Wydawca: Studio Emka Kategoria: Poradniki Język: polski Rok wydania: 2015

Myślenie lateralne. Czym jest i jak wiele znaczy ebook

Edward de Bono  

4.2 (5)

Uzyskaj dostęp do tej
i ponad 60000 książek
od 6,99 zł miesięcznie.

Wypróbuj przez
14 dni za darmo

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

e-czytniku (w tym Kindle) kup za 1 zł
tablecie  
smartfonie  
komputerze  
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Liczba stron: 154 Przeczytaj fragment ebooka

Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacji Legimi na:

Androida
iOS
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB kup za 1 zł
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Myślenie lateralne. Czym jest i jak wiele znaczy - Edward de Bono

Myślenie lateralne jest sprawnością, którą można nabyć tak samo jak inne umiejętności, na przykład jazda konna czy pieczenie ciasta. W czasie ogromnej konkurencji w biznesie, kiedy musi on reagować na szybko zmieniające się trendy i dostosowywać się do wyzwań obecnego rynku gospodarczego, zdolność znajdowania innowacyjnych rozwiązań i skutecznych strategii jest niezbędna. Umiejętność kreatywnego myślenia, dostępna każdemu, jest podstawowym narzędziem do osiągania zawodowego i osobistego sukcesu.
Mogą je stosować wszyscy i wszystkim przynosi ono korzyści. Ta książka uświadamia nam, na czym polega myślenie lateralne – identyfikuje metody umożliwiające jego rozpoznanie i podaje wskazówki, jak zastosować je i rozwinąć we własnym życiu. Potwierdza kierunki oraz cel myślenia lateranego i zachęca czytelnika do wykształcenia w sobie nawyku używania go, by zwiększyć swój potencjał.

Opinie o ebooku Myślenie lateralne. Czym jest i jak wiele znaczy - Edward de Bono

Cytaty z ebooka Myślenie lateralne. Czym jest i jak wiele znaczy - Edward de Bono

Istnieją dwa sprzeczne sposoby ulepszania procesu. Pierwszy to działanie bezpośrednie, w  wyniku którego powstaje pomysł. Drugi zaś polega na rozpoznaniu, a  następnie wyeliminowaniu wpływów hamujących ten proces. Jeśli samochód nie wydaje się poruszać wystarczająco szybko, kierowca może albo mocniej przycisnąć pedał gazu, albo upewnić się, że całkowicie zwolnił hamulec. Aby zaprojektować samochód, który jeździ szybciej, projektant mógłby albo wstawić mocniejszy silnik, albo zredukować wagę auta i  opór powietrza, które go spowalniają.
Dlaczego dzieci przestają się bawić? Być może dlatego, że świat zmienia się z  tajemniczego miejsca, w  którym mogą się zdarzyć cudowne rzeczy, w  znajome, w  którym wszystko ma odpowiednie wyjaśnienie. A  może to nuda powierzchownego poznania powstrzymuje dzieci od zabawy.
Owszem, sugerowałem wcześniej celowe zniekształcanie starego pomysłu jako sposobu na wymyślanie czegoś nowego, ale to tylko technika, a  nie osiągnięcie. Pierwsze samochody wykorzystywały zniekształcenia projektu powozu i  do dzisiaj nie pojawił się radykalnie nowy projekt.

Fragment ebooka Myślenie lateralne. Czym jest i jak wiele znaczy - Edward de Bono

Edward de Bono

Myślenie lateralne

Czym jest i jak wiele znaczy

Tytuł oryginału

Lateral Thinking An Introduction

Przekład

Liliana Grzegrzółka

Projekt okładki

Marek Klapka

Redakcja

Dorota Śrutowska

Korekta

Monika Baranowska

Copyright © IP Development Corporation 1967 First published in 1967 by Jonathan Cape.This edition first published in 2014 by Vermilion, an imprint of Ebury Publishing.Ebury Publishing is part of the Penguin Random House group of companies.

© Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Studio Emka Warszawa 2015

Wszelkie prawa, włącznie z prawem do reprodukcji tekstów

w całości lub w części, w jakiejkolwiek formie – zastrzeżone.

Informacji udziela: Wydawnictwo Studio Emka ul. Królowej Aldony 6, 03-928 Warszawa tel./fax 022 628 08 38, 616 00 67wydawnictwo@studioemka.com.plwww.studioemka.com.pl

ISBN 978-83-65068-47-7

Skład i łamanie: Page Graph www.pagegraph.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

PRZEDMOWA

Termin „myślenie lateralne” został wynaleziony ponad czterdzieści pięć lat temu, kiedy ukazało się pierwsze wydanie tej książki. Mimo upływu lat teoria, którą to pojęcie opisuje, nadal jest aktualna, może nawet dzisiaj bardziej niż wtedy. Wskazuje ona na fakt, że kreatywny sposób myślenia może sprawić, że w umyśle pojawią się nowe pomysły, a myślenie to jest proste i naturalne, ale jednocześnie odmienne od powszechnie cenionego myślenia logicznego, nazywanego też myśleniem wertykalnym, a nawet sprzeczne z jego potęgą. Od chwili kiedy zaczynamy naukę w szkole, uczy się nas, byśmy myśleli zgodnie z logiką – w rzeczywistości jesteśmy za to nagradzani. Od dzieciństwa jesteśmy uczeni, by rozwiązywać problemy w określony sposób, polegający na systematycznym wykonywaniu kilku kolejnych kroków, zazwyczaj przez czytanie, analizowanie i znajdowanie wyjść z sytuacji. Dzięki myśleniu lateralnemu proces znajdowania nowych, prostych i skutecznych pomysłów mógłby przebiegać w bardziej naturalny sposób, ale okazuje się, że w praktyce hamuje go myślenie wertykalne. Myślenie lateralne pozwala, aby rozwiązanie problemu albo nowy wynalazek wynikały z niesekwencyjnego procesu myślowego lub ze spojrzenia na sytuację pod innym kątem.

Kreatywność i innowacja są największymi sprawcami postępu, ale potrzebują ludzi gotowych szukać alternatywnych metod znajdowania rozwiązań czy odpowiedzi na trudne pytania, gotowych zrezygnować z oczywistych sposobów myślenia. Przełomowe pomysły mogą mieć wszyscy ludzie, młodzi i starzy, nie są one zarezerwowane dla osób o jakimś specjalnym rodzaju intelektu. Myślenie lateralne jest sprawnością, która może być nabyta tak samo jak inne umiejętności, na przykład jazda konna czy pieczenie ciasta. W czasie ogromnej konkurencji w biznesie, kiedy musi on reagować na szybko zmieniające się trendy i dostosowywać się do wyzwań obecnego rynku gospodarczego, zdolność znajdowania innowacyjnych rozwiązań i skutecznych strategii jest niezbędna. umiejętność kreatywnego myślenia, dostępna każdemu, jest podstawowym narzędziem osiągania zawodowego i osobistego sukcesu.

Od czasu napisania tej książki miałem szczęście uczyć myślenia lateralnego tysiące ludzi na całym świecie – od małych dzieci do znanych weteranów biznesu, łącznie z uznanymi naukowcami, inżynierami, projektantami i architektami. Mogą je stosować wszyscy i wszystkim przynosi ono korzyści. Ta książka pokazuje, na czym takie myślenie polega – identyfikuje metody umożliwiające jego rozpoznanie i podaje wskazówki, jak zastosować je i rozwinąć we własnym życiu. Potwierdza kierunki oraz cel myślenia lateralnego i zachęca czytelnika do wykształcenia w sobie nawyku używania go, by zwiększać swój potencjał.

Edward de Bono, 2014

WSTĘP

Dlaczego niektórzy ludzie zawsze tryskają nowymi pomysłami, podczas gdy inni, równie inteligentni, nigdy ich nie mają?

Od czasów Arystotelesa logiczne myślenie jest wychwalane jako efektywny sposób używania umysłu. Jednak sama ulotność nowych pomysłów podpowiada, że niekoniecznie powstają one w wyniku logicznego myślenia. Niektórzy ludzie zdają sobie sprawę z tego, że istnieje jakiś inny rodzaj myślenia, prowadzący do nowych, prostych pomysłów, które jednak stają się tak oczywiste dopiero po ich wymyśleniu, natomiast trudno na nie wpaść. Ta książka jest próbą przyjrzenia się tego typu myśleniu i pokazania, że znacznie różni się ono od logiki i często jest bardziej niż ona użyteczne przy tworzeniu nowych koncepcji. Aby opisać ten odmienny sposób myślenia, ukuto termin „myślenie lateralne”; „myślenie wertykalne” oznacza zaś typowy proces logiczny.

By można było dokładnie prześledzić to, co dzieje się w ludzkim umyśle, trzeba przełożyć całą jego aktywność na wzorzec pobudzania sieci połączeń nerwowych mózgu. Obecnie stosunkowo niewiele wiadomo na temat tego, jak działa mózg, mamy jednak ogólne pojęcie o jego budowie. Możemy znaleźć dowody na istnienie ukrytego systemu i zrozumieć proces myślowy przez analizę zewnętrznych oznak funkcjonowania umysłu, podobnie jak rozumiemy działanie obwodu elektrycznego w budynku bez szczegółowych informacji na temat rozmieszczenia każdego z poszczególnych kabli czy znajomości projektu każdego wyłącznika. Tego rodzaju analiza wzięłaby pod uwagę na przykład skutki oddziaływań złożonych z pozytywnych i negatywnych bodźców.

Jednakże taki pogląd na funkcjonowanie mózgu służy jedynie jako praktyczny model dla rozwoju koncepcji myślenia lateralnego, natomiast sama użyteczność tego myślenia w żaden sposób nie zależy od zasadności takiego modelu. Niezależnie od tego, czy jest on właściwy czy nie, nie ma znaczenia dla sprawnego stosowania myślenia lateralnego, tak jak nieistotna jest znajomość mechaniki dla wprawnego kierowcy. Nikt nie sugerowałby, że poprawne zastosowanie logicznego myślenia zależy od pełnego zrozumienia funkcjonowania mózgu.

Poglądy wyrażone w tej książce są oparte na prostych spostrzeżeniach i na pewnej koncepcji funkcjonowania mózgu. Do ich przedstawienia użyte są zwyczajne terminy, takie jak „myśli”, „pomysły” i „wyobrażenia”, ponieważ zdają się one nieść najwięcej sensu w opisywanym kontekście.

Myślenie lateralne nie jest jakąś nową magiczną formułą, a jedynie innym, bardziej kreatywnym sposobem używania umysłu. Nowa Matematyka (nowoczesny program nauczania matematyki w uSA w latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku) dobrze je wykorzystuje, natomiast psychodeliczny kult jest jego nadużyciem. Nowa Matematyka jest szczególnie trafnym przykładem, ponieważ zastąpiła stare, sztywne podejście bezpośrednim zaangażowaniem ucznia, dającym mu bardzo osobiste poczucie osiągnięcia sukcesu. zwiększa to elastyczność umysłu ucznia, ponieważ jest on zachęcany do aktywności, do rozważania problemów z wielu punktów widzenia, i zaczyna rozumieć, że może istnieć kilka sposobów na znalezienie odpowiedniego wyniku. z czasem zasady, które są fundamentalne dla myślenia lateralnego, mogą zacząć przenikać do innych dziedzin nauki.

Po przeczytaniu tej książki niektórzy ludzie odkryją, że myślenie lateralne od czasu do czasu pojawiało się w ich życiu; być może przypomną sobie sytuacje, w których przy jego użyciu udało się im osiągnąć fantastyczne wyniki. Mimo że na jej kolejnych stronach znajdują się sugestie dotyczące tego, jak można świadomie zastosować pewne techniki, by wyzwolić się spod kontroli logicznego myślenia, książka ta nie jest podręcznikiem do nauki myślenia lateralnego, bo jego opracowanie nie jest możliwe. Chodzi w niej jedynie o to, żeby pokazać, czym tak naprawdę jest i jak działa myślenie lateralne, a następnie zachęcić czytelników, by rozwinęli swój własny potencjał do myślenia w ten właśnie sposób.

Rozdział 1CZARNY KAMYK

Dawno temu, kiedy osoba dłużna komuś pieniądze za nieuregulowanie długu mogła zostać wrzucona do więzienia, pewien londyński kupiec miał nieszczęście być winnym lichwiarzowi ogromną sumę pieniędzy. lichwiarzowi, staremu i brzydkiemu, podobała się piękna nastoletnia córka kupca. złożył następującą ofertę. Powiedział, że anuluje dług, jeśli w zamian dostanie dziewczynę.

Zarówno kupiec, jak i jego córka byli tą propozycją przerażeni. zatem przebiegły lichwiarz zaproponował, żeby pozwolili o wszystkim zdecydować Opatrzności. Rzekł im, że włoży do pustej sakiewki czarny i biały kamyk, a następnie dziewczyna wyjmie tylko jeden z nich. Jeśli wybierze czarny, zostanie jego żoną, a dług jej ojca przestanie istnieć. Jeśli wybierze biały, pozostanie ze swoim ojcem, ale dług również będzie anulowany. Jeśli jednak odmówi wyciągnięcia kamyka, jej ojciec zostanie wrzucony do więzienia, a ona będzie przymierać głodem.

Kupiec niechętnie wyraził na to zgodę. Rozmawiali w jego ogrodzie, stojąc na ścieżce usłanej kamykami. lichwiarz schylił się, by podnieść dwa kamyki. Kiedy to robił, dziewczyna, która ze strachu obserwowała go bardzo uważnie, zauważyła, że podniósł i włożył do sakiewki dwa czarne kamyki. Następnie polecił jej wybrać kamyk, który miał zdecydować o losie jej i jej ojca.

Wyobraź sobie, że stoisz na ścieżce w ogrodzie kupca. Co byś zrobił, gdybyś był tą nieszczęsną dziewczyną? Gdybyś musiał jej coś doradzić, co byś jej podpowiedział?

Jakiego rodzaju myślenia użyłbyś, by rozwiązać ten problem? Możesz uważać, że dokładna logiczna analiza sytuacji pomoże znaleźć rozwiązanie, jeśli jakieś istnieje. Ten typ myślenia jest prostym myśleniem wertykalnym. Drugi rodzaj jest myśleniem lateralnym.

Osoby używające myślenia wertykalnego zazwyczaj nie mogą pomóc dziewczynie znajdującej się w tej sytuacji. Według ich analizy istnieją trzy możliwości:

1. Dziewczyna powinna odmówić wzięcia kamyka.

2. Dziewczyna powinna pokazać, że w sakiewce są dwa czarne kamyki i zdemaskować lichwiarza jako oszusta.

3. Dziewczyna powinna wziąć czarny kamyk i poświęcić się, by uchronić ojca przed więzieniem.

Żadna z tych propozycji nie jest dobra, ponieważ jeśli dziewczyna nie weźmie kamyka, jej ojciec pójdzie do więzienia, a jeśli go weźmie, będzie musiała poślubić lichwiarza.

Ta historia pokazuje różnicę pomiędzy myśleniem wertykalnym a lateralnym. Osoby myślące w pierwszy sposób koncentrują się na fakcie, że dziewczyna musi wziąć kamyk, natomiast te, których myślenie jest lateralne, skupiają się na kamyku, który zostanie w sakiewce. Pierwsza grupa patrzy na sytuację w jak najbardziej rozsądny sposób, a następnie logicznie i skrupulatnie szuka rozwiązania. Druga grupa zazwyczaj analizuje położenie dziewczyny pod różnymi kątami, zamiast przyjąć najbardziej obiecujący punkt widzenia i podążać jego torem.

Dziewczyna z historii z kamykiem włożyła rękę do sakiewki i wyciągnęła kamyk. Nie patrząc na niego, wypuściła go z ręki i pozwoliła, by upadł na ścieżkę, gdzie natychmiast zagubił się pośród wszystkich innych.

„Och, jaka ze mnie niezdara” – powiedziała – „ale proszę się nie martwić, jeśli zajrzysz, panie, do sakiewki, będziesz w stanie powiedzieć, który kamyk wzięłam, patrząc na kolor tego, który pozostał”.

Kamyk, który został w sakiewce, jest oczywiście czarny, więc trzeba założyć, że dziewczyna wzięła biały, ponieważ lichwiarz nie będzie śmiał przyznać się do nieuczciwości. W ten sposób, używając myślenia lateralnego, dziewczyna zmienia sytuację, która wydaje się być beznadziejna, w wyjątkowo korzystną. W rzeczywistości wychodzi na tym znacznie lepiej, niż gdyby lichwiarz był uczciwy i włożył do sakiewki jeden czarny i jeden biały kamyk, ponieważ wtedy miałaby tylko pięćdziesiąt procent szansy na ocalenie. A w obecnych okolicznościach jest pewna, że zostanie ze swoim ojcem i że jednocześnie jego dług zostanie anulowany.

Myślenie wertykalne zawsze było jedynym akceptowanym typem myślenia. logika, będąca jego najwyższą formą, jest zalecanym ideałem, do którego wszystkie umysły powinny dążyć, bez względu na to, jak bardzo nie są w stanie temu sprostać. Być może jego najlepszym przykładem są komputery. Problem jest zdefiniowany przez programistę, który także wskazuje ścieżkę, jaką należy kroczyć, by go zbadać. Następnie komputer ze swoją niezrównaną logiką i wydajnością podąża tym torem, szukając rozwiązania. Harmonijne przejście od jednego stałego punktu do drugiego jest zupełnie inne w wertykalnym niż w myśleniu lateralnym.

Jeśli wzięłoby się zestaw klocków i układałoby się kolejne warstwy ku górze, tak by każdy klocek spoczywał pewnie i równo na tym poniżej, otrzymałoby się ilustrację myślenia wertykalnego. W przypadku jego lateralnego odpowiednika klocki byłyby porozrzucane. Mogą być luźno ze sobą połączone albo wcale się nie dotykać. Ale wzór, który w końcu się wyłoni, może być tak samo użyteczny jak struktura wertykalna.

Myślenie lateralne najłatwiej zrozumieć, kiedy widzi się je w działaniu, jak w przypadku historii z kamykiem. Każdy nieraz miał do czynienia z problemem, który wydaje się niemożliwy do rozwiązania, aż nagle zostaje odkryte zaskakująco proste rozwiązanie. Kiedy już zostanie wymyślone, jest tak oczywiste, że nie można zrozumieć, dlaczego kiedykolwiek tak trudno było je znaleźć. W rzeczywistości niektóre rodzaje problemów mogą być trudne do rozwiązania za pomocą myślenia wertykalnego.

Myślenie lateralne odnosi się nie tylko do rozwiązywania problemów; można je też zastosować do poszukiwania nowych sposobów patrzenia na jakieś sprawy i nowych pomysłów, każdego rodzaju.

Jeśli historia z kamykiem zostanie przeczytana w całości i wyjście z tej sytuacji jest podane od razu, słuchacze zaczynają się zastanawiać, o co to całe zamieszanie. zrozumienie, jak trudno jest znaleźć rozwiązanie, jest możliwe tylko wtedy, gdy zrobi się przerwę w opowiadaniu po to, by słuchacze sami mogli go poszukać. W przypadku najlepszych przykładów myślenia lateralnego rozstrzygnięcia, po ich odkryciu, zdają się być logicznie oczywiste. Bardzo łatwo wówczas zapomnieć, że stało się to dzięki użyciu lateralnego, a nie wertykalnego myślenia. Kiedy rozwiązanie zostanie już znalezione, wielu ludzi jest gotowych wyjaśnić, że równie dobrze można było osiągnąć ten sam rezultat za pomocą myślenia wertykalnego. z perspektywy czasu logiczna sekwencja przebiegająca od problemu do jego rozwiązania jest wyraźnie widoczna.

Gdy zahipnotyzowana osoba jest w transie, można ją poinstruować, by po wyjściu z niego, wykonała kilka dziwacznych poleceń. W odpowiednim czasie pacjent postępuje zgodnie z wytycznymi hipnotyzera, które mogłyby polegać na rozłożeniu parasolki w salonie, podaniu wszystkim szklanki mleka czy padnięciu na podłogę i szczekaniu jak pies. Kiedy zapyta się go, dlaczego zachowuje się w taki dziwny sposób, natychmiast podaje zupełnie rozsądne wyjaśnienie. Takie wytłumaczenie oferuje niezapomnianą demonstrację potęgi racjonalizacji. Wszyscy obecni znają prawdziwą przyczynę osobliwego zachowania, a jednak osoba zachowująca się ekscentrycznie potrafi stworzyć zupełnie rozsądne wyjaśnienie, które przekonałoby każdego, kto by się spóźnił i nie uczestniczył w eksperymencie od samego początku.

Nie ma nic złego w próbie przypisania ścieżki myślenia wertykalnego do rozwiązania zaraz po tym, jak zostało ono znalezione przez myślenie lateralne. zagrożenie leży w założeniu, że skoro taka ścieżka może być stworzona, to wszystkie problemy równie łatwo rozwiązać przy użyciu zarówno myślenia wertykalnego, jak i lateralnego.

Jedną z technik lateralnego myślenia jest celowe wykorzystanie tej racjonalizującej funkcji umysłu. zamiast postępować krok po kroku w typowy wertykalny sposób, przyjmujemy nową, dowolną pozycję. Następnie działamy w odwrotnej kolejności i próbujemy zbudować logiczny związek pomiędzy tą nową pozycją a punktem startowym. Gdy okaże się on prawdopodobny, musi zostać przetestowany z pełną dokładnością logiki. Jeśli jest rozsądny, jesteśmy w korzystnej sytuacji, w której moglibyśmy się nigdy nie znaleźć, korzystając z myślenia wertykalnego. A nawet jeśli ta dowolna pozycja nie okaże się możliwa do utrzymania i tak mamy zysk – próbując ją uzasadniać, mamy szansę stworzyć przy okazji nowe użyteczne pomysły.

Kilka osób tak bardzo polubiło koncepcję myślenia lateralnego, że przy każdej okazji próbują go używać zamiast myślenia wertykalnego. Jednak dużo więcej ludzi jej nie znosi i upiera się, że myślenie wertykalne jest zupełnie wystarczające. W rzeczywistości te dwa typy myślenia się uzupełniają. Kiedy zwykłe myślenie wertykalne nie jest w stanie znaleźć rozwiązania jakiegoś problemu lub kiedy potrzebny jest nowy pomysł, wtedy należy korzystać z myślenia lateralnego. Nowe koncepcje zależą właśnie od niego, ponieważ myślenie wertykalne ma naturalne ograniczenia, które sprawiają, że w niektórych przypadkach jest ono dużo mniej efektywne. Nie można ich jednak zignorować, ponieważ są one także jego zaletami, jeśli spojrzy się na nie z innego punktu widzenia.

Funkcjonalna organizacja umysłu jako zoptymalizowanego systemu sprawia, że interpretuje on sytuację w najbardziej prawdopodobny sposób. Porządek prawdopodobieństwa jest określany przez doświadczenie i potrzeby danej chwili. Myślenie wertykalne jest myśleniem o wysokim prawdopodobieństwie. Bez niego życie codzienne byłoby niemożliwe. Każda czynność i każde doznanie musiałyby być dogłębnie przeanalizowane i dokładnie przemyślane – niczego nigdy nie można by było przyjąć za pewnik. Podobnie jak parecznik zdezorientowany przez samoświadomość, każdy byłby obezwładniony przez złożoność. Funkcją myśli jest wyeliminowanie siebie samej i pozwolenie, by działanie następowało bezpośrednio po rozpoznaniu sytuacji. Jest to możliwe jedynie wtedy, gdy najbardziej prawdopodobna interpretacja sytuacji daje początek najbardziej prawdopodobnemu efektywnemu działaniu.

Tak jak woda płynie w dół zbocza, osiada w zagłębieniach i jest ograniczona przez koryta rzek, tak myślenie wertykalne biegnie wzdłuż najbardziej prawdopodobnych ścieżek i przez swój własny bieg zwiększa prawdopodobieństwo wyboru tych ścieżek w przyszłości. Myślenie wertykalne jest myśleniem o wysokim prawdopodobieństwie, natomiast myślenie lateralne jest myśleniem o niskim prawdopodobieństwie. Celowo tworzy nowe kanały, by zmienić przepływ wody. Buduje tamy w starych kanałach w nadziei, że woda wyszuka i przyjmie nowe, lepsze układy przepływu. Czasami woda jest nawet w nienaturalny sposób wciągana na górę. Kiedy jednak myślenie o niskim prawdopodobieństwie doprowadzi do efektywnego nowego pomysłu, następuje chwila olśnienia i natychmiast nabiera ono najwyższego prawdopodobieństwa. Jest to moment, w którym zasysana do góry woda z trudem tworzy lewar i od razu płynie swobodnie. Ten moment zawsze jest celem myślenia lateralnego.

Myślenie lateralne ma związek z nowymi pomysłami, więc zdawałoby się, że jest tożsame z myśleniem kreatywnym. W rzeczywistości myślenie kreatywne jest jedynie częścią myślenia lateralnego, które obejmuje szerszy obszar. Czasami osiągnięcia myślenia lateralnego są oryginalnymi tworami, ale w wielu przypadkach nie są niczym więcej niż nowym sposobem patrzenia na sprawy i nie ma w nich żadnej kreacji. Myślenie kreatywne często wymaga talentu do ekspresji, podczas gdy myślenie lateralne jest dostępne dla wszystkich interesujących się nowymi koncepcjami.

W tej książce myślenie kreatywne w prawdziwie artystycznym sensie nie zostało użyte jako przykład myślenia lateralnego, ponieważ jego rezultat jest zbyt subiektywny. Łatwiej zademonstrować efektywność myślenia lateralnego na przykładzie wynalazku, który działa lub nie. Dość prosto zdecydować, czy problem został skutecznie rozwiązany przy użyciu myślenia lateralnego. Natomiast wartość artystycznego twórczego wysiłku jest kwestią gustu i mody.

Im bardziej myślenie lateralne odbiega od zasad rozumu i myślenia wertykalnego, tym bardziej wydaje się zbliżać do szaleństwa. Czy jest ono jedynie formą celowej i tymczasowej niestabilności umysłowej? Czy myślenie o niskim prawdopodobieństwie czymkolwiek się różni od przypadkowych skojarzeń schizofrenika? Jedną z najbardziej charakterystycznych cech schizofrenii jest „umysł motyla”, który przeskakuje od jednego pomysłu do drugiego. Jeśli chcemy chwilowo uciec od oczywistego sposobu patrzenia na sprawy, moglibyśmy użyć narkotyku halucynogennego. Podstawowa różnica polega jednak na tym, że w przypadku myślenia lateralnego cały proces jest w pełni kontrolowany. Jeśli myślenie lateralne wybiera zastosowanie chaosu, jest to chaos celowy, a nie chaos wynikający z braku celu. A logiczne myślenie przez cały ten czas czeka, by rozbudować i ostatecznie zweryfikować oraz wyselekcjonować wszystkie nowe pomysły, które są generowane. Natomiast różnica pomiędzy myśleniem lateralnym a wertykalnym wynika z tego, że w przypadku myślenia wertykalnego logika myślenia kontroluje umysł, podczas gdy w myśleniu lateralnym jest ona na usługach umysłu.

Czy każdy człowiek rodzi się z umiejętnością myślenia lateralnego, czy tylko z potencjalną zdolnością do niego, którą, jeśli będzie chciał i miał okazję, może rozwinąć? Tylko kilkoro ludzi ma naturalne predyspozycje do myślenia lateralnego, natomiast każdy może nabyć taką umiejętność, jeśli tylko zabierze się do tego z rozmysłem. Tradycyjna edukacja zazwyczaj nie robi nic, by zachęcić uczniów do wyrabiania w nich nawyku myślenia lateralnego, a wręcz je hamuje potrzebą dostosowania sposobu myślenia do wertykalnego poprzez kolejne przeszkody egzaminacyjne.

Myślenie lateralne nie jest magiczną formułą, której można się błyskawicznie nauczyć, a następnie pożytecznie stosować. Jest ono pewną postawą i sposobem myślenia. Różne techniki, które zostały opisane w książce, mają na celu uświadomienie czytelnikowi, jak wyglądają procesy myślenia lateralnego; nie są one gotowymi instrukcjami rozwiązywania problemów. Nie ma nagłego przejścia od wiary we wszechmoc myślenia wertykalnego do wiary w użyteczność myślenia lateralnego. Myślenie lateralne jest kwestią świadomości i praktyki, a nie objawienia.

Rozdział 2NOWY POMYSŁ

Ilu ludzi wpadnie na jakiś nowy pomysł choć jeden raz w trakcie swojego życia? Ilu byłoby w stanie wynaleźć koło, gdyby nie zostało ono już wymyślone?

Wielu uważa, że nowe pomysły, tak jak wypadki, zawsze przytrafiają się innym ludziom. Wychodzą z założenia, że inni ludzie są od nich bardziej pomysłowi, bo mają większe predyspozycje oraz możliwości.

Byłoby bardziej