Nikt mnie nie ma - Asa Linderborg - ebook
Opis

Znakomity, poruszający do głębi opis skomplikowanych relacji między ojcem i córką, a także wstrząsający portret Szwecji.

Szwecja, lata siedemdziesiąte. Kilkuletnia Åsa mieszka wraz z ojcem Leifem w Västerås, wówczas szóstym co do wielkości mieście w kraju. Jej życie nie przypomina życia rówieśników: dziewczynka nosi skromne ubrania, nigdzie nie wyjeżdża, może jeść tyle słodyczy, ile chce, jeśli tylko ma na nie pieniądze, a zamiast chodzić wcześnie spać prowadzi długie rozmowy z ojcem o socjalizmie, potrzebie sprawiedliwości społecznej i walce klas. Leif jest bowiem dla Åsy prawdziwym bohaterem, mistrzem hutnictwa, niezastąpionym pracownikiem największego zakładu w mieście. A przynajmniej tak zapewnia córkę.

Jednak im starsza jest Åsa, tym wyraźniej widzi, że jej ojciec to tak naprawdę mierny rzemieślnik z problemem alkoholowym, który nie może się odnaleźć w coraz szybciej rozwijającym się społeczeństwie. Dorastająca dziewczyna postanawia więc odnowić kontakty z matką, która dawno temu porzuciła męża i dziecko. Czy jednak Åsa odnajdzie się w barwnej, nieco szalonej, artystycznej rodzinie matki? Zwłaszcza że z ojcem łączy ją więź, której nie jest w stanie przeciąć nawet przeprowadzka i zmiana nazwiska.

Debiutancka, autobiograficzna powieść Åsy Linderborg wzbudziła zachwyt krytyków i z miejsca została włączona w kanon współczesnej literatury szwedzkiej. To znakomity, poruszający do głębi opis skomplikowanych relacji między ojcem i córką, a także wstrząsający portret Szwecji, daleki od jej wyidealizowanego obrazu wspaniałego państwa opiekuńczego, jaki pielęgnujemy w Polsce. Literatura na najwyższym światowym poziomie.

Åsa Natasja Linderborg (ur. 1968) – szwedzka pisarka, dziennikarka i historyczka. Publikuje w „Aftonbladet”, gdzie pracuje jako redaktor naczelna działu kultury. Jej debiutancka powieść Nikt mnie nie ma została okrzyknięta przez krytyków jedną z najważniejszych książek współczesnej prozy szwedzkiej i otrzymała nominację do August Prize.
Na jej podstawie nakręcono film z Mikealem Presbrandtem.

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
czytnikach certyfikowanych
przez Legimi
Windows
10
Windows
Phone

Liczba stron: 285

Odsłuch ebooka (TTS) dostepny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS

Popularność


Åsa Linderborg

NIKT MNIE NIE MA

przełożyła Halina Thylwe

Wydano z pomocą finansową Swedish Arts Council

Tytuł oryginału: Mig äger ingen

Copyright © Åsa Linderborg, first published by Atlas, Sweden, in 2007

Published by agreement with Norstedts Agency

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXVII

Copyright © for the Polish translation by Halina Thylwe, MMXVII

Wydanie I

Warszawa MMXVII

Amandzie i Maximowi

Nikt mnie nie ma

Portfel taty, wielkości dłoni, jest czarny i lekko wygięty od przebywania w tylnej kieszeni spodni. Zaczęły mu puszczać szwy. Sporo waży, mimo że prawie nic w nim nie ma. W przegródce na banknoty pusto, w przegródce na monety osiemnaście koron i pięćdziesiąt öre.

Za kartą pacjenta książeczka czekowa Nordbanken i karta członkowska 20 Wydziału Metalowego. I pomięty wycinek z gazety ze statystyką sukcesów w bandy Klubu Sportowego Västerås, i znaczek pocztowy z wizerunkiem króla. W innej przegródce nowiutka karta bankomatowa, owinięta w karteluszek ze słowem „flota” i numerem PIN. Na koncie jest dziewięćdziesiąt dziewięć koron. Kiedy tata zmarł, do najbliższej wypłaty zasiłku dla bezrobotnych zostało jedenaście dni.

W portfelu jest też notesik do zapisywania operacji bankowych, w którym tata zapisywał numery telefonów. W pierwszej linijce jest „Åsa” i mój telefon domowy. Pod spodem, trochę grubszym flamastrem – „Alko” i numer, który powtarza się kilka razy. Dalej telefon do najstarszej siostry, Majken, i reszty rodzeństwa, nawet do tych, do których ani myślał dzwonić. Potem najlepsi przyjaciele, Börje i Berit, i długa lista znajomych: Paproch, Czacha, Buster, Wężu, Hoffa, Babben, Kwiatek, Bella, Cycata Britta. Równie starannie zanotował numer telefonu do siostry mamy, Niny, której nie widział od lat.

I dowód osobisty: Leif Boris Andersson, urodzony 15 lutego 1941 roku. Dobre zdjęcie. Poznaję – to on.

***

W latach siedemdziesiątych, latach mojego dzieciństwa, Västerås było szóstym co do wielkości miastem w Szwecji. Co trzeci jego mieszkaniec pracował w Asei. Większość przepracuje tam całe życie. Zakłady – duże ceglane budynki pochłaniające ludzi – znajdowały się w centrum. Spory kwartał zajmowała Mimerfabriken1, a dalej, na tej samej ulicy, mieścił się Punkt, największy dom towarowy w mieście.

Tuż po szesnastej rozlegała się syrena i potężne bramy wypuszczały setki jadących na rowerach metalowców. Potok robotników Asei. Po kilku minutach teren fabryczny pustoszał. Mężczyźni i nieliczne kobiety w chustach sunęli zwartą grupą Stora gatan, po czym się rozpraszali, żeby znów się spotkać następnego dnia o siódmej rano. Na ogół byli to rodowici mieszkańcy Västerås, mimo że wielu miało nazwiska włoskie, greckie, jugosłowiańskie i fińskie. Trochę później wsiadali na rowery urzędnicy z mieniącego się błękitem szklanego dużego budynku tuż obok.

Tata pracował w Zakładach Metalurgicznych w okręgu przemysłowym Kopparlunden. Zakłady Metalurgiczne, usytuowane w centrum miasta, składały się z rzędów niskich szeregowców z jasnej cegły, o dwuspadowych dachach, z kominami, gdzie produkowano wyroby aluminiowe i miedziane. Tata hartował stal, którą rozgrzewano w piecach do temperatury przeszło tysiąca stopni. Jestem takim współczesnym kowalem, wyjaśnił mi, kiedy zapytałam, co robi. Ja jednak wyobrażałam go sobie raczej jako poskramiacza smoków. Każdego ranka przebiegle, śmiało i z niebywałą zręcznością podchodzi do potworów z zygzakami na grzbiecie, które zioną dymem spowijającym miasto. Przez całą noc śpią niespokojnie w Kopparlunden i dopiero kiedy zjawia się Tata Poskramiacz Smoków, łagodnieją i posłusznie otwierają ogniste paszcze.

Sześć po szesnastej tata odbijał kartę i dołączał do potoku robotników Asei. Kilka minut później był pod przedszkolem na Viksäng, gdzie na niego czekałam.

Cieszyłam się, słysząc, jak otwiera drzwi i wyciera buty w wycieraczkę w przedsionku. Żaden inny rodzic nie był tak porządny. Tata mówił, że tylko motłoch i klasa wyższa nie wycierają butów, zanim gdziekolwiek wejdą. Biegłam do niego, obejmowałam za nogi i czułam chłód zielonej nylonowej parki.

– Hej, staraniuniu, fajnie cię widzieć!

Głaskał mnie po głowie, a ja wdychałam zapach jego potu, papierosowego dymu i pilznera. Pokazywałam mu rysunki, które namalowałam: zawsze księżniczki w sukniach ślubnych, z diademem na głowie i w pantofelkach na obcasie.

Pod przedszkolem stał niebieski crescent taty. Tata sadzał mnie na bagażniku i jechaliśmy do babci i dziadka, gdzie w kuchni z błękitnawymi szafkami czekał na nas obiad.

***

Droga prowadziła obok niskich czynszówek na Viksäng przez podłużną łąkę, okoloną zagajnikami, i ciche osiedle małych i dużych willi z zadbanymi rododendronowymi ogródkami, w których chyba nikt nie chciał przebywać.

Babcia i dziadek mieszkali na Björkgatan 14 na Södra Skiljebo. Dziadek sam postawił ceglany domek. Budował go w weekendy i wieczorami, po dniówce w Zakładach Metalurgicznych, dzięki tanim pożyczkom, jakie Związek Metalowców oferował po wojnie swoim członkom. W całym Västerås roiło się od podobnych domków, których łączna powierzchnia była niewiele mniejsza niż Malmö.

Babcia Ingeborga, na którą mówiło się Bojan, i dziadek zajmowali parter. W pokoju dziadka był telewizor. Nad łóżkiem wisiał obraz kobiety w ogniście żółtym bikini. Leży nad wodą, ma długie czarne włosy i uśmiecha się do patrzącego. Babcię złościł ten obraz, ale dziadek uważał, że kobieta jest do niej podobna w czasach jej młodości. Zanim babcine piersi można było zwijać, tak jak się zwija naleśniki.

W bawialni stał kredens, komplet jadalniany i komplet wypoczynkowy. Z sufitu zwieszał się kryształowy żyrandol z niebieskimi szklanymi profitkami i świecami stearynowymi, które – ani razu niezapalone – pożółkły z biegiem lat. Tam obchodziliśmy tylko święta i rocznice. W dni powszednie siedzieliśmy w małej kuchni.

Na piętrze mieszkał Olle, który też pracował w Zakładach Metalurgicznych, z żoną Märtą. Pod spadzistym dachem panował tłumiony, niewypowiedziany smutek, bo nie mieli dzieci, o czym nikt nie mówił.

W garażu zimowała stara żaglówka dziadka, w piwnicy były setki narzędzi i sprzęt wędkarski. W dużym ogrodzie rosły brzozy i polne kwiaty, przypominające o tym, że na nowo wybudowanym osiedlu Skiljebo nie tak dawno temu pasły się krowy.

Babcia spędzała w kuchni długie godziny, przyrządzając tatusine przysmaki. Zupę mięsną z kluskami kładzionymi, eskalopki wołowe, gołąbki, białą kiełbasę, potrawkę w sosie koperkowym, grochówkę, naleśniki, solone śledzie, śledzie bałtyckie, sztukę mięsa w sosie chrzanowym, purée z brukwi, ziemniaków i marchewki, golonkę wieprzową i isterband, czyli lekko podwędzaną kiełbasę z mięsa wieprzowego, kaszy jęczmiennej i ziemniaków. Dwa razy w tygodniu był sandacz albo okoń, którego dziadek złowił w Mälaren, rzadziej szczupak. Do tego ziemniaki i inne warzywa korzeniowe, nigdy zielone. Mięso było gotowane, ryby smażone. W plastikowych pojemniczkach stały przyprawy: majeranek, cynamon, pieprz biały i ziołowy. Babcia do wszystkiego dodawała ziołowy. Miewałam długie okresy strajku głodowego i wtedy jadłam tylko makaron kolanka na mleku albo naleśniki z kwaśnym musem żurawinowym na surowo, co babcia cierpliwie dla mnie robiła, ilekroć, naburmuszona, kręciłam głową nad jej garnkami.

Kiedy tam przyjeżdżaliśmy, tata nie był miły. Najczęściej jadł w kurtce – o zdjęciu butów nie było mowy – żeby dać do zrozumienia, że on wcale nie chce tam siedzieć. Pochylał się nad talerzem, wycierając twarz, szyję i kark ręcznikiem podsuwanym przez babcię. Pocił się jeszcze parę godzin po pracy przy gorących piecach hartowniczych. Czasami pot spływał szybciej, skapywał na talerz z nosa albo z brody do sosu, który się ścinał, zanim tata zdążył wymieszać widelcem słone krople.

Siedział i milczał. Zagadywany przez babcię albo dziadka, odwarkiwał w odpowiedzi coś, czego nie byli w stanie zrozumieć. Podnosił wzrok znad talerza tylko wtedy, kiedy ja się odezwałam.

– Co ty powiesz, staruszko?

Poza tym było słychać jedynie zgrzyt sztućców taty o talerz, tykanie kuchennego zegara i pomruki leciwej, włączającej się lodówki. Zdarzało się, że tata narzekał na mdły sos chrzanowy – powinien kręcić w nosie – i nie dość gęste purée. Lekkie piwo wypijał szybko.

Babcia nie siadała przy stole, stała przy kuchennym blacie i miała na nas baczenie, dopóki nie skończyliśmy. Wtedy brała kromkę chrupkiego chleba i szklankę odtłuszczonego mleka, które zostawiało białe ślady na jej wąskich, czerwononiebieskich wargach, i kładła na krześle patykowate nogi w kapciach z resztek włóczki.

– Pyszne – mówiła, kosztując mojego wodnistego naleśnika z wodnistym musem żurawinowym.

Każdy posiłek kończył się tą samą konstatacją: ziemniaki Bintje są najlepsze, a najsmaczniejszą białą surową kiełbasę sprzedają w Konsumie2. Gdyby nie cholernie wysokie ceny, najchętniej robiłoby się zakupy w kooperatywie. Ale przepłacać dwadzieścia pięć öre za kilo! – grzmiał dziadek, który nie miał już sił, żeby uprawiać ziemniaki.

Dziadka Karla nazywano czule Kallem Chwatem, bo często konfabulował. Na przykład kiedy opowiadał o tym, jak to pewnego poranka złowił gołymi rękami dwadzieścia sandaczy i wrzucił je do wody, zostawiając tylko jednego, dla babci. Przecież żaden człowiek nie może zrobić użytku z tylu ryb.

Zanim zaczynał opowieść, przez kilka sekund rozgrzewał się, brał rozbieg. Otwierał i zamykał usta jak ryba wyrzucona na brzeg, mlaskał, jabłko Adama podskakiwało pod chropowatą skórą na chudej szyi, żywe szaroniebieskie oczy poruszały się tam i z powrotem, marszczył czoło, myślał.

I:

– No więc byłem pierwszym profesjonalnym piłkarzem w Szwecji. Tak genialnie strzelałem, że płacili mi za każdą siatę. Zawsze uzbierało się parę ładnych groszy, którymi się potem dzieliłem po równo z chłopakami z drużyny. Pierwszy profesjonalny piłkarz w Szwecji! Dajesz wiarę, dziewuszko?

Inna jego opowieść, o tym, jak utarł nosa Gunnarowi Strängowi3 w parku Ludowym, za każdym razem stawała się coraz bardziej brawurowa. W pierwszej wersji, być może całkiem prawdopodobnej, dziadek zakwestionował jakieś słowa Stränga, za co dostał gromkie brawa od publiczności. W późniejszej wersji Sträng miał mu odpowiedzieć: „Słuchaj no, Kalle Andersson, masz, kurna, rację!”. W ostatnich wersjach, które słyszałam, dziadek twierdził, że przyparł Stränga do muru i został bohaterem parku Ludowego. Minister finansów uciekł w niesławie, z podkulonym ogonem, jak wredny kocur Mons.

O swoim nieznanym ojcu dziadek opowiadał dwie różne historie. Pierwsza: Stary zaraził całe Hubbo syfilisem i prysnął do Sztokholmu, gdzie dorosły już dziadek go odszukał i dał mu w mordę. Druga: Stary wyniósł się do USA i tam zginął w bójce w jakimś saloonie.

Na nocnym stoliku dziadka zawsze leżała sterta komiksów Bill & Ben, które Olle kupował mu w kiosku na Stockholmsvägen.

Dziadkowe fantazje nie przeszkadzały mu być człowiekiem uczciwym, przyzwoitym i pomocnym. Jako emerytowany robotnik przypominał figurki Döderhultarna4. Był żylasty, miał długie ręce, duże dłonie, lekko się garbił i chodził stępem. Jego pociągła twarz o spiczastym nosie była łudząco podobna do twarzy Marcusa Wallenberga. Kiedy zwróciłam mu na to uwagę, jego starcze oczy nagle rozbłysły, wziął rozbieg, myślał przez kilka sekund, po czym zaczął snuć opowieść, której nikt z nas wcześniej nie słyszał:

– Taaa, raz go spotkałem. I on mi mówi: „Karlu Anderssonie, w całych Zakładach Metalurgicznych nie ma większego twardziela! Bez ciebie sobie nie poradzimy!”. Tak powiedział. I wiesz, co ja mu na to? „Słuchaj no, Marcusie Wallenbergu, ty jesteś najtwardszy ze wszystkich kapitalistów, ale bez ciebie poradzimy sobie doskonale”. Tak mu wypaliłem. Wierzysz mi, dziewuszko?

– Ech! – mówiła babcia za każdym razem, jeśli w ogóle go słuchała.

Dorośli przestali go słuchać dawno temu, tylko ja zbierałam dziadkowe opowieści, nizałam je jak indiańskie paciorki na gumową nić.

Babcia Bojan była okrągła, miała siwe kędziorki, czerwoną siateczkę naczynek na policzkach i żylaki grubości lukrecjowych lasek. Myślałam o niej jak o babeczkach, które ciocia Nina piekła na Boże Narodzenie. Były słomkowożółte, słodkie, przepyszne.

Babcia rzadko się złościła i rzadko martwiła. Nigdy się nie denerwowała. Podobno w młodości była zniewalająco piękna, ciemne kręcone włosy odziedziczyła po zmysłowych, gorącokrwistych walońskich przodkach ze Skultuny. Teraz dreptała w granatowej sukience, fartuszku, grubych beżowych nylonowych pończochach, przypinanych do pasa, i rozsiewała słaby zapach moczu. Jej zaczerwienione oczy ciągle łzawiły, zatkany nos bez powodzenia odtykała inhalatorem Vicks. Sztuczną szczękę wkładała do szuflady z nożami albo do szklanki z wodą na kuchennym blacie. Lurowatą, gotowaną kawę piła ze spodeczka, wkładając do ust kostkę cukru, do naleśników jadła śledzie. Urodziła się w 1899 roku, była rówieśnicą dziadka.

Babcia i dziadek zostali rodzicami, kiedy mieli po osiemnaście lat. Potem przyszło na świat jeszcze sześcioro dzieci. Tata był najmłodszy.

– Ciepnij go do innych! – zażartował dziadek, kiedy babcia po raz ostatni opuściła porodówkę.

Prawdę mówiąc, z tatą obchodzili się tak, jakby w ciągu dwudziestu czterech lat był ich jedynym celem płodzenia dzieci, mimo że żadne dziecko nie było planowane. Zwłaszcza on.

Przez dekady babcia łatała i cerowała, piekła i prała, szyła i robiła na drutach, sprzątała i szorowała, gotowała i przecierała, troszczyła się o dzieci i wnuki i układała je do snu. Była jedną z dziesiątek tysięcy gospodyń domowych, które utrzymywały przy życiu siłę roboczą dla nigdy nienasyconych fabryk w mieście i wychowywały nowy narybek. Była geniuszem, radzącym sobie z codziennym zaspokajaniem potrzeb ich wszystkich z jednej pensji metalowca.

Tata mówił, że nikt nie ma takiej dobrej matki jak on. Dziadek nierzadko go irytował, ale o babci nigdy nie powiedział złego słowa. Przyznawał tylko, że jest gąską. W całym swoim życiu nie przeczytała ani jednej książki i niewiele rozumiała z tego, o czym pisano w „VLT”5. Należała do tego pokolenia kobiet, które nie miało szans ani na zdobycie wykształcenia, ani na samodoskonalenie. I to dawało się zauważyć. Nie była pewna, czy Ziemia jest płaska, czy okrągła, ale – jeśli dopisało mi szczęście – opowiadała o krasnalach i vättar, które widywała w okolicznych lasach koło swojego rodzinnego domu. W obecności mężczyzn nie wspominała o tym ani słowem.

I tata, i babcia twierdzili, że mają szósty zmysł, dzięki któremu przeczuwają rychłe odwiedziny, choroby i zgony. Babcia nie widziała w tym nic wartego roztrząsania, tata natomiast uważał, że to coś absolutnie nadzwyczajnego. Tylko on odziedziczył po babci szósty zmysł, a ja po nim. Nie miał go nikt inny, ani jego siostry, ani bracia, ani żadne z ich dzieci.

– Nikt inny! Rozumiesz? Nikt z tych imbecylnych łachudrów!

Po obiedzie biegłam na piętro po dwa papierosy. Wyciągałam rękę z dwiema pięćdziesięcioörówkami do Ollego, który leżał na kanapie i oglądał telewizję. Märta – krótkowłosa, z wytrzeszczem oczu, bo miała nadczynność tarczycy, i z rzadkimi zębami – uśmiechała się radośnie na mój widok. Nigdy niczym mnie nie częstowała, pytała, czy chciałabym zostać i trochę porysować, a ja mówiłam, że nie, bo tata na mnie czeka. Lubiłam ją, ale trudno jej było konkurować ze wszystkimi innymi ciociami, które chętnie się mną zajmowały.

Kiedy wracałam na parter, wniebowzięty dziadek wyjmował z malutkiej zamrażarki w lodówce lody Igloo. Wdrapywałam się na tatusine kolana, żeby je zjeść, ale tata – zbyt rozgrzany po pracy – nie miał siły mnie dźwigać i prosił, żebym zeszła. Kiedy byłam już na tyle duża, żeby grać w karty, grałam z dziadkiem w cassino6.

– Czyste7!

– Coś ty wziął? Waleta? Czy siedem plus sześć to jedenaście?

– Oj, dziewuszko, myślałem, że to król!

Po skończonej rozgrywce dziadek miał ochotę śpiewać. „Vedholm i Gruby Lasse, Karl-Herman i ja, Herman i ja, graliśmy w knajpie Snuvan kaaażdego dnia, każdego dnia...”. Z pewną nieśmiałością, bo może dziadek wolał występować solo, przyłączałam się do refrenu: „Harmonia i klarnet jak trza, hopsa i siup, i już!”8. Chciał śpiewać z werwą, ale jego starczy, ochrypły głos już sobie nie radził z dłuższymi melodiami i nie bardzo mógł mi dorównać, kiedy mu wtórowałam silnym dziecięcym głosem, nie do końca rozumiejąc wszystkie słowa.

Tata gasił na talerzu pierwszego papierosa i zapalał drugiego. Poprawiał się na krześle, prostował plecy. Wtedy zdarzało się, że miał siłę wysłuchać opowieści dziadka o dwukilowych okoniach, które złowił tego ranka tylko po to, żeby w drodze do domu rozdać je przypadkowo spotkanym i wdzięcznym mu przechodniom.

Babcia pytała, jak minął mi dzień w ogródku dziecięcym.

– W przedszkolu, babciu! To się nazywa przedszkole.

„Overall” wymawiała tak, jak się pisze, i mówiła „lać” zamiast „siusiać”. Zwracała się do mnie „moja słodka cipko”, a ja skręcałam się z zażenowania. „Cipka”. Nie było brzydszego słowa.

Przed wyjściem dostawałam batonik Daim albo Japp.

– Matka, masz trochę floty? – pytał tata szeptem.

Babcia prawie zawsze miała w kieszeni fartuszka dziesięć albo pięćdziesiąt koron. Wsuwała je tacie do ręki ukradkiem, żeby dziadek nie widział. Czasami tata się irytował, dając jej do zrozumienia, że to za mało. I dostawał więcej. Rzadko odszeptywała, że musi poczekać do czwartku, kiedy przyjdzie jej renta. Ja dostawałam od babci pięciokoronówkę, którą tata obrzucał zazdrosnym spojrzeniem, albo kilka monet od dziadka, wysupłanych z czarnego piterka. Zdarzało się, że dziadek, z wymowną miną, jakiej nigdy nie widziałam u babci, dawał pieniądze tacie.

– Nie zmarzniesz, dziewuszko? – pytali babcia i dziadek, kiedy kładliśmy dłoń na klamce.

– Nie! Nie zmarznę!

– Musisz coś podłożyć, dziewuszko, bo zmarzniesz! Weź „VLT”!

Gazeta przesuwała się pode mną na bagażniku. Byłam mała i lekka jak pchełka, nie mogłam jej utrzymać na miejscu.

Wszystkie popołudnia i wieczory były takie same, nie licząc dni po wypłacie. Wtedy nie potrzebowaliśmy babci i dziadka.

Wizyty na Björkgatan nie trwały długo. Kiedy przyjeżdżaliśmy, obiad już na nas czekał. Szybko go zjadaliśmy. Tata jak najprędzej chciał stamtąd wyjść.

***

I jechaliśmy do hali targowej Stjärnhallen.

Najpierw były półki z piwem. Tata zastanawiał się przez chwilę, ile wziąć puszek średniego9. Sześć czy osiem? Zawsze Pripps Blå. Kiedy przechodziliśmy dalej, ciągle zaglądał do koszyka i liczył. Czy nie za mało? Czy go na to stać? Jeśli brakowało mu pieniędzy, pytał, ile floty dostałam od babci.

Potem kupowaliśmy chleb z piekarni Lundiusa10, jeszcze ciepły, z kropelkami pary w foliowej torebce. Przykładałam bochenek do policzka. Tuż po wypłacie kupowaliśmy prästost11, który tata kroił w grube plastry i który zjadaliśmy tego samego wieczoru. Innym rarytasem był topiony ser z krewetkami w tubce i wędzony boczek. Zwykle kupowaliśmy margarynę Bregott, chude mleko, sardynki w sosie pomidorowym, ravioli w puszce i słoik anellini dla mnie. I szwedzki kawior z dużą ilością ikry, który jak na mój gust był za słony.

Kiedy byłam starsza, poprosiłam tatę o jasnozielone błyszczące jabłka na styropianowej tacce.

– Wiesz, skąd one pochodzą, co?

– Z Argentyny.

– Chyba wiesz, co to za kraj?

– Wiem. Tam jest dyktatura wojskowa. Dagmar Hagelin12.

– No właśnie. Faszyści. Parszywe sukinsyny.

Włożył jabłka do koszyka i lękliwie rozejrzał się wokół. Nie dlatego, że ktoś mógłby zobaczyć, co kupujemy, ale dlatego, że ktoś mógłby nas usłyszeć.

Ponieważ stołowaliśmy się u babci i dziadka, nie kupowaliśmy falukorv, paluszków rybnych ani żadnych dań obiadowych, ale w dniu wypłaty tata miał ochotę na makaronowe muszle z sosem mięsnym własnej roboty. Psioczył, że oliwa z oliwek jest potwornie droga, a do sosu dużo jej potrzebował. To było jedyne danie, które umiał zrobić. Jako że sos powinien się gotować na wolnym ogniu przez trzy godziny, zanim posiłek był gotowy, czyli późnym wieczorem, jedliśmy prästost. Tata rzadko odczuwał głód, bo piwo wypełniało mu żołądek, a ja zapychałam się słodyczami.

Nie brał wózka, żeby nie zajmować swoją osobą zbyt dużo miejsca, nigdy nie pytał personelu, jeśli czegoś brakowało. Wszystko, czego potrzebowaliśmy, było na widoku, a on nie chciał sprawiać kłopotu. Nawet kiedy robiliśmy małe zakupy, nie spieszył się. Chodziliśmy po sklepie i dobrze się bawiliśmy. Patrzyliśmy, co kupują inni klienci, albo chichocząc, długo oglądaliśmy pomarańczowo-czerwone puszki kiszonych śledzi, czarny fiński pudding wielkanocny i pakowane próżniowo, blade, ściśnięte trójkami pyzy.

Czasami tata zatrzymywał się przy ladzie chłodniczej i brał do ręki ofoliowaną kanapkę z krewetkami, szynką, jajkiem i majonezem. Mówił, że wygląda pysznie, ale nigdy nie włożył jej do koszyka. Oprócz piwa i raków rzadko pozwalał sobie na coś, co naprawdę by chciał. Łakomym spojrzeniem obrzucał żeberka obracające się na ruszcie w gorącym piekarniku za ladą z mięsem. Kupowanie przy ladzie wymagało pewności siebie. Tata obawiał się, że powie coś nie tak, że ekspedientki w białych czepkach i niebieskich fartuchach zapytają go, czego sobie życzy i ile hekto, a on nie będzie wiedział, ile to jest. Nie chciał niczego kupować, jeśli nie potrafił obliczyć ceny. Gdyby było za drogo, nie mógłby się przecież rozmyślić.

– Na tych żeberkach nie ma mięsa – przekonywał sam siebie.

Kupowaliśmy nie więcej niż połowę papierowej reklamówki. Torby plastikowe były dla ludzi pozbawionych stylu. Poza tym papierowe były idealne – nie demaskowały puszek piwa. Na puszkach kładliśmy ciepły chleb.

Przy wyjściu był kącik z kwiatami, gdzie pracowała urocza długowłosa blondynka. Tata udawał, że ogląda rośliny doniczkowe, byle tylko zamienić z nią parę słów, na co ona reagowała promiennym uśmiechem. Tata ożywiał się i myślał, że trochę jest nim zainteresowana. Ba, wręcz całymi dniami na niego czeka.

– Idziemy, Natasza! – mówił głośno na odchodne, żeby go słyszała.

– Natasza!

Peszyłam się. Natasza miałam na drugie. Rzadko zwracał się do mnie „Åsa”, najczęściej – „staruszko”, „staraniuniu”, „fisiu” albo co mu w danej chwili przyszło do głowy. Kiedy leżałam w maminym brzuchu, rodzice mówili o mnie „Jaskierka”. Potem tata jakby się rozmyślił co do Åsy. A tak się chwalił, że to on wybrał mi to imię. Uważałam, że na całym świecie nie ma brzydszego imienia. Nosiły je spaślaki z tłustymi udami, warkoczami i szerokimi zębami. Chciałam się nazywać Gabriella, Johanna, Józefina albo równie słodko i dziewczęco i żeby było dużo liter dla podkreślenia, że jestem kimś.

Do taty zawsze mówiłam „tato”. Nigdy „stary” i absolutnie nie „ojciec”. Czasami się zapominałam i mówiłam „Baloo” – bo był duży, silny i zabawny – ale jemu się to nie podobało. Z Baloo się wyśmiewano, że to taki nierozgarnięty amerykański miś z dżungli. Wolał być porównywany do kapitana Efraima Pończochy, taty Pippi – siłacza z tatuażami na ramionach i nieokiełznaną potrzebą wolności.

Mówiliśmy, że jesteśmy kumplami i kompanami.

– Ty i ja jesteśmy kumplami i kompanami.

W kiosku – małej wnęce w ścianie – kupowaliśmy papierosy, „Aftonbladet” i drobne słodycze za koronę albo dwie. Co wieczór dostawałam coś słodkiego. Tata niechętnie zgadzał się na coś, czego nie znał, na przykład na laski lukrecji albo zielone cukierki w plastikowych muszelkach, a o płaskich twardych torebkach gumy do żucia z nalepką Robin Hooda Walta Disneya mówił, że są beznadziejne. Zawsze jednak kupował mi to, co chciałam. Jeśli na nic nie miałam ochoty, czuł się urażony.

– Nic nie chcesz? A może rolkę Center13? Czy nie są pyszne?

Kiedy decydowałam się na Zig Zag, był zatroskany.

– Tylko kartonik pastylek? Na pewno nic więcej? A może dwa Ploppy14?

Moją odmowę odbierał jako osobisty afront.

Potem jechaliśmy do domu.

***

Tam, gdzie na Viksäng rozpościera się zielone i wolne od samochodów osiedle mieszkaniowe, stacjonował pułk. W rewolucyjnym roku 1917 w mieście należącym do najbardziej niespokojnych w kraju żołnierze wszczęli bunt, doszło do silnych „rozruchów kartoflanych”15 i strajków. Naturalnie nie pozostał po nich ślad, nie uczyliśmy się o tym na lekcjach poświęconych naszemu regionowi. Czytaliśmy tylko o Västerås w epoce kamienia, o sejmie stanowym zwołanym przez Gustawa I Wazę na zamku i o powstaniu Asei. A o tym, co pomiędzy, nic. O buncie żołnierzy dowiedziałam się od dziadka, który – o dziwo – nie twierdził, że brał w nim udział. Z tamtego okresu zachowało się kilka budynków koszarowych. W jednym mieściła się biblioteka. Miała tak zniszczone marmurowe schody, że wchodząc po nich, bałam się, że się rozpadną. Zabudowa terenu wokół powstała w latach sześćdziesiątych.

Mieszkaliśmy na Rönnbergagatan 34 na drugim piętrze w mieszkaniu szczytowym, gdzie bez trudu zaglądało słońce. Trzy pokoje z kuchnią, lokatorskie. Blok stał na wzgórzu w sąsiedztwie czterech innych białych pięciopiętrowych punktowców, które kontrastowały z jasnobrązowymi szeregowcami okalającymi wzgórze. Poniżej był park zabaw, gdzie dzieci jeździły kolejką linową, wspinały się i robiły drewniane domki. Było stąd zaledwie kilka minut drogi rowerem do przedszkola i szkoły, blisko na Skiljebo, do centrum i do Mälaren.

W łazience nie mieliśmy mydła, szamponu ani szczoteczek do zębów. Na haczykach nie wisiały żadne ręczniki. Chropowata wanna, nienapełniana wodą, zaczynała się zsychać.

Ani razu nie widziałam, żeby tata brał prysznic, kąpał się czy w ogóle porządnie się mył, chociaż na pewno mu się to zdarzało, kiedy nie było mnie w domu. Ale co wieczór po pracy golił się i starannie czesał na wodę stalowym grzebieniem, który nosił w tylnej kieszeni spodni. Strzygł się u fryzjera w małym murowanym domu na parkingu przed Mimerfabriken. To było najbardziej dziadygowate miejsce w mieście. Pewien starszy chłopak, który mieszkał w naszym bloku, powiedział mi, że tata śmierdzi sikami. Nie uwierzyłam mu.

Bieliznę osobistą – białe bawełniane siatkowe slipy z wysoką talią, które niezbyt skwapliwie zmieniał – kupował na Stora Torget. Jego codzienna garderoba była skromna: kilka białych koszul, w których dokładnie podwijał rękawy, i dwie pary gabardynowych spodni, beżowe i ciemnoniebieskie. Jeśli kupował sobie ubrania, to tylko na „wytworne okazje”, na które liczył i które nigdy się nie zdarzyły. Miał kremowy garnitur z rdzawobrunatną poszetką, granatową dwurzędową marynarkę klubową ze złotymi metalowymi guzikami i jasnobeżową zamszową kurtkę, którą pewnej zimy niemiłosiernie utytłał. Mimo marzeń o obracaniu się w doborowym towarzystwie przebywał jedynie w gronie rodzeństwa, z którym spotykał się na wspólnej wigilii u babci i dziadka, gdzie niezależnie od wyrafinowanego stroju był traktowany jak niechluj.

Tata mówił o sobie „elegancki zawodnik”, facet, który wie, co to styl i finezja. Miał srebrną zapalniczkę. Chciał być postrzegany jak Tony Curtis w Partnerach: bogaty, dobrze ubrany i wygadany. W rzeczywistości był w jakiś bliżej nieokreślony sposób staroświecki. Ubierał się jak Jan Sparring16 i za nic nie włożyłby dżinsów ani sztruksów. Jeszcze na początku lat siedemdziesiątych uważał za rzecz oczywistą, że w dni wolne od pracy trzeba chodzić w garniturze, jak niegdyś robotnicy. Wolałby się tak ubierać trochę częściej.

Za młodu tata był podobny do Larsa Ekborga17, ale szybko jego atrakcyjna twarz zrobiła się nalana i straciła figlarny wyraz. Był raczej uroczy niż przystojny i mogłam zrozumieć, że inni nie od razu widzieli czarujący dołek w brodzie, szerokawy nos, ładnie uformowane uszy, niebieskoszare oczy i trochę krzywy uśmiech, odsłaniający równe zęby. Jego stusiedemdziesięciopięciocentymetrowe umięśnione ciało długo było harmonijne, jakby zostało odlane w jednym kawałku. Wyglądał jak modelowy wizerunek robotnika i mógłby pozować każdemu radzieckiemu socrealiście.

Tym, co tatę wyróżniało, były dłonie. Duże, grubo ciosane, zgięte i pełne stwardnień. Dłonie hartownika. Zanim skończył trzydzieści pięć lat, były sztywne od pracy w fabryce. Wieczorami, przestraszony i dumny zarazem, bezskutecznie próbował rozprostowywać palce.

– Widzisz?! To nie są ręce, to szpony!

Ubolewał, że nie może nosić sygnetu. Jeśli zdarzało mu się myć twarz, przypominał kota. Ponieważ w dłoniach bez czucia nie był w stanie utrzymać wody, wydawało się, że tylko masuje nimi policzki i czoło.

Na bladych ramionach miał wytatuowane fregaty, a na lewym przedramieniu serce przepasane wstążką. Z biegiem lat tatuaże stały się nieco kaszkowate. Czasami dzieci na podwórku pytały, czy był na morzu albo czy siedział w ciupie. Nie, zrobił sobie te tatuaże, kiedy był w wojsku i tęsknił za domem. Napinał mięśnie – i fregaty łapały wiatr w żagle.

– Pokaż muskuły, tato!

Chętnie pokazywał.

– Mało kto ma takie bicepsy! Takie bicepsy ma tylko tata Pippi i ja!

Większym problemem niż dłonie były jego obolałe stopy, płaskie jak płyta laminowana w kuchni. Dzień w dzień stał przy piecach hartowniczych i stopy wspomagały jego ramiona w ujarzmianiu stali. Wkładał ciężkie buty robocze, używane w Zakładach Metalurgicznych. Pod rudawą skórą była metalowa powłoka, gdyby przypadkiem upuścił jakieś ciężkie narzędzie czy gorącą stal. Rocznie kwitował odbiór jednej pary albo dwóch. Nosił je w pracy i po pracy, nawet w lecie. Kiedy je zdejmował, rozchodził się intensywny smród. Na stopach miał pęcherze wielkości dwukoronówek. Wieczorami nacinał je scyzorykiem i wyciskał płyn surowiczy na ręcznik, sztywny od poprzednich, zaschniętych wysięków.

Kiedy chciał być elegancki, wkładał lekkie i śliskie półbuty. W najgorszym razie nakładał na nie płytkie gumowce.

W dniu wypłaty szliśmy do sklepu obuwniczego Grimaldis. Mieścił się w podziemnym garażu w Viksäng Centrum i unosił się w nim odurzający zapach skóry. Pan Grimaldi witał klientów skrzekliwym głosem, pani Grimaldi uśmiechała się, pokazując zęby ze złotymi krawędziami. Ich szwedczyzna pozostawiała wiele do życzenia.

Tata oglądał, dotykał, ważył w dłoniach, przymierzał, posługując się łyżką jak emeryt, i świecił dziurami w skarpetkach. Pan Grimaldi wyrażał swój zachwyt, mówił, że but leży jak ulał, a tata z zafrasowaniem marszczył czoło i kręcił głową. Pan Grimaldi miał inną propozycję, doskonała włoska robota, tata przymierzał i znów kręcił głową. Za drogo. Udawał, że nie pasują.

– Żydowskie trepy – mruczał pod nosem, kiedy wracaliśmy rowerem do domu. – Sto trzydzieści kerooon za jedną parę butów!

Na pieniądze mówił „flota”, ale kiedy coś dużo kosztowało, podawał cenę w koronach, które po västmanlandzku wymawiał „kerooony”. Czternaście kerooon za pieprzony kawałeczek sera! Dlaczego wszystko nie może być po dziewięć dziewięćdziesiąt?

Ale mnie kupował buty. Białe sandałki, których nie chciałam, uważał za absolutnie niezbędne. Potrzebowałam butów na zimę, gumowców, drewniaków i tenisówek, a on kupował mi włoskie sandałki.

Byłam tak samo źle ubrana jak tata i tak jak on nie przejmowałam się ani myciem, ani szorowaniem zębów, chyba że mi powiedział, żebym to zrobiła.

Pieniądze szły na inne rzeczy niż ubrania. Nie licząc trzech kurtek dla mnie. Kiedy chodziłam do przedszkola, kupił mi kurtkę w żółtym, pisklakowym kolorze, z mankietami ze sztucznego puchu, które szybko zbrązowiały i zrobiły się ciężkie od mokrego piasku w piaskownicy. W pierwszych trzech klasach szkoły podstawowej miałam jasnoszarą zamszową kurtkę, którą szybko zniszczył deszcz i śnieg. W szóstej klasie zmusiłam tatę, żebyśmy razem poszli do Hennes & Mauritz, gdzie sama mogłabym sobie wybrać kurtkę. Pikowaną. Był tam pierwszy raz i powiedział, że to cholerny sklep, ale zdumiewająco tani. Oboje wracaliśmy do domu zadowoleni, chociaż przez kilka następnych dni tata czuł się pod psem, oszołomiony silnym oświetleniem, mnogością luster i obecnością wymalowanych ekspedientek.

Majken, najstarsza siostra taty, kupowała mi ubrania w Strands, drogim sklepie z odzieżą dziecięcą na Vasagatan. Dobrej, szwedzkiej jakości, ale tak różne od tych, które nosiłam na co dzień, że wyglądałam w nich dziwacznie: czarne gabardynowe spodnie z zaprasowanym kantem, spódniczka w szkocką kratę, strój marynarski, brązowe gumowe botki na obcasie, lodenowy płaszczyk.

To Majken nas opierała. Przywoziliśmy do niej brudne rzeczy w papierowej torbie i odbieraliśmy czyste i wyprasowane. Zrzędziła, że jest tego za mało, że brakuje pościeli i ręczników, które trzeba wygotować. My niemal całą naszą bieliznę mieliśmy na sobie, a pościeli nie używaliśmy.

***

Ci, którzy widzieli tatę poza domem i zwrócili uwagę na jego powierzchowność, byli zaskoczeni, przekroczywszy próg naszego mieszkania. Tata bez przerwy sprzątał. Mył okna, odkurzał, przecierał kaloryfery, dbał o porządek. Kiedy nie mógł zasnąć, polerował ławę w pokoju dziennym. Zabronił mi o tym mówić.

W przedpokoju wyłożonym ciemnoczerwoną tapetą była żółtobeżowa wykładzina, pod sufitem, na grubym mosiężnym łańcuchu, wisiała czerwona latarenka. W pokoju dziennym przez lata stał mchowozielony komplet wypoczynkowy z miękkiego szerokiego sztruksu. Mnie bardzo się podobał, tata mówił, że jest brzydki. Mniejsza, dwuosobowa kanapa była moja, fotel był taty. Duża kanapa, na której nikt nie siadał, przez kilka lat była przykryta, odkąd pewnego wieczoru zasnął na niej Sundstedt z papierosem w ręku. Guma piankowa pod sztruksem zmieniła się w cuchnący krater. Tata był wtedy w kuchni, a ja siedziałam i patrzyłam.

Tacie marzył się angielski komplet wypoczynkowy z prawdziwej skóry, ale było go stać tylko na rdzawobrązowy z pluszu, na raty. Mieliśmy go zaledwie kilka tygodni, kiedy któregoś dnia niechcący przykleiłam do jednej z poduszek różową gumę Hubba Bubba. Innego dnia tata oparł łokieć na balonówce Bugg i zniszczył swoją klubową marynarkę.

Na dłuższej ścianie przez lata wisiał obraz z żaglówką o zachodzie słońca. Później zastąpił go obraz z łoszą i młodymi o wschodzie słońca, który odziedziczyliśmy po przyrodnim bracie dziadka. Był w ramie ze starych skrzynek na cygara. Tata mówił, że jest wartościowa. Uważał, że pewnego dnia okaże się, że to, co mamy, to bezcenne skarby, na przykład rosyjska herbata w puszce, spinki do mankietów ze Skultuny czy krasnoludek, którego dostałam na pierwszą gwiazdkę od stryjka Jarla. O wartościowe przedmioty musimy dbać.

Na mahoniowym regale z mosiężnymi okuciami prawie nie było książek. Nic nie wskazywało na to, żeby co wieczór tata usiłował cokolwiek czytać. Obok Nacka show z autografem Nacki Skoglunda18 stał Offerrök Jana Fridegårda19 i roczniki sportowe. Brzydkie książki były pochowane, poza zasięgiem wzroku. Półki zdobiły przedmioty dekoracyjne, każdy wyeksponowany na haftowanej serwetce. W dolnych szafkach tłoczyły się prezenty zaręczynowe dla taty i mamy: kolorowe filiżanki do mokki, akcesoria do drinków, kubełek na lód, czerwona karafka grająca, czeska zastawa stołowa ze złotym szlaczkiem. Wszystko nietykalne. Udawaliśmy, że nie istnieje.

Z sufitu pod plastikowym plafonem zwieszał się kryształowy żyrandol. Po kilku latach plastik zdeformował się od ciepła żarówek i miał się nijak do sztukaterii, którą tata sobie wymarzył. Zasłony we wszystkich pokojach zostały uszyte na miarę w sklepie przy Apotekarbron. W pokoju dziennym były zasłony z grubego ciemnoczerwonego aksamitu i cienka koronkowa firanka z nylonu, pożółkła od nikotyny. W oknie wisiały kryształowe lampki.

Tata mówił, że nasze okno wygląda jak okienko nr 24 w kalendarzu adwentowym. Wyobrażał sobie, że baby przechodzące pod blokiem zadzierają głowy i widząc nasze okno, myślą, że na pewno mieszka tam jakaś zaradna gospocha.

– Ale by się, kurde, zdziwiły, gdyby do nich dotarło, że to nie gospocha, tylko mistrz hartownik Leif Andersson!

Był przekonany, że doprowadza je do szału, bo nie mają pojęcia, co zrobić, żeby ich okna wyglądały równie gustownie.

Z tego samego powodu każdego lata dbał o to, żeby balkon tonął w powodzi kwiatów. Wieczorami potrafił długo tam stać i czekać na zachwyty przechodniów. Chociaż miał dobrą rękę do roślin, w mieszkaniu stopniowo wymieniał żywe kwiaty na plastikowe albo jedwabne, które z czasem wyblakły od słońca. Sztuczne kwiaty miały idealne kształty i były niezawodne.

Z ciemnego mahoniu, jak regał, była też szafka na sprzęt stereo. Stało w niej siedemnaście płyt LP: dwie Cornelisa Vreeswijka, Harry’ego Belafonte’a i Magnusa i Brassego20, po jednej Everta Taubego, Stefana Demerta21, Roffego Bengtssona22, Hasseåtage23, Lill Lindfors24, Simona i Garfunkela, i moje: Abby, Baccary, Kozaków dońskich, Gösty Knutssona czytającego Filonka Bezogonka i kolędy Egona Kjerrmana25. Słuchaliśmy wszystkich z wyjątkiem Simona i Garfunkela, bo płyta była mamy i tata mówił, że to gangsterska muzyka, prawie jak Bitelsów, tych długowłosych ćpunów, których – co kompletnie niezrozumiałe – mama też lubiła. Jeszcze gorsza była Abba – cztery gęgające gąski, zawdzięczające sławę i bogactwo wyłącznie swojemu jełopowatemu wyglądowi. Ale wspaniałomyślnie trzymał w ręku album Waterloo, kiedy jechaliśmy do przedszkola, mimo że nie był w stanie pojąć, dlaczego dzieciaki wolą naśladować Abbę niż Lill Lindfors.

W sypialni stało łóżko, które tęskniło za mamą. Kiedy tata poznał Sonię, a może miała na imię Anita, kupił nowe, z czarnego drewna tekowego z mosiężnymi okuciami. W wezgłowiu obitym łososiowym welurem było radio z zegarem. Na ścianie wisiała reprodukcja obrazu Bruna Liljeforsa z lisem chwytającym kurę. Tata zastanawiał się, ile może być warta. Nie powiedziałam mu, że na targowisku Brödet och Fiskarna26 nad Svartån widziałam identyczną za kilka koron.

Fronty kuchenne tata postanowił pokryć samoprzylepną ciemnobrązową imitacją mahoniu. Okleina była droga i trudno było ją przykleić, nie zostawiając pod spodem pęcherzyków powietrza. Po położeniu jednej rolki tata robił miesięczne przerwy i zanim skończył, takiej okleiny nie było już w sprzedaży. Doszedł do połowy, reszta pozostała zielononiebieska przez kolejne piętnaście lat, kiedy to właściciel nieruchomości dokonał gruntownej renowacji, ostatecznie uwalniając tatę od realizacji przedsięwzięcia.

Szafki były prawie puste. Nie mieliśmy wieloczęściowych serwisów stołowych, plastikowych pojemników do przechowywania żywności ani sprzętów kuchennych. W jednej szafce leżały książki, w drugiej stały moje stare butelki ze smoczkiem i model transatlantyku zbudowany przez tatę z zestawu. Były tam również dwa pornosy w wydaniu kieszonkowym ze szczegółowo zaprezentowanymi pozycjami współżycia seksualnego i wyeksponowanymi genitaliami. Umówiłam się z Camillą, że przyniosę je do przedszkola. Ukradkiem schowałam pockety pod kurtką, ale nakryły mnie panie przedszkolanki i kiedy tata po mnie przyszedł, pokazały mu, co zarekwirowały. To było krępujące dla nas obojga, zwłaszcza dla taty. W domu najpierw włożył je z powrotem do szafki, potem jednego wyjął i wyrzucił do śmieci. Gdzie się podział drugi, nie wiem. Szukałam, szukałam i nie znalazłam.

Mój pokój nie wyglądał tak jak u innych dzieci. Tata wstawił do niego meble, które mu się sprzykrzyły. Moje koleżanki miały ładne biurka, narzuty z falbanką i białe dekoracyjne półki zastawione lalkami z Wysp Kanaryjskich. U nich na ścianach wisiały plakaty z Björnem Skifsem i słodkimi kociętami pod ręcznikiem kąpielowym. U mnie stały stary regał na książki i ława, których tata nie chciał się pozbyć. Na podłodze leżał żółto-pomarańczowy włochacz. Przez lata mój pokój zagracał tapczan, który dostaliśmy po przyrodnim bracie dziadka – tym od obrazu z łosiami – ciężki i szary jak krążownik pancerny. Spaliśmy na nim przez pewien czas, kiedy tata nie mógł się uporać ze swoim łóżkiem. Potem kupił łóżko z radiem i zegarem, stare przeciął na pół i wstawił połówkę, tę maminą, do mojego pokoju.

O tym, że w moim pokoju mieszka dziecko, świadczyły wyłącznie zabawki i domek dla lalek Lundby. Dziewczynki z podwórka też miały domki dla lalek, ale z oświetleniem. W moim nie było ani lamp, ani lalek, tylko różne mebelki i sprzęty. Ustawiałam je i przestawiałam. W ich domkach mieszkały anemiczne pełne rodziny z miękkiego kauczuku z drutami w środku, które same nie mogły stać: tata w koszuli, mama w spódnicy, starszy brat i siostrzyczka. Mama gotowała. Tata leżał na podłodze i nic nie robił.

– Idźcie spać! – mówiła mama. – Nie chcemy! – odpowiadały kauczukowo-druciane dzieci. – Umyjcie zęby! – mówił tata, który nagle ożywał. – Nie chcemy! – odpowiadały dzieci.

Myślałam, że tak rozmawiają ze swoimi dziećmi zwyczajni rodzice. Ale nie tata. Słodycze w sobotę, pora iść spać, tygodniowe kieszonkowe, brezentowe spodnie na szelkach, nie wyjdziesz, dopóki nie posprzątasz w swoim pokoju – to były nieznane nam reguły. Tata nigdy nie zrzędził, nie wrzeszczał, rzadko okazywał irytację.

W moim pokoju stało również akwarium z molinezjami i mieczykami. Karmiliśmy je tak obficie, że wyglądało jak po katastrofie ekologicznej. A kiedy kończył się pokarm, zapominaliśmy kupić nowy. W równych odstępach czasu zamulało się do tego stopnia, że w ogóle nie było widać, czy rybki żyją, czy zdechły. Zabawnie było je spuszczać w toalecie. Nie lubiłam zwierząt, przerażały mnie króliki, chomiki syryjskie i świnki morskie. W domu koleżanek zginałam palce u nóg w obawie przed pogryzieniem i zawsze odmawiałam, ilekroć mnie pytały, czy nie chciałabym potrzymać i pogłaskać ich zwierzątek. Tata mówił, że to rozsądne, bo takie włochate potworki nie zawahałyby się odgryźć ręki albo nogi, gdyby tylko nadarzyła im się okazja.

Rzadko przyprowadzałam koleżanki do siebie i zawsze, kiedy przekroczyły próg, patrzyły szeroko otwartymi oczami na zasłony, kryształowe lampki i dekoracyjne poduszki. Tego się po moim tacie nie spodziewały! Ale dziwiły się, widząc zaschnięte, blade nitki wymiocin wokół sitka w zlewozmywaku. I dlaczego nie macie ręczników w toalecie?

***

Na podwórku było mnóstwo wiewiórek. Urzędowały na sosnach pod oknem pokoju dziennego i błyskawicznie wspinały się po chropowatej fasadzie. Pewnego ranka wiewiórka wślizgnęła się do mieszkania przez kuchenny lufcik i zaczęła jeść babkę biszkoptową, która stała na blacie. Energicznie wcinała słonecznie żółte ciasto. Potem wyskoczyła, niczego nie zrzucając.

Tata się ucieszył i od tej pory dbał o to, żeby w każdy weekend była w domu babka biszkoptowa. Jeśli nie dostaliśmy jej od babci, kupował ciasto w proszku, mieszał i piekł z taką samą starannością, z jaką przyrządzałby suflet na wykwintne przyjęcie. Zachowywał się jak zakochany. W soboty i niedziele wstawał wcześnie rano i czekał.

W przedpołudniowym świetle wiewiórcze futerko lśniło nadzwyczaj pięknie, mieniło się odcieniami miedzianej czerwieni i brązu, których nie potrafiłam oddać na papierze, choćbym nie wiem jak się starała, a które widziałam też w długim końskim ogonie mamy.

Trochę się tej