Wydawca: Świat Książki Kategoria: Poradniki Język: polski

Uzyskaj dostęp do tej
i ponad 20000 książek
od 6,99 zł miesięcznie.

Wypróbuj przez
7 dni za darmo

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

e-czytniku (w tym Kindle) kup za 1 zł
tablecie  
smartfonie  
komputerze  
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Liczba stron: 167 Przeczytaj fragment ebooka

Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacji Legimi na:

Androida
iOS
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Opieka nad seniorem - Barbara Jakimowicz-Klein

Każdy z nas może znaleźć się w takiej sytuacji: starsza osoba w rodzinie nie radzi już sobie sama. Zmiany związane z wiekiem często prowadzą do ograniczenia samodzielności. Autorka poradnika przekazuje praktyczne informacje, opisuje trudne, złożone problemy seniorów w sposób kompetentny i prosty jednocześnie.

Długotrwała Opieka nad seniorem jest ciężkim zadaniem i wymaga wielkiej wytrzymałości. Nie zawsze mamy możliwość zapewnienia bliskiej, starszej osobie właściwej opieki w domu rodzinnym. Trudno jest nam połączyć to zadanie z pracą, prowadzeniem domu i wychowywaniem dzieci. Co wtedy robić?

Gdzie szukać pomocy? Odpowiedzi znajdziesz w tym poradniku.

Opinie o ebooku Opieka nad seniorem - Barbara Jakimowicz-Klein

Cytaty z ebooka Opieka nad seniorem - Barbara Jakimowicz-Klein

Istnieje wiele ćwiczeń ogólnousprawniających, które twój bliski może wykonywać w  domu: • Ćwiczenia wykonywane w  pozycji siedzącej Do wykonywania tych ćwiczeń potrzebne jest krzesło z  oparciami bocznymi. Starsza osoba opiera się stopami na podłodze. ▪ Ćwiczący chwyta mocno za brzeg siedzenia krzesła i  wykonuje naprzemiennie skłony głowy do lewego i  do prawego barku. Następnie wykonuje skłon głowy do przodu, jeśli jest to możliwe, aż do zetknięcia się brody z  mostkiem, a  następnie powoli odchyla głowę do wyprostu. ▪ Senior siedzi na krześle. Robi wdech i  jednocześnie wznosi ręce do góry, a  następnie podczas spokojnego wydechu powraca do pozycji wyjściowej. ▪ Starsza osoba siedzi z  plecami opartymi na krześle, chwyta z  tyłu siedzenie krzesła, wyprostowuje plecy i  z  tej pozycji odchyla tułów jak najdalej od oparcia, a  następnie powraca do pozycji wyjściowej. ▪ Senior siedzi na krześle, w  rękach trzyma laskę gimnastyczną. Robi wdech – wznosi ręce z  laską gimnastyczną, wydech – powraca do pozycji wyjściowej. ▪ Ćwiczący siedzi w  pozycji maksymalnie wyprostowanej, stopy mocno opiera na podłodze. Wykonuje ruchy krążące miednicą nad siedzeniem krzesła, w  kierunku zgodnym z  ruchem wskazówek zegara i  odwrotnie.
▪ Starsza osoba siedzi na krześle, w  rękach trzyma laskę gimnastyczną. Ręce z  laską przenosi za głowę i  z  powrotem. ▪ Senior siedzi w  pozycji wyprostowanej, jego ramiona zwisają luźno wzdłuż tułowia. Z  tej pozycji unosi jak najwyżej obydwa połączone ze sobą kolana, następnie powoli je opuszcza. ▪ Ćwiczący siedzi na krześle. Prostuje kończyny dolne w  stawach kolanowych (na przemian – raz jedna noga, raz druga). ▪ Starsza osoba siedzi swobodnie na krześle, jedną ręką chwyta mocno za przedni brzeg siedzenia krzesła, drugą prowadzi ruchem ślizgowym wzdłuż tylnej nogi krzesła aż do podłogi (stopy opiera mocno na podłodze). ▪ Ćwiczący siedzi na przedniej połowie krzesła, prostuje nogę w  kolanie, a  piętą tej nogi stara się dotknąć podłogi jak najdalej od krzesła; czubek stopy powinien być mocno wyprostowany do góry. Następnie tę samą nogę, zgiętą w  kolanie, wsuwa jak najdalej pod siedzenie krzesła tak, żeby grzbiet stopy dotykał podłogi (ćwiczenie wykonuje naprzemiennie każdą z  nóg).

Fragment ebooka Opieka nad seniorem - Barbara Jakimowicz-Klein

Wydawca: RENATA KURYŁOWICZ
Redaktor prowadzący: BEATA KOŁODZIEJSKA
Konsultacja w zakresie opieki geriatrycznej: KATARZYNA GRZEGOCKA-ZIULCZYK
Redakcja: MACIEJ KORBASIŃSKI
Redakcja techniczna: LIDIA LAMPARSKA
Korekta: DOROTA PIEKARSKA, JADWIGA PRZECZEK
Skład i łamanie: Akces, Warszawa
Copyright © by Barbara Jakimowicz-Klein, Warszawa 2014 Copyright © by Świat Książki Sp. z o.o., Warszawa 2014
ISBN 978-83-7943-583-8
Świat Książki Sp. z o.o. 02-103 Warszawa, ul. Hankiewicza 2 Księgarnia internetowa: Fabryka.pl
Konwersja: eLitera s.c.

WSTĘP

Każdy z nas może znaleźć się w takiej sytuacji: starsza osoba w rodzinie nie radzi już sobie sama. Może to być dziadek, babcia lub nasi rodzice. Zmiany związane z wiekiem niejednokrotnie prowadzą do ograniczenia samodzielności. Wiele starszych osób wymaga pomocy i opieki. Najważniejszą rolę w opiece nad seniorem odgrywa najczęściej rodzina. To w jej obrębie możliwe jest zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych starszej osoby, utrzymanie więzi uczuciowych i relacji z otoczeniem. Nie wyklucza to oczywiście wsparcia ze strony sąsiadów, znajomych i przyjaciół.

Dzięki opiece rodzinnej starsza, przewlekle chora osoba dłużej pozostaje w swoim środowisku, a niekiedy w ogóle nie zostaje umieszczona w zakładzie opiekuńczym. Opieka nad starzejącym się i często zniedołężniałym rodzicem, babcią albo dziadkiem należy do bardzo trudnych i wyczerpujących zadań w naszym życiu. Wielu opiekunów pracuje zawodowo i ma ogromne trudności w znalezieniu siły i czasu na opiekę nad starszą osobą. Niezwykle ważna jest wtedy pomoc udzielana opiekunowi, zwłaszcza psychologiczna, oraz możliwość choćby częściowego wyręczenia przez wyspecjalizowane instytucje, na przykład ośrodki dzienne i pomoc społeczną.

Sprawując opiekę nad starszą osobą, trzeba jednak także pamiętać, że każdy chce czuć się niezależną i autonomiczną istotą. Pomoc rodziny i przyjaciół, nawet niesiona w najlepszej intencji, może pozbawić seniora nie tylko poczucia kontroli, ale czasem nawet chęci do dalszego życia. Dlatego ważne jest, by opiekując się bliskim członkiem rodziny, nie pozbawić go poczucia godności i własnej wartości.

W poradniku Opieka nad seniorem przedstawiam wiele przydatnych informacji i porad adresowanych do dzieci i wnuków seniorów. Opiekunowie seniorów napotykają na co dzień różne trudności. Niektóre schorzenia na długie lata unieruchamiają starsze osoby w łóżku. Pojawiają się wtedy pytania: Jak odnaleźć się w tej sytuacji? Co może zrobić rodzina, a co sam senior, aby móc każdego dnia stawić czoło rzeczywistości? Mam nadzieję, że przedstawione w książce wskazówki pomogą znaleźć odpowiedzi na te i wiele innych pytań pojawiających się w trakcie opieki nad starszą osobą w rodzinie.

Barbara Jakimowicz-Klein

DBAJ O JAKOŚĆ ŻYCIA SENIORA

Rozpoczynając opiekę nad osobą w starszym wieku, warto zastanowić się nad celem tej opieki, a więc oczekiwaniami seniora i realnymi możliwościami działania. Z medycznego punktu widzenia celem opieki nie jest całkowite wyleczenie, sztuczne przedłużenie życia, przedłużanie „na siłę” młodości. Celem postępowania powinno być natomiast rozsądne leczenie, z uwzględnieniem możliwości i wszelkich ograniczeń. Do zapewnienia takiej opieki nad osobami starszymi potrzebna jest współpraca profesjonalistów – lekarza, pielęgniarki, fizjoterapeuty.

Celem osób opiekujących się starszymi rodzicami, babciami lub dziadkami jest natomiast przede wszystkim zapewnienie swoim bliskim jak najlepszej jakości życia. Ty także możesz zrobić naprawdę wiele, by ułatwić życie najstarszym członkom rodziny. Twoja pomoc może być bardzo cennym uzupełnieniem opieki lekarskiej i pielęgniarskiej w warunkach domowych. Nie powinna ograniczać się tylko do zabezpieczania potrzeb fizycznych bliskiej osoby. Pamiętaj, że bardzo ważne jest również wsparcie psychiczne, rozmowa, poszerzanie kontaktów społecznych. To daje starszym ludziom poczucie bezpieczeństwa, przeciwdziała depresji.

W okresie starości, mimo zmniejszonej sprawności umysłowej, obecność drugiej, aprobowanej osoby, jej cierpliwe słuchanie i sugestywne słowo okazują się niezwykle silnym czynnikiem mobilizującym. Dlatego staraj się skłaniać bliską ci osobę do przypominania sobie najszczęśliwszych, najlepszych chwil życia. Osoby schorowane koncentrują się bowiem zwykle na swoim cierpieniu. Zaczynają mieć do wszystkiego negatywny stosunek. Następuje silne sprzężenie zwrotne: zapominają, jak być szczęśliwym, że można się cieszyć, zapominają, jak odczuwać szczęście.

Ważne!

Twoje zainteresowanie starszą bliską osobą nie powinno sprowadzać się tylko do dopytywania się „jak się czujesz?”. Niezwykle istotne jest wspólne spędzanie czasu oraz pomoc w rozwiązywaniu codziennych problemów.

Specjaliści zwracają uwagę, że w sprawowaniu opieki nad starszym, schorowanym człowiekiem najważniejszą rolę odgrywa elastyczność pomocy oraz możliwość starzenia się w jednym miejscu. Ich zdaniem pozostawanie w swoim środowisku lub przebywanie w otoczeniu zbliżonym do domowego pozwala seniorom zachować poczucie tożsamości i autonomii.

Kilka ważnych wskazówek:

• Zapewnij starszej osobie komfort w domu. Sklepy ze sprzętem rehabilitacyjnym oferują wiele prostych urządzeń ułatwiających życie.

• Jeżeli starsza, niepełnosprawna osoba wychodzi sama z domu, postaraj się, by adres domowy i kontakt z tobą były łatwo dostępne (na przykład na niekrępującej bransoletce).

• W ramach robienia porządków nie pozbawiaj starszej osoby drobiazgów, do których jest przywiązana, na przykład starych zdjęć lub listów.

• Nie zabraniaj seniorowi samodzielnego wykonywania prostych czynności, nawet jeżeli zajmuje to dużo czasu. Bezczynność pogłębi apatię. Wspieraj aktywność starszej osoby na tyle, na ile zdrowie jej pozwala.

• Nie izoluj starszego człowieka i nie ograniczaj jego własnych więzi towarzyskich. Seniorowi z ograniczoną samodzielnością potrzebny jest ktoś, kto wyjdzie z nim na spacer, pogra w karty, powspomina dawne czasy.

• Staraj się włączać seniora do życia rodzinnego – wzmocni to poczucie, że nadal jest pełnoprawnym i potrzebnym członkiem rodziny. Dla większości osób w podeszłym wieku rodzina jest najwyższą wartością. Dobre, bliskie relacje w rodzinie, szczególnie te między dziadkami i wnukami, jak również dziadkami i rodzicami dzieci, odbudowują pozycję seniorów w rodzinie. Jeśli uda ci się zadbać o znalezienie dla dziadków znaczącej pozycji w rodzinie oraz stworzyć okazję do częstych ich spotkań z wnukami, to tym samym dasz swoim dzieciom szansę na odnalezienie pewnego trwałego porządku międzypokoleniowego i poczucia trwałości więzi między kolejnymi pokoleniami.

• Bliska relacja seniora z rodziną niekoniecznie oznacza wspólne mieszkanie, jednak częsty kontakt z bliskimi daje osobom w podeszłym wieku głębokie poczucie bezpieczeństwa.

PROBLEMY SENIORA

Podejmując się opieki nad starszą osobą w rodzinie, powinniśmy zdawać sobie sprawę, że problemy, z którymi będziemy mieli do czynienia, nie są statyczne, nie mają charakteru trwałego. Przeciwnie, pojawiają się, mijają lub nasilają z dwóch powodów: zmieniającej się kondycji psychofizycznej seniora oraz tego, że nasza wydolność pielęgnacyjno-opiekuńcza także będzie się zmieniała.

Do najczęstszych problemów osób starszych należą:

Problemy związane z wykonywaniem codziennych czynności

Trudności w codziennym funkcjonowaniu starszej osoby są wynikiem fizjologicznych lub patologicznych procesów starzenia się i mogą wystąpić w różnym wieku i w różnych fazach starzenia się (wczesnej lub późnej). Towarzyszą im niekorzystne stany emocjonalne: gorsze samopoczucie, depresja, a także izolacja społeczna i pogorszenie sytuacji bytowej jako konsekwencja zwiększających się wydatków na leki i opiekę zdrowotną. Nasi bliscy z coraz większym trudem wykonują zwykłe lub bardziej skomplikowane codzienne czynności, znacznie je ograniczają lub nie potrafią ich w ogóle wykonać. Są to między innymi:

• Czynności w zakresie samoobsługi (mycie się, jedzenie, ubieranie, korzystanie z toalety itp.).

• Czynności obejmujące higienę otoczenia (na przykład zmiana pościeli, sprzątanie).

• Czynności związane z przygotowywaniem posiłków (między innymi gotowanie, zmywanie naczyń).

• Utrzymanie kontaktów z członkami rodziny (rozumienie i przekazywanie informacji, zapamiętywanie poleceń, wyrażanie własnych emocji itp.).

• Utrzymanie kontaktów poza domem (robienie zakupów, kontakty z sąsiadami i przyjaciółmi, wizyty u lekarza itp.).

Jeżeli twój starszy rodzic, babcia lub dziadek mają tego typu problemy, pomóż im je rozwiązać.

Problemy związane ze stanem zdrowia

W starszym wieku stajemy się podatniejsi na choroby. Według Światowej Organizacji Zdrowia większość ludzi w wieku 60–65 lat odczuwa zmiany związane ze starzeniem, do których należy między innymi utrata sił witalnych i spadek masy kośćca. Pogarsza się pamięć i koncentracja, następuje upośledzenie słuchu i wzroku, degeneracja komórek nerwowych. Seniorzy narażeni są na różne choroby, między innymi nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, osteoporozę, cukrzycę, reumatyzm. Zmiany chorobowe nakładają się na zmiany będące konsekwencją procesu starzenia się. Niejednokrotnie dochodzi do tak zwanej wielochorobowości, czyli współwystępowania kilku przewlekłych chorób. To z kolei prowadzi do wielolekowości, czyli jednoczesnego stosowania przez chorego znacznej liczby leków. Negatywnie na jakość życia seniorów wpływają też tak zwane wielkie zespoły geriatryczne, czyli przewlekłe zaburzenia, prowadzące do niesprawności. Zalicza się do nich między innymi zaburzenia mobilności i upadki, zaburzenia wzroku i słuchu, depresję i otępienie, nietrzymanie moczu i stolca czy niedożywienie.

Pojawiające się w starszym wieku choroby wywołują dodatkowe problemy, z którymi nasi bliscy sobie nie radzą:

• Konieczność przyjmowania leków.

• Przestrzeganie zaleconej terapii innej niż farmakologiczna, na przykład stosowanie okładów, ćwiczenia rehabilitacyjne.

• Przestrzeganie diety, często wbrew wieloletnim przyzwyczajeniom i upodobaniom.

• Przestrzeganie (na przykład w leczeniu i żywieniu) konkretnych sekwencji czasowych, na przykład przyjmowanie leków co dwie godziny itp.

Pomóż swoim bliskim rozwiązać tego typu problemy. Pamiętaj, że zaniedbanie leczenia zwiększa ryzyko poważnych powikłań. Zabieraj babcię lub dziadka na badania kontrolne, takie jak poziomu cukru, cholesterolu, kreatyniny we krwi. Mierz ciśnienie tętnicze krwi i pomóż starszej osobie zastosować się do wszystkich zaleceń lekarza.

Staraj się także pomóc bliskiemu zaakceptować nową sytuację życiową. Osiągniesz sukces, kiedy starsza osoba zrozumie sens swojej choroby, zaakceptuje ją i będzie umiała godnie z nią żyć. Zazwyczaj jest to bardzo trudne zadanie. Musisz też zdawać sobie sprawę, że twój bliski może potrzebować szczerej rozmowy o sprawach ostatecznych. Spokojne i naturalne towarzyszenie mu w tych refleksjach jest nie do przecenienia.

Problemy ze wzrokiem

Z badań populacji osób starszych w Polsce PolSenior wynika, że niemal połowa seniorów ma źle skorygowane wady wzroku. Co trzecia starsza osoba cierpi na zaćmę, co 14. – na jaskrę, a co 50. ma też zdiagnozowane zwyrodnienie plamki żółtej (AMD). Osłabienie wzroku sprawia, że starsze osoby wycofują się z życia społecznego. By temu zapobiec, zaprowadź bliską ci starszą osobę do okulisty.

Zaćma (katarakta) związana jest z wiekiem. Polega na całkowitym lub częściowym zmętnieniu soczewek oka. Objawem jest nieostre widzenie zarówno z bliska, jak i z daleka, widzenie za mgłą, zwłaszcza w nocy, czasem podwójne widzenie. Leczeniem jest zabieg operacyjny – usunięcie zmętniałej soczewki i zastąpienie jej sztuczną. Najnowszym osiągnięciem okulistyki jest możliwość usunięcia zaćmy wraz z innymi wadami wzroku, szczególnie astygmatyzmem i starczowzrocznością. Starczowzroczność powoduje, że pogarsza się widzenie z bliska, ponieważ oko traci zdolność akomodacji. Wszczepienie podczas zabiegu zaćmy soczewki korygującej wady wzroku to dla starszej osoby szansa na zachowanie dużej samodzielności.

W wypadku całkowitej ślepoty starszej osoby możesz zwrócić się do organizacji pomocy niewidomym, która wskaże ci sposoby, w jakie bliski może sobie radzić z różnymi codziennymi problemami. Istnieją konkretne formy pomocy, na przykład książki w formie nagrań, różne udogodnienia domowe, które sprawiają, że bezpośrednie otoczenie seniora jest bezpieczne. Zadbaj też o to, by nic nie tarasowało przejść lub korytarzy w miejscu zamieszkania. Zwróć szczególną uwagę na schody. Nie przestawiaj mebli ani innych przedmiotów.

Problemy ze słuchem

W starszym wieku szwankować zaczyna także słuch. Niedosłuch, zwany głuchotą starczą, dotyczy około 25% ludzi w wieku ponad 65 lat oraz aż 33% tych, którzy ukończyli 75. rok życia. Statystycznie jest dolegliwością męską.

Starsi ludzie rzadko przyznają się do tego, że gorzej słyszą, raczej skłonni są udawać, że nic się nie zmieniło. A tymczasem świat przestaje być dla nich zrozumiały. Po pierwsze, nie docierają do nich wszystkie dźwięki i odgłosy, jakie do tej pory słyszeli. Po drugie, mają problem z ich odróżnieniem. Dźwięki zaczynają się „zlewać”. Nasi bliscy zaczynają mówić głośniej, mniej wyraźnie. I są rozkojarzeni, rozdrażnieni. Dodatkowo coraz głośnej nastawiają radio lub telewizor.

Jak się w takiej sytuacji zachować? Zwracając się do babci lub dziadka, nie musisz krzyczeć – wystarczy mówić głośno i wyraźnie. Poszczególne słowa wypowiadaj wyraźnie i powoli, kierując twarz ku słuchającemu. Jeśli musisz powtórzyć – rób to bez zniecierpliwienia, dopóki twój rozmówca zrozumie, o co ci chodzi. Przy znacznym upośledzeniu słuchu potrzebny jest aparat słuchowy.

Zaprowadź starszą osobę do laryngologa. Dobrze dobrany aparat słuchowy przywróci jej poczucie niezależności oraz ułatwi kontakt ze światem zewnętrznym. Dostępna jest cała gama aparatów zdolnych poprawić słuch. Większość z nich jest refundowana przez NFZ.

Niedosłyszący senior powinien brać czynny udział w życiu rodziny. Pamiętaj jednak, że osoby ze znacznie upośledzonym słuchem zazwyczaj nie są w stanie rozmawiać z więcej niż jedną osobą naraz – zmiana partnera rozmowy powinna być wyraźnie zasygnalizowana.

Problemy z utrzymaniem prawidłowej temperatury ciała

Starsi ludzie są narażeni – zwłaszcza w miesiącach zimowych – na poważne niebezpieczeństwo ochłodzenia ciała (hipotermii). Niestety nie zawsze uświadamiają sobie, że temperatura ich ciała znacznie się obniżyła. Dlatego zabezpiecz mieszkanie przed przeciągami oraz spraw, by panowała w nim odpowiednia temperatura. Ważne jest także to, by twój bliski miał na sobie kilka warstw ubrań – „na cebulkę”.

Jeśli zdarzy się, że twój starszy rodzic, babcia lub dziadek pozostanie przez dłuższy czas w otoczeniu o niskiej temperaturze, jego ciepłota ciała ulegnie obniżeniu. Oto symptomy:

• Zwolnienie reakcji, oszołomienie lub nawet utrata przytomności.

• Bladość lub niebieskawy odcień skóry, która jest w dotyku bardzo zimna, i to nie tylko w miejscach odsłoniętych, lecz również przykrytych odzieżą. Skóra może też sprawiać wrażenie obrzmiałej.

• Zwolnienie tętna i zmniejszona częstość oddechów. W takim wypadku niekiedy trudno wyczuć tętno lub wysłuchać akcję serca, dlatego też nie należy spieszyć się z zabiegami reanimacyjnymi. Jeśli starszy człowiek oddycha, jego serce z pewnością bije, chociaż nie można tego wysłuchać. Jak postępować w takiej sytuacji?

• Powoli ogrzewaj starszą osobę, by uniknąć ryzyka niewydolności serca. Jeżeli rozgrzewałbyś podopiecznego zbyt szybko i stosował bezpośrednie źródło ciepła, skórne naczynia krwionośne gwałtownie wypełniłyby się krwią, co z kolei spowodowałoby jej odpłynięcie z serca i innych narządów wewnętrznych. Taki sam skutek wywołałoby podawanie starszej osobie alkoholu. Nie pocieraj i nie masuj zimnych dłoni, stóp czy całych kończyn. Nie skłaniaj też bliskiego do wysiłku fizycznego.

• Połóż starszą osobę do łóżka pod kołdrami lub owiń ją w koce. Nie rozgrzewaj termoforem ani kocem elektrycznym.

• Jeśli bliski jest przytomny, podaj mu powoli ciepły i słodki napój. Przeciwwskazane są gorące napoje oraz alkohol.

• Ogrzej pokój do temperatury co najmniej 27˚C.

• Wezwij natychmiast lekarza lub zawieź chorego do szpitala.

Kłopoty z trawieniem

Z wiekiem spowalnia się praca jelit. U osób starszych może to powodować uciążliwe zaparcia i kłopoty z trawieniem. Jeśli pojawiają się zaparcia, warto najpierw zmienić dietę, zamiast sięgać po preparaty przeczyszczające, jeszcze bardziej rozleniwiające jelita i powodujące gorsze przyswajanie składników odżywczych.

Zwykle zwiększenie spożycia błonnika pozwala na zlikwidowanie tych przykrych dolegliwości. Błonnik to substancje resztkowe pochodzenia roślinnego, które nie podlegają trawieniu w przewodzie pokarmowym. Dlatego zadbaj o to, by w diecie starszej osoby znalazły się: pełnoziarniste pieczywo, razowe makarony, brązowy (naturalny) ryż i dużo warzyw (zwłaszcza surowych lub krótko gotowanych). Szczególnie dużo błonnika zawierają: fasolka szparagowa, groszek, kapusta, brokuły, seler, kukurydza, marchew, pietruszka, ziemniaki, poziomki, truskawki, jabłka, a także otręby pszenne, grube kasze, płatki owsiane.

Na śniadanie zamiast białej kajzerki z szynką przygotuj więc müsli z jogurtem i kilkoma łyżkami otrębów, na obiad zamiast ziemniaków i kotleta – naturalny ryż z warzywami, a na kolację zamiast kanapek z białego pieczywa – razowy chleb z nabiałem i dużą porcją warzyw.

Nie zaleca się potraw wzdymających, tłustych mięs, białego pieczywa. Wskazane są natomiast jogurty i inne produkty probiotyczne, które pomagają utrzymać prawidłową florę bakteryjną w jelitach. Pomarańcze, jabłka, suszone śliwki to naturalne środki przeczyszczające.

Złe trawienie może mieć też związek z niewłaściwym gryzieniem pokarmu. Ważne jest, aby twój podopieczny dokładnie pogryzł każdy kęs. Dobre rozdrobnienie pokarmu umożliwia lepszy dostęp soków trawiennych, a tym samym gwarantuje szybsze trawienie.

Zaparcia mogą się pojawiać wtedy, gdy starsza osoba za mało pije. Powinna dostarczać organizmowi od 1½ do 2 litrów płynów dziennie (woda, soki warzywne i owocowe, niskokaloryczne zupy na wywarach jarskich lub na chudym mięsie z drobiu). Z uciążliwymi zaparciami pomaga też walczyć aktywność fizyczna. Pomocny może okazać się choćby regularny spacer.

Domowe sposoby na zaparcia:

• Starsza osoba może zacząć dzień od zjedzenia suszonych śliwek lub fig uprzednio namoczonych w wodzie.

• Przed śniadaniem może wypić szklankę letniej wody osłodzonej łyżeczką miodu.

• Dobrze, by starsza osoba codziennie jadła pomarańcze (zawierają rozwalniający kwas cytrynowy) i jabłka (są w nich pektyny działające oczyszczająco).

• Do jogurtu naturalnego można dodać dwie łyżki świeżo zmielonego siemienia lnianego lub otrębów pszennych albo owsianych. Jeżeli podopieczny spożywa dodatkowe porcje błonnika, pamiętaj o podaniu mu do wypicia co najmniej jednej dodatkowej szklanki wody.

• Poczęstuj starszą osobę porcją kaszy jaglanej z dodatkiem pokrojonego i uprażonego jabłka, posypaną rodzynkami oraz orzechami i polaną miodem. Wyeliminuj z diety starszej osoby poniższe produkty:

• Kakao, czekoladę, wyroby czekoladowe i słodycze z dużą ilością cukru (na przykład batony, ciastka z kremem), bo te produkty zwiększają skłonność do zaparć.

• Pszenny chleb, bułki, kaszę mannę, bo zawierają tak zwane wysokoprzetworzone węglowodany, które spowalniają pracę jelit, co sprzyja pojawianiu się zaparć.

• Produkty wysokoprzetworzone, produkty typu instant (zupy typu gorący kubek, chińskie dania z makaronem itp.).

Kłopoty z kontrolowaniem czynności pęcherza moczowego

Przyczyny tego typu kłopotów mogą być różne. Bardzo często starsza osoba nie jest po prostu w stanie zdążyć na czas do toalety. Łatwo rozwiążesz problem, zostawiając w pokoju na noc krzesło higieniczne lub basen (kaczkę). Senior może być również nieco roztargniony i nie pamiętać, że należy w odpowiednim czasie pójść do toalety. W tej sytuacji pomogą delikatne przypomnienia lub zaprowadzenie starszej osoby do łazienki.

Nietrzymanie przez starszą osobę moczu lub kału zdarza się niestety dość często. Niezbędne jest wówczas stosowanie pieluchomajtek jednorazowego użytku (pampersów).

Depresja

Seniorzy często stają w obliczu śmierci małżonka i przyjaciół w podobnym wieku. Krąg bliskich im ludzi z czasem coraz bardziej się zawęża. Zostają sami, bez wsparcia. Naprawdę trudno im poradzić sobie w takiej sytuacji, którą dodatkowo komplikują kłopoty zdrowotne oraz pogorszenie statusu materialnego. Wszystko to sprzyja depresji.

Zastanawiasz się, czy twój starszy rodzic, babcia lub dziadek ma depresję, czy jest tylko przygnębiony? Otóż o depresji mówimy dopiero wtedy, gdy stan apatii, przygnębienia, braku motywacji do życia, zaburzenia rytmu snu i czuwania, nasilony lęk utrzymują się powyżej dwóch tygodni i negatywnie wpływają na kontakty z innymi ludźmi oraz wykonywane zajęcia. Depresja jest częstym zaburzeniem u osób w starszym wieku, nie jest naturalnym skutkiem starzenia się organizmu. Depresja zawsze jest chorobą, którą należy leczyć.

Krócej trwające stany smutku i osłabienia motywacji do działania lub kontaktów z innymi ludźmi można uznać za stany przygnębienia.

Starsi ludzie są niestety bardziej wrażliwi na stres i łatwiej psychicznie się załamują. Dlatego dla zachowania dobrego zdrowia szczególne znaczenie mają higiena psychiczna, wiara w celowość i sens życia, a także stworzenie takich warunków, w których starszy człowiek czułby się potrzebny. W przypadku depresji konieczna jest nie tylko kojąca obecność rodziny, ale także leczenie. Jest ono uzależnione od przyczyny powstania choroby i samopoczucia osoby chorej. W przypadku bardzo ciężkich stanów niezbędne jest leczenie szpitalne.

Osoba starsza nie zawsze chce się zgłosić do lekarza, stara się ukrywać chorobę. Wówczas to członkowie rodziny lub opiekunowie powinni zadbać o to, by bliska im osoba zgłosiła się do lekarza. Trzeba z chorym rozmawiać, ale nie naciskać, nie pouczać, raczej pozwolić mu się wygadać. Trzeba uzmysławiać starszej osobie, że jest chora, dlatego źle się ze sobą czuje. W takich rozmowach ważna jest dyplomacja. Im szybciej chory trafi do psychoterapeuty lub psychiatry, tym szybciej będzie można postawić diagnozę i, w razie potwierdzenia depresji, rozpocząć właściwe leczenie.

Jak możesz pomóc?

1. Zarejestruj starszą osobę do lekarza.

2. Pomóż jej dojechać do lekarza.

3. Zapoznaj się z informacjami dotyczącymi choroby.

4. Zaoferuj swoją pomoc i towarzystwo w procesie diagnostycznym.

5. Zabierz do lekarza całą dokumentację medyczną (karty informacyjne z pobytów w szpitalu, wyniki wcześniejszych badań).

6. Przygotuj listę przyjmowanych leków, z określeniem przyjmowanych dawek[1].

Dopilnuj, żeby chory przyjmował zalecone przez specjalistę leki, chodził na terapię, i przekonuj go, że są to działania, które pozwolą mu wyjść z choroby.

Utwierdź go w przekonaniu, że depresja jest chorobą uleczalną.

Upadki

Niestety z wiekiem zwiększa się częstość upadków, a sprzyja im słaba kondycja. Postaraj się wyeliminować czynniki ryzyka:

• Dbaj o leczenie chorób i kontroluj stosowanie farmakoterapii (nadzoruj sposób zażywania leków przez starszą osobę).

• Wyeliminuj zagrożenia środowiskowe (patrz rozdz. „Bezpieczne poruszanie się po mieszkaniu”, s. 30).

• Zadbaj o rehabilitację starszego rodzica, babci lub dziadka (ważne są ćwiczenia równowagi oraz ćwiczenia zwiększające siłę mięśniową).

• Dopilnuj, by starsza osoba wstawała z łóżka powoli. Najpierw powinna usiąść na brzegu łóżka ze spuszczonymi nogami, wykonać kilka ruchów zgięcia i wyprostowania stóp i dopiero wtedy podnieść się do pozycji stojącej, mając w zasięgu ręki sprzęt do podparcia, na przykład stolik nocny lub laskę.

• Ważne jest, by senior unikał gwałtownych skrętów głową, schylania i odchylania głowy ku tyłowi, na przykład przy sięganiu w górę lub w dół.

• Dbaj o to, by twój bliski wypijał odpowiednią ilość płynów (od 1½ do 2 litrów) i nie jadł zbyt obfitych posiłków.

• Pilnuj, by podopieczny unikał aktywności w czasie upałów.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

PRZYPISY

[1] E. Trypka, Przywrócić radość życia. Jak skutecznie radzić sobie z depresją i zaburzeniami psychicznymi w wieku senioralnym, seria „Biblioteka Nestora” t. III, Dolnośląski Ośrodek Polityki Społecznej, Wrocław 2010, s. 93.