Wydawca: Wydawnictwo Świętego Wojciecha Kategoria: Edukacja Język: polski

Uzyskaj dostęp do tej
i ponad 25000 książek
od 6,99 zł miesięcznie.

Wypróbuj przez
7 dni za darmo

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

e-czytniku (w tym Kindle) kup za 1 zł
tablecie  
smartfonie  
komputerze  
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Liczba stron: 146 Przeczytaj fragment ebooka

Odsłuch ebooka (TTS) dostępny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacji Legimi na:

Androida
iOS
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB kup za 1 zł
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Katecheta nr 05/2015 -

W majowym numerze:

+ O radościach i smutkach sióstr katechetek rozmawia ks. Artur Filipiak.

+ Nowy cykl katechez biblijnych "Tajemnice Biblii".

+ SUPERWIZJA. Formy wsparcia aktywności zawodowej nauczycieli religii.

Opinie o ebooku Katecheta nr 05/2015 -

Fragment ebooka Katecheta nr 05/2015 -

Drodzy Czytelnicy

Papież Franciszek, ogłaszając początek Roku Życia Konsekrowanego, w liście zatytułowanym Świadkowie radości napisał, że miłości" założycielek i założycieli różnych zgromadzeń zakonnych „nie znała granic i potra- fła otworzyć niezliczone drogi, aby wnosić tchnienie Ewangelii w kultury i w najróżniejsze dziedziny życia społecznego". Wśród dzieł inspirowanych „fantazją miłości" papież wymienił także katechezę.

W niniejszym zeszycie „Katechety" oddajemy głos oraz część swoich łamów siostrom zakonnym, które na co dzień katechizują w przedszkolach i szkołach. W rozmowie z redaktorem naczelnym dzielą się one swoją wizją katechezy, opowiadają o własnych oczekiwaniach i obawach, o blaskach i cieniach swojej pracy. Nie było łatwo namówić je na tę rozmowę. Siostry w swej skromności twierdziły, że nie robią przecież niczego nadzwyczajnego. A przecież wykonują wspaniałą, cichą pracę ewangelizacyjną, katechetyczną i wychowawczą. Podobnie jak tak wiele innych katechetek i katechetów świeckich oraz duchownych, którzy z oddaniem i zapałem, inspirowani wiarą, nierzadko nie bez przeszkód i trudności, poświęcają się dziełu głoszenia Ewangelii we współczesnym świecie.

W bieżącym numerze znajdą Państwo również cały szereg innych tekstów i materiałów praktycznych, które – jak ufamy – pomogą w kreatywnej realizacji tego zadania. Papież Franciszek we przytoczonym wyżej liście wspomniał bowiem, że od osób zaangażowanych w katechezę oczekuje właśnie kreatywności.

Redakcja

„VERBA DOCENT…”

Dydaktyczne zasady kształcenia katechetycznego

Marian Śnieżyński

Zasady nauczania odgrywają bardzo ważną rolę w procesie nauczania katechetycznego. Istotą ich jest to, że obejmują one cały proces kształcenia, całą jego strukturę. Ich stosowanie może skutecznie przyczynić się do podwyższenia efektywności nauczania oraz uczenia się, do pełnej realizacji założonych celów kształcenia ogólnego i celów kształcenia katechetycznego.

Święty Jan Paweł II w swoim przemówieniu do uczniów mówił m.in.: „[...] wychowywać znaczy pomagać człowiekowi otwierać się na całkowitą rzeczywistość, czyli rozwijać wszystkie swoje potencjalne zdolności w odniesieniu do wielorakich aspektów rzeczywistości, doprowadzając go w ten sposób do aktywnej postawy wobec siebie samego i tego wszystkiego, co należy do jego doświadczenia: osób, rzeczy, wydarzeń. Wychowywać znaczy w szczególności otwierać młodego człowieka na radość osobistego spotkania z jedynym Nauczycielem wzywającym człowieka do prawdy i do przeznaczenia, które warunki społeczno-kulturalne mogą wprawdzie zaciemniać, ale na pewno nie mogą ich wykrzywić i zlikwidować"1.

Jestem przekonany, że zawarte w tym cytacie myśli nie straciły nic ze swojej aktualności; co więcej, zyskały na początku XXI wieku jeszcze większe znaczenie i większą wyrazistość. Stanowią one jednoznaczne przesłanie do wszystkich pedagogów, a szczególnie do nauczycieli religii. Równocześnie treść tego przesłania bardzo mocno koresponduje z tematem, który pragnę przybliżyć katechetkom i katechetom chcącym uczynić z lekcji religii zajęcia ciekawe, atrakcyjne, wyzwalające aktywność i kreatywność uczniów.

Jednym z istotnych działów zawartych w dydaktyce ogólnej są zasady nauczania, czyli normy edukacyjnego postępowania pedagów; przestrzeganie tych norm pozwala osiągnąć założone cele dydaktyczno-wychowawcze, rozwijać zainteresowania i zdolności poznawcze uczniów, wyzwalać ich kreatywność oraz wdrażać ich do samokształcenia. Pomimo tak ważnych zadań, jakie przynależą zasadom nauczania, nie doczekały się one kompleksowych badań empirycznych. Jedną z nielicznych prac w tym zakresie jest książka ks. Janusza Mastalskiego pt. Zasady edukacyjne w katechezie (Kraków 2002). Rozważania teoretyczne nad zasadami nauczania prowadzili: Zygmunt Mysłakowski2, Włodzimierz Szewczuk3 i Bogdan Nawroczyński4. Zarówno liczba zasad, jak i ich nazewnictwo jest dosyć różnorodne. Niemal każdy z dydaktyków proponuje ich własną „listę", co może z jednej strony stwarzać dla nauczycieli dodatkowe trudności w ich wyborze, ale z drugiej strony taka różnorodność daje okazję do własnych przemyśleń oraz do wyboru takiej propozycji, która będzie najbardziej adekwatna do realizacji treści dydaktyczno-wychowawczych.

Najbardziej rozpowszechniona w literaturze jest typologia zaproponowana przez Wincentego Okonia5, który wymienia następujące zasady: zasada systemowości, zasada poglądowości, zasada samodzielności, zasada związku teorii z praktyką, zasada efektywności, zasada przystępności, zasada indywidualizacji i uspołecznienia.

Moim celem jest zaprezentowanie Czytelnikom nowej typologii zasad kształcenia dostosowanej do aktualnej rzeczywistości, których uwzględnienie może przyczynić się do podwyższenia efektywności nauczania i uczenia się religii. W przyjętej typolgii celowo pominąłem analizę zasad kształcenia katechetycznego, bepośrednio związanych z istotą i celem nauki religii w szkole. Zasadami tymi są:

wierność Bogu i człowiekowi

chrystocentryzm

wychowanie przez Biblię i liturgię

wychowanie sakramentalne

związek modlitwy z katechezą

wychowanie w duchu moralizmu etycznego.

Jestem przekonany, że o wymienionych normach wszyscy katecheci wiedzą i je stosują, a tym, którzy pragną w tym zakresie poszerzyć swoją wiedzę, polecam książkę ks. Janusza Mastalskiego6.

Przechodząc do swojej autorskiej propozycji zasad, pragnę wyjaśnić, iż stanowią one dopełnienie zasad katechetycznych, wychodząc naprzeciw szkolnej rzeczywistości, nowym tendencjom oświatowym i przeobrażeniom społeczno-kulturowym. Do zasad tych zaliczam: zasadę wszechstronnego i harmonijnego rozwoju człowieka, zasadę aktywności, zasadę twórczości i kreatywności, zasadę nauczania wychowującego oraz zasadę kontroli i oceny. Przejdźmy zatem do syntetycznego ich omówienia.

1. Zasada wszechstronnego i harmonijnego rozwoju

Pierwszoplanową rolę i szczególne znaczenie przypisuje się w tej typologii zasadzie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia (w skrócie ZWiHR). Jeżeli chcemy osiągnąć założone cele, zasada ta musi zaistnieć w całokształcie procesu edukacyjnego. Jeżeli chcemy sprostać wymaganiom, jakie niesie ze sobą współczesny rozwój cywilizacji, zasada ta winna być potraktowana jako główna norma postępowania dydaktycznego.

Wiadomo, że człowiek jest całością złożoną i że jego harmonijny rozwój wymaga równomiernego wzrostu tworzących go składników. Wychowanek, będąc duchowo-cielesną jednością, winien mieć możliwość w toku edukacji rozwijać swoje ludzkie, osobowe ja. Jeżeli zatem przedmiotem analizy uczynimy proces moralnego kształtowania ucznia, to wartości te będą się przejawiać zarówno w treściach, jak w i metodach, a także w celach kształcenia. Każda z tych dziedzin wymagać będzie zharmonizowania oraz przemyślanych zabiegów wychowawczych. Uwzględnienie w procesie kształcenia ZWiHR pociąga za sobą konieczność traktowania natury ucznia i jego osobowości w aspekcie wewnętrznego dynamizmu. Dynamiczne zaś formowanie się osobowości to przechodzenie od tego, kim człowiek jest, do tego, kim może on być i kim być powinien. Prawidłowo realizowana ZWiHR ma umożliwić uczniom osiągnięcie pełni własnego istnienia, osobistego szczęścia oraz spełnienia swej roli wobec innych ludzi.

Katecheta, współdziałając twórczo w rozwoju osobowości ucznia, powinien wkraczać wraz z nim, w ciągłym procesie wspólnego wysiłku, w ciągłym dialogu, we wciąż nowe dziedziny życia duchowego, które otwierają drogę ku nowym postaciom wartości. Realizacja ZWiHR najpełniej może się ujawnić w praktycznym stosowaniu teorii kształcenia wielostronnego. To właśnie ta teoria zapewnia nadanie strukturze lekcyjnej zróżnicowanej formy, która może jednym razem oddziaływać na lewą półkulę mózgu, a tym samym rozwijać umiejętność liczenia, czytania, pisania oraz zapamiętywania (tok podający), innym zaś razem może oddziaływać na półkulę prawą i wówczas rozwijać spostrzeganie, całościowe ujmowanie różnorakich treści, myślenie intuicyjne, wyobraźnię, pomysłowość, twórczość, wnioskowanie, rozwiązywanie problemów (tok problemowy i tok praktyczny), a także całą sferę przeżyć i uczuć (tok eksponujący). W przypadku jak to jest dotąd, gdy zdecydowana większość lekcji realizowanych jest tylko za pomocą toku podającego7 (około 70% zajęć), nie może być mowy o realizacji zasady wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia w zreformowanej szkole. Zasada ta w pełni może ujawnić się w realizacji nauczania całościowego, zintegrowanego i blokowego, a także w tzw. ścieżkach międzyprzedmiotowych.

2. Zasada aktywności

Z zasadą aktywności wiąże się ściśle aktywizacja. Aktywizacja polega na stymulowaniu wszystkich czynności składających się na proces nauczania-uczenia się, na integrowaniu tych czynności i kierowaniu nimi. Miarą aktywizujących oddziaływań katechety jest osiągnięcie wszechstronnej aktywności uczniów, czyli gotowości do podjęcia działań i samego działania. Dobrze realizowana zasada aktywności wyzwala samodzielność uczniowską, zapewnia większą trwałość wiedzy, pozwala podtrzymywać uwagę dowolną ucznia.

Ażeby osiągnąć pełny wymiar tej zasady, należy mieć na uwadze realizację innych zasad, takich jak między innymi zasada poglądowości, twórczości, dialogu czy indywidualizacji, ale nade wszystko mogą pomóc w jej zaistnieniu zróżnicowane i właściwie stosowane metody nauczania oraz ogniwa różnych toków lekcyjnych.

Gdyby odnieść się do wyników moich badań, to okazuje się, iż nadal w dzisiejszej szkole dominują metody podające, wśród których szczególnie eksponowane miejsce zajmuje pogadanka, i to zarówno w szkole podstawowej (blisko 80% lekcji), jak i ponadgimnazajalnej (70%). Tymczasem tak aktywizujące metody, jak: dyskusja (6,1%), gry dydaktyczne (1,9% lekcji), inscenizacja (0,5% lekcji) oraz burza mózgów (0% lekcji) w szkole ponadgimnazjalnej są niemal nieobecne.

Chcąc zatem uczynić zadość zasadzie aktywności, należy dążyć do różnicowania metod nauczania, stosowania nawet w czasie jednej lekcji polimetodyczności.

Jeżeli chodzi o ogniwa lekcyjne w kontekście aktywności ucznia, to warto zwrócić uwagę przynajmniej na niektóre z nich. W toku lekcji podającej jest takie jedno ogniwo, które ma w sobie dużą moc wyzwalania aktywności ucznia. Ogniwem tym jest uogólnienie nowego materiału, gdzie uczeń sam lub z pomocą nauczyciela może formułować pojęcia, wypowiadać swoje sądy, formułować wnioski czy redagować notatkę w zeszycie. Niestety, moje badania wykazały, że zaledwie na 8% lekcji ogniwo to było prawidłowo realizowane.

W toku problemowym właściwie wszystkie ogniwa wyzwalają aktywność ucznia, byle tylko o żadnym z nich nie zapomnieć. Cóż jednak z tego, skoro ten rodzaj toku występuje bardzo sporadycznie, osiągając wartość niewiele ponad 5% lekcji, i to zarówno w szkole podstawowej, jak i w ponadgimnazjalnej.

W toku eksponującym mogą niemal równolegle zaistnieć różne rodzaje aktywności, poczynając od aktywności receptywnej, polegającej na wsłuchaniu się na przykład w recytację wiersza czy na koncentrowaniu się na prezentowanej scence literackiej, poprzez aktywność intelektualną, kiedy trzeba dokonać analizy prezentowanego utworu lub dzieła, czy poprzez aktywność emocjonalną, mogącej nieraz zdominować wszystkie inne rodzaje aktywności, w której uczeń przeżywa różne stany uczuciowe, takie jak wzruszenie, kontemplacja, zaduma, refeksja, smutek czy żal, a kończąc na aktywności sensomotorycznej, gdy uczeń bierze udział w przygotowanej scence czy recytacji wiersza lub w wykonaniu projektu dekoracji do danej inscenizacji. Ten rodzaj prowadzenia zajęć osiągnął wskaźnik 2,3% lekcji w szkołach ponadgimnazjalnych i 1,2% w szkole podstawowej.

Wreszcie w toku praktycznym ujawnia się przede wszystkim aktywność sensomotoryczna, szczególnie w ogniwie pierwszych czynności wykonywanych pod kierunkiem nauczyciela, a głównie już we w pełni samodzielnym wykonywaniu danych ćwiczeń przez uczniów. Tok praktyczny został uwzględniony w blisko 13% lekcji w szkole ponadgimnazjalnej oraz w ponad 20% w szkole podstawowej.

Jak już wcześniej powiedziałem, zasadę tę wspierają inne zasady, a głównie zasada poglądowości, indywidualizacji i wiązania teorii z praktyką. Pomimo tego wspierania rzeczywisty obraz realizacji zasady aktywności nie stwarza podstaw do optymizmu, by w zreformowanej szkole aktywność zajaśniała pełnym blaskiem.

3. Zasada dialogu

Nowa szkoła to szkoła dialogu, rozumianego jako wzajemna wymiana myśli, w której dochodzi do wymienności ról nadawcy (nauczyciel) i odbiorcy (uczeń), z pełnym poszanowaniem prawa do własnych poglądów, prawa do podmiotowości ich uczestników, celem wzajemnego poznania się i zrozumienia, prowadzącego do wzajemnego zbliżenia się osób.

Kontakt interpersonalny katechety z uczniem jest koniecznym warunkiem dialogu. Ów kontakt może wyzwolić zadawanie uczniom pytań otwartych, wymagających od nich pracy umysłowej, a nie tylko pamięciowych odpowiedzi wyuczonych regułek.

Zadaniem katechety dialogu jest pomóc uczniom poprzez organizowanie sytuacji ułatwiających zrozumienie siebie i innych, tego, co się dzieje pomiędzy jednostką a innymi ludźmi.

Dialog nie należy do spraw łatwych, tym bardziej że jako naród przez dziesięciolecia byliśmy skutecznie ćwiczeni w monologu. Dialog wymaga on wzajemnej otwartości, gotowości do skorygowania tego, co w dyskusji okazało się błędne. Wymaga on także uczciwości i cierplicierpliwości, przezwyciężania miłości własnej na rzecz zaufania do drugiego człowieka.

Mówienie, a szczególnie zadawanie pytań jest szansą na uczenie demokracji, dlatego też szkoła winna być miejscem nieustannego zachęcania dzieci do ich zadawania. W działalności dydaktycznej pytanie jest początkiem porozumienia się osób. A co na to wyniki badań?

Niestety, także i w tym obszarze edukacyjnym sytucja jest raczej przygnębiająca. Jeżeli zważymy na to, że na jednej lekcji w szkołach podstawowych średnio nauczyciele zadali 40 pytań, to uczniowie zadali ich tylko 13. Natomiast nauczyciele liceów ogólnokształcących średnio na jednej lekcji zadali 26 pytań, a uczniowie zaledwie 2,9.

Tymczasem dialog jest najlepszym sposobem na pełne, prawdziwie ludzkie, personalne spotkanie człowieka z człowiekiem, nauczyciela z uczniem. Każda prawdziwa rozmowa, każdy prawdziwy dialog musi oznaczać akceptację inności. Uczeń chce być potwierdzany przez nauczyciela. Głównym warunkiem dialogu jest to, aby każdy nauczyciel uważał swojego ucznia za partnera, postrzegał go jako indywidualną i niepowtarzalną osobę, co nie znaczy, że powinien on zawsze się z nim zgadzać i każdorazowo akceptować jego punkt widzenia.

Chcąc skutecznie realizować zasadę dialogu w procesie dydaktyczno-wychowawczym, winniśmy przestrzegać następujących reguł:

Podmiotowe podejście do ucznia, co oznacza, iż: każdy z nich jest jednostką jedyną i niepowtarzalną, każdy z nich ma prawo do błędu, każdy z nich jest jednostką myślącą i czującą, każdy z nich pragnie godności i szacunku, w każdym z nich tkwi przynajmniej odrobina dobra.

Dobra wola do podjęcia dialogu.

Wstępne uznanie, że przeciwnik też może mieć swoje racje i argumenty.

Zapewnienie obu stronom prawa do krytyki i obrony.

Uzasadnienie wypowiadanych sądów, ocen i opinii.

Wiarygodność stron.

Kultura prowadzenia dialogu.

W dialogu chodzić będzie o udostępnienie swoich przekonań partnerom w taki sposób, aby ułatwić im ich zrozumienie i przyjęcie. Reszta jest sprawą dobrej woli. Mamy się wzajemnie wzbogacać poprzez lepsze rozumienie dobra i zła, a także przez poznanie wartości, które ktoś inny rozumie i realizuje. Chodzi również o to, ażeby znaleźć bądź poszerzyć to, co jest wspólne, co może być podstawą współdziałania.

Prowadzenie dialogu daje szansę odkrywania nowych wartości, oddzielenia różnic pozornych od istotnych, daje więc ono tym samym szansę znalezienia płaszczyzny, na której możliwa jest współpraca.

4. Zasada twórczości i kreatywności

Nauczyciel zreformowanej szkoły to twórca i innowator. Twórczość to postawa, to styl działania umożliwiający pokonanie rutyny, schematów myślenia i działania, to umiejętność nowego spojrzenia na rzeczy i zjawiska dobrze nam znane, to wreszcie proces, którego rezultatem jest stworzenie jakiejś nowości mającej szansę przetrwania.

Wybitny polski psycholog twórczości Edward Nęcka8 uważa, że jednym z najważniejszych warunków twórczej aktywności człowieka jest ciekawość. Aby poznać praktyczne sposoby stymulowania ciekawości, wymieńmy za wskazanym badaczem te najważniejsze, które nauczyciel może zastosować w odniesieniu do siebie, ale szczególnie w odniesieniu do swoich uczniów:

Nie bać się pytań

Zadawanie pytań jest takim rodzajem zachowania, które zasługuje zawsze na wzmocnienie, kiedy się tylko pojawi (nagradzać, chwalić). Jeżeli naszym celem jest stymulowanie ciekawości, a przez to rozwijanie twórczości ucznia, wówczas nie jest ważne, jak i o co dziecko pyta, ale że w ogóle pyta. Stawianie pytań prowadzi do nowego spojrzenia na świat, na widzenie rzeczy i zjawisk po nowemu. Lekcji, na których nauczyciele zachęcili uczniów do zadawania pytań, było w szkołach podstawowych i średnich zaledwie 8%. Także nauczyciel winien sobie stawiać pytania, np. takie: Dlaczego uczniowie rozmawiają na moich lekcjach? Co zrobić, by lekcje były ciekawe, aby aktywizowały one uczniów? Jak dotrzeć do tych najsłabszych?

Stawiać otwarte i złożone pytania

Ludzie często mają tendencję do formułowania problemów w postaci „albo-albo". W ten sposób już wstępnie redukują liczbę możliwych odpowiedzi. Pytania zamknięte nie pomagają w myśleniu innowacyjnym. Na przykład pytanie: „Czy mam kupić komputer, czy też nie?" – można łatwo i z pożytkiem zastąpić pytaniem otwartym typu: „Jak uzyskać dostęp do komputera?". Stawiając sobie, a szczególnie uczniom pytania otwarte, uzyskujemy zwiększenie produktywności myślenia adresatów takich pytań. Rozwijamy w ten sposób ciekawość poznawczą swoich uczniów. I znów gdy przywołamy moje wyniki badań, okazuje się, że nauczyciele o wiele częściej zadają pytania proste niż złożone typu: Jak rozumiesz…? Uzasadnij, że… Jak to się dzieje? Tego rodzaju pytania miały zaledwie śladowy procent (od 1,9 do 0,05 pytania na lekcji).

Nie odpowiadać natychmiast na niektóre ważne pytania

Niektóre, szczególnie ważne, pytania winny się na jakiś czas „odleżeć", pozostać chwilowo bez odpowiedzi, ponieważ w ten sposób jeszcze bardziej prowokują one do myślenia. Wiadomo, że sytuacje nie dokończone, nie domknięte, nie dopowiedziane nie pozostawiają nas wobec nich obojętnymi. Zapadają w pamięć, nurtują, pobudzają do myślenia. Dlatego jako nauczyciele powinniśmy od czasu do czasu zadawać takie pytania do przemyślenia, w ten sposób bowiem sprowokujemy spontaniczną aktywność intelektualną swoich uczniów.

Zasada twórczości winna się w równym stopniu odnosić do katechety i do ucznia, to jednak od nauczyciela, od jego postawy zależy, czy uczeń będzie miał szansę rozwijać swoje rozległe pokłady twórczości, czy też zostanie on zepchnięty do roli mechanicznego robota albo ubezwłasnowolnionego pajaca pociąganego za sznurki. Otwartość nauczycielskiego umysłu, jego elastyczność, dążenie do zmian, umiejętność dostrzegania problemów, pytanie i słuchanie uczniów – to dobra recepta na przeciwdziałanie rutynie nauczycielskiej. Rozwijana twórczość nauczycielska to recepta na oryginalne i pomysłowe programy autorskie, niezbędne do praktycznego wykorzystania przygotowanych podstaw programowych.

5. Zasada nauczania wychowującego

Dalsza część książki dostępna w wersji pełnej

1Jan Paweł II, audiencja dla uczniów szkół prowadzonych przez barnabitów, Rzym, 26 listopada 1983, w: „Nauczanie Papieskie" VI, 2, Lublin 1983.

2Z. Mysłakowski, „Zasady nauczania i ich charakter", „Nowa Szkoła" 1953, nr 6.

3W. Szewczuk, „Zasady nauczania – uczenia się", w: „Encyklopedia pedagogiczna", Warszawa 1993, s. 979.

4B. Nawroczyński, „Zasady nauczania", Wrocław 1948.

5W. Okoń, „Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej", Warszawa 1995, s. 171.

6J. Mastalski, „Zasady edukacyjne w katechezie", Kraków 2002.

7Badania, na które powołuję się w tekście, zostały zamieszczone w mojej książce pt. „Dialog edukacyjny", Kraków 2001, na stronach: 329, 334, 359 i 360.

8E. Nęcka, „TRoP... Twórcze rozwiązywanie problemów", Kraków 1994.

Katecheta w służbie zbawienia

Dostępne w wersji pełnej

ROZMOWA „KATECHETY”

Radości i smutki sióstr katechetek

Dostępne w wersji pełnej

MATERIAŁY DYDAKTYCZNE

dla przedszkoli

Zła EmilkaPoznajemy świętych – Święty Eugeniusz

Dostępne w wersji pełnej

Kasjan i królikPoznajemy świętych – Święci Ubald i Melangel

Dostępne w wersji pełnej

dla szkoły podstawowej

„Tajemnice Biblii”. Cykl katechez biblijnych

Dostępne w wersji pełnej

dla szkoły specjalnej

Ksiądz pomaga nam przeprosić Boga

Dostępne w wersji pełnej

projekty edukacyjne

Test wiedzy o Świętym Janie Pawle IIProjekt edukacyjny „Święty Jan Paweł II w edukacji szkolnej”

Dostępne w wersji pełnej

Na jakich cnotach budować życie?

Dostępne w wersji pełnej

Czy masz usta pełne prawdy?

Dostępne w wersji pełnej

„KATECHETA” NA NIEDZIELĘ

VI NIEDZIELA WIELKANOCNA 10 maja 2015 roku

Dostępne w wersji pełnej

UROCZYSTOŚ WNIEBOWSTĄPIENIA PAŃSKIEGIO 17 maja 2015 roku

Dostępne w wersji pełnej

UROCZYSTOŚ ZESŁANIA DUCHA ŚWIĘTEGO 24 maja 2015 roku

Dostępne w wersji pełnej

UROCZYSTOŚ TRÓJCY PRZENAJŚWIĘTSZEJ 31 maja 2015 roku

Dostępne w wersji pełnej

KŁOPOTLIWE PYTANIA

Dlaczego uzdrowiony doniósł na Jezusa (J 5,15)?

Dostępne w wersji pełnej

FORUM KATECHETÓW

„Tajemnice Biblii"*,czyli jak pomóc uczniom szkoły podstawowej w opanowaniu umiejętności posługiwania się księgą Pisma Świętego

Dostępne w wersji pełnej

* Cykl katchez pt. „tajemnice Biblii" będzię się ukazywał w numerach 5,6,7,8/2015

Superwizja jako forma wsparcia aktywności zawodowej nauczycieli religii

Dostępne w wersji pełnej

RECENZJE

„Elementarz Dziecka Bożego"Seria: „Drogi Przyjaciół Pana Jezusa" red. Anna Walulik CSFN, Zbigniew Marek SJ Wydawnictwo WAM 2015

Redakcja

Redaktor naczelny

ks. dr Artur Filipiak

filipiak@swietywojciech.pl

tel. 61 659 37 47

Z-ca redaktora naczelnego

Aleksandra Bałoniak

baloniak@swietywojciech.pl

tel. 61 659 37 48

Korekta językowa

Robert Bil

robert_bil@interia.pl

Prenumerata

Elżbieta Grześkowiak

prenumerata@swietywojciech.pl

tel. 61 659 37 56

Reklama

Marta Józefczak

józefczak@swietywojciech.pl

tel. 667 999 030

Marketing

Anna Mikołajczyk

mikolajczyk@swietywojciech.pl

tel. 61 659 37 71

Projekt okładki

Adam Piasek

Rada Programowa

ks. prof. Vicenzo Annicchiarico (Włochy)

bp dr Damian Bryl

ks. dr hab. Radosław Chałupniak, prof. UO

prof. dr Martin Jäggle (Austria)

ks. dr Krzysztof Kantowski

ks. prof. dr hab. Stanisław Kulpaczyński

ks. prof. dr hab. Zbigniew Marek SJ

ks. prof. dr hab. Romuald Niparko

ks. prof. dr hab. Jan Szpet

ks. prof. dr hab. Piotr Tomasik

Recenzenci działu

„Verba Docent…”

ks. prof. dr hab. Jerzy Bagrowicz

ks. dr hab. Andrzej Kiciński, prof. KUL

ks. prof. dr hab. Stanisław Kulpaczyński

ks. prof. dr hab. Zbigniew Marek SJ

ks. prof. dr hab. Roman Murawski

ks. prof. dr hab. Romuald Niparko

ks. prof. dr hab. Jan Szpet

prof. dr hab. Marian Śnieżyński

prof. dr hab. Anna Zellma

Drukarnia i Księgarnia św. Wojciecha w Poznaniu

Nakład 2000 egz.

Redakcja „Katechety”

ul. Chartowo 5, 61-245 Poznań

ISSN 0209-1291

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com