować zaburzenie krążenia w obszarze tętnic kręgowych, które przejawia się między innymi bólami i zawrotami głowy lub szumem w uszach. Do najczęstszych zmian w ustawieniu kręgosłupa w odcinku szyjnym należy spłycenie lub zniesienie lordozy oraz tworzenie się zmian zwyrodnieniowych. Proces powstawania zmian patologicznych w tym obszarze ma długotrwały charakter i dotyczy różnych struktur: kostno-stawowych, mięśniowych, naczyniowych i nerwowych. Może stać się jedną z przyczyn powstawania spondylozy szyjnej.

Według A. Dziaka (2001), istotne jest opóźnianie procesu powstawania spondylozy szyjnej przez zastosowanie leczenia zachowawczego. Autor pisze również o częstym występowaniu tej choroby, choć nie przybiera ona znamion choroby społecznej.

Etiologia i patogeneza spondylozy szyjnej nie zostały jak dotąd jednoznacznie określone. Wskazuje się jednak, że oprócz czynników genetycznych istotną rolę w jej rozwoju odgrywają statyczne i dynamiczne przeciążenia kręgosłupa wynikające z długotrwałych ustawień głowy i szyi w jednej pozycji, wymuszonej na przykład pracą czy nauką (tamże).

Większość autorów za główne przyczyny tego zespołu chorobowego uważa zmiany strukturalne w szyjnym odcinku kręgosłupa (zdjęcie 2), do których należą: proces zwyrodnieniowy krążków międzykręgowych, trzonów kręgów, stawów haczyko wokręgowych Luschki, wady rozwojowe, zaburzenia naczyniowe, niestabilność odcinka szyjnego kręgosłupa oraz zmiany w ukształtowaniu lordozy kręgosłupa szyjnego (spłycenie lub zniesienie) (A. Niewodniczy, 1992).

Zdjęcie 1 Zdjęcie 2

Prawidłowo ukształtowana lordozaw odcinku szyjnymkręgosłupa . Zniesiona lordoza w odcinkuszyjnym kręgosłupa ze zmianami zwyrodnieniowymi

Źródło: zdjęcia są własnością pacjentów kierowanych i przyjmowanych na terapię masażem.

Przy spondylozie szyjnej mogą również współwystępować inne zespoły chorobowe, takie jak: zespół wegetatywny szyjny tylny głowy, zespół nerwu kręgowego, zespół szyjny korzeniowo-wegetatywny, zespół kręgowy lub szyjnopochodne bóle głowy (A. Prusiński, 1992; A. Ratner, 1979) oraz zespół migreny szyjnej, do której objawów zalicza się między innymi: bóle głowy w okolicy potylicznej, objawy wegetatywne (nudności, wymioty, nadmierne pocenie, częstomocz, kołatanie serca) (W. Bärtschi-Rochaix, 1968), objawy przedsionkowo-słuchowe (zawroty głowy, szum w uszach, przytępienie słuchu), patologiczne objawy błędnikowe, zaburzenia widzenia (bóle gałek ocznych, światłowstręt, łzawienie, pogorszenie ostrości widzenia), bóle korzeniowe, zaburzenia emocji w postaci zespołu nerwicowego depresyjno-hipochondrycznego (Z. Legwant, 1996).

Według K. Oatley i J. M. Jenkins (2005), emocje i nastroje są podstawowymi objawami stanów depresyjnych i lękowych występujących między innymi u pacjentów ze spondylozą szyjną. Ponadto sama przewlekła choroba somatyczna powoduje nasilenie emocji negatywnych, powodując zmiany w postawie i aktywności dotkniętego nią człowieka, utrudniające, a niekiedy uniemożliwiające prowadzenie normalnego i satysfakcjonującego trybu życia.

Pojawiają się zatem pytania (problemy badawcze):

1. Jakie emocje negatywne towarzyszą pacjentom ze spondylozą szyjną najczęściej?

2. Czy, a jeśli tak, to w jaki sposób, można zmniejszyć natężenie tych emocji?

Określenie rodzaju i liczby emocji negatywnych występujących u tych chorych dałoby możliwość opracowania terapii prowadzącej do polepszenia stanu zdrowia, a wtórnie do poprawy jakości życia pacjentów z chorobą przewlekłą, jaką jest spondyloza szyjna.

Zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze kręgosłupa szyjno-piersiowego nie tylko powodują nieprawidłowości w budowie i funkcjonowaniu kręgosłupa, ale także mogą być przyczyną powstawania zaburzeń w obrębie innych narządów i układów (T. Łoza i in., 1992). Zmiany w obrębie szyjnego odcinka kręgosłupa mogą powodować zwężenie lub niedrożność tętnicy kręgowej, która zaopatruje w krew tętnice mózgowia, decydujące między innymi o ukrwieniu i sprawnym funkcjonowaniu ośrodków pnia mózgu (np. układu limbicznego, który pozostaje w ścisłym związku z reakcjami emocjonalnymi jednostki) oraz ośrodków korowych.

Powodem zwężenia lub niedrożności tętnicy kręgowej może być ucisk na tętnicę spowodowany zmienionymi warunkami anatomicznymi segmentów od C2 do C6 kręgosłupa szyjnego. Ponadto upośledzenie biomechaniki szyjnego odcinka kręgosłupa prowadzi do zaburzeń czynności mięśni szyi, karku i obręczy barkowej, a tym samym do ograniczenia ruchomości w tym obszarze (A. Niewodniczy, 1992).

Według A. Steciwko i K. Kassolika (2000), przede wszystkim dochodzi do wzmożonego napięcia mięśnia dźwigacza łopatki, co z kolei zgodnie z prawem tensegracji prowadzi do wzrostu napięcia w tkankach mających bezpośredni i pośredni kontakt strukturalny z tym mięśniem. Wzrasta napięcie mięśnia zębatego przedniego, mięśnia piersiowego mniejszego, mięśnia kruczo-ramiennego oraz mięśni: równoległobocznego mniejszego, nadgrzebieniowego, obłego mniejszego, naramiennego i głowy mniejszej mięśnia dwugłowego ramienia. Utrzymujące się przez dłuższy czas zmiany w napięciu mięśni w sposób pośredni mogą spowodować zaburzenia funkcji układu wegetatywnego, szczególnie jego części współczulnej.

Obecność objawów wegetatywnych, przedsionkowo-słuchowych i wzrokowych przemawia za pojawieniem się czynnika naczynioruchowego, związanego z podrażnieniem włókien współczulnych tętnic kręgowych, prowadzącego do zaburzeń naczynioruchowych w dorzeczu układu tętniczego kręgowo-podstawnego (A. Prusiński, 1982).

Według J. Tylki (2000), czynnik naczynioruchowy i zaburzenia wegetatywne mają wpływ na kształtowanie się postawy emocjonalnej pacjenta. Osoby, u których w przebiegu choroby pojawiają się powyższe czynniki, charakteryzują się między innymi tłumionym gniewem, wrogością, potrzebą zyskania sympatii, obniżonym nastrojem i lękiem oraz poczuciem winy.

Można zatem sformułować hipotezę, że zastosowanie terapii poprawiającej ukrwienie w tym obszarze powinno wpłynąć na polepszenie nastroju i zmianę postawy emocjonalnej pacjentów.

Zmiany w krzywiźnie odcinka szyjnego kręgosłupa (np. zniesienie lub spłycenie lordozy) mogą być również przyczyną powstawania zespołu Mięśnia Pochyłego Przedniego. Charakteryzuje się on podrażnieniem układu współczulnego dającym objawy naczyniowe o charakterze niedokrwiennym, spowodowanym zaburzeniami przepływu w tętnicy podobojczykowej, oraz powoduje wzrost napięcia mięśni w odcinku szyjnym kręgosłupa i obręczy barkowej. Zmiany te występują często u osób dorosłych, czynnych zawodowo, i bywają zazwyczaj pomijane przy leczeniu dolegliwości z nimi związanych, które mają charakter postępujący.

Chorzy z tymi dolegliwościami skarżą się na bóle w okolicy występowania zmian. Bóle mogą mieć charakter mięśniowy, a w przypadkach podrażnień korzeni nerwowych lub ucisku na naczynia krwionośne przez wyrośla kostne bądź na skutek drobnych przemieszczeń kręgów może wystąpić zespół Hornera, zespół bólów w barku i kończynie górnej. Bólom w odcinku szyjno-piersiowym kręgosłupa mogą również towarzyszyć objawy „niedomogi” tętnicy kręgowej i podstawnej mózgu (S. Grochmal, S. Zielińska-Charszewska, 1986).

Można więc przypuszczać, że zastosowanie terapii prowadzącej do zmniejszenia napięcia mięśni w obrębie szyi i obręczy barkowej powinno pozytywnie wpłynąć na krążenie w tym obszarze oraz zmniejszyć dolegliwości bólowe z nimi związane i poprawić zakres ruchów, ograniczonych silnym napięciem mięśniowym.

Choroba (na przykład spondyloza szyjna), ujmowana w naukach medycznych jako zaburzenie czynności organizmu i jego mechanizmów regulacyjnych, może wywoływać ujemne skutki w życiu psychicznym i funkcjonowaniu społecznym osoby chorej (W. S. Gomułka, W. Rewerski, 1995).

J. Reykowski (1974) przedstawia pogląd, że osoby chore znajdują się w sytuacji trudnej, stresowej. Stres zaś powoduje istotne zmiany w ich psychicznym funkcjonowaniu. Przede wszystkim utrudnia samoregulację własnych stosunków z otoczeniem (zdolność adaptacji).

Ponadto choroba czy upośledzenie psychiczne może zaburzać u człowieka obraz samego siebie, obniżać jego samoocenę i poczucie własnej wartości (A. Maciarz, 1989; K. Oatley, J. M. Jenkins, 2005).

Według definicji zdrowia WHO (I. Heszen-Niejodek, H. Sęk, 1997) choroba to następstwo naruszenia harmonii w fizycznym, psychicznym lub społecznym wymiarze funkcjonowania człowieka. Można wówczas mówić o ograniczonej sprawności organizmu człowieka lub działaniu czynników przekraczających wydolność układów regulacyjnych, przez co dochodzi do załamania równowagi systemu, a w rezultacie – do choroby.

W stanie choroby zamiast regulacji fizjologicznej to regulacja patologiczna determinuje funkcjonowanie organizmu. Objawy choroby, w tym ujęciu, ściśle korelują z jakością patologicznej regulacji systemu.

Choroba człowieka, w odróżnieniu od chorób innych żywych organizmów, nie ogranicza się jedynie do obszarów biologicznych systemu. Uruchamia również patologiczną regulację w obszarze psychicznym i społecznym (J. Strojnowski, 1998). Staje się zatem sposobem egzystencji człowieka.

Niezależnie od pojmowania teoretycznego choroby, z którym nieuchronnie związany jest określony teoretyczny model zdrowia, każda choroba ma swoją ściśle określoną strukturę, w której można wyróżnić:

– przyczynę – którą określa się poprzez zespół czynników wywołujących zaburzenie zdrowia (biologiczne, psychiczne, społeczne);

– objaw – który może dotyczyć jednego ściśle określonego obszaru funkcjonowania organizmu (np. somatycznego) lub kilku (fizycznego, psychicznego i społecznego) (tamże).

Określona struktura choroby determinuje wybór rodzaju i sposobu jej leczenia, który najczęściej jest określany jako przyczynowy lub objawowy. Zazwyczaj leczenie choroby ma charakter wybiórczy i odnosi się do rodzaju stosowanej interwencji: farmakologicznej, chirurgicznej, fizykalnej lub psychologicznej. Sposoby leczenia odnoszą się w głównej mierze do dwóch wymiarów funkcjonowania człowieka: somatycznego lub psychicznego, charakterystycznych dla biomedycznego modelu zdrowia (M. Sokołowska, 1980).

Pomijanie w procesie diagnozy i leczenia wzajemnych oddziaływań między somatyczną i psychiczną sferą funkcjonowania człowieka może niekorzystnie wpływać na jego powrót do zdrowia. Ponieważ choroba dotyczy człowieka i jego egzystencji, można przyjąć, że każda choroba ma charakter psychosomatyczny (K. Wrześniewski, 1998).

J. Tylka (2000, s. 170) podkreśla, że pojęcie „psychosomatyka”

[…] odnosi