Wydawca: WAB Kategoria: Obyczajowe i romanse Język: polski Rok wydania: 2013

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Pępowina - Majgull Axelsson

 

 

Ciemna strona macierzyństwa

Może jest tak, że wyobcowanie rodziców zagnieżdża się w dziecku, że czyni je obcym dla samego siebie i całego świata. Tak jak było kiedyś z moją matką i jak zawsze będzie z moją córką". Ja duży mamy wpływ na swoje życie? Czy sami siebie stwarzamy, czy może nasz los jest z góry przesądzony?

Małe szwedzkie miasteczko. Jesienny sztorm. Nadciąga powódź. Grupa mieszkańców znajduje schronienie w restauracji Minny. Z czasem aż trudno uwierzyć, że to przypadek ułożył listę przepełnionych trwogą gości...

Restauracja staje się dla nich więzieniem. Schwytani w pułapkę, z godziny na godzinę coraz bardziej rozpaczliwie wypatrują ratunku. Stres wyzwala w nich skrajne emocje, uwalnia demony przeszłości, na jaw wychodzą coraz mroczniejsze tajemnice...

W swojej najnowszej powieści Axelsson pokazuje, jak głęboko potrafią tkwić rany zadane w dzieciństwie. Nie chcąc powtarzać błędów rodziców, niektóre dorosłe matki wychowują swoje dzieci dokładnie na odwrót w stosunku do tego, jak same były wychowywane - czym wyrządzają im jeszcze większą krzywdę. Opowiedziana w Pępowinie historia stanowi dowód na to, że nadmiar miłości może być równie katastrofalny w skutkach jak jej brak.

W „Pępowinie” Majgull Axelsson po raz kolejny udowadnia, że jest jedną z najlepszych współczesnych pisarek. Czytać tę pełną życia prozę to czysta przyjemność.

„Tidningen Vi"

Mocne przeżycie.

„Kristianstadsbladet"

Bez dwóch zdań Axelsson ma talent do opowiadania historii i budowania napięcia.

„Helsingborgs Dagblad"

Po lekturze powieści Axelsson świat wygląda inaczej. Jest bardziej przyjazny, cieplejszy. Autorka opisuje społecznych wyrzutków z taką miłością i szacunkiem, że ma się ochotę mówić wszystkim naokoło, jacy są piękni.

„Östgöta Correnspondenten"

 

Byłoby całkiem nieźle, gdyby w literaturze zapanował „axelssonizm", czyli moda na ciekawe i skomplikowane bohaterki. Ta szwedzka pisarka potrafi bowiem pisać o kobietach tak, że trudno uwolnić się od jej sugestywnych postaci.

Justyna Sobolewska, „Tygodnik Powszechny"

 

Opinie o ebooku Pępowina - Majgull Axelsson

Fragment ebooka Pępowina - Majgull Axelsson

Majgull Axelsson

PĘPOWINA

Przełożyła Katarzyna Tubylewicz

Tytuł oryginału: Moderspassion

Copyright © 2011 Majgull Axelsson

Published by arrangement with Brombergs Bokförlag AB. Stockholm

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXV

Copyright © for the Polish translation by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXV

Wydanie II

Warszawa, MMXV

Wiatr wyje na oceanach

Jest bezgranicznie ciemno

Byłabyś taka piękna

Na portrecie nienamalowanym

Tove Jansson

MINNA

Otwierają się drzwi, zostaję wypchnięta z przyjemnego nigdzie ku lekko odstręczającemu dokądś. Nie chcę się obudzić, ale co z tego? Żółte światło lampy rozkłada się na podłodze jak wachlarz. Ktoś wślizguje się i zatrzaskuje za sobą drzwi, zerka na mnie z uśmiechem. Dziewczyna. Może młoda kobieta. Ma starannie zaczesane do tyłu blond włosy, nad karkiem sterczy króciutki kucyk. Jest ubrana w niebieską bluzę z dekoltem w serek i białe spodnie.

W tej sekundzie przypominam sobie, kim jestem. Natychmiast wypieram tę świadomość. Precz. Z drogi. Won.

Dziewczyna bardzo cicho się porusza, podchodzi do białych szafek obok łóżka, otwiera jedną z nich, bo skrzypią drzwiczki, krzywi się, a potem odwraca do mnie i jeszcze raz uśmiecha, podnosi palec i dotyka górnej wargi. Czynność nadobowiązkowa. Nic nie mówiłam, nie jestem w stanie nic powiedzieć, zamykam oczy i próbuję z powrotem wpaść w nicość. Nie udaje się. Słyszę, jak dziewczyna wyjmuje coś z szafki, jakiś szelest, drzwi szafki ponownie skrzypią przy zamykaniu. Przez sekundę jest kompletnie cicho, potem czuję na czole chłodną rękę.

– Przepraszam – szepcze dziewczyna.

Nie odpowiadam, nie otwieram oczu, całą energię wkładam w redukowanie siebie samej. Nie ma mnie. Nie istnieję. Jestem jedynie parą oczu, które przyglądają się krajobrazowi pod powiekami. To krajobraz w turkusie, z ciemnymi wzgórzami i jasnymi dolinami. Bardzo piękny. Pielęgniarka stoi jeszcze chwilę, potem słyszę jej ostrożne kroki w stronę wyjścia. Przez parę sekund z korytarza dochodzi stłumiony głos, który zostaje ucięty w środku zdania. Dziewczyna wychodzi, zamykając za sobą drzwi. Zostawiła mnie. Zostawiła samej sobie.

Oczy mimowolnie się otwierają. W pokoju jest ciemno, tylko skądś wślizguje się słabe szare światło. Może ciągle trwa noc. Jeśli nie jest to popołudnie, czarne, szwedzkie, jesienne popołudnie. Na zewnątrz nadal wyje burza i pada deszcz, ale może nie tak mocno jak wczoraj. Stukanie w szybę nie jest już tak intensywne, brzmi raczej jak gderanie, a nie wybuch wściekłości. Jestem za to wdzięczna niebiosom. Stokrotne dzięki. Nawet małe błogosławieństwa są błogosławieństwami.

Próbuję jeszcze raz zamknąć oczy, ale mi się nie udaje. Na nowo się otwierają, chcą widzieć, wiedzieć. Gdzie jestem? Nie w szpitalnej sali. Ale w szpitalu. W jakimś magazynie. Dużo szafek, zlewozmywak. Pokój rezerwowy, który wykorzystuje się tylko wtedy, gdy szpital jest przepełniony, kiedy w każdej dwójce stoją trzy łóżka. Ale mają tu pełne wyposażenie, widzę to. Małe, lśniące przyciski na ścianie obok. Krótki gumowy wąż z ustnikiem, który podłącza się do drugiego ustnika. Trochę większy czerwony guzik. Ma ratować życie. I na co to komu?

Znowu zamykam oczy i przekręcam głowę. Ruch jest zbyt gwałtowny, muszę teraz leżeć spokojnie, żeby powstrzymać wirujący świat. Chwilę to trwa i kiedy czekam, słyszę ciche bulgotanie. Nie z kranu, tu nie ma kapiących czy cieknących kranów. Nie z kaloryfera. Najwyraźniej leży obok mnie człowiek wydający z siebie gardłowy bulgot. Nie jestem w stanie otworzyć oczu, żeby zobaczyć kto to. Oczy, które dopiero co chciały zobaczyć i poznać wszystko, nagle nie chcą widzieć ani wiedzieć. Chcą tylko, żeby świat przestał wirować, a świat nie zamierza się zatrzymać. Kręci się dalej, coraz szybciej, zakręca, zmienia kierunek, czuję, jak wzbierają we mnie mdłości i nagle utykają w gardle niczym kula. Nie zwracam na to uwagi. Poza wzrokiem mam też inne zmysły, chociaż nadwyrężone, więc pomimo bólu wyciągam lewą rękę, żeby pomacać wokół. Tak, obok mojego łóżka stoi drugie. Bardzo blisko. Zaledwie dwadzieścia centymetrów dalej. Pod palcami wyczuwam prześcieradło i kwadratowy wzór przydziałowego koca...

Potem wymiotuję...

Przez jedną dziesiątą sekundy zdążam pomyśleć, że nadszedł mój czas, brama do wieczności stoi otworem i jeśli tylko lekko poruszę głową, a potem będę leżeć bez ruchu, uduszę się własnymi rzygowinami. Sekundę później ciało przeszywa skurcz i z brzucha wylewa mi się nie tylko cuchnąca maź, ale także dźwięk, guturalne wycie, za którym przychodzi następne, kiedy ciało kurczy się ponownie. Otwierają się drzwi, słyszę jakieś głosy i stłumione krzyki, wokół mnie zbiera się kilka pielęgniarek, przesuwają mnie do przodu i na bok, żeby ostatnie wymioty wylądowały na podłodze. Ktoś podtrzymuje mi głowę, ktoś inny stoi obok, przez smród swoich wymiocin czuję, że pielęgniarki pachną mydłem. Są czyste i świeże.

– Ostrożnie – mówi jedna z nich, a pozostałe się jej słuchają. Podnoszą mnie silnymi rękami, bujam nad łóżkiem, potem opuszczają na czyste prześcieradło, rozpinają koszulę i naciągają nową, gładzą twarz ciepłą myjką. Nie patrzę na nie. Nie otwieram oczu nawet na sekundę, ale i tak mam wrażenie, że je widzę, trzy identyczne dziewczyny, w niebieskich bluzach z dekoltem w serek i białych spodniach. Ann, Anna i Annika. Może to trojaczki. Mają ten sam uśmiech, te same gesty, tę samą starannie zaczesaną do tyłu fryzurę: krótki kucyk sterczący nad karkiem.

– Już dobrze – mówi któraś, a pozostałe powtarzają jak echo. – Dobrze, dobrze...

Chłodna ręka na moim czole i już ich nie ma.

Teraz leżę na boku. Świat powoli się uspokaja. Wysuwam język, żeby oblizać usta, ale nagle robię się tak zmęczona, że nie mam nawet siły narzekać. Brama wieczności na razie się zamknęła, wszystko jedno. Leżę z lewą ręką tuż przy twarzy, niemal dotykam nosem rzadkiej tkaniny bandaża, przyglądam się kolorom pod powiekami. Zmieniły się. Krajobraz zrobił się żółtoczerwony, po zardzewiałym niebie w rytm mojego pulsu przesuwają się powolne płomyki. Pielęgniarki musiały zapalić lampkę, której nie zgasiły, wychodząc. A więc to nie noc. Musi być rano, wieczór lub popołudnie.

Stworzenie obok mnie znowu wydaje gardłowy bulgot. Pełen papkowatej flegmy obrzydliwy dźwięk dochodzący z głębi gardła. Gadzi odgłos. Otwieram oczy i próbuję zerknąć, ale zaraz znów je zamykam. Muszę podnosić powieki bardzo powoli, milimetr po milimetrze, żeby tym razem uniknąć zawrotów głowy. Najpierw widzę coś żółtego. Szpitalny koc. Potem coś szarego. Kaloryfer powinien być przy oknie. Coś pasiastego. Zasłonięte żaluzje. Stojak z kroplówką przy drugim łóżku. Pościel naciągnięta do ramion na bulgoczącej istocie. Widzę pomarszczoną szyję, ale to już wszystko, muszę znów zamknąć oczy i bardzo powoli unieść głowę o centymetr. Świat buja się, w brzuchu wzbierają mdłości, ale się nie poddaję, leżę bez ruchu, aż przejdą. Ponownie otwieram oczy. Widzę cię.

Tak. To ty. Wprawdzie masz dla mnie tylko profil, ale to profil bardzo dobrze mi znany. Rozpoznałabym go wszędzie. Arystokratyczny nos. Wysokie czoło. Loczki, które nawet tu w szpitalu, kiedy tak leżysz, bulgocząc jak jaszczurka, wyglądają, jakbyś właśnie wyszła od fryzjera. Tylko usta są inne. Nie tak zaciśnięte jak kiedyś, wąskie wargi nie przyciskają się do siebie, nie uśmiechasz się zimnym gadzim uśmieszkiem. Broda opadła. Masz rozdziawione usta. Tak się wygląda, kiedy przychodzi śmierć. Leżysz tu i umierasz.

– Och nie – mówi ktoś i mija sekunda, nim zdam sobie sprawę, że tą osobą jestem ja. Gdzieś tam trzepocze skrzydłami miedziany anioł. Jak przypomnienie. Nie odzyskałam głosu, ale i tak mogę go słyszeć.

– Jeszcze nie – mówię. – Jeszcze nie.

Nie odpowiadasz, ale myślę, że słyszysz. Jestem święcie przekonana, że słyszysz każde słowo z tego, co mam ci do powiedzenia.

***

Niebo było wczoraj całe żółte. Żarzyło się jasną smugą nad horyzontem.

Przez kilka sekund myślałam, że na drugim brzegu zatoki Kyrkviken pali się las, ale potem ochłonęłam. Las nie płonął, po prostu nie mógł. Był na to zbyt nasycony wodą, zbyt mokry, ciężki od wilgoci. Od tygodni padało. A jednak nad lasem unosiła się żółta smuga. Zamrugałam. Może to zachód słońca? Nie. Inny kolor. Poza tym zachodu nie dałoby się zobaczyć, chmury są zbyt ciężkie, zbyt szare.

Położyłam rękę na mokrej klamce samochodu, ale nie otworzyłam drzwi. Stałam przez chwilę, wpatrując się w ów żółty kolor, aż przypomniałam sobie, że w tym mieście nie wolno się dziwnie zachowywać. Gwałtownie wyprostowałam plecy, otworzyłam drzwi i wrzuciłam do środka plastikową siatkę; była mokra. Ściągnęłam kurtkę przeciwdeszczową i ją też rzuciłam na tylne siedzenie, a potem usiadłam za kierownicą. Zaparkowany samochód zwrócony był na północ, mój wzrok natrafił na kościół Świętej Trójcy. Biała fasada nabrała żółtawosiarkowego odcienia. Lustrzane odbicie nieba.

Urojenia, pomyślałam ze złością, przekręciłam kluczyk, silnik zawarczał. Słyszałam też portowe pompy, były jak uspokajający puls serca w oddali. Chodnikiem przeszła pospiesznie jakaś kobieta w średnim wieku, miała pochylone plecy, trzymała przed sobą parasolkę, jak tarczę przeciw deszczowi. Przez setną sekundy wydawało mi się, że to możesz być ty, ale zaraz zorientowałam się, że to pomyłka. Kobieta była dużo młodsza i nie tak wymuskana. Na nogach miała zwykłe buty Ecco à la ciotka, a takich nigdy byś nie włożyła. Czarne spodnie kobiety były już całkowicie przemoczone, dało się to zauważyć, bo kiedy szła wielkimi krokami pod górę, utytłane błotem oblepiały się wokół kostek.

Zatem to nie ty. Gdybyś to ty wyszła na dwór w taką pogodę, gdybyś w ogóle mogła wyjść, w magiczny sposób pozostałabyś sucha, kroczyłabyś całkowicie wyprostowana, z parasolką nad głową, pod odpowiednim kątem, podczas gdy wszyscy inni ludzie kuliliby się przed wiatrem. Może byłabyś w swoim zielonym tweedowym kostiumie, który jest tak dobrej jakości, że po piętnastu latach nadal wygląda na zupełnie nowy, a na nogach na pewno miałabyś parę bardzo porządnych butów wyjściowych. Z brązowej skóry i oczywiście na niewielkim półobcasie. Ze sprzączką z żółtego metalu na wierzchu – w ramach ustępstwa na rzecz kokieterii i jako sygnał dla świata, że doprawdy nie jesteś byle kim.

Choć i tak wszyscy to wiedzą. Moja babka z pewnością nie jest byle kim.

Miałam na sobie kalosze, nowe czerwone kalosze i spodnie wpuszczone w te kalosze. Nie żeby mi to w czymś pomogło. Byłam przemoczona do suchej nitki, od kolan aż do połowy ud. Poza tym zmarzłam na kość. Ręce sztywniały mi na kierownicy, a z grzywki spływały po nosie lodowate krople. Zanim ruszyłam, zerknęłam szybko na swoje odbicie w lusterku wstecznym. Nie. W tym roku także nie zostanę Miss Universum. Szkoda. Naprawdę szkoda.

Musiałam porządnie nadłożyć drogi, żeby uniknąć zalanych ulic w centrum, objazd zaprowadził mnie do dzielnicy willowej. Niemal we wszystkich domach paliły się światła. Ludzie na pewno wrócili wcześniej z pracy, żeby sprawdzić sytuację w piwnicy. Lekko się uśmiechnęłam. W ostatnich latach modny jest widok na wodę. Prawdziwy symbol statusu. Jednak jezioro w piwnicy wydaje się nieco mniej atrakcyjne.

Kara za złośliwą myśl przyszła natychmiast. Z małej uliczki wyjechał inny samochód, tuż przede mną. Wyglądał jak łabędź, biały łabędź, który zaraz się poderwie. Wokół niego, jak złożone skrzydła, unosiły się ogromne ilości wody, zalało mi przednią szybę, zmuszona byłam zwolnić, jechać bardzo powoli, żeby zwiększyć odległość między nami. Po krótkiej chwili samochód skręcił w lewo. Odetchnęłam z ulgą.

Na szosie było bardzo ciemno, długie światła niewiele pomagały. Zbyt mocno padało, widziałam tylko przesuwającą się po szybie szarą taflę wody. Musiałam zmienić światła na krótkie, pochylić się do przodu nad kierownicą i mrużąc oczy, zgadywać, którędy prowadzi droga. Samochód wibrował na asfalcie, minęła chwila, zanim zorientowałam się, że to przez deszcz. Drogę też zaczynało zalewać. Teraz jeszcze mocniej wiało, chociaż po obu jej stronach był las. Czasami odnosiło się wrażenie, że ktoś spycha samochód na bok, jakby gigantyczne dziecko próbowało go chwycić i wepchnąć do lasu, ale dziecko gigant nie miało wcześniej do czynienia ze mną. Nie dam się do niczego zmusić. Działałam wolno i zdecydowanie, pod górkę wjeżdżałam na niskim biegu, lekko hamując, jeśli ześlizgiwałam się w dół, i uważnie patrząc na odblaski na poboczu. Wiedziałam, co robię, tysiąc razy przejeżdżałam tą drogą. Co najmniej. Znam każde pęknięcie asfaltu, każdy nie do końca dobrze wyprofilowany zakręt, jednak i tak byłam trochę zaskoczona, gdy dojechałam pod najbardziej strome wzniesienie. Nowy dźwięk. Szumiący. Jakbym przejechała przez kilka decylitrów wody. Może właśnie to zrobiłam. Wcisnęłam gaz, ale to nie pomogło, nie dało się przyspieszyć. Woda stawiała opór.

– Ostrożnie! – powiedziałam do siebie na głos, ale się nie posłuchałam, tylko dodałam gazu przed następnym wzniesieniem. Teraz poszło lepiej. Wprawdzie wiatr próbował porwać samochód i ściągnąć go w prawo, ale wiedziałam, że droga skręca lekko w lewo i jechałam w tym kierunku. Kiedy dotarłam na szczyt, nareszcie zobaczyłam światła domu. Moje dziedzictwo. Czerwony neon świecił tuż nad szosą i po prawej stronie, w oknach restauracji żarzyło się światło. Piętro wyżej paliła się też lampka w pokoju Sofii.

Mój dom leży na wzgórzu. Nie może zostać zalany. Chociaż rzecz jasna ma widok na jezioro.

***

Jesteś na tyle stara, że musisz wiedzieć, jak się rozwijała historia tego słowa. Musisz też wiedzieć, że ono rośnie, że robi się ciągle większe i większe, że powiększa się jak źrenica w ciemności. Kiedyś było tak małe jak główka szpilki, mieściłyśmy się w nim tylko mama i ja, małe mieszkanie w Botkyrka i plac zabaw na podwórzu. Jednak teraz jest duże, czarne i głębokie, jest w nim miejsce na Arvikę i Sztokholm, i na cały świat, mieści się w nim marzenie o litościwych wodach Lete, wspomnienie Sally, jej uśmiechu, milczący Tyrone i gadatliwa Anette, wiecznie wstawiony Sonny i Ritva o lekko szalonym spojrzeniu, niemal piękna Marguerite i cyniczny do cna Henrik. A poza tym ty i twój syn.

No i rzecz jasna Sofia. Zwłaszcza Sofia.

Wymieniam jedynie kilkoro z tysięcy ludzi, których obejmuję pamięcią. Pamiętam. Więc jestem. Chociaż nie chcę ani być, ani pamiętać.

Moje wspomnienia różnią się stopniem wyrazistości. Granicą jest tamten dzień trzydzieści lat temu, kiedy moja ciotka Sally odebrała mnie ze stacji kolejowej, dzień, w którym też po raz pierwszy zobaczyłam ciebie. Wszystko, co było przedtem, wydaje się mętne i niewyraźne. To, co potem, jest wyraźne i ostre. Pamiętam, jak Sally uśmiechnęła się i wzięła moją walizkę, a potem położyła mi rękę na plecach. To było bardzo lekkie dotknięcie, dobrze dopasowane do czternastolatki, którą byłam. Nie uścisk, ale obietnica. Obietnica, której potrzebowałam, ale nie byłam w stanie przyjąć.

– Wszystko w porządku? – zapytała, kiedy zaczęłyśmy iść, i po sekundzie sama sobie odpowiedziała. – Nie. Jasne. Oczywiście, że nie.

Milcząc, szłam obok niej.

– Ale będzie dobrze – powiedziała Sally. – Za jakiś czas. Uwierz mi.

Skrzywiłam się wewnętrznie. Pewnie. Wszystko na pewno będzie dobrze, ale nie tak, jak się wydaje Sally. Nie będę mieszkać w tej dziurze. Mama wróci do domu z kliniki onkologicznej zdrowa i silna, a ja będę stała w drzwiach do raju – to znaczy naszego dwupokojowego mieszkania w Botkyrka, tego samego, które jeszcze przed chwilą, jeszcze tydzień temu, wcale rajem nie było – by ją powitać. Wokół będzie wiosna, piękna pogoda, otwarte drzwi na balkon, a na podwórzu będą bawiły się dzieci, tak jak zawsze. Ich piskliwe głosy wedrą się do salonu, który jest także moją sypialnią. Na stoliku będzie stał bukiecik zebranych przeze mnie przylaszczek i mama od razu je zauważy.

– Och! Widzisz? – powie, robiąc wyraźne pauzy między słowami. – Mają taki intensywny kolor, że niemal znikają...

Kiwnę potakująco głową, bo ja też to zauważyłam, a potem przyniosę kawę i tort, naprawdę wielki, śmietankowy tort z truskawkami i galaretką, i mama się uśmiechnie, bo przyniosę jej też łyżkę stołową. Czyżby nareszcie mogła jeść tort łyżką? Tak, oczywiście, jest teraz tak chuda, że może...

Do dziś dobrze pamiętam to marzenie, wyraźniej niż wszystko, co się wcześniej wydarzyło. Nie mogę sobie nawet przypomnieć, jaką twarz miała mama, pamiętam tylko jej nagie ciało. Obwisłe piersi, wydęty brzuch, grube wałki na plecach. Mama miała wiele wyrazów na określenie tego stanu. Pulchna albo zażywna, kiedy była w dobrym humorze, gruba i naprawdę cholernie, obrzydliwie tłusta kiedy indziej. Pamiętam jej słowa. Wylewały się z niej potężnym potokiem, a każde z nich zlewało się z kolejnym. „Kiedy schudnębędęjadłatortłyżkąstołowątaknaprawdękupięwiel kitorttruskawkowyzbitąśmietanąipotemsamagozjem.Łyż- kąstołową.Tylkobędęmusiałapojechaćdomiastażebygokupićbotuczłowiekjestzawszeobserwowanyprzezkogośktopotemplotkuje.Jasłowodajęmamjużdośćplotekdokońcażyciajużwystarczy!Niekapujesz?!

Jużcałkowiciewystarczy.Apozatymtoniemożeszchodzićwtychspodniachsąpodarteztyłuiwszyscypowiedzążejatota-kaconieumiesięzająćdzieciakiemniedajęsłowomusiszjezaszyćniesprzeciwiajsię.Zaszyjtomówięboinaczejwścieknęsięnaciebie...”

Nigdy nikomu o tym nie opowiadam. Nawet po trzydziestu latach wstydzę się, bo brzmi to, jakbym źle mówiła o swojej matce, a tego nie chcę, naprawdę nie chcę o niej źle mówić ani myśleć. Rozumiem, dlaczego musiała tak dużo gadać, chować się za murem ze słów, przed kim i przed czym usiłowała się bronić. Może ty też to wiesz? Albo się domyślasz. Chętnie przyznam, że nie zawsze była taka, że zdarzały się chwile, gdy była milcząca, spokojna i uśmiechnięta albo kiedy mówiła stłumionym głosem i wyraźnie rozdzielała słowa. Tyle że, prawdę mówiąc, nie pamiętam tych chwil. Mam w pamięci jedynie własną irytację, która rosła w tym samym tempie, co ja. Swędzenie oczu. Próby zatkania każdego otworu w ciele, żeby jej nie słyszeć. Kiedy miałam dwanaście lat, idąc spać, wpychałam sobie do uszu watę, a potem zaginałam i dociskałam płatki, żeby się wyłączyć, ale mi się nie udawało. Napierała na mnie, siedziała parę metrów dalej i oglądała telewizję, do nosa wciskał mi się dym z jej nieodłącznych papierosów, docierał do mnie brzęk butelki uderzającej o brzeg kieliszka, a jeśli był sobotni wieczór, słyszałam, jak zaczyna kolejną ze swoich odwiecznych rozmów z facetem z telewizji. W tamtych czasach nie wiedziałam, że to mój ojciec, myślałam, że matka ma nie po kolei pod sufitem...

Dziwne, jak ucichła, kiedy dowiedziała się, że ma raka. Całkowicie odebrało jej mowę. To ja musiałam zadzwonić do Sally, żeby powiedzieć, że mamę położyli na onkologii. Stałam w budce telefonicznej na szarym korytarzu i usiłowałam wytłumaczyć, co się stało. Z początku nie mogłam sklecić zdania, ale potem słowa wylały się ze mnie niemal tak szybko, jak z mamy, nie mogłam ich zatrzymać. Opowiedziałam, jak z początku mama miała dziwny kolor twarzy, taki żółtawy, i jak wydawało mi się, że to nowy krem brązujący, aż zobaczyłam, że żółte zrobiły jej się też białka oczu. Przez wiele tygodni odmawiała odwiedzenia przychodni. „Boprzecieżwiadomoileztegobędzieplotekniedziękujęjestdobrzejakjest”, ale wtedy zaczął jej puchnąć brzuch, miała mdłości i bóle, więc w końcu zgodziła się iść do lekarza. Oczywiście pod warunkiem, że razem ze mną. Naturalnie z nią poszłam. Moja klasa jechała tego dnia na wycieczkę do Muzeum Historii Naturalnej, cieszyłam się na to od wielu tygodni. Zamiast tego wybrałam się z moją wiecznie gadającą mamą do przychodni i razem z nią weszłam do lekarza, żeby zobaczyć, jak jej odebrało mowę, kiedy usłyszała, że musi udać się prosto do kliniki onkologicznej. Taksówką. Byłyśmy bez pieniędzy, więc pielęgniarka w przychodni dała mi karteczkę, którą miałam wręczyć kierowcy taksówki. Kiedy dojechałyśmy na miejsce, od razu nas przyjęli, najpierw przyszedł jeden lekarz, potem jeszcze dwóch, a w końcu nawet profesor – miał to napisane na plastikowej plakietce na białym fartuchu – rzucali sobie szybkie spojrzenia, a potem powiedzieli, że dobrze to nie wygląda. Wyprowadzono mnie na korytarz, a mamę wysłano na rentgen czy coś takiego. A potem, parę godzin później, mama wróciła na noszach, wtoczono ją do małego pokoiku, w którym i ja mogłam posiedzieć. Potem wrócił pierwszy lekarz, westchnął i powiedział, że no tak, niestety, twoja mama ma wszędzie nowotwór, zwłaszcza w wątrobie i meta... meta... coś tam w masie innych miejsc. Musi być hospitalizowana. W klinice onkologicznej. Mama nic nie powiedziała, ani słowa, dziwnie wyglądała, cały czas miała zamknięte oczy, w jakiś tajemniczy sposób zassała wargi, aż zupełnie zniknęły, tak, to niepojęte, ale prawdziwe, moja mama przestała mówić.

Sally w milczeniu słuchała mojej gadaniny, a potem głęboko westchnęła.

– Aha – powiedziała w końcu. – Że też tak to się ułożyło. Biedna Kristin.

Nie wiedziałam, co odpowiedzieć, nagle zabrakło mi słów.

– Przyjedź do mnie, Minna – powiedziała Sally. – Jesteś za mała, żeby być z tym sama.

Zaiskrzyło mi przed oczami. Za mała? Ta pieprzona baba twierdzi, że ja jestem za mała? Do cholery, mam czternaście lat, a za pięć miesięcy i trzy dni skończę piętnaście! Nic nie odpowiedziałam, bo czułam, że już zbyt dużo się nagadałam. Życie nauczyło mnie, że zdecydowanie najlepszym sposobem na to, by przeprowadzić swoją wolę, jest milczenie. Odłożyłam bez słowa słuchawkę i mocno wyprostowana wyszłam z kliniki onkologicznej. Nie zobaczyłam więcej mamy, nie poszłam do niej, żeby ją pocieszyć i obiecać, że niedługo wrócę. Po prostu wyszłam. Wsiadłam w autobus jadący do dworca centralnego, siedziałam bez ruchu na samym przedzie, nie myśląc i nie czując zupełnie nic. Dłubałam przy pryszczu w dolnym kąciku ust. Przyglądałam się światłom miasta za szybą, jaskrawym oknom wystaw i restauracji, które mieniły się i mrugały. Wciągnęłam miejski zapach benzyny i oleju do smażenia. Byłam spokojna. Całkowicie spokojna. Jednak kiedy dotarłam do dworca i zaczęłam wspinać się po schodach do kolejki podmiejskiej, usłyszałam, jak jacyś chłopcy gwiżdżą za mną, i wtedy znowu zaiskrzyło mi w głowie, przed oczami zrobiło mi się lśniąco i biało. Odwróciłam się z zaciśniętymi pięściami. Chłopcy zarechotali, ale mieli dość rozumu, żeby ześlizgnąć się ze schodów i zniknąć. Szczęściarze. Gdyby nie zniknęli, pobiłabym ich. Mogłabym ich zatłuc.

Kiedy otworzyłam drzwi do domu, zadzwonił telefon. To była Sally.

– Ja albo opieka społeczna – powiedziała. Skuliłam się i zrozumiałam, że ma rację.

Potem wystarczyło parę dni i nagle stałam na rynku głównym w Arvice z ręką mojej ciotki na plecach. Było późne październikowe popołudnie, paliły się latarnie, a ich światło odbijało się na mokrym od deszczu bruku. Sally wyciągnęła rękę i uśmiechnęła się.

– Witaj u źródeł – powiedziała.

Rozejrzałam się. Na rynku było niemal pusto, przechodziła go tylko na ukos jakaś samotna kobieta. Była ubrana w beżowy płaszcz najwyższej jakości, z dużym futrzanym kołnierzem, na pewno z szopa albo ze srebrnego lisa, i dopasowany do niego mały kapelusik. Miała całkowicie proste nogi, bez najmniejszego zwężenia przy kostce, a na stopach lśniące wyjściowe buty na półobcasie z małą sprzączką błyszczącą jak złoto. Drogie. To było widać. Szła ze wzrokiem wbitym w coś w oddali i z zaciśniętymi ustami, a nad głową całkowicie prosto trzymała parasolkę.

– Spójrz – powiedziała Sally ściszonym głosem. – Tam idzie twoja babka.

Może usłyszałaś, co powiedziała Sally, bo rzuciłaś mi szybkie spojrzenie, zanim jeszcze bardziej wyprężyłaś wyprostowane już plecy, i minęłaś nas, nie zauważając. Nie przywitałaś się. Oczywiście, że się nie przywitałaś.

Sally przez chwilę stała w milczeniu, patrząc, jak odprowadzam cię wzrokiem, a potem pochyliła się i wzięła moją walizkę.

– Chodź już – powiedziała. – Pada.

To mówi właściwie wszystko o Sally. Taka była. Moja siostra, która tak naprawdę była moją ciotką, a z czasem stała się matką. Moja przyjaciółka, która nigdy mi niczego nie zarzucała i o nic mnie nie oskarżała.

Nie żyje już od wielu lat, ale jestem pewna, że gdybym zatrzymała jakiegoś mężczyznę na rynku w Arvice, jakiegokolwiek mężczyznę powyżej trzydziestego piątego roku życia, uśmiechnąłby się na wspomnienie o niej. Żaden mężczyzna nie może zapomnieć Sally, przynajmniej żaden z tych, którzy spotkali ją w ciągu jej pierwszych czterdziestu lat. Może także żaden z tych, którzy znali ją przez ostatnie trzy, chociaż z zupełnie innych powodów. Późną Sally próbuję zapomnieć. Wczesną, prawdziwą Sally wspominam z radością. Rozbujane biodra. Znajdujące się zawsze w ruchu ręce. Ciemne loki, które przeklinała, ale z których w głębi duszy była bezgranicznie dumna. Uśmiech. Skore do śmiechu oczy. Białe jak kość słoniowa policzki.

Nic dziwnego, że interesy szły dobrze. Ledwo zdążyła otworzyć gospodę U Sally, a już każdziutki mężczyzna w Arvice czuł silną potrzebę, by choć raz w tygodniu zjeść tam lunch lub coś przekąsić po drodze do Sulvik. Czasem po prostu pakował do samochodu żonę z dziećmi i jechał z nimi do Sally na niedzielny obiad na tarasie. Sally uśmiechała się i liczyła pieniądze, zaciągała się papierosem i liczyła pieniądze, odsłaniała przerwę między zębami i liczyła pieniądze. I nigdy nie uśmiechała się z takim zadowoleniem, jak wtedy, kiedy już je policzyła i skoczyła do banku.

Kristin, moja matka, starsza siostra Sally, nie była w podobny sposób zachwycona życiem. Mówiąc szczerze, cierpiała z powodu czwartego spośród grzechów głównych – zazdrości. Sally nigdy nie musiała się wysilać. Nigdy nie zaszła w ciążę (kwaśne spojrzenie w stronę yours truly), choć również nigdy – to Kristin musiała naprawdę podkreślić – nie mogła poczuć, jak to jest mieć maleńkie dziecko. Co w zasadzie jest bardzo sprawiedliwe. Osoba, która tak strasznie oszukuje naturę jak Sally, zostaje w końcu sama przez naturę oszukana. Tak już jest. Natura oszukała Sally, co można uznać zarówno za sprawiedliwe (cha, cha!), jak i za niesprawiedliwe (cholerna bumelantka!), zależnie od nastroju. To znaczy od nastroju Kristin.

Przepraszam. To poboczny wątek tej historii, ale powinien cię zainteresować. Pod warunkiem że pamiętasz Kristin, a na pewno pamiętasz, bez względu na to, czy tego chcesz, czy nie. Dwa lata starsza od Sally, wyrzucona z liceum w wieku siedemnastu lat za to, że zaszła w ciążę. Dag, twój syn i mój ukochany ojciec nie został za to wyrzucony. Przez tydzień miał ponurą minę, jak w odpowiednim momencie zwierzyła mi się Sally, ale potem odzyskał rezon, zrobił maturę i przez parę lat studiował na uniwersytecie w Uppsali, aż w końcu dostał pracę w telewizji.

Od tego czasu minęło już piętnaście lat, mama leżała w klinice onkologicznej, a ja wylądowałam tam, gdzie kiedyś mnie poczęto, i szłam obok Sally w stronę jej żółtego fiata. Prawie nowego. Usiadłam na przednim siedzeniu i pozwoliłam, żeby Sally pomogła mi zapiąć pasy. Nigdy wcześniej nie używałam pasów bezpieczeństwa, mówiąc szczerze, właściwie nawet nie jechałam samochodem, który nie był taksówką, i nigdy nie siedziałam z przodu. Sally nie skomentowała mojej nieporadności, uśmiechnęła się tylko i pomogła mi, a potem wsadziła kluczyk do stacyjki i zapaliła. Włączyło się radio, patrzyłam na jego bladozielone światełka, a Sally ściszyła tak, że głosy przyblakły i zamieniły się w niewyraźne mruczenie w tle.

Babka? Prawdziwa? Pytanie zabłysło w ciemności samochodu, ale spróbowałam je odepchnąć. W takim razie muszę przecież też mieć tatę. Naprawdę. Czy on też mieszka tutaj, w Arvice? Czy zechciałby... Nie, oczywiście, że nie. Jestem przecież dzieciakiem Kristin. Precz. Z drogi. Won.

Zaklęcie tym razem nie pomagało. Nagle uruchomiła się moja wyobraźnia i wydawało mi się, że widzę cię, idącą jak królowa ulicą Storgatan. Ludzie naprawdę kłaniali ci się, kiedy tak szłaś, kłaniali, dygali i spuszczali wzrok. A ty kiwałaś im głową przyjaźnie i nieco wyniośle, potem skręciłaś w stronę dużego czarnego domu z cegły, przeszłaś przez ciemny i bardzo okazały ogród – niemal park – i zbliżyłaś się do potężnych dębowych drzwi. Otworzyłaś je, żeby wejść do holu. Był wielki, z malowidłami na suficie i dębowymi panelami na ścianach. Czekała w nim korpulentna kobieta, miała na sobie czarną sukienkę z białym fartuchem, jak służąca w filmie z lat trzydziestych. Dygnęła, kiedy znalazłaś się w środku. W odpowiedzi otrzymała sztywne skinienie. Zdjęłaś płaszcz, podałaś jej, a potem stanęłaś przed gigantycznym lustrem w święcącej mahoniowej ramie i zdjęłaś kapelusz, który też podałaś służącej, i zapytałaś, nie patrząc na nią, czy panicz jest w domu. Służąca jeszcze raz dygnęła i odpowiedziała, że tak, tak, jest. Pani może znaleźć panicza w bibliotece...

No tak. Oczywiście były to jedynie marzenia. Nie wiedziałam wtedy nic o Arvice, nie miałam pojęcia, że na ulicy Storgatan nigdy nie było żadnego otoczonego parkiem domu z cegły i że ludzie z prawdziwych wyższych sfer nigdy nie mieszkaliby w tym mieście. W rzeczy samej nie miałam nawet pojęcia, co to posiadłość. Nigdy przecież żadnej nie widziałam, nawet w telewizji. Teraz jest inaczej. Widziałam już twój dom – Tynneberg, dwór rodu Tynne. To znaczy z zewnątrz.

– Dawno cię tu nie było – powiedziała Sally, a ja powróciłam do rzeczywistości i żółtego fiata. Zamrugałam oczami.

– Tak. Cztery lata.

– Od pogrzebu babci.

– Tak.

Na chwilę zrobiło się cicho, zacisnęłam powieki, żeby nie przypomnieć sobie, jak wtedy brzmiała mama, jak piskliwy był jej głos, kiedy wpychała do torebki srebrne sztućce babki, mówiąc, że ma do nich prawo, „naprawdęnależymisię”, bo przecież Sally na pewno podbierała babce każdy grosik z emerytury. Jak inaczej byłoby ją stać na kupienie przydrożnej restauracji? „Co? Czyjestjakaśosobaktóramożetowyjaśnić?”

Sally domyśliła się, co mi chodzi po głowie.

– Wzięłam pożyczkę z banku – powiedziała spokojnie. – Ale twoja mama nie umiała tego zrozumieć. Nie wie, jak to się robi...

Wydałam z siebie cichy dźwięk, który mógł oznaczać cokolwiek. Jechałyśmy ulicą Prästgårdsvägen. W willach po prawej stronie paliły się w oknach małe lampki, białe, żółte i czerwone. Przyglądałam im się przez chwilę, zanim odwróciłam głowę i zaczęłam patrzeć na zatokę Kyrkviken. Ciemnoszare niebo nad czarną wodą, miałam wrażenie, że za chmurami znajduje się lśniący bielą księżyc w pełni.

– Przygotowałam pokój dla ciebie – powiedziała Sally. Sprawiło mi to radość.

Poczułam łaskotanie w żołądku – własny pokój? Pilnowałam się, żeby Sally nic nie zauważyła, zachowałam dokładnie ten sam ton głosu, co wcześniej.

– Dziękuję. Ale ja nie zostanę na długo. Tylko dopóki mama nie wróci do domu ze szpitala.

Sally nie odpowiedziała od razu. Słyszałam, jak wstrzymała na chwilę oddech, a potem wypuściła powietrze, jakby westchnęła.

– Tak. Tylko że to może trochę potrwać. Rozmawiałam z jej lekarzem i mówił, że najlepiej, żebyśmy to wiedziały. To dlatego zadzwoniłam do szkoły. Możesz zacząć w poniedziałek.

Zacząć szkołę? Tutaj? Świat zakołysał się, może dlatego, że Sally skręciła w lewo, na szosę, a może przez to, że uświadomiłam sobie coś, czego nie chciałam. Nie przyjechałam tu w gości. Przeprowadziłam się. Będę musiała zacząć nową szkołę. Szkołę bez mojej najlepszej przyjaciółki Ulriki. Szkołę z nowymi nauczycielami. Szkołę, w której nikt nie będzie wiedział, jak się nazywam, w której będę tą nową...

Szosa pociemniała. Po obu stronach rozpościerał się czarny, głuchy las. Siedziałyśmy przez dłuższą chwilę w milczeniu, jadąc przez małą miejscowość, skręciłyśmy w lewo, ześlizgnęłyśmy się w dół, potem wjechałyśmy na kolejne wzniesienie, i znów w dół, i w górę.

– Jesteśmy na miejscu – powiedziała Sally. – To tutaj. To moja gospoda.

Wysiadłam z samochodu i popatrzyłam na czerwony neon na słupie przy drodze. U Sally, Restauracja & Kawiarnia. Biały dom migotał, paliło się we wszystkich oknach, w dużych na dole i w mniejszych na piętrze. Znajdowałyśmy się na wzgórzu, niedaleko brzegu jeziora Glafsfjorden. Obok domu stał wielki dąb z nagimi gałęziami wyciągniętymi ku niebu, ten sam, który wczoraj poznałam nieco lepiej, niż chciałam. Dąb był ciemny, ale woda jeszcze ciemniejsza. Po drugiej stronie zatoki iskrzyło się kilka żółtych świateł. Było cicho. Ciszej wokół mnie niż kiedykolwiek przedtem.

– Halo – Sally stała tuż za mną, wyciągając z samochodu moją walizkę.

– Przepraszam – powiedziałam. – Nie chciałam...

Sally roześmiała się.

– Przepraszam? Za co? Chodź, pokażę ci mój dom.

To była stara szkoła, pomalowana na biało szkoła z czasów, kiedy także lasy wokół Arviki były zamieszkane. Kiedyś na parterze mieściły się trzy duże klasy, a na piętrze dwa niewielkie mieszkania, teraz jednak znajdowała się tu gospoda Sally i jej dom. Kiedy podeszłyśmy bliżej, oczy jej zalśniły, wzięła mnie pod rękę i powiedziała:

– Prawda, że tu ładnie... Kupiłam ruinę, ale chyba teraz jest ładnie?

I naprawdę było ładnie, był to chyba najładniejszy dom, jaki kiedykolwiek widziałam. Naprzeciw wejścia z pomalowanymi na niebiesko drzwiami znajdowała się zdobiona drewnianymi ornamentami weranda, a na tyłach domu kamienny taras z widokiem na jezioro.

– Zajęło mi to trzy lata – powiedziała Sally. – Przez trzy lata pracowałam jako kierowniczka sali w hotelowej restauracji w Arvice i każdą wolną chwilę poświęcałam na remontowanie tego miejsca. Nie kupowałam żadnych ubrań, nigdzie nie podróżowałam, w domu jadłam tylko śniadania, resztę w pracy. Oszczędzałam każdy grosz. Liczni faceci pomagali mi nosić ciężkie rzeczy za obietnicę darmowych obiadów, kiedy miejsce będzie już gotowe. Zapłaciłam tylko elektrykowi i człowiekowi, który zrobił kuchnię w restauracji, w przeciwnym razie nie dostałabym zezwolenia na serwowanie posiłków. Jednak resztę zrobiłam sama. Pomalowałam każdy milimetr, zarówno na zewnątrz, jak i w środku. Poukładałam kafelki w łazience. Zburzyłam ściany. Kitowałam okna. Zerwałam stare linoleum i wyszlifowałam podłogi.

Spojrzałam na nią. Wyglądała na zakochaną. Nagle odniosłam wrażenie, że jesteśmy w jednym wieku. Jakbyśmy naprawdę mogły zostać przyjaciółkami.

– Bardzo ładnie – przyznałam szczerze. – Naprawdę bardzo ładnie.

W świetle z okna widziałam, jak lśnią jej oczy.

– Tak – powiedziała. – Tak jest. I to mój dom. Jest moją własnością. Czasem nadal nie mogę w to uwierzyć...

Przez chwilę stałyśmy w milczeniu, patrząc na dom, potem Sally ścisnęła moje ramię i powiedziała:

– Chodź, zobaczysz swój pokój!

I poszłyśmy, ciągle przytulone, w stronę kuchennych drzwi na górze.

Ten pokój należy dziś do Sofii. Mojej córki. Mojej pięknej i utalentowanej córki. Nie wiem dokładnie, jak on teraz wygląda, ale ostatnim razem, kiedy się tam wślizgnęłam, nic nie było zmienione. Łóżko nadal stało pod ścianą i nadal przykrywała je stara szydełkowa narzuta. Białe biurko znajdowało się pod oknem, tam gdzie zawsze, obok niego półka na książki, a stary śliczny fotel wiklinowy tkwił nadal w swoim kącie. Tak, poza tym była jeszcze jedna nowa rzecz. Może dwie. Kiedy Sofia skończyła trzynaście lat, kupiłam nowe zasłony i nowy dywan, ale pilnowałam, żeby wyglądały niemal dokładnie tak samo jak wcześniejsze. Były tylko trochę lepszej jakości. Dywanik ze szmatek zamienił się w dywan z przędzy, który nadal jest niebieski, z wąskimi paskami turkusu na ciemnej powierzchni. Bardzo piękny. Zasłony są białe jak te, które wisiały poprzednio, może jeszcze bielsze.

Jestem w domu, pomyślałam niechcący, kiedy po raz pierwszy przekroczyłam ten próg. Nareszcie dotarłam do domu.

Nigdy więcej nie zobaczyłam mamy. Kiedy półtora miesiąca później przyjechałyśmy z Sally na jej pogrzeb, trumna była już zamknięta. Potem stałyśmy obok siebie, wymieniając uściski rąk z pozostałymi gośćmi pogrzebowymi. Z Birgittą i Douglasem z pracy mamy. Z Weroniką z tej samej klatki schodowej. I z Tovą, z którą mama chodziła na tańce. Nie było ich wielu. Każdemu bardzo uważnie się przyglądałam. Czy to ich tak się bała? Ich plotek? Ich rozmów za plecami?

Nie. Nie sądzę. To jacyś inni plotkowali o mamie. Obcy. Złe duchy. Szepczące postaci z przeszłości.

Może ich znasz?

Następnego dnia poszłam do mojej koleżanki Ulriki, żeby się z nią pożegnać. Otworzyła drzwi i wpatrywała się we mnie, jakbym była duchem, potem wciągnęła powietrze i zaprosiła mnie do pokoju, nazywanego jej własnym, a który w rzeczywistości dzieliła z dwoma młodszymi braćmi. Próbowali wejść do nas, co chwila uchylali drzwi ze sklejki, aż w końcu Ulrika straciła cierpliwość. Dała starszemu w twarz. To musiał być mocny policzek, bo odskoczyła mu głowa i ciężko upadł pupą na podłogę. Gapił się na nią z ustami otwartymi jak do krzyku, ale Ulrika tylko ponownie podniosła rękę i się uspokoił, ucichł i nie spuszczając z niej oczu, podpełzł pod ścianę. Przez kilka sekund Ulrika obserwowała go bez ruchu, a potem bardzo cicho zamknęła drzwi i spojrzała na mnie, wciskając ręce w kieszenie.

– Aha – powiedziała. – To twoja matka wzięła i umarła...

Kiwnęłam głową i odwróciłam wzrok, obserwowałam brązową pręgę na ścianie. Najwyraźniej tapeta odkleiła się na styku i ktoś oderwał odstający kawałek.

– Parszywie – stwierdziła Ulrika.

– No.

– To gdzie teraz będziesz mieszkać?

Próbowałam lekko wzruszyć ramionami.

– U ciotki... W Arvice.

Ulrika uniosła brwi, w kąciku ust czaił się uśmiech. Była śliczna. Śliczna blondynka z zimnymi oczami.

– Nie u ojca?

Rzuciłam jej szybkie spojrzenie.

– Nie wiem, kto jest moim ojcem. Wiesz przecież.

Powiedziałam to dość chłodno, prawie jak Sally, kiedy serwowała kolejne piwo zanadto wstawionemu dżentelmenowi. Nigdy wcześniej nie mówiłam tym tonem. Wiedziałam, że Ulriki nie można bezkarnie narażać na coś, co przypomina zniewagę, i czułam napinanie się mięśni karku gotowych już do obrony, ale, co dziwne, Ulrika wzruszyła tylko ramionami i odpuściła. Może ze względu na temat. Pytanie o to, kto jest czyimś ojcem, zawsze wywoływało napięcie, nie tylko u mnie.

– Ale mam babkę ze strony ojca – powiedziałam. – W Arvice.

– Babkę? Prawdziwą?

Teraz to ja się uśmiechałam.

– Jak to, czy prawdziwą? Babka jest chyba zawsze babką?

Ulrika usiadła na jednym z łóżek, patrzyła na mnie badawczo.

– Jest miła?

– Kto?

– Twoja babka, oczywiście. Miła?

Skrzywiłam się lekko.

– Niespecjalnie. Ale bogata.

Ulrika prychnęła. Wiedziałam, co to znaczy. „Kłamstwo! Tak jakbyś ty, tak jakby taka jak ty mogła mieć bogatą babkę!” Podeszłam do okna, odwróciłam się do niej plecami i zaczęłam oglądać domy po drugiej stronie podwórka. Przedmieście. Szare fasady. Setki takich samych mieszkań. We wszystkich kuchniach było ciemno, ale w paru pokojach żarzyły się małe lampki. Było popołudnie. Czas zmierzchu. Czas nastolatków.

– Ona o mnie nie wie – powiedziałam w końcu. – Nie wie, że istnieję. Sally mi ją tylko pokazała.

– Sally? Twoja ciotka?

Kiwnęłam głową, ale nie odwróciłam się do niej. Na zewnątrz przefrunął anioł, błyszczący, metalowy anioł z wielkimi skrzydłami koloru miedzi i lśniącymi biało włosami. Zamrugałam oczami i zniknął.

– A o twoim ojcu nic nie powiedziała?

W milczeniu potrząsnęłam głową. Zamknęłam oczy, żeby powstrzymać nagle wzbierające łzy. Zaraz wszystko będzie jak dawniej. Za krótką chwilę zapomnę o nowym życiu, które właśnie zaczęłam, zaraz wstanie z grobu moja mama, zacznie gadać, zaraz będę musiała wrócić do życia, w którym byłam najlepszą przyjaciółką Ulriki. Chociaż nie, chyba nie. Może z Ulriką też coś się dzieje, słyszę, jak wstaje i podchodzi do okna. Jest teraz obok mnie. Blisko, ale nie za bardzo. Otwieram oczy. Znowu są suche.

– A twoja ciotka? Jest miła?

Miała teraz zmieniony głos. Brzmiała prawie smutno. O ile Ulrika potrafiła być smutna.

– Tak – odpowiedziałam. – Jest miła. Naprawdę miła.

Ulrika lekko westchnęła. Wiedziałam, co oznacza to westchnienie, ale udałam, że nie wiem, i wyprostowałam plecy, mówiąc:

– Dostałam własny pokój. Z białymi meblami.

Ulrika, stojąc wciąż w tym samym miejscu, zamknęła oczy, poczułam piekące współczucie i uniosłam rękę, żeby pogłaskać ją po policzku, ale opuściłam w pół drogi, Ulrika nic nie zauważyła.

– Tylko czasem zmusza mnie, żebym jej pomagała w restauracji – powiedziałam. – I nie płaci mi za to ani grosza.

Kłamstwo pomogło. Ulrika rzuciła mi szybkie spojrzenie, obruszyła się:

– Tak, takie są te babsztyle!

– Dokładnie – odpowiedziałam. – Babsztyle!

Kiedy chwilę potem szłam z powrotem do mieszkania mamy, wiedziałam, że już nigdy nie spotkam Ulriki. I tak się stało. Nigdy nie napisałam do niej listu i nigdy nie dostałam żadnego listu od niej. W sumie nic dziwnego. Chciałam zapomnieć o Ulrice i jej życiu z równą intensywnością, z jaką ona chciała pewnie zapomnieć o mnie i o mojej nowej sytuacji. Nie chciałam myśleć, jak to jest żyć z matką, która z pełną świadomością dąży do zaćpania się na śmierć, a Ulrika pewnie nie mogła znieść myśli, że istnieją czternastolatki, które uratowano do innego życia, dziewczynki mogące siedzieć sobie popołudniami przy własnych białych biurkach i patrzeć na wody jeziora Glafsfjorden, zastanawiając się nad następnym starannie sformułowanym zdaniem w pamiętniku. Dziewczynki, które z własnej woli zaczęły czytać książki i nigdy nie musiały pomagać swoim ciotkom w restauracji i, co więcej, całkowicie niezasłużenie, dostają w każdy piątek białą kopertę z bardzo przyzwoitą tygodniówką.

Zatrzymałam się przed budynkiem, który kiedyś był moim domem, i na moment zastygłam, patrząc, jak zmierzch przekształca się w ciemność. Myślałam. Wspominałam. Próbowałam się zmierzyć z własnym poczuciem winy. Co by się stało, gdyby moje pierwsze marzenie okazało się prawdziwe? Gdyby mama wróciła z kliniki onkologicznej zdrowa i krzepka? Gdybym nazbierała dla niej przylaszczek? Gdybym kupiła jej tort truskawkowy?

Straszne. To byłoby straszne.

Nagle orientuję się, że na ławce przy piaskownicy siedzi mama, wygląda na nieszczęśliwą. Spoglądam na nią, a ona na mnie, jednak nie ma nic, co mogłybyśmy powiedzieć lub zrobić, żeby do siebie dotrzeć. Rozkładam bezsilnie ręce: gdzie mam nazbierać przylaszczek? Przez całe życie nie widziałam w Botkyrka ani jednej przylaszczki, zwłaszcza w grudniu. Gdybym była zmuszona tutaj zostać i nadal być córką Kristin, nigdy nie byłoby mnie stać na zakup całego tortu truskawkowego. Taka jest prawda. Tak to wygląda.

Rozglądam się. Jakiś maluch zostawił w piaskownicy czerwony kubełek, na wygiętej powierzchni zjeżdżalni leży wąska wstążka żwiru. Wszystko jak zawsze. Tylko w sypialni mamy na górze pali się światło i widzę, jak Sally ściąga zasłony, jak je otrzepuje, wzbijając tumany kurzu, a potem składa w równe kwadraty. Przez cały czas porusza ustami.

– Śpiewa – mówię w końcu do mamy. – Twoja siostra Sally ciągle śpiewa.

Mama nic nie odpowiada, tylko wstaje i odwraca się do mnie plecami. Odchodzi. Przez chwilę patrzę za nią, dopóki nie rozpłynie się w ciemności, a potem idę w stronę swojej starej klatki schodowej i po raz ostatni otwieram drzwi, żeby wejść do środka.

Posprzątanie wszystkiego zajęło zaledwie parę godzin. Kiedy skończyłyśmy, usiadłam obok Sally w małej wynajętej ciężarówce i pojechałyśmy do Arviki. Za nami iskrzyły się ozdoby choinkowe w Alby Centrum, ale nie chciałam patrzeć wstecz. W Botkyrka nie było niczego, za czym mogłabym tęsknić.

***

Wczoraj też padało. Pada od tygodni.

Kiedy pod domem wysiadłam z samochodu, popatrzyłam w stronę horyzontu. Żółta smuga zniknęła, ciemnoszare niebo pochylało się ciężko nad wodą. Nagle poczułam, jak bardzo nasączona jest ziemia, kalosze zanurzyły się i utknęły w czymś, co przed miesiącem było trawnikiem. Zastanawiałam się pospiesznie, czy nie pojechać na parking przy jeziorze, ale uświadomiłam sobie, że i on musi być zalany. Podniosłam prawą nogę, błoto puściło z cmoknięciem, a odcisk stopy natychmiast wypełnił się wodą. Świeża trawa, pomyślałam. Posieję tu na wiosnę świeżą trawę...

Nagle wiatr ponownie nabrał rozpędu, naparł na mnie, zerwał mi kaptur, szarpnął kurtkę przeciwdeszczową, wydął ją z tyłu jak spinaker, zmuszając, bym się zgarbiła. Przycisnęłam do brzucha siatkę z księgarni i pobiegłam truchtem do kuchennego wejścia. Kiedy niezdarnie wyciągałam klucz, szybko zerknęłam na dom. Przez sekundę zamarzyłam, że zobaczę w oknie Sofię, że będzie tam siedzieć, śledząc mnie wzrokiem, że pomacha ręką, kiedy ja zamacham do niej. Oczywiście nie było jej. Precz. Z drogi. Won.

Klucz nie wchodził do zamka, mrok był na to zbyt gęsty, macałam nieporadnie ręką, zanim utrafiłam w dziurkę. Mój, przeleciało mi przez głowę, kiedy naciskałam klamkę sztywnymi z zimna palcami. Mój dom. Moja restauracja. Zawsze tak myślałam, otwierając te drzwi, również w czasach, gdy nie były to ani mój dom, ani moja restauracja, kiedy cała ta wspaniałość należała do Sally, a ja byłam zaledwie ubogą siostrzenicą, trochę wychowanką. Sally dostawała na mnie pieniądze, wiedziałam o tym, bo słyszałam, jak zaledwie parę dni po pogrzebie mamy odwiedziła nas paniusia z opieki społecznej. Jednak to nie miało znaczenia, moje nowe życie było i tak bez porównania lepsze od tego, którym żyłam wcześniej. Bardzo powoli przyzwyczajałam się do własnego pokoju, do chodzenia po szkole do biblioteki i jazdy autobusem do domu, do szybkiego obiadu na dole w restauracyjnej kuchni, a później do szklanki herbaty z Sally, już po zamknięciu. Sally była dorosła, ale nie przypominała mojej mamy ani żadnej innej dorosłej osoby, którą znałam. Pozwalała mi na samodzielne decydowanie o tym, jak się ubiorę czy uczeszę, słuchała, gdy mówiłam, a kiedy milczałam, nigdy nie robiła mi wyrzutów, pozwalała dokończyć każdą myśl i samej wybrać, czym chcę się podzielić, a co zmilczeć. Czasem zdarzało się, że i ona mi o czymś opowiadała.

Za pierwszym razem był styczniowy wieczór, czytałyśmy w salonie, ona na niebieskiej kanapie, a ja w wytartym skórzanym fotelu. To musiał być poniedziałek, bo Sally wcześnie zamknęła i obiad zjadłyśmy na górze, w mieszkaniu. Potem napaliłyśmy w piecu kaflowym, zgasiłyśmy górną lampę, skuliłyśmy się każda przy swojej lampce i zniknęłyśmy każda w swojej książce. Siedziałyśmy tak w milczeniu ponad godzinę, a na zewnątrz, wokół białego domu, panowała równie cicha zima.

– Nie wierzę w to – powiedziała nagle Sally. Podniosłam oczy, siedziała z podkulonymi nogami. Nic nie odpowiedziałam. Nie patrzyła na mnie, nadal miała otwartą książkę, ale spoglądała w stronę pieca. Może mówiła do siebie.

– Nie – potrząsnęła głową. – Nie. Nie sądzę, że wszystko musi być fatalne tylko dlatego, że miało się fatalne dzieciństwo. Naprawdę można stworzyć siebie samą. Wiem o tym.

Uniosłam lekko brwi.

– Miałaś fatalne dzieciństwo?

Przez moment była zaskoczona, jakby o mnie zapomniała, ale potem się pozbierała, zerknęła na mnie i sięgnęła po papierosy.

– Chyba trochę o tym słyszałaś, co? Od Kristin?

– Nie za dużo. Mówiła tylko, że babcia ją biła. I uważała, że byłaś rozpieszczana.

Sally prychnęła.

– Och, bzdury. Wcale nie byłam rozpieszczana. A babcia uderzyła ją tylko raz i to dlatego, że coś ukradła, więc na tamten policzek sobie zasłużyła... Nie, w domu nie było fatalnie. Tylko w mieście.

– W mieście?

– Tak. Plotki, wiesz...

– Jakie plotki?

– O złej reputacji babci.

Lekko się uśmiechnęłam.

– To babcia miała złą reputację?

Sally wzięła zakładkę, która leżała na stoliku, i włożyła między kartki. Rzuciła mi szybkie spojrzenie.

– Nie wiesz o tym?

Ja też zamknęłam swoją książkę. Chciałam posłuchać.

– Że babcia miała złą reputację? Nie. Nigdy nie słyszałam o tym ani słowa.

– To Kristin nigdy o niej nie mówiła?

– No, mówiła, oczywiście... Tylko że nigdy nie powiedziała, że babcia miała złą opinię. Dlaczego? Co takiego zrobiła?

Sally skrzywiła się.

– Dwa razy zaszła w ciążę. Z dwoma różnymi facetami. A nie była mężatką. Wystarczyło. W tamtych czasach nie potrzeba było więcej, żeby otrzymać stempel takiej, co to... Tak, no takiej, co bierze za to pieniądze.

Bierze za to pieniądze? Moja babcia? Myśl była tak absurdalna, że niemal wybuchłam śmiechem. Ta miła, siwowłosa babunia, którą w dzieciństwie spotkałam zaledwie parę razy, zawsze, naprawdę zawsze, co roku wysyłała mi na urodziny pięćdziesiąt koron i tyle samo na święta, dostawałam też od niej urocze karteczki z kociętami i szczeniakami zaadresowane tylko na mnie... Czyżby ona miała być dziwką?

– Nie rób takiej zszokowanej miny – powiedziała Sally. – To nie była prawda. Zwykłe pieprzenie, wszystko razem. Tylko że było to pieprzenie, z którym Kristin i ja musiałyśmy żyć. W tamtych czasach byłyśmy bękartami. Jeszcze nie weszłyśmy w okres dojrzewania, a już spodziewano się, że pójdziemy w ślady babci.

– Naprawdę?

– Jasne, że naprawdę. Dziwi mnie, że o tym nie słyszałaś. Kristin ciągle o tym gadała. Przynajmniej do czasu, kiedy sama zaszła w ciążę.

Teraz była blisko tematu, którego poruszenie starałam się jej bezgłośnie wyperswadować. Zdecydowanie zbyt blisko. Zaczęłam gwałtownie trzeć oko, jakby coś mi do niego wpadło. Nie chciałam wiedzieć, kto jest moim ojcem, przynajmniej nie w tej chwili, nie byłam na to przygotowana. Sally zerknęła na mnie, wydawało się, że zrozumiała, zaciągnęła się głęboko i na nowo wbiła wzrok w ogień.

– Mój ojciec miał na imię Rosso. A może tak go nazywano. Pojawił się u nas w domu parę razy, kiedy byłam mała. Był pijusem. Okresowo porządnie chlał, ale poza tym był miły. Przynajmniej dla mnie. Utopił się, gdy miałam siedem lat.

– Utopił?

– Tak. To znaczy tak mi powiedziano. Nie wiem. Ale wydaje się to dość logiczne. Trzech pijaków, którzy wybrali się na ryby w małej łódeczce...

Zamilkła, a ja spuściłam oczy na trzymaną na kolanach książkę. Na okładce był mężczyzna. Odwrócony plecami.

– To kim w takim razie był tata mamy? – zapytałam w końcu. – Mój dziadek?

Sally wzruszyła ramionami.

– Nie wiem. Nikt nie wie. Babcia nigdy tego nie powiedziała, chociaż na nią naciskano... W tamtych czasach każde dziecko urodzone poza małżeństwem miało opiekuna społecznego, dla którego jedną z najważniejszych spraw było dowiedzenie się, kto jest ojcem. Jednak babka milczała jak głaz. Nie pisnęła słowem, kim był. Więc...

Zaciągnęła się głęboko, a potem powoli wypuściła dym.

– Można z tego wyciągnąć wniosek, że był żonaty. A twoja babcia, jako poczciwa dusza, nie chciała go uziemić...

Na chwilę zapadła cisza.

– A co z mamą? – zapytałam w końcu. – Dowiedziała się kiedyś, kto to był?

Sally zgasiła papierosa.

– Nie sądzę. Kiedy była mała, twierdziła czasem, że wie kto to i że się do niego przeprowadzi, ale to były mrzonki... Potem sama zaszła w ciążę. I równie szybko zniknęła. Co było zresztą niegłupie, biorąc pod uwagę, że...

Wstałam, szykując się do ucieczki. Udało mi się zachować niemal obojętny ton głosu, kiedy powiedziałam:

– Więc stworzyła sobie mnie.

Sally wstała z uśmiechem.

– Nie – rzekła. – Kristin cię nie stworzyła. Sama musisz to zrobić. Możesz być dokładnie tym, kim chcesz. Oczywiście pod warunkiem że odrobisz lekcje.

Jej głos uspokoił mnie. Opadły mi ramiona, uśmiechnęłam się.

– Zawsze odrabiam lekcje, Sally. Dobrze wiesz.

Moje lekcje były dla Sally ważne. Nie było z tym problemów, bardzo pilnie je odrabiałam, stałam się przecież kimś innym. Nie chciałam sprawiać wrażenia głupiej. Chciałam nadal cieszyć się prestiżem, który towarzyszył mi od pierwszego dnia w nowej szkole. Było to niezwykłe, ale zdecydowanie przyjemne. Przecież nigdy wcześniej nie błyszczałam. Dlatego trzymałam się w kącie, bardzo uważając, żeby nikomu nie opowiedzieć, kim naprawdę jestem i jakim życiem dotąd żyłam. Na wszystkie pytania odpowiadałam lakonicznie, z nieprzystępnym uśmiechem, ale za to bardzo uważnie przyglądałam się szkolnym znajomym, ucząc się, co jest uznawane za dobre, a co za złe.

Dobrze było być córką lekarza, ale być synem kogoś, kto posiada fabrykę lub wielki majątek – jeszcze lepiej. Oczywiście pod warunkiem, że człowiek taki potrafił wypełnić swój status społeczny właściwą treścią. Brzydka córka lekarza się nie liczyła, więc ruda Alice była w kiepskiej sytuacji, chociaż jej tata był ordynatorem. Podobnie Pontus, który wprawdzie miał pewnego dnia odziedziczyć wielki majątek, niemal dwór, ale pomimo skończonych piętnastu lat nie wszedł jeszcze w okres dojrzewania.

Tymczasem Jeanette mogła rekompensować sobie gównianą pracę taty, który był stróżem, nieskończenie piękną karnacją (brązowe oczy, ciemnoblond włosy i brzoskwiniowa skóra), a Anders zyskał pewne poważanie ironią, sarkazmem i ogólnie intelektualnym stylem, mimo że w ogóle nie miał ojca, a jego matka pracowała jako zwykła ekspedientka w spożywczym. Zarówno Jeanette, jak i Anders krzywili się na szkolne jedzenie i podczas każdej przerwy na lunch chodzili do cukierni Ritz razem z superpaczką wybrańców – synów i córek, którzy mieli zarówno rodzica dyrektora, dentystę czy architekta, jak i wygląd oraz umiejętność ubrania się dokładnie tak, jak powinno się ubierać i wyglądać.

W pierwszym roku w Arvice nie byłam ani razu w Ritzu, choć Anders i Jeanette naprawdę mnie tam zapraszali. Ostatniego dnia przed świętami stałam na korytarzu obok swojej szafki, kiedy nagle pojawiła się Jeanette i zadała mi owo magiczne pytanie. Czy mam ochotę iść na ciastko do Ritza? Sekundę potem stał obok nas krzywo uśmiechnięty Anders.

Oczywiście pod warunkiem, że wytrzymasz dym, bo w piwnicy kawiarni widoczność jest gorsza niż pod Lützen1, cha, cha. W pierwszej chwili niemal dałam się skusić, chociaż wiedziałam, dlaczego mi to proponują, rozumiałam, że chcą się jedynie o mnie poocierać, by odrobina magicznego sztokholmskiego pyłu, który mnie pokrywał, mogła błysnąć także na ich barkach. Jednak potem miło się uśmiechnęłam i odpowiedziałam, że byłoby fajnie, ale niestety naprawdę obiecałam swojej ciotce Sally, że załatwię coś dla niej w mieście. Może innym razem? Uśmiechnęli się niewyraźnie, mówiąc, że tak, no tak, oczywiście innym razem. Jednak nigdy więcej mnie nie zaprosili.

Moja pozycja społeczna była dość niepewna. To, że byłam sierotą, powodowało trudności w umieszczeniu mnie w szkolnych hierarchiach, a trzymanie się z boku i milczenie na temat wcześniejszego życia, czyniło mnie tak tajemniczą, że budziłam irytację. Myślę, że jakieś koleżanki z klasy – może Helena i ewentualnie Johanna, które pochodziły z rodzin mieszkających od wielu pokoleń w Arvice – próbowały ożywić dawne plotki o reputacji mojej babci, ale z marnym skutkiem. Zmieniły się czasy, a poza tym miałam Sally, która była znana w całym mieście dzięki wyjątkowo dobrze prosperującej restauracji i coraz większemu kontu w banku. Gdybym była jej córką, plasowałoby mnie to wyżej od dziewczyn, których rodzice prowadzili sklep, i tuż za chłopakami mającymi odziedziczyć małą fabryczkę. Niemniej pochodziłam z rodu samotnych matek i gdyby Sally była moją matką, w dodatku matką samotną – a czegoś innego nie mogłam sobie wyobrazić – to spadłabym przez to w dół o kilka szczebli. Nie byłam jednak jej córką, tylko siostrzenicą, a jeśli chodzi o facetów, to Sally była nietykalna. Wprawdzie nieustannie uśmiechała się zapraszająco i kręciła biodrami, ale nikt nigdy nie widział, żeby szła z jakimś pod ramię i nigdy nie przytulała się do nikogo na wieczorkach tanecznych dla dojrzałej młodzieży.

– Boję się tylko jednego – powiedziała kiedyś, gdy popijałyśmy naszą wieczorną herbatę. – Żeby ludzie nie nazwali mnie napaloną na chłopów. Bardzo się pilnuję.

– Dlaczego?

– W tym mieście ludzie nie są przyjemni dla takich napalonych kobiet.

– Coś im robią?

Wykrzywiła się.

– Plotkują. A to nie jest dobre dla interesów. Twoja mama...

Przymknęłam oczy i to wystarczyło, żeby przerwała. Minęła chwila, zanim znów zaczęła mówić. Teraz się uśmiechała:

– Poza tym według mojego doświadczenia faceci więcej kosztują, niż smakują. Pomyśl o tym. Bo tyczy się to też chłopców.

Przez głowę przeleciało mi wspomnienie. Ulrika i ja z paczką motorowerzystów z Botkyrka... Ich ręce. Przetłuszczone włosy. Zapachy. Wygięłam się cała, żeby odsunąć od siebie wspomnienie twardych palców grzebiących między moimi udami.

– Nie znam tu żadnych chłopaków. Nie ma problemu.

Sally wypiła łyk herbaty.

– Dobrze. Bądź tylko ostrożna.

Byłam ostrożna. Tak bardzo, że w czasie pierwszego roku w Arvice zrobiłam się naprawdę samotna. W drodze do szkoły siedziałam w autobusie sama i równie samotnie wracałam do domu. Wypożyczałam książkę za książką z biblioteki, bardzo pilnie odrabiałam lekcje i godzinami prasowałam nowe bluzy, T-shirty i bieliznę, robiłam też staranny manikiur i precyzyjnie nakładałam maseczki. Przez cały czas myślałam, zastanawiałam się, roztrząsałam. Czy naprawdę nie tęsknię za mamą? Nie. Nie mogłam tego poczuć, bez względu na to, jak głęboko w sobie szukałam. Czy naprawdę wolę Sally od własnej matki? Może. Jeśli tak, to czemu? Czy tylko dlatego, że dała mi własny pokój i masę ubrań? Czy dlatego, że zostawiała mnie w spokoju, gdy tego potrzebowałam? Tylko dlaczego tak bardzo starała się trzymać mnie na dystans? Czy w głębi duszy wiedziała, że jestem obrzydliwą osobą, nędzną istotą, która nie potrafi nawet opłakiwać własnej mamy? Tchórzem, bo nie mam odwagi rozmawiać o ojcu, ani nawet dowiedzieć się, kim był i jak się nazywał? Dlaczego śnił mi się każdej nocy, chore sny o tym, jak nadlatuje niczym sterowiec, nagle obniża się nade mną, otwiera brzuch i mnie w nim chowa? Chore. Kompletnie obłąkane. Kto kiedykolwiek słyszał o ojcu, który chodzi z dzieckiem w brzuchu? „Co?! Oszalejęztobącholernystukniętydzieciaku!”

I dlaczego tak często czułam się nieszczęśliwa? Nie potrafiłam tego pojąć. Przecież wszystko się tak dobrze układało. Miałam jedzenie i ubrania, własny pokój. Byłam niemal najlepsza w klasie. Nie opłakiwałam matki. Miałam gdzieś ojca, tak jak i on miał gdzieś mnie. Tylko dlaczego tak często chciało mi się ryczeć? „Bezpowodubotylkocholerniesięnadsobąrozczulaszmarudo! Aletonieciebieszkodasąprzecieżitacyconieżyją! Słyszysz! Cholernieprawdziwieumarli!”

Nie byłam nieszczęśliwa. Byłam ładna, fascynująca i zdolna. Codziennie rano wstawałam na tyle wcześnie, żeby zdążyć się ubrać i starannie umalować, przy śniadaniu powtarzałam pracę domową, a potem ze splecionymi dłońmi siedziałam w autobusie jadącym do Arviki, usiłując nie patrzeć na ciągnący się wzdłuż drogi las, który kusił mnie ciemnością i obietnicą, że może mnie unicestwić. Na dziedzińcu szkolnym od razu uciekałam spojrzeniem, jeśli popatrzył na mnie jakiś chłopak. Odwracałam wzrok i szybko przejeżdżałam ręką po włosach, a potem spieszyłam się do wejścia. Podczas przerwy na lunch równie szybko maszerowałam w przeciwnym kierunku. Miałam przecież sprawy do załatwienia, rzeczy, w których muszę pomóc ciotce Sally. Najczęściej był to po prostu list czy dwa do wysłania, „oszukanelistyboprzecieżtaknaprawdęniemusiszniczegoSallywysyłaćtycholernagówniarogówniaro”. Szłam jak najdalej, mijając jedną, potem drugą skrzynkę pocztową, by później biec z powrotem do szkoły, żeby się nie spóźnić.

Któregoś dnia podczas takiego spaceru zobaczyłam ciebie. Ciebie i twojego syna.

To była wiosna, parę dni przed feriami wielkanocnymi. Wyszłaś ze sklepu Arvika – Rzemiosło Artystyczne, tak się nazywał, spojrzałaś na mnie przelotnie. Poznałaś mnie. Wiem, że tak, bo na chwilę przystanęłaś, a potem zrobiłaś jeszcze krok i odwróciłaś się do blondyna, który wyszedł za tobą. To był twój syn. Dag Tynne. Mężczyzna, który w wielkiej pokorze wyrzucił z nazwiska małe arystokratyczne „af”.

Też od razu go rozpoznałam. To był ten facet z telewizora, z którym zwykła rozmawiać mama. Mężczyzna robiący wywiady z laureatami Nagrody Nobla. Prowadzący kilka niezmiernie wyrafinowanych programów rozrywkowych. Mający – co podkreślali recenzenci telewizyjni – niemal magiczną zdolność docierania do widzów. Teraz stał ubrany w jasnoszary płaszcz i uśmiechał się do ciebie swym olśniewającym telewizyjnym uśmiechem. Potem obrócił się wokół własnej osi, żeby owym uśmiechem olśnić całą Arvikę.

Mój ojciec. Tata.

Może się w ciebie wrodziłam. Tak sądzę. Nie odwzajemniłam jego uśmiechu, tylko skuliłam się, powstrzymując mdłości, które szybko podchodziły mi do gardła, a potem wyprostowałam plecy i przecisnęłam się obok was. Musnęłam cię nawet, mój łokieć dotknął twojego eleganckiego wiosennego płaszcza.

– Ojej! – powiedział za moimi plecami Dag Tynne. Potem roześmiał się, a ty zawtórowałaś mu pustym chi, chi. Nie wiedział, kim jestem. Za to ty wiedziałaś.

Nie obejrzałam się. Pobiegłam truchtem, po chwili odkryłam, że minęłam nie jedną skrzynkę na listy, ale trzy. Wszystko jedno. Było mi naprawdę wszystko jedno.

– Źle się czujesz? – zapytała Sally, kiedy weszłam do restauracji parę godzin przed czasem.

– Tak – odpowiedziałam. – Jest mi niedobrze...

– Najlepiej, jak pójdziesz się położyć. Po lunchu przyjdę na górę.

Nie odpowiedziałam, kiwnęłam tylko głową i przeszłam przez kuchnię z przymkniętymi oczami, nie mówiąc dzień dobry nikomu z pracowników. Pchnęłam drzwi do szatni znajdującej się obok kuchni i wbiegłam po schodach. Ręką przytrzymywałam usta. Naprawdę było mi niedobrze.

„Pieprzonamaruda!”

Dzisiaj, w deszczowe popołudnie wiele lat później, wszystkie głosy już we mnie ucichły, pod sufitem w bardzo uporządkowanej szatni z bladożółtymi ścianami świeci biała lampa, jedne białe drzwi prowadzą do restauracyjnej kuchni, a drugie do toalety. Zerkam na schody po lewej stronie, można po nich wejść do mieszkania na piętrze. Mojego mieszkania. Albo raczej mojego i Sofii. Czy zejdzie na dół? Czy moja córka kiedykolwiek jeszcze zejdzie tymi schodami?

– Dom – mówię na głos, ściągając kurtkę przeciwdeszczową. – Jestem w domu.

Na chwilę nieruchomieję. Nie rozmawiaj z samą sobą! Doprawdy, ileż razy muszę to sobie jeszcze powtórzyć! Rzucam wściekłe spojrzenie własnemu odbiciu w lustrze i otrzymuję równie wściekłe w odpowiedzi, wciągam powietrze i zamykam oczy, przygotowując się do odegrania roli siebie samej. Zadowolonej. Ożywionej. Ale nieskłonnej do żartów. Odstawiam swoją pozę damy, która jest przerażona własnym odbiciem w lustrze. Grrrrr! Fajnie. Bardzo fajnie. Jestem cholernie fajną osobą. W następnej sekundzie popycham drzwi do kuchni i rzucam plastikową torbę na blat.

– Cześć!

Mam zachrypnięty głos, który zawsze donośnie słychać w wyłożonym kafelkami wnętrzu. Brzmię jak stara palaczka, chociaż przez całe życie ani razu się nie zaciągnęłam. Za to mieszkałam z mamą, której nigdy nie widywało się bez papierosa w kąciku ust, a potem z Sally, która paliła za dwóch, zanim w końcu powalił ją rak płuc, przekształcając mnie z pełnej wątpliwości samotnej matki w przedsiębiorczą dziedziczkę i szefową przydrożnej restauracji.

– Cześć – odpowiada Anette, nie odwracając się do mnie. Jej głos jest znacznie czystszy. Wątły, mogłaby sama powiedzieć, gdyby kiedykolwiek przyszło jej do głowy, że głos można opisać tymi samymi słowami, co wygląd. Cała wydaje się wątła. Jest taka szczupła, blada i popielatoblond. Niemal jej nie widać, co zresztą mogłoby być mądrą strategią dla kobiety w związku małżeńskim z pijakiem, ale w przypadku Anette, niestety, nie jest zgodne z rzeczywistością. Wygląda słabowicie, ale ma szkielet z tytanu. Wszystko wytrzyma, wszystko przetrwa, jest urodzoną zwyciężczynią, choć wolałaby dać się zabić niż się do tego przyznać. Sama uważa, że jest krucha. Wręcz słaba. Teraz stoi z plecami lekko pochylonymi nad zlewem, w pozycji, która ma wzbudzać litość. Nad Anette trzeba się zawsze bardzo użalać. Mówiąc szczerze, w ciągu piętnastu lat jej pracy w gospodzie U Sally każdego dnia było mi jej szkoda.

– Są jacyś goście? – zapytałam, otwierając drzwi do zamrażarki z mięsem. Przesunęłam wzrokiem po przepełnionych półkach, próbując się powstrzymać od jęknięcia z zadowolenia, czego jestem zawsze bliska, gdy zaglądam do moich przeładowanych chłodni. Jedzenie. Mam tyle jedzenia, że mogłybyśmy z Sofią przeżyć niesamowicie długo, niczego nie dokupując. Anette westchnęła w odpowiedzi:

– Nie. Ani jednego.

Pozwoliłam, żeby drzwi się zatrzasnęły, ukrywając mój skarb, i wzruszyłam ramionami.

– Nic dziwnego. Połowa miasta zamknięta. Na ulicach przy jeziorze jest niemal metr wody, a na rynku trzydzieści centymetrów. Cały czas przybiera. To tylko kwestia czasu, zanim całkiem zaleje szosę.

Anette była przerażona, aż zasłoniła ręką usta, chociaż powinna się była na to przygotować, bo woda przybierała przecież od paru dni.

– Naprawdę?

Oparłam się o blat, sięgnęłam do torby i wyjęłam nową książkę. Pogłaskałam ręką lśniącą okładkę. Może się ucieszy. Moja Sofia.

– Tak. Mówili w radiu, że jest też kwestią czasu, kiedy zatrzymają ruch autobusowy.

– O mój Boże! To jak ja wrócę wieczorem do domu?

Teraz należało się już nad nią ogromnie litować. Obiema rękami chwyciła się za gardło. Kiwnęłam głową w stronę telefonu.

– Zadzwoń do komunikacji miejskiej i sprawdź... Możesz iść, kiedy chcesz, jest, jak jest.

Oczy Anette zwęziły się, a głos nagle nabrał mocy.

– Potrącisz mi z pensji?

Ukryłam uśmiech, zerkając na książkę i jeszcze raz gładząc dłonią okładkę. Spodoba się Sofii. Byłam tego pewna.

– Nie – odpowiedziałam. – Nie potrącę ci z pensji.

Anette złożyła ręce na piersiach.

– Mogę pożyczyć twoje kalosze?

Podniosłam oczy.

– Nie. Nie możesz. Są mi potrzebne.

Anette wyprostowała plecy.

– Masz przecież kilka par...

Miała na myśli buty Sofii. Ta cholerna baba miała czelność powiedzieć, że chce wziąć kalosze Sofii! Odwróciłam się, żeby schować książkę do plastikowej torby, próbując przy tym się uspokoić.

– Nie – odpowiedziałam, bardzo wyraźnie wymawiając to słowo. – Tak naprawdę to nie mam.

– Aha. Nie masz – rzekła cierpko.

Zapanowałam nad wyrazem twarzy i biorąc się pod boki, ponownie odwróciłam w jej stronę, popatrzyłam na nią.

– Nie – powtórzyłam. – Tak naprawdę to nie mam.

Anette spuściła wzrok. Potem westchnęła.

– To nie mogę pojechać do domu.

Stałam w miejscu, jak zastygła.

– Rób, jak chcesz.

Anette znowu westchnęła, próbowała nawet, żeby zabrzmiało to jak chlipnięcie. Jakby mnie to mogło obejść.

– No, cóż – powiedziała z lekkim drżeniem w głosie. – Madeleine jest u mamy. W sumie nic się nie stanie.

Madeleine to jej dziewięcioletnia córka. Niemal ciągle zostaje u babki, co stanowi pocieszenie dla nas, którzy znamy małżeństwo Anette. Jej mąż, Sonny Karlsson, to nieuleczalny alkoholik. Przycisnęłam torbę do piersi.

– Nie. Na pewno nic się nie stanie.

Potem poszłam do jadalni.

Wszystko było na swoim miejscu. Stare stoły z ciemnego drzewa, kupione kiedyś przez Sally na jakichś wyprzedażach. Zakupione na tych samych wyprzedażach i starannie wypolerowane mosiężne świeczniki stały dokładnie pośrodku wykrochmalonych białych serwetek służących za obrusy. W kaflowym piecu nie płonął ogień, mosiężne drzwiczki były zamknięte. Brudne naczynia zostały pozbierane, w oknach paliły się małe lampki, przy barze piętrzyły starannie poukładane tace, a w niebieskich plastikowych pudełkach pełno było świeżo wymytych szklanek i białych filiżanek. Własnej roboty babeczki z malinami leżały starannie poukładane w rządkach, a obok nich kilka świeżych kanapek. Wzięłam jedną z serem i szynką, nalałam sobie filiżankę kawy i zaniosłam do stolika przy oknie. Mogłam tam posiedzieć, bo pojawienie się gości było mało prawdopodobne. Chciałam oddać się swemu niegdyś ulubionemu zajęciu. Porozkoszować się deszczem.

Kiedy byłam w liceum, lubiłam takie dni, ciemne, jesienne dni, kiedy nie było gości i słyszało się jedynie dzwonienie deszczu o szyby. Brałam do restauracji książkę i siedziałam sobie sama, w ciszy. Jeżeli było naprawdę ciemno, czarno jak nocą, czasem dało się zobaczyć jedno lub dwa światła statków przesuwających się po jeziorze. Lubiłam te światła, pobudzały moją wyobraźnię. Któregoś dnia, myślałam, ja też popłynę w dal, przejdę po pomoście z białym marynarskim workiem na ramieniu, rzucę go na pokład, potem statek odcumuje i powiezie mnie jeziorem Glafsfjorden i dalej, w stronę wód Vänern. Wśliźniemy się na rzekę Göta i wkrótce będziemy już w cieśninie Kattegat z dziobem zwróconym na północny zachód i Atlantyk. I nikt, ani jeden człowiek w Nowym Jorku, Buenos Aires czy Tokio nie będzie wiedział, kim jestem...

Pokazuje to, jaka byłam durna, pomimo świetnych stopni. Jakby w tamtych czasach kobieta mogła zostać marynarzem. Jakby cała załoga natychmiast nie zastrajkowała w chwili, gdy jakaś dziewczyna postawiłaby stopę na pokładzie, bo baby na statku, a zwłaszcza baby w załodze przynoszą pecha. Teraz już to wiem.

Za oknem nie zapadły jeszcze nocne ciemności, panował jedynie mrok. Ciemnoszare niebo nad jeszcze ciemniejszą wodą. Na jeziorze nie było widać żadnych świateł. Roztropnie. Taka pogoda powstrzymuje największych śmiałków. Deszcz walił w okna jeszcze mocniej niż w szyby samochodu przed godziną. Wiatr wył i szarpał brzozy na dole, nad jeziorem, biczował krzaki tawuły za oknem i zamieniał światło latarni na tarasie przy brzegu w żółte migotanie. Sztorm narastał. Wiało i padało gorzej niż kiedykolwiek. Dosłownie, gorzej niż kiedykolwiek wcześniej.

Byłam ciekawa, jak to się zaczęło. No bo jak zaczyna się burza? Sofia oczywiście by to wiedziała, ale nawet przez myśl mi nie przeszło, żeby ją zapytać. Co by to dało? Poza tym, przekonywałam pospiesznie sama siebie, odpowiedzi Sofii nie mają końca. Jeżeli w ogóle decydowała się ze mną rozmawiać, mogła gadać, gadać i gadać godzinami, a w związku z tym i ja musiałam być we właściwym nastroju, żeby jej słuchać. Od razu zauważała, gdy traciłam koncentrację, jeśli miałam rozbiegane oczy lub przeleciało mi coś innego przez głowę. „Jak ona naprawdę się czuje?” Wtedy jej twarz kurczyła się i wykrzywiała, Sofia odwracała się do mnie plecami i szła do swego pokoju, zatrzaskując za sobą drzwi.

Nie wytrzymuję zamkniętych drzwi. Wpędzają mnie w rozpacz, desperację, wściekłość. Żadna pustka, żaden dramat nie są gorsze od nieodwzajemnionej miłości, ale i tak z łatwością znosiłabym to wszystko, gdyby chociaż...

Precz. Z drogi. Won.

Sofia. Moja córka. Moja nieskończenie piękna córka. Moja wybitnie zdolna córka.

Kiedy się urodziła, zmienił się świat. Ozdrowiał. Nabrał barw. Ostrzejszych kształtów. Wszystkie głosy stały się bardziej wyraźne, wszystkie gesty zyskały na znaczeniu, każdy ton miał głębszy sens. Czas też się zmienił. Teraz ważna była każda sekunda. Każda minuta. W pierwszych tygodniach godzinami siedziałam przy jej kołysce, przyglądając się, jak śpi, z napięciem śledziłam każdy jej oddech, każdy wydech... Sally to rozumiała. Nie uważała, że zwariowałam, jak mówili pracownicy kuchni, rozumiała, że Sofia potrzebuje mnie i mojego spojrzenia, żeby chcieć oddychać, żeby pozwolić bić swojemu sercu. Dlatego przynosiła mi na tacy jedzenie i zastępowała mnie, siadając przy kołysce, kiedy musiałam wziąć prysznic lub pójść do toalety, a raz, kiedy zasnęłam w wiklinowym fotelu, pogłaskała mnie po policzku i wyszeptała, że postawi kołyskę Sofii obok mojego łóżka, żebym w nocy miała ją jak najbliżej. Przecież potrzebowałam snu. Świeżo upieczona mama niczego bardziej nie potrzebuje niż snu.

Miała rację. Potrzebowałam snu. Nawet Sofia to zrozumiała. Przez całą noc nie wydała z siebie ani jednego dźwięku, a kiedy obudziłam się rano następnego dnia, leżała z otwartymi oczami wpatrzona w sufit, taka cichutka i rozbudzona, a gdy pochyliłam się nad jej kołyską, uśmiechnęła się. Po raz pierwszy się uśmiechnęła. Niemal stanęło mi serce. Moja córka uśmiechnęła się do mnie.

Tego dnia wyszłyśmy na dwór. Niosłam ją w nosidle na brzuchu przez letni las Warmlandii, pokazując jej całą cudowność świata. Bodziszek leśny. Młode liście brzóz. Migotanie słońca w wodach Glafsfjorden. Wciąż się uśmiechała. Usiadłam na kamieniu i popatrzyłam na nią, to właśnie wtedy zauważyłam, że jej oczy zaczynają zmieniać kolor, porcelanowoniebieski odcień oczu noworodka zamienia się w jasnokawowy brąz. Miała bardzo długie rzęsy.

Była dzieckiem doskonałym. W pełni doskonałym.

Potem nadal była doskonała. Kiedy na swoich chwiejnych rocznych nóżkach dreptała przez jadalnię, sprawiała, że uśmiechali się do niej wszyscy goście. Gdy wpełzała w ramiona Sally i przytulała do jej piersi swoją dwuletnią główkę, Sally zapominała o śmierci. A kiedy Sally w końcu nas opuściła, Sofia pocieszała mnie, kładąc mi na policzkach swoje trzyletnie łapki. Sprawiła też, że oczy zaszły mi łzami, kiedy już jako czterolatka nauczyła się czytać.

Taka piękna. Taka zdolna.

Innym matkom przyglądałam się z pewnym zdumieniem. Część z nich zdawała się nie rozumieć, że ich dzieci to żywe istoty. Traktowały je jak lalki. Ciągle kupowały im nowe stroje, ubierały je i rozbierały, czasem karmiły, ale bardziej wrażliwe były na spojrzenia innych kobiet niż na poszukujące ich oczy własnych dzieci. Niektóre śmiały się, gdy ich dzieci płakały, rechotały, próbując je zakrzyczeć. Wzbudzało to mój niepokój, jakby śmiały się z kogoś, kogo właśnie uwolniono z Auschwitz. Jeszcze inne przerażały mnie swoją nieskrywaną złością. Wrzask matki na chłopca o krągłych policzkach, który wyciągnął rękę do stoiska z cukierkami. Pogarda w oczach innej, która potem ściągnęła szalik i rzuciła go w twarz marudzącej dziewczynki w spacerówce. Rozedrgana groźba wyczuwalna u trzeciej, pochylającej się nad zrozpaczonym, płaczącym chłopczykiem. Zaraz popamięta, cholerny gówniarz! Jak tylko przyjdziemy do domu, to daję słowo, że popamięta!

Sofia