Księga męczenników chrześcijańskich. Słynni reformatorzy, którzy zmienili oblicze religii  - John Foxe - ebook
Opis

Fragment monumentalnej „Księgi męczenników Foxe’a”, opisującej w barwny sposób krwawe dzieje najsłynniejszych reformatorów religijnych. Księga należy do kanonu literatury angielskiej i stanowi jedną z najważnieszych publikacji martyrologicznyh wszechczasów. "Księga męczenników" stanowi ważny dokument historyczny, opisujący dzieje idei, konflikty religijne i obyczajowość dawnych czasów. W Polsce "Księga" była dotychczas dostępna jedynie w wersji angielskiej. 

Kiedy zdamy sobie sprawę, że aż do czasu ukazania się Podróży Pielgrzyma, zwykli ludzie nie mieli właściwie żadnych książek, poświęconych wierze, oprócz Biblii i Księgi męczenników Foxe’a, możemy zrozumieć wielkie wrażenie, jakie na ludziach zrobiła ta książka i jak bardzo posłużyła ona do kształtowania charakteru narodowego. Ci, którzy umieli czytać, zapoznali się ze wszystkimi okropnościami, jakie spotkały reformatorów protestanckich. Ci, którzy czytać nie potrafili, mogli przyjrzeć się ilustracjom, przedstawiającym różne narzędziom tortur, takie jak koło, ruszt, gotujący się olej i świętym ludziom, którzy powierzali Bogu dusze w płomieniach. Pomyślmy o ludziach, którzy właśnie dojrzeli do nowego intelektualnego i religijnego życia. Wyobraźmy sobie, jak kilka generacji takich ludzi- zarówno młode osoby, jak i ludzie w starszym wieku, pochyla się nad książką taką, jak ta, i historie w nich zawarte stają się tradycją, tak jak tradycja są pieśni i zwyczaje, kultywowane przez naród.”

Douglas Campbell, The Puritan in Holland, England, and America

 

www.projektheretyk.pl

Celem projektu heretyk jest przybliżenie polskiemu czytelnikowi postaci heretyka. Kim był ktoś, kto odrzucał dogmaty kościelne? Czym zajmował się na co dzień? Co go spotykało?... Dzięki projektowi dowiesz się, co myśleli i głosili heretycy. Poznaj bogatą spuściznę heretyckiej myśli. Poznaj historię stosów i prześladowań. Poznaj mniej znaną, mroczną historię chrześcijaństwa.

Przekład „Księgi męczenników” objęty jest prawami autorskimi.

 

 

 

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
czytnikach certyfikowanych
przez Legimi
czytnikach Kindle™
(dla wybranych pakietów)
Windows
10
Windows
Phone

Liczba stron: 147

Odsłuch ebooka (TTS) dostepny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS

Popularność


Ten słynny niemiecki teolog i reformator Kosścioła był synem Hansa Lutra i

Małgorzaty Ziegler i urodził się w Eisleben, miesście w Saksonii, w hrabstwie

Mansfield, 10 listopada roku 1483. Ojciec był niskiego pochodzenia i

niezamozżny. Był z zawodu gośrnikiem, ale dzięki swemu zaangazżowaniu i

przedsiębiorczosści polepszył połozżenie swej rodziny, obejmując stanowisko

panśstwowe. Luter szybko nauczył się pisacś i czytacś. W wieku trzynastu lat został

wysłany do szkoły w Magdeburgu, a potem do Eisenach w Turyngii, gdzie

pozostał przez cztery lata. Praca, ktorą wtedy wykonał, nosiła zadatki jego

przyszłej sświetnosści. W roku 1501 został wysłany do uniwersytetu w Erfurcie,

gdzie -zgodnie z programem- pobierał nauki w zakresie logiki i filozofii. Kiedy

miał 20 lat, rozpoczął pracę nad magisterium. Wygłaszał wykłady z fizyki, etyki i

filozofii. Pośzśniej, zgodnie w wolą swych rodzicośw, zwrościł swe zainteresowania

w stronę prawa cywilnego, ale zmienił zdanie przez pewne zdarzenie, ktore

zaraz opiszemy. Ktośregosś dnia, kiedy wyszedł na pole, został porazżony przez

piorun i upadł na ziemię. Jego kompan zginął na miejscu. Zdarzenie to tak nanś

wpłynęło, zże nie zawiadomiwszy zżadnego ze swych przyjaciośł, wycofał się z

udziału w sprawach tego sświata i został bratem zakonu sświętego Augustyna.

Będąc w klasztorze, zajął się czytaniem pism sświętego Augustyna i jego uczniośw.

Potem, przeszukując bibliotekę, przez przypadek znalazł kopię Biblii po łacinie;

Biblii, jaka nigdy jeszcze nie wpadła mu w ręce. Opanowała go ciekawosścś i

przeczytał ją chciwie. Zdał sobie sprawę, jak małą częsścś Pisma jest udostępniana

ludziom. SŚluby zakonne przyjął w klasztorze w Erfurcie, po odbyciu rocznego

nowicjatu; potem został wysświęcony na księdza. Swoją pierwszą mszę odprawił

w roku 1507. Rok pośzśniej został przeniesiony z klasztoru w Erfurcie na

uniwersytet w Wittenberdze, poniewazż uwazżano, zże nic nie jest w stanie tak

skutecznie podniesścś prestizżu nowo powstałej uczelni, jak obecnosścś człowieka

cieszącego się tak wielką sławą. Na uniwersytecie w Erfurcie przebywał starszy

człowiek, brat augustianin, z ktośrym Luter -przedstawiciel tego samego zakonu-

dyskutował na temat rozżnych spraw- szczegoślnie odpuszczenia grzechośw. OŚw

człowiek uwazżał, zże zgodnie z tresścią bozżych przykazanś, kazżdy człowiek

powinien uwazżacś, zże jego grzechy są mu odpuszczone w Chrystusie. Stanowisko

to poparł tym, co miał na ten temat do powiedzenia sświęty Bernard: To

świadectwo, które Duch Święty daje do twojego serca: twoje grzechy są ci

odpuszczone. Tak bowiem mówi apostoł: człowiek jest usprawiedliwiony z wiary.

Słowa te utwierdziły Lutra w jego stanowisku i pozwoliły mu w pełni zrozumiecś,

co miał na mysśli sświęty Paweł, ktośry powtarzał tyle razy, zże jestesśmy

usprawiedliwieni przez wiarę. Przeczytawszy wiele razy ową interpretację i

wysłuchawszy, co ma do powiedzenia ośw starszy augustianin, i czując, zże jest na

dobrej drodze, zrozumiał, jak puste i niewłasściwe są interpretacje przeczytane

przez niego wczesśniej. I tak, krok po kroku czytał i porośwnywał słowa, ktośre

wypowiedzieli prorocy i apostołowie; ich zżarliwe przemowy, skierowane do

Boga i pełne ekscytacji modlitwy- w ten sposośb odnajdywał własściwą doktrynę.

Swoje studia w Erfurcie kontynuował przez okres czterech lat; w owym czasie

znajdował się rośwniezż w klasztorze augustianośw. W roku 1512. siedem

klasztorośw augustianśskich znalazło się w konflikcie z głośwnym przełozżonym i

Luter został wybrany do reprezentowania racji owych klasztorośw w Rzymie. W

Rzymie miał okazję przyjrzecś się papiezżowi i dworowi papieskiemu, a takzże

zwyczajom kleru; ktośry celebrował mszę w szybki, powierzchowny i

pozbawiony poszanowania sposośb. Kiedy załatwił sprawę, ktośra była celem jego

podrozży, wrościł do Wittenbergi, gdzie wkrośtce został doktorem nauk

teologicznych. Finansowo wspierał go elektor Saksonii Fryderyk, ktośry często

słyszał, jak Luter głosi; znał jego zdolnosści i cenił wysoko. Teolog pozostał na

uniwersytecie w Wittenberdze i zajął się tym, co dyktowało jego powołanie.

Zaczął wygłaszacś wykłady o sświętych księgach; objasśniał listy sświętego Pawła i

Psalmy, a robił to w sposośb tak nowatorski, zże: mogło się wydawać, że po długiej i

ciemnej nocy wstaje nowy dzień, ku chwale wszystkich pobożnych i rozsądnych

ludzi. Luter z zapałem kierował uwagę swych słuchaczy na Syna Bozżego, tak jak

Jan Chrzciciel, ktory głosił, zże Baranek Bozży gładzi grzechy sświata, tak

pojawienie się Lutra było dla Kosścioła jak wyjsście z pełnej mroku nocy pokazało,

zże grzechy są nam odpuszczone wyłącznie przez miłosścś Syna Bozżego i zże

powinnisśmy z ufnosścią przyjącś ośw szczodry dar.

ZŻycie Lutra korespondowało z jego profesją, pokazując, zże człowiek ośw nie jest

hipokrytą, ale działa tak, jak mu serce dyktuje. Uznanie dla tego, jak zżył, zjednało

mu serca jego słuchaczy. By bycś lepiej przygotowanym do wypełnienia zadania,

ktośre sobie wyznaczył, zaczął uczycś się greki i języka hebrajskiego. Zajmował się

tym, gdy w roku 1517. ogłoszono przyznawanie odpustośw. Leon X38, ktośry

zastąpił na tronie papieskim Juliusza II w marcu roku 1513., zapragnął zbudowacś

wspaniały kosściośł sświętego Piotra w Rzymie. Własściwie całe przedsięwzięcie

zostało rozpoczęte przez Juliusza, ale wciązż brakowało wielkich sum pieniędzy,

by je dokonśczycś. Dlatego własśnie Leon X wydał w roku 1517. wielkie

rozporządzenie dotyczące odpustośw, ktośre ogłoszono w całej Europie. Zebrane

sumy miały słuzżycś budowie bazyliki. Miano wybracś odpowiednie osoby do

głoszenia o koniecznosści kupowania odpustośw i do zebrania za nie pieniędzy w

poszczegoślnych krajach. Dziwne te poczynania zgorszyły ludzi w Wittenberdze i

wywołały szczegoślną gorliwosścś Lutra, ktośry- z natury gorący i aktywny

człowiek- w tej akurat sprawie nie był w stanie się opanowacś i postanowił

zaprotestowacś- niewazżne, jakie by nie były tego konsekwencje. W wigilię dnia

Wszystkich SŚwiętych roku 1517., przymocował na drzwiach kosścioła,

znajdującego się tuzż obok zamku w owym miesście, tezy przeciwko odpustom. Na

początku owego pisma wyzwał jego czytelnikośw do dyskusji ustnej lub pisemnej

na temat kontrowersyjnego tematu. Natychmiast po tym, jak opublikowano tezy

Lutra przeciwko odpustom, Tetzel, zakonnik dominikanśski i człowiek

wyznaczony przez papiestwo do ich sprzedawania, napisał i opublikował we

Frankfurcie tezy, będące całkowitym zaprzeczeniem punktośw spisanych przez

Lutra. Zrobił nawet więcej: podburzył braci swego zakonu przeciw Lutrowi i

obłozżył go anatemą zza pulpitu jako godnego potępienia heretyka i publicznie

spalił jego tezy we Frankfurcie. Co się tyczy tez Tetzla, one rośwniezż zostały

spalone, ale przez luteran w Wittenberdze. Od całej sprawy odciął się sam Luter.

W roku 1518. Luter, chocś odwodzony od tego przez przyjaciośł, udał się do

klasztoru sświętego Augustyna w Heidelbergu na obrady kapituły; a zrobił to,

chcąc okazacś posłuszenśstwo autorytetom. 26. kwietnia odbyła się tam dysputa,

dotycząca usprawiedliwienia z wiary, ktośrej tresścś spisał obecny tam Bucer i ktośrą

następnie zaprezentował uwadze Beatusa Rhenanusa43. W międzyczasie

zżarliwosścś jego wrogośw stawała się coraz większa i w konścu doszło do tego, zże

Leon X oskarzżył go o herezję. Zaraz po powrocie w Heidelbergu, napisał, w tonie

najłagodniejszym z mozżliwych, list do papiezża- i wysłał go jako wyjasśnienie w

sprawie odpustośw. List ten datowany jest na SŚwięto Trośjcy SŚwiętej roku 1518., i

towarzyszył mu protest. Stwierdził w nim, zże nie proponuje niczego, co jest

niezgodne z Pismem SŚwiętym lub tezż doktryną ojcośw kosścioła, przyjętą i cenioną

przez Kosściośł i papiestwo; sądzi jednak, zże ma prawo zgadzacś się lub się nie

zgadzacś z opiniami sświętego Tomasza44, Bonawentury czy innych ludzi, ktośrzy

ukształtowali kanon wiary, a ktośrych opinii nie mozżna oprzecś na zżadnym teksście.

Nie tylko papiezż, ale rośwniezż cesarz Maksymilian zatroszczył się o to, by nie

upubliczniacś opinii Lutra w Saksonii, poniewazż były problematyczne zarośwno

dla panśstwa, jak i dla Kosścioła. Maksymilian zwrościł się więc do Leona w lisście,

datowanym na 5. kwietnia roku 1518. i prosił go o zabronienie upowszechniania

owych niebezpiecznych dysput; zapewnił go przy tym, zże będzie popierał

wszystko to, co Jego SŚwiętobliwosścś uzna za stosowne. W międzyczasie Luter,

widząc, co dzieje się w jego sprawie w Rzymie, uzżył wszystkich dostępnych mu

sśrodkośw, by nie musiecś się znalezścś w owym miesście i zamiast tego zostacś

wysłuchanym w Niemczech. Rośwniezż elektor był przeciwny temu, by Luter udał

się do Rzymu i wymośgł na kardynale Kajetanie47, by mośgł on zostacś

przesłuchany przez niego, poniewazż kardynał ośw był legatem papieskim w

Niemczech. Papiezż przychylił się do tych prośsśb i Luter natychmiast udał się do

Ausburga, wioząc ze sobą listy od elektora. Przybył na miejsce w pazśdzierniku

roku 1518. i, zyskawszy zapewnienie o nietykalnosści, stanął przed obliczem

kardynała. Luter szybko przekonał się, zże sam kardynał jest grozśniejszy nizż

jakiekolwiek dysputy- i bojąc się tego, zże zostanie schwytany, jesśli się nie ukorzy,

uciekł z Ausburga dwudziestego dnia miesiąca. Zanim jednak to zrobił, napisał

uroczysty list do papiezża, i, znajdując oparcie w elektorze, nauczał dalej w

Wittenberdze, zachęcając teologośw do podjęcia debaty. Miltitius, szambelan

papieski, otrzymał rozkaz, na mocy ktośrego miał skłonicś elektora do

pozbawienia Lutra swej opieki, ale nie dało się obecnie łatwo sprzeciwicś się

Lutrowi, poniewazż jego pozycja była zbyt ugruntowana. Poza tym cesarz

Maksymilian zmarł 20 dnia owego miesiąca i jego sśmiercś zmieniła znacznie bieg

spraw, dając elektorowi więcej szans na decydowanie o losie reformatora.

Miltitius uwazżał, zże najlepiej będzie, jesśli sprośbuje wpłynącś na sytuację w sposośb

łagodny i wywazżony i w ten sposośb osiągnącś jakisś kompromis. W międzyczasie

doktryna Lutra zyskiwała coraz więcej zwolennikośw, a on sam znajdował silne

poparcie w kraju i za granicą. Czesi wysłali mu ksiązżkę słynnego Jana Husa, ktośry

został męczennikiem przez to, zże szerzył idee reformacji; oraz list, w ktośrym

dodawali mu odwagi i zachęcali do wytrwałosści, osświadczając, zże głoszona

przezenś teologia jest zdrowa i czysta. Dołączyło donś wielu wielkich, uczonych

męzżośw. W roku 1519 odbył słynną dysputę z Janem Eckiem, ktośra skonśczyła się,

tak jak inne jej podobne: poglądy stron nie zmieniły się wcale, za to wzrosła

wzajemna wrogosścś dyskutantośw. Pod koniec roku Luter opublikował ksiązżkę, w

ktośrej napisał, zże komunia powinna bycś przyjmowana pod dwiema postaciami.

Pogląd ten został potępiony przez biskupa Misśni 24. stycznia roku 1520. Kiedy

Luter starał się wyjasśnicś swoje stanowisko przed nowym cesarzem i biskupami

Niemiec, Eck udał się do Rzymu, by zabiegacś o potępienie go, co, jak mozżna się

domysślicś, nie było w owej sytuacji trudne do uzyskania. I rzeczywisście,

nieustanne, natrętne prosśby, ktośre przeciwnicy Lutra kierowali do papiezża

Leona, sprawiły, zże wkrośtce opublikowano oficjalne potępienia jego osoby.

Papiezż wydał w tej sprawie specjalną bullę, ktośrą opublikowano 15 lipca roku

1520. Bullę wysłano do Niemiec i tam opublikował ją Eck, ktośry wczesśniej

zabiegał o jej wydanie. Eckowi i Hieronimowi Aleksandrowi, człowiekowi

znanemu ze swego wykształcenia i elokwencji, zostało powierzone wykonanie

postanowienś, zawartych w bulli. W międzyczasie Karol V, krośl Hiszpanii, po tym,

jak uporządkował sprawy w Niderlandach, udał się do Niemiec i tam został

koronowany na krośla 21 pazśdziernika w Akwizgranie. Marcin Luter, po tym, jak

pierwszy raz oskarzżono go w Rzymie w Wielki Czwartek, zaraz po SŚwiętach

Wielkanocnych posśpiesznie udał się do Wormacji i tam stanął przed cesarzem i

przedstawicielami wszystkich niemieckich landośw, by nieugięcie bronicś prawdy i

udzielicś odpowiedzi na oskarzżenia swoich wrogośw. Lutra gosściło, bawiło i

wizytowało wielu hrabiośw, baronośw, rycerzy zakonnych, szlachcicośw, księzży i

przedstawicieli pospoślstwa, ktośrzy odwiedzali go do godzin nocnych. Przybył,

chocś wielu się tego nie spodziewało- a byli posśrośd nich zarośwno jego wrogowie,

jak i stronnicy. Jego przyjaciele radzili w jego sprawie i wielu z nich było za tym,

by nie bracś na siebie ryzyka, poniewazż początki tej sprawy nie dawały nadziei na

to, zże przeciwnicy dotrzymają złozżonych mu obietnic. Luter odpowiedział im w

następujący sposośb:

Jeśli o mnie chodzi, to Bóg mnie posłał, i jestem zdecydowany, w imię Jezusa

Chrystusa, pojawić się w Wormacji, choć wiem, że liczba diabłów, które są

przeciwko mnie, dorównuje dachówkom, pokrywającym domy w Wormacji.

Następnego dnia herold doprowadził go przed oblicze cesarza, gdzie przebywał

do godziny szośstej. Ksiązżęta, otoczeni wielką liczbą ludzi i niemal przez nich

przygnieceni, zajęci byli powazżnymi obradami. Potem, wraz z wejsściem Lutra,

Eck powiedział: Odpowiadasz na rozkaz królewski. Czy uznajesz wszystkie swoje

książki, czy też skłonny jesteś wyrzec się części z nich i podporządkować się

cesarzowi?… Luter odpowiedział skromnie i pokornie, jednak nie bez

przekonania i pewnosści, cechującej chrzesścijan:

Co się tyczy waszej władzy i stanowiska, wiem, że wymagasz jasnej odpowiedzi.

Mówię więc z tak wielką determinacją, na jaką mnie stać; w sposób pozbawiony

wątpliwości i zbytnich ozdobników, że moje sumienie przekonuje świadectwo,

które daje Pismo (nie wierzę bowiem papieżowi ani soborom, które niezliczoną

liczbę razy pochwalały błędy i były wobec siebie wzajemnie sprzeczne) i nie

wyrzeknę się pewności, którą mam. Nie jest pobożnym ani zgodnym z naturalnym

prawem, robić cokolwiek przeciwko swemu sumieniu, dlatego czuję spokój. Nie

mam nic więcej do powiedzenia. Boże, miej litość nade mną!

Ksiązżęta naradzali się, co zrobicś z odpowiedzią, udzieloną przez Lutra,

przewodniczący rady udzielił następującej odpowiedzi: Jego wysokość cesarz

wymaga, by Luter udzielił jasnej odpowiedzi, albo negatywnej albo pozytywnej-

czy popieracie nadal wszystkie swoje prace dotyczące chrześcijaństwa? Potem

Luter, zwracając się do cesarza i szlachty, poprosił ich, by nie kazali mu popełniacś

wykroczenś przeciwko swemu sumieniu i przeciwko Pismu SŚwiętemu, skąd

czerpie argumenty przeciwne twierdzeniom jego wrogośw. Jestem więźniem

Pisma powiedział. Po tym, jak skonśczyło się posiedzenie w Wormacji, Karol V

wydał edykt, datowany na ośsmego maja, w ktośrym stwierdził, zże odtąd Marcin

Luter staje się, zgodnie z decyzją wydaną przez papiezża, odłączony od Kosścioła

jako schizmatyk i heretyk. Kiedy bulla Leona X weszła w zżycie- a jej

postanowienia na terenie cesarstwa realizował Karol V- Luter odizolował się w

zamku w Wittenberdze. Po dziesięciu miesiącach, kiedy miał juzż dosścś swego

zamknięcia, pojawił się publicznie w Wittenberdze ponownie 6. marca roku

1522. Luter wypowiedział teraz otwartą wojnę papiezżowi i biskupom, i, by

sprawicś, by ludzie w jak największym stopniu wzgardzili jego autorytetem,

napisał ksiązżkę przeciwko bulli papieskiej i inną, przeciwko hierarchii,

nazywanej fałszywie hierarchią biskupią. Opublikował takzże przekład Nowego

Testamentu na język niemiecki, do ktośrego potem wniośsł poprawki wraz z

Melanchtonem50. Sprawy w Niemczech były teraz w wielkim nieporządku;

podobnie było we Włoszech, poniewazż papiezż porośzżnił się z cesarzem, w

związku z tym Rzym został dwukrotnie zdobyty i papiezż pojmany. Kiedy ksiązżęta

byli zajęci spieraniem się ze sobą, Luter zajął się krzewieniem reformacji oraz

sprzeciwianiem się papistom, walką z anabaptystami i innymi fanatycznymi

sektami, ktośre, korzystając ze sporu, jaki Luter miał z Kosściołem Rzymskim,

rozrosły się w wielu miejscach. W roku 1527 Luter miał atak zakrzepicy serca i

atak ten był tak powazżny, zże prawie zakonśczył się jego sśmiercią. Problemy

Niemiec nie zakonśczyły się jednak i w roku 1529. zwołano sejm w Spirze, by mośc

otrzymacś poparcie ksiązżąt przeciw Turkom. Czternasście miast, takich jak

Strasburg, Norymberga, Ulm, Konstancja, Retlingen, Windsheim, Memmingen,

Lindow, Kempten, Heilbron, Isny, Weissemburg, Nortlingen, S. Gal, poparło

dekret, w ktośrym znajdował się protest przeciwko naduzżyciom, skąd wzięła się

nazwa protestanci, okresślająca odtąd Niemcośw wyznania reformowanego. Po

tym protestanccy ksiązżęta sformowali twardy sojusz, dołączając w swym

poparciu protestu do elektora Saksonii i jego poplecznikośw, co wzbudziło

niezadowolenie przeciwnikośw i skłoniło protestantośw do napisania apologii,

zwanej Wyznaniem52. Pismo owo zostało napisane przez pełnego umiarkowania

Melanchtona i rośwniezż stanowiło apologię. Podpisało ją wielu ksiązżąt i Lutrowi

nie pozostało teraz nic innego poza odpoczynkiem i kontemplacją wielkiego

dzieła, ktorego był autorem. Pojedynczy mnich bowiem był w stanie tak potęzżnie

poruszycś Kosściołem, zże wydawało się, zże drugi taki kompletnie by go rozwalił. W

roku 1533. Luter napisał list, w ktośrym pocieszał obywateli Oschatz, ktośrzy

cierpieli przesśladowania w związku z tym, zże przychylali się ausgburskiego

wyznania wiary. W roku 1534. wydrukowano pierwsze egzemplarze

przetłumaczonej przez niego na niemiecki Biblii. W 1534 wydrukowano

pierwsze egzemplarze Biblii, przetłumaczone przez niego na niemiecki (…) W

tym samym roku opublikował rośwniezż ksiązżkę zatytułowaną Przeciwko mszom i

wyświęcaniu księży. W lutym roku 1537 zwołano w Schmalkalden zebranie

posświęcone sprawom wiary, na ktośre zaproszono Lutra i Melanchtona. Tam

Luter zachorował tak cięzżko, zże nie widziano nadziei na jego ozdrowienie, w

związku z czym spisał testament, w ktośrym nakazał swym przyjaciołom i

braciom prowadzenie dalszej walki przeciwko papiestwu. Tak upłynął czas do

jego sśmierci, ktośra nastąpiła w roku 1546. Roku tego, wraz z Melanchtonem,

udał się do swej ojczyzny, ktośrej nie widział przez wiele lat i skąd szczęsśliwie

udałomu się powrościcś. Niedługo potem jego obecnosści zazżądali hrabiowie

Manfelt, ktośrzy chcieli z jego pomocą uspokoicś sytuację w ich domenach, i Luter

został przyjęty przez owych szlachcicośw, ktośrym towarzyszyło stu lub więcej

konnych, i ktośrzy okazywali mu wiele szacunku. Był wtedy tak bardzo chory, zże

obawiano się o jego zżycie. Luter powiedział, zże ataki choroby nachodzą go wtedy,

kiedy nie jest zajęty jakąsś wielką sprawą. Niestety nie udało mu się wyzdrowiecś i

zmarł 18 lutego, mając lat szesścśdziesiąt trzy. Krotko przed swoją sśmiercią, zlecił

ludziom ze swego otoczenia modlicś się do Boga za dalsze głoszenie ewangelii:

Ponieważ- jak powiedział- sobór trydencki53, który obradował raz i drugi, i papież,

będą się temu przedsięwzięciu silnie sprzeciwiali. Czując, zże zblizża się fatalna

godzina, przed dziesiątą rano powierzył swą duszę Bogu, odmawiając tą pełną

czci modlitwę:

Mój ojcze niebieski, wieczny i miłosierny Boże! Ty, który przysłałeś nam swojego

drogiego Syna, naszego Jezusa Chrystusa, o którym nauczałem i którego znałem;

którego kocham jak moje własne życie, zbawienie i zdrowie; którego prześladowali

i oczerniali ludzie podli. Przyjmij moją duszę!

Potem trzykrotnie powtośrzył:

Powierzam mą duszę w twoje ręce; ty, który mnie odkupiłeś, Boże prawdy! Bóg tak

umiłował świat, że dał swego jednorodzonego syna, by każdy, kto w niego wierzy,

nie zginął, ale miał życie wieczne.

Po tym, jak wielokrotnie odmoświł swe modlitwy, Bośg wziął go do siebie. Gdy

modlił się, jego niewinna dusza w pokoju rozstała się z ziemskim ciałem.