Istota zła - Luca D Andrea - ebook + audiobook
Opis

Światowe wydarzenie literackie tego roku!

Włoski thriller, do którego prawa w ciągu zaledwie kilku dni kupili wydawcy z ponad 30 krajów!
Autor, którego krytycy stawiają w jednym rzędzie z Kingiem, Lovecraftem, Deaverem i Jo Nesbø.

Brutalna zbrodnia, porażająca pierwotną grozą natura, obsesja i pradawna przyczajona Bestia. Ta historia wciąga, porusza i trzyma w napięciu do końca!
Amerykanin, filmowiec dokumentalista, Jeremiah Salinger przenosi się z żoną i córką z Nowego Jorku do Siebenhoch, małej wioski w górach Południowego Tyrolu. Zafascynowany miejscowym krajobrazem kręci dokument o pracy ratowników górskich. Uczestniczy w akcji ratunkowej, w której ginie cała załoga, on jedyny, cudem unika śmierci.

Co wydarzyło się wysoko w górach, pozostaje wysoko w górach.
Nękany atakami paniki i poczuciem winy próbuje uporać się z traumą i stresem pourazowym. Odrzuca terapię lekami i postanawia zmierzyć się z najciemniejszą otchłanią ludzkiej natury i gór. Przypadkiem trafia na temat brutalnej masakry w wąwozie Bletterbach – niebezpiecznym i owianym legendami miejscu kryjącym skamieniałości i koszmary sprzed 280 milionów lat – której rozwikłanie staje się jego niebezpieczną obsesją.

Nikomu nigdy nie udało się powrócić z jaskini Bletterbach. Tam na dole czai się piekło.
Mimo że od tragedii minęło ponad trzydzieści lat, sprawa ciągle nie została wyjaśniona. W miasteczku panuje zmowa milczenia, a chroniąca tradycję i wspomnienia przodków społeczność wyparła zdarzenie z pamięci. Ludzie wierzą, że w wąwozie czai się zło, którego lepiej nie budzić. Zło tak pradawne i groźne jak sama Ziemia.


Luca D’Andrea – 36-letni włoski pisarz i nauczyciel w gimnazjum w Bolzano, autor trylogii fantasy dla dzieci Wunderkind. Jego najnowsza powieść, mroczny thriller Istota zła, stała się hitem londyńskich Targów Książki 2016, a prawa do tłumaczenia książki zostały sprzedane do ponad 20 krajów jeszcze przed jej premierą we Włoszech.

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
czytnikach certyfikowanych
przez Legimi
Windows
10
Windows
Phone

Liczba stron: 503

Audiobooka posłuchasz w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS

Czas: 13 godz. 33 min

Lektor: Tomasz Sobczak

Popularność


LUCA

D’ANDREA

ISTOTA ZŁA

przełożył Stanisław Kasprzysiak

Tytuł oryginału: La sostanza del male

Copyright © 2016 Luca D’Andrea

This edition published in agreement with Piergiorgio Nicolazzini Literary Agency (PNLA), Italy through Book/lab Literary Agency, Poland

First published in 2016 by Giulio Einaudi editore/Stile Libero Big, Italy

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXVI

Copyright © for the Polish translation by Stanisław Kasprzysiak, MMXVI

Wydanie I

Warszawa, MMXVI

Dla Alessandry, która jest jak kompas na moim burzliwym morzu

Tak jest zawsze. W głębi lodowca najpierw słyszy się głos Bestii, potem się umiera.

W szczelinach i przepaściach takich jak ta, gdzie się znalazłem, został na zawsze niejeden alpinista czy wspinacz: tracili w nich siły, rozsądek i na koniec życie, porażeni tym głosem.

Jakaś cząstka mego umysłu, ta zwierzęca, oswajana z trwogą przez miliony lat, rozumiała, co Bestia syczy.

Osiem liter: „Wynoś się”.

Nie przewidziałem, że usłyszę tu Bestię.

Potrzebowałem czegoś znajomego, ludzkiego, co wyrwałoby mnie z okrutnej samotności lodowca. Popatrzyłem w górę, nad krawędź rozpadliny, chciałem odnaleźć czerwony punkt, EC135, helikopter Ratownictwa Alpejskiego w Dolomitach. Ale niebo było puste. Lśnienie oślepiającego błękitu z postrzępioną u dołu krawędzią.

Wtedy się załamałem.

Zacząłem się kołysać w przód i w tył, oddychałem zadyszany, krew straciła siły. Jak Jonasz we wnętrznościach wielkiej ryby, tak i ja utknąłem samotnie przed obliczem Boga.

A Bóg syczał: „Wynoś się”.

O czternastej dziewiętnaście tamtego fatalnego piętnastego września doszedł mnie jednak zza brył lodu głos, który nie był głosem Bestii. To wołał Manny i na tle czystej bieli pojawił się czerwony kombinezon. Manny powtarzał moje nazwisko, raz za razem, a wciągarka powoli opuszczała go coraz niżej, coraz bliżej mnie.

Jeszcze pięć metrów.

Jeszcze dwa.

Niemal mnie dotykał. Jego ręce i wzrok chciały znaleźć na mnie jakieś obrażenia, coś, co by wyjaśniło moje zachowanie. Pytał mnie o sto, o tysiąc rzeczy. Nie odpowiadałem. Głos Bestii był we mnie zbyt mocny. Pożerał mnie.

– Nie słyszysz? – wyszeptałem. – To Bestia, to…

Bestia – chciałem mu wyjaśnić – ten prastary lodowiec nie może znieść, by do jego głębi wtargnęło ciepłe serce. Moje ciepłe serce. Serce Manny’ego.

A potem ta chwila o czternastej dwadzieścia dwie.

Wyraz zdumienia na twarzy Manny’ego, które zmienia się w przerażenie. Lina wciągarki, na której był uwieszony jak marionetka. Manny, który naraz leci w dół. Hałas silnika helikoptera, który staje się jak zduszone wołanie.

I to, co potem.

Krzyk Boga. Lawina zasłania mi niebo.

Wynoś się!

I właśnie wtedy zobaczyłem. Kiedy zostałem sam, poza czasem i poza przestrzenią, zobaczyłem.

Ciemność.

Doskonałą ciemność. Ale nie umarłem. Nie, nic z tego. Bestia chciała się mną pobawić. Zostawiła mnie przy życiu. Teraz mi szeptała: „Już ze mną zostaniesz, zostaniesz na zawsze…”.

Nie myliła się.

Po części wciąż tam z nią jestem.

Jednak jak powiedziałaby z uśmiechem moja córka Clara, to jeszcze nie było zet na samym skraju tęczy.

To jeszcze nie było zakończenie mojej historii. Przeciwnie.

To był dopiero prolog.

Sześć liter: „prolog”. Sześć liter: „Bestia”.

Tak jak „zgroza”.

(We Are) the Road Crew

1

W życiu, jak w sztuce, liczy się tylko jedno: fakty. Ale żeby poznać fakty, które coś powiedzą o Evi, Kurcie i Markusie, i o tamtej nocy dwudziestego ósmego kwietnia 1985 roku, musicie się też dowiedzieć wszystkiego o mnie. Gdyż nie chodzi tu tylko o rok 1985 i o tamto morderstwo w Bletterbach. Nie chodzi tylko o Evi, Kurta i Markusa – chodzi też o Salingera, Annelise i Clarę.

Wszystko jest ze sobą powiązane.

2

Aż do czternastej dwadzieścia dwie dnia piętnastego września 2013 roku, to znaczy aż do chwili, kiedy Bestia omal mnie nie uśmierciła, uchodziłem za połowę wschodzącej gwiazdy w dziedzinie filmów dokumentalnych, której zależało nie tyle na pozycji gwiazdy, ile na tworzeniu drobniutkich meteorów i na ich zniewalającym przelocie.

Mike McMellan, druga połowa wschodzącej gwiazdy, lubił mówić, że nawet gdybyśmy się stali gwiazdami spadającymi, którym zagraża zderzenie z planetą noszącą nazwę Kompletna Upadłość, to i tak nikt nie odbierze nam tego, że nasz upadek będzie miał rozmach zarezerwowany dla herosów. Od trzeciego piwa poczynając, zapewniałem go, że jestem tego samego zdania. A to już była okazja do wzniesienia toastu.

Mike był nie tylko moim wspólnikiem. Był także najlepszym przyjacielem, jakiego zesłał mi los. Irytujący, przemądrzały, egocentryczny jak czarna dziura w kosmosie, a nawet bardziej, nieznośnie uparty, ożywiał się tylko przy jednym temacie, i to tak jak kanarek na amfetaminie. Ale był też jedynym artystą, jakiego w życiu spotkałem.

I właśnie Mike, kiedy byliśmy jeszcze dwoma przeciętnie utalentowanymi osobnikami, najmniej cool ze wszystkich studentów New York Film Academy (Mike miał zostać reżyserem, niżej podpisany – scenarzystą), zrozumiał, że jeśli będziemy się upierać przy naszych hollywoodzkich ambicjach, to skończy się tak, że spłaszczą nam kopniakami tyłki i staniemy się zgorzkniali i gadatliwi jak nasz nieszczęsny profesor „Mówcie mi Jerry” Calhoun, były hipis, którego nieprzytomnie cieszyło znęcanie się nad pierwszymi, nieśmiałymi próbkami naszego twórczego talentu.

Chwila była ze wszech miar magiczna. Prawdziwe olśnienie, które miało zmienić nasze losy. No, może trochę mniej epickie niż film Sama Peckinpaha („Idziemy umierać?”, pyta William Holden w Dzikiej bandzie, a Ernest Borgnine odpowiada: „Czemu nie?”), skoro siedzieliśmy wtedy w McDonaldzie i przegryzaliśmy frytki, w mocno sponiewieranym nastroju i w położeniu bydła prowadzonego na rzeź sławetnym bulwarem królestwa hamburgerów, niemniej jednak była to chwila niepowtarzalna. Uwierzcie mi.

– Wypnij się na Hollywood, Salinger – powiedział Mike. – Ludzie się wypościli, tęsknią za rzeczywistością, a nie za grafiką komputerową. Uda się nam surfować po tym naszym gównianym Zeitgeiście tylko dzięki temu, że wyrzekniemy się fiction i uczepimy kochanej, starej, solidnej rzeczywistości. Niezawodnej w stu procentach.

Zmarszczyłem czoło.

– Zeitgeist?

– Przecież jesteś Szwabem, wspólniku.

Istotnie, moja matka była z pochodzenia Niemką, ale w tej odzywce Mike’a nie było pogardy i całe lata świetlne dzieliły mnie od doszukiwania się u niego jakiejś oznaki dyskryminacji. Bądź co bądź ja wychowałem się na Brooklynie, a Mike gdzieś na śmierdzącym Środkowym Zachodzie.

Niezależnie od napomknienia o pochodzeniu Mike tamtego mglistego listopada wiele lat temu chciał mnie namówić, żebym porzucił pisanie (nieudanych) scenariuszy i zajął się razem z nim kręceniem filmów dokumentalnych. Będziemy rejestrować odrębne chwile, a później układać z nich opowieść zmierzającą płynnie od punktu a do punktu z, zgodnie z wyznaniem wiary świętej pamięci Władimira Jakowlewicza Proppa (człowieka, który tak przejmował się narracją jak Jim Morrison paranoją).

Tak czy inaczej burdel i nic poza tym.

– Mike – uniosłem się – tylko jednego typu ludzie są większymi miernotami od tych, którzy stawiają na karierę w filmie, i są to niestety dokumentaliści. Kompletują wszystkie numery „National Geographic”, poczynając od 1800 roku. Ich przodkowie przeważnie poginęli na wyprawach poszukujących źródeł Nilu. Mają tatuaże i noszą kaszmirowe szale. Innymi słowy chłystki, ale chłystki liberal, i dlatego wydaje mi się, że są cokolwiek pozbawieni jaj. I jeszcze jedno, wcale nie mniej ważne: mają nadziane rodziny, które lekką ręką sypią im forsę na te ich safari we wszystkich zakątkach świata.

– Salinger, czasami jesteś naprawdę, ale to naprawdę… – Mike pokręcił głową. – Ale zostawmy to. Posłuchaj: potrzebujemy tematu. Porządnego tematu dla naszego dokumentalnego filmu, który na pewno rozbije bank. Musi to być coś, o czym ludzie już wiedzą, coś swojskiego, ale co my wspólnymi siłami pokażemy im z innej strony, nie z tej, z której oglądali to dotąd. Rusz mózgiem, wyciśnij z niego, ile potrafisz, wymyśl coś stosownego.

Możecie mi wierzyć lub nie, ale właśnie w tym momencie mój poszturchiwany umysł uprzytomnił sobie, że nawet najbardziej kapryśną mózgownicę da się zmienić w bajeczny pojazd. Gdyż właśnie się w niej czegoś dogrzebałem.

Nie wiem jak i nie wiem dlaczego, ale kiedy Mike przypierał mnie do muru tym swoim spojrzeniem seryjnego mordercy, kiedy w głowie kołatały mi tysiące powodów, żeby tę jego propozycję odrzucić, usłyszałem w mózgu przenikliwe kliknięcie. Pomysł niedorzeczny. Szalony. Płomienny. Pomysł tak idiotyczny, że chyba mógł, jak na ironię, okazać się całkiem niezły.

Czy może być coś bardziej elektryzującego, potężnego i podniecającego od rocka?

Była to przecież religia milionów. Wybuch energii tak potężny, że potrafił złączyć ze sobą różne pokolenia. Nie znalazłaby się na naszej planecie ani jedna istota, która nie słyszałaby o Elvisie, Hendriksie, o Rolling Stonesach, o Nirvanie, o Metallice i o całym tym cyrku, który okazał się prawdziwą rewolucją dwudziestego wieku.

To nie będzie trudne, prawda?

Nieprawda.

Gdyż rock to także ogromni i krzepcy bodyguardowie, ubrani na czarno, wielcy jak szafy dwudrzwiowe, patrzący jak buldogi i opłacani za to, by odpędzać takich cwaniaków jak my. Co zresztą robiliby chętnie nawet za darmo.

Kiedy próbowaliśmy po raz pierwszy wcielić naszą ideę (przy Brusie Springsteenie, podczas jego rozgrzewki przed wyruszeniem w trasę koncertową, w jakiejś sali poniżej Village), skończyło się to dla mnie przepychaniem i kilkoma sińcami. Dla Mike’a trochę gorzej. Połowa jego twarzy wyglądała jak szkocka flaga. Jakby tego było mało, chcieli na nas donieść na policję. Po Springsteenie trafił nam się koncert zespołu White Stripes, potem Michael Stipe, zespół Red Hot Chili Peppers, Neil Young i zespół Black Eyed Peas, który w tamtym czasie osiągnął szczyt kariery.

Uzbieraliśmy niezłą kolekcję sińców, ale mało materiału. Pokusa, by to wszystko rzucić, była coraz silniejsza.

Ale Bóg rocka uśmiechnął się do nas, widząc, ile pasji wkładamy w oddawanie mu czci, i dobrotliwie wskazał nam właściwą drogę.

3

W połowie kwietnia udało mi się załatwić dla nas obu dorywczą pracę przy montowaniu sceny koncertowej w Battery Park. Nie dla byle zespołu, tylko dla najbardziej przewrotnej, diabolicznej, obrazoburczej kapeli wszech czasów. Panie i panowie: przed wami Kiss.

Pracowaliśmy pilnie jak mróweczki z nadzieją, że pod koniec przygotowań ukryjemy się w stercie starych pudeł. I będziemy siedzieć cichutko jak snajperzy. Kiedy nadciągną pierwsze czarne mercedesy, włączymy przycisk nagrywania. Byliśmy w siódmym niebie. Dorwaliśmy wielką okazję.

I oczywiście wszystko się zawaliło.

Gene Simmons wysiadł z limuzyny długiej jak transatlantyk, przeciągnął się i wydał swojemu lokajowi polecenie, żeby spuścił ze smyczy jego ukochanego psa. A ten pudelek, biały i diabelnie zajadły, rzucił się w naszą stronę i ujadał jak te piekielne wyżły, o których śpiewał Robert Johnson (And the day keeps on reminding me, there’s a hellhound on my trail1). Pieseczek z nagła skoczył mi na pierś. Chciał się dobrać do gardła. Kula z futra zamierzała mnie uśmiercić.

Wrzasnąłem.

I chyba jakieś dwadzieścia tysięcy energumenów, którzy nie wypadliby źle nawet na tle rozbójników z Hall of Fame, dopadło nas, skopało, stłukło, powlokło do bramy wejściowej, żeby – o czym nas, warcząc, zawiadomili – jak najprędzej z nami skończyć, rzucając na pożarcie oceanowi. Nie doszło do tego. Zostawili nas, obolałych, przygnębionych i zmordowanych, na ławce zaśmieconej starymi gazetami, żebyśmy sobie porozmyślali nad naszym położeniem godnym Kojota. Siedzieliśmy długo i wciąż nie mogliśmy się pogodzić z porażką. Wsłuchiwaliśmy się tylko w dobiegający z daleka koncert, czy już wreszcie zbliża się do końca. Kiedy ucichły bisy, przypatrywaliśmy się topniejącemu powoli tłumowi. Chcieliśmy wrócić do naszej kryjówki po sprzęt, kiedy osiłki z brodami jak Hell’s Angels i gębami galerników zaczną ładować na peterbilta skrzynie z instrumentami i wzmacniacze. I dokładnie w tej chwili Bóg rocka wychylił się ze swojej Walhalli i wskazał mi drogę.

– Mike – powiedziałem – pogubiliśmy się całkowicie. Jeżeli chcemy kręcić filmy dokumentalne o rocku, naprawdę o rocku, to musimy skierować obiektyw w przeciwną stronę niż scena koncertowa. W przeciwną, wspólniku. Prawda o rocku to właśnie te typy. A na nich w dodatku nie musimy mieć copyrightu – dodałem z szyderczym uśmiechem.

Roadies. Ci od brudnej roboty. Ci, co załadowują osiem ciężarówek, jeżdżą nimi po całym kraju i rozładowują, gdzie trzeba, montują scenę, ustawiają instrumenty, czekają z założonymi rękami na koniec występu, a potem od nowa to samo, jak w wierszu: „I wiele mil od snu mnie dzieli2”.

Tak to już jest.

Muszę i to powiedzieć: Mike był niesamowity. Przepadał za pochlebstwami, cudownym rozmnażaniem dolarów i darmową reklamą, więc przekonał straszliwie nudnego menedżera trasy koncertowej, żeby nam pozwolił na kilka ujęć. Nasi roadies, drogowcy, nieprzywykli do zainteresowania okazywanego wyłącznie im, wzięli nas pod swoje opiekuńcze skrzydła. Mało tego: to ci brodacze wmówili menedżerowi i adwokatom, że trzeba się zgodzić, abyśmy im towarzyszyli na całej trasie (im, a nie zespołowi – to był chwyt, który zawsze działał).

I tak powstał dokumentA im jest pot pisany: Road Crew – ciemna strona rock’n’rolla.

Namordowaliśmy się, możecie mi wierzyć. Sześć tygodni wariactwa, migreny, tankowania, zmęczenia i potu. Podczas tych wyczynów zniszczyliśmy dwie kamery, wiele razy zatruliśmy się okropnym żarciem, ja skręciłem sobie kostkę (na dachu kampera, bo był kruchy jak wafel, ale byłem wtedy trzeźwy, przysięgam) i obaj nauczyliśmy się na dwanaście sposobów wymawiać fuck you.

Montaż zajął nam całe lato: siedzieliśmy w czterdziestostopniowym skwarze w montażowni bez klimatyzacji przed roztapiającym się ekranem i w pierwszych dniach września 2003 roku (rok był cudowny, jeśli takie lata są w ogóle możliwe) nie tylko mieliśmy gotowy nasz dokument, ale też byliśmy z niego zadowoleni. Pokazaliśmy film producentowi, który nazywał się Smith. Zgodził się na pokaz niechętnie: pięć minut, tylko pięć. Nie uwierzycie – wystarczyły trzy.

– Factual – zarządził Mister Smith, imperator wybranej przez nas sieci. – Dwanaście odcinków. Każdy po dwadzieścia pięć minut. Potrzebne mi to na początek listopada. Zdążycie?

Uśmiechy, uściski rąk. Potem rozprażony autobus odwiózł nas do domu. Osłupiali, po części nieprzytomni, sprawdzaliśmy w Wikipedii, co to takiego factual. Okazało się, że to serial telewizyjny połączony z dokumentem. Mówiąc zwyczajnie: mieliśmy dwa miesiące na przemontowanie wszystkiego od początku do końca i stworzenie naszego factual. Uda się?

Szkoda gadać.

Pierwszego grudnia tamtego sławetnego roku Road Crew poszedł w telewizji. I był to nasz triumf pod względem popularności w sieci.

Znaleźliśmy się na ustach wszystkich. Profesor Calhoun domagał się fotografii z nami podczas wręczania nam tego czegoś, co wyglądało jak obelga pod naszym adresem zrodzona z mózgu Dalego, a było nagrodą przyznawaną wyróżniającym się studentom. Powtarzam: wyróżniającym się. Blogi rozpisały się o Road Crew, gazety rozpisały się o Road Crew. MTV przygotowała na jego temat special z udziałem Ozzy’ego Osbourne’a, który jednak – ku rozgoryczeniu Mike’a – nie zjadł tym razem nietoperza.

Aczkolwiek nie spotkały nas same laury i rozkosze.

Maddie Grady z „New Yorkera” przejechała po nas tępym narzędziem. Artykuł na pięć tysięcy słów, nad którym łamałem sobie głowę całe miesiące. Zdaniem „GQ” byliśmy mizoginami. Zdaniem „Life’a” – mizantropami. Zdaniem „Vogue’a” – wcieleniem wyrywającego się na wolność pokolenia X. A to już nas naprawdę okropnie dotknęło. Kilku nerdów z sieci zaczęło nas zadręczać analizowaniem naszej pracy, chociaż zwięzłością i pedanterią biła przecież na głowę Encyclopaedia Britannica. A w internecie, w tej wirtualnej demokracji naszych drogich kołtunów, zaczęły się pojawiać głosy ni to śmieszne, ni alarmujące. Zdaniem dobrze poinformowanych Mike i ja nieustannie braliśmy heroinę, speedball, kokainę i amfetaminę. Roadies wtajemniczali nas na wyścigi we wszystkie sto jeden grzechów Sodomy. Podczas zdjęć jeden z nas zmarł („Mike, tu piszą, że umarłeś”. – „Tu piszą, że jeden z nas zmarł, może to nie ja”. – „A przyjrzałeś się sobie w lustrze, wspólniku?”).

Na moją ulubioną sensację wybrałem sobie wiadomość, że zapłodniliśmy całą grupę muzyczną o nazwie Pam (zauważyliście, że dziewczęce grupy zawsze muszą się nazywać Pam?) i wymusiliśmy na tych dziewczynach poronienia w trakcie satanistycznego obrządku, którego nauczył nas Jimmy Page.

W marcu następnego, 2004 roku Mister Smith przysłał nam umowę na drugą serię Road Crew. Trzymaliśmy świat w garści. Ale wkrótce potem, zanim wyruszyliśmy na zdjęcia, zdarzyło się coś, co zdumiało wszystkich, a najbardziej mnie.

Zakochałem się.

4

Dziwnie to zabrzmi, ale muszę przyznać, że zasadniczo przyczynił się do tego „Mówcie mi Jerry” Calhoun. Zorganizował dla swoich studentów specjalną projekcję pierwszego odcinka Road Crew z nieodłączną dyskusją po filmie. Można było podejrzewać, że dyskusja okaże się pułapką, ale Mike, który chyba chciał się odegrać na naszym starym wykładowcy i na całym świecie, uparł się, żebyśmy się na tę projekcję zgodzili, a ja mu uległem, jak zawsze kiedy Mike zanadto się do czegoś zapali. Istota, która wdarła się do mego serca, siedziała w trzecim rzędzie, zasłonięta osobnikiem chyba stopięćdziesięciokilowym o spojrzeniu Marka Chapmana (na pewno wielbiciela blogosfery – jak go sobie zakwalifikowałem), w straszliwej auli trzynaście profesora Calhouna, którą część studentów New York Film Academy nazywała Fight Club.

Po projekcji grubas pierwszy zerwał się z miejsca, by wyrzucić z siebie wszystko, co go dręczyło. Trzydzieści pięć minut jego oracji można streścić w kilku słowach: „To jest gówniane, tamto gówniane, więc całe miasto będzie obsrane”. Po czym usiadł zadowolony, otarł z ust resztki śliny i skrzyżował ramiona na piersi z jawnym wyzwaniem na twarzy jak pizza, która powoli stygnie.

Miałem już zwymiotować na niego długą (bardzo długą) listę moich niezbyt poprawnych sądów o przemądrzałych tłuściochach, kiedy zdarzyła się ta rzecz, którą do dziś uznaję za niesamowitą.

Jasnowłosa dziewczyna poprosiła o głos, a uradowany Calhoun zaraz go jej udzielił. Wstała (naprawdę z wdziękiem) i powiedziała z silnym niemieckim akcentem:

– Chciałam was o coś spytać. Jak należy dokładnie rozumieć słowo „Neid”?

Roześmiałem się i podziękowałem w myślach mojej kochanej Mutti, że z takim zapamiętaniem uczyła mnie swego ojczystego języka. Nieoczekiwanie tamte godziny zmarnowane na obijanie sobie zębów obcą wymową, na wydychanie samogłosek i wyokrąglanie „r”, jakby mi wstawiono w usta wentylator, ukazały mi się w całkiem innym świetle.

– Mein liebes Fräulein – odezwałem się ucieszony brzmieniem własnych słów, bo na ich dźwięk oczy zdumionych studentów (z grubasem włącznie) wystrzeliły jak korki szampana na nowy rok. – Sie sollten nicht fragen, wie wir „Neid” sagen, sondern wie wir „Idiot” sagen.

Miła panno, nie należy pytać, jak poprawnie rozumieć słowo „zawiść”, tylko jak rozumieć słowo „idiota”.

Tak oto pojawiła się Annelise.

Miała dziewiętnaście lat, przyjechała do Stanów niedawno na miesiąc stażu. Nie była Niemką ani Austriaczką, ani nawet Szwajcarką. Pochodziła z malutkiej prowincji w północnych Włoszech, gdzie większa część ludności mówi po niemiecku. Alto Adige albo Südtirol – czyli Górna Adyga – tak się to dziwne miejsce nazywa.

Ostatniej nocy przed naszym wyjazdem w trasę kochaliśmy się, a w tle Springsteen grał Nebraskę, czym trochę mnie udobruchał. Rano było mi ciężko. Myślałem, że już nigdy jej nie zobaczę. Ale sprawy potoczyły się inaczej. Moja kochana Annelise, urodzona w Alpach, osiemdziesiąt tysięcy kilometrów od Wielkiego Jabłka, zrezygnowała ze stażu i rozpoczęła studia. Zabrzmi to po wariacku, ale musicie mi uwierzyć. Pokochała mnie, a ja pokochałem ją. W roku 2007, kiedy zabieraliśmy się z Mikiem do nakręcenia trzeciej serii (ostatniej, jak sobie postanowiliśmy), w niepozornej restauracyjce Hell’s Kitchen poprosiłem Annelise o rękę. Zgodziła się z takim zapałem, że rozpłakałem się, co zawsze jest dla mężczyzny wstydliwe.

Czego mogłem chcieć więcej?

Nadejścia roku 2008.

Ponieważ w roku 2008 (kiedy obaj z Mikiem byliśmy wykończeni i po ukazaniu się trzeciej serii naszego fuck-tual zrobiliśmy sobie przerwę) pewnego łagodnego majowego dnia w zatopionej w zieleni klinice w New Jersey urodziła się Clara, moja córka. A potem osuwające się góry pieluszek, homogenizowane mleko wszędzie, na ubraniach i ścianach, ale przede wszystkim całe godziny obserwowania Clary, która właśnie zapoznawała się ze światem. Nie można też pominąć wizyt Mike’a z kolejną narzeczoną (dyżury tych istot trwały od dwóch do czterech tygodni, a raz nawet półtora miesiąca, ale wtedy w grę wchodziła Miss Lipca), podczas których starał się na wszelkie sposoby nauczyć m o j ą córkę wymawiania swojego imienia, chociaż Clara nie opanowała jeszcze wymowy słowa „tata”.

W lecie 2009 roku poznałem rodziców Annelise, Wernera i Hertę Mairów. Nie wiedzieliśmy jeszcze, że zmęczenie, któremu Herta przypisywała swoją bladość i zawroty głowy, było już zaawansowanym nowotworem z przerzutami. Zmarła kilka miesięcy później, pod koniec roku. Annelise nie chciała, żebym pojechał z nią na pogrzeb.

Lata 2010 i 2011 były przepiękne i rozczarowujące. Przepiękne dlatego, że Clara wszędzie się wspinała, że Clara wciąż pytała „co to?” w trzech językach (trzeciego, włoskiego, Annelise uczyła również mnie i całkiem nieźle sobie z nim radziłem, bo byłem uczniem namiętnie wpatrzonym w nauczycielkę, bardzo seksowną), że Clara po prostu rosła. Rozczarowujące? Właśnie. Bo kiedy przedstawiliśmy Mister Smithowi jakieś sto tysięcy rozmaitych projektów (odrzucił wszystkie), pod koniec 2011 roku zaczęliśmy kręcić czwartą serię Road Crew. A przecież zaklinaliśmy się, że taka seria nigdy nie powstanie.

Nic się nie kleiło, czar prysł, co z góry można było przewidzieć. Czwarta seria Road Crew wyszła nam jak długi niezdarny tren na śmierć pewnej epoki. Ale publiczność, o czym dobrze wiedziało całe pokolenie copywriterów, uwielbia smutek. Popularność w sieci była lepsza niż przy trzech poprzednich seriach. Nawet „New Yorker” obsypał nas pochlebstwami, wmawiając czytelnikom, że jest to „opowieść o śnie w biały dzień, który nagle się rozwiewa”.

Obaj z Mikiem byliśmy całkiem wyżęci i apatyczni. Przygnębieni. A praca, uznawana przez nas za najgorszą w naszej karierze, była wychwalana nawet przez tych, którzy wcześniej traktowali nas jak zadżumionych. Dlatego w grudniu 2012 roku zgodziłem się na propozycję Annelise. Chciała, żebyśmy spędzili parę miesięcy w jej rodzinnym miasteczku, w tej plamce na mapie, która nazywała się Siebenhoch, Alto Adige, Südtirol, Italia. Z dala od wszystkiego i od wszystkich.

Pomysł był niezły.

Herosi z gór

1

Fotografie z Siebenhoch, które pokazywała mi Annelise, nie oddają sprawiedliwości temu miasteczku wrośniętemu w skały na wysokości tysiąca czterystu metrów. Wprawdzie okna z geranium są takie same jak na zdjęciach, wąskie uliczki chroniące przed zimnym wiatrem także. A góry w śniegu i lasy dokoła? Jak na pocztówce. Ale w życiu wszystko wygląda… inaczej.

Miejsce jest wspaniałe.

Podobał mi się kościółek z cmentarzem, który nie przywodził na myśl śmierci, tylko wieczne odpoczywanie wyproszone w modlitwach. Podobały mi się strome dachy domów, zadbane ogródki, ulice bez wybojów, podobał mi się też tutejszy dialekt, czasami niezrozumiały, który wykoślawiał język mojej matki (był to zarazem język mojego dzieciństwa), przekształcając go w dialokt bezdźwięczny i toporny.

Podobał mi się nawet sklep Despar drzemiący na małym placyku wydartym przemocą z zielonej gęstwiny, podobały mi się krzyżujące się tutaj prowincjonalne szosy i ścieżki dla mułów zagubione w bukach, paprociach i świerkach.

Podobała mi się twarz mojej żony w chwilach, gdy pokazywała mi w swoich stronach coś nowego. Uśmiechała się i to zmieniało ją w tamtą dziewczynkę, która – jak sobie wyobrażałem – biegała po tych lasach, rzucała śnieżkami, chodziła po tych ulicach, a kiedy urosła, przedostała się za ocean i wpadła w moje ramiona.

Co jeszcze?

Podobał mi się speck, zwłaszcza ten podsuszony, który przynosił nam teść, nie zdradzając nigdy, gdzie się taki skarb zdobywa – z pewnością nie na tych „straganach dla turystów”, jak nazywał sklepy – i podobały mi się knedelki podawane na czterdzieści różnych sposobów. Zajadałem się kruchym plackiem i strudlem, i wszystkimi ciastkami, jakie tu odkrywałem. Dołożyłem sobie cztery wstydliwe kilogramy, ale w żadnym razie nie miałem sobie tego za złe.

Dom, w którym zamieszkaliśmy, należał do Wernera, ojca Annelise. Znajdował się za zachodnią granicą Siebenhoch (o ile takie miasteczko z siedmiuset mieszkańcami może mieć jakiekolwiek granice), w punkcie, gdzie góry wyrywały się stromo prosto do nieba. Na piętrze mieliśmy dwie sypialnie, gabinet i łazienkę. Na parterze kuchnię, spiżarnię i pokój, który Annelise nazywała salonem, chociaż taka nazwa całkiem do niego nie pasowała. „Salon” był ogromny, ze stołem pośrodku i wieloma meblami z buku i alpejskiej jodły, które Werner sam zrobił. Światło wpadało tu przez dwa wielkie okna, które wychodziły na łąkę, więc już pierwszego dnia ustawiłem sobie przed nimi fotel, żeby nacieszyć się tą przestrzenią – górami i zielenią (kiedy przyjechaliśmy, leżała tu jeszcze gruba warstwa śniegu) – którą po prostu wchłaniałem w siebie.

I dwudziestego piątego lutego, właśnie z tego fotela, zobaczyłem na niebie przelatujący nad Siebenhoch helikopter. Był jaskrawoczerwony. Myślałem o nim całą noc. A dwudziestego szóstego lutego ten helikopter zmienił mi się w głowie w pewien pomysł.

W pomysł obsesyjny.

Dwudziestego siódmego poczułem, że muszę się podzielić tym pomysłem z kimś odpowiednim.

Z kimś, kto wiele wie. Z kimś, kto mnie zrozumie.

I dwudziestego ósmego porozmawiałem.

2

Werner Mair mieszkał w pobliżu, jakiś kilometr w linii prostej od nas, w zaniedbanej osadzie, którą miejscowi nazywali Welshboden.

Był człowiekiem surowym i rzadko się uśmiechał (taki cud sprawiała z łatwością tylko Clara), miał siwe, przerzedzone na skroniach włosy, przenikliwe oczy, błękitne z szarym odcieniem, cienki nos i zmarszczki jak blizny.

Dobijał do osiemdziesiątki, ale był w doskonałej formie. Zastałem go przy rąbaniu drewna; miał na sobie koszulę z podwiniętymi rękawami, chociaż na dworze było poniżej zera.

Kiedy mnie zobaczył, odłożył siekierę na stojak i pomachał mi ręką. Wyłączyłem silnik i wysiadłem z samochodu. Powietrze było rześkie, czyste. Oddychałem możliwie najgłębiej.

– Znowu potrzebne ci drzewo, Werner?

Podał mi rękę.

– Nigdy go nie dość. A zimno odmładza. Napijesz się kawy?

Weszliśmy do domu.

Zdjąłem kurtkę i czapkę, usiadłem przy kominku. W zapachu dymu wyczuwało się przyjemny ton żywicy.

Werner zaparzył kawę (parzył po włosku i to w wersji góralskiej: parę wyplutych przez maszynkę kropli czarnych jak smoła, po których człowiek czuje się pobudzony przez całe tygodnie) i usiadł. Wyjął z szafki popielniczkę i rzucił na mnie okiem.

Werner twierdził, że przestał palić w dniu, kiedy Herta urodziła Annelise. Jednakże po śmierci żony, może z nudów, a może (jak podejrzewałem) z tęsknoty za nią, wrócił do nałogu. Palił skrycie, bo gdyby Annelise zobaczyła go z papierosem, obdarłaby go żywcem ze skóry. Czułem trochę winy, bo sama moja obecność (i moje skrępowanie) pewnie zachęcała go do palenia, ale już w momencie, gdy pocierał zapałkę, uznałem, że jego nałóg jest mi na rękę. Nie ma nic lepszego niż wspólnie podzielana ochota na papierosa, kiedy dwaj mężczyźni chcą ze sobą po męsku porozmawiać, wiecie?

Przybliżałem się ostrożnie. Najpierw powiedzieliśmy sobie trochę banałów. Pogoda, Clara, Annelise, Nowy Jork. Paliliśmy. Wypiliśmy kawę i po szklance wody źródlanej z Welshboden, żeby pozbyć się goryczy z ust.

I w końcu się odważyłem.

– Widziałem helikopter – powiedziałem. – Czerwony.

Werner przeszył mnie swoim przenikliwym spojrzeniem.

– I chcesz mnie spytać, jak wypadłby w telewizji, tak?

Tak.

Ten helikopter nie prześlizgnąłby się po ekranie telewizyjnym. Zawładnąłby nim doszczętnie.

Werner strząsnął popiół do popielniczki.

– Wpadłeś kiedyś na jakiś tak ważny pomysł, że zmieniłby całe twoje życie?

Przyszedł mi na myśl Mike.

Przyszła mi na myśl Annelise. I Clara.

– Gdybym nie wpadł, nie zjawiłbym się tutaj – tak mu odpowiedziałem.

– Ja byłem młodszy od ciebie, kiedy na coś takiego wpadłem. Mój pomysł nie wziął się z niczego, wziął się z żałoby. A to nic dobrego, kiedy pomysły wymusza żałoba, Jeremiaszu. Jednak tak się dzieje i nic na to nie można poradzić. Pomysły się pojawiają… i tyle. Potem albo gdzieś się podziewają, albo zapuszczają korzenie. Jak rośliny. I rosną, rosną, jak rośliny. Żyją własnym życiem. – Werner umilkł i przypatrywał się niedopałkowi, a po chwili wrzucił go do kominka. – Ile masz czasu, Jeremiaszu?

– Tyle, ile będę potrzebował – odpowiedziałem.

– Nix. Mylisz się. Możesz mieć tylko tyle czasu, ile ci go zostawią twoja żona i twoja córka. Mężczyzna musi po pierwsze myśleć o rodzinie. Zawsze.

– No tak – odpowiedziałem i chyba się zaczerwieniłem.

– W każdym razie możesz o tym wszystkim coś usłyszeć, jeśli chcesz. Widzisz to zdjęcie?

Wskazał na fotografię w ramce wiszącą pod krzyżem. Podszedł, przeciągnął po niej koniuszkami palców. Jak wielu górali, tak i on nie wszystkie zachował całe. W prawej ręce brakowało mu końcowej części palca małego i całego serdecznego.

Czarno-biała fotografia przedstawiała pięciu chłopaków. Pierwszym po prawej, tym z zawadiackim kosmykiem na czole, był Werner.

– Zrobili nam to zdjęcie w roku 1950. Miesiąca nie pamiętam. Za to dobrze pamiętam tamtych czterech. I pamiętam, jak często się śmialiśmy. Taki śmiech nie marnieje z latami tak łatwo jak cała reszta. Zapominasz o rocznicach, o datach urodzin. Zapominasz twarze. Szczęśliwie zapominasz także udręki, cierpienia. Ale śmiechu z tamtych lat, kiedy jeszcze nie jesteś mężczyzną, ale już na pewno nie jesteś dzieciakiem… nie tracisz, ten śmiech wciąż jest w tobie.

Chociaż miałem za sobą o wiele mniej wiosen niż Werner, rozumiałem, co chce mi powiedzieć. Zdawało mi się tylko, że jego pamięć bynajmniej nie zamierza zmarnieć. Werner należał do rasy górali wykutych z żelaza. Mimo jego siwych włosów i zmarszczek na twarzy nie potrafiłem widzieć w nim starego człowieka.

– Życie tutaj, w Siebenhoch, było ciężkie. Rano do szkoły, daleko od domu, na końcu doliny, a po południu, aż do nocy, wciąż z pochylonym grzbietem albo w polu, albo na pastwisku, albo w lesie, albo w oborze. Ja miałem szczęście, bo mój ojciec, dziadek Annelise, wyszedł bez szwanku z katastrofy w kopalni, ale inni chłopcy zostali sierotami, a dorastanie bez ojca w Południowym Tyrolu w tamtych czasach nie przypominało niedzielnej przechadzki.

– Mogę sobie to wyobrazić.

– Wyobrazić sobie pewnie możesz – odpowiedział mi Werner, nie odrywając oczu od fotografii. – Ale nie zaręczyłbym, czy możesz to naprawdę zrozumieć. Wiesz co to głód?

Zdarzyło mi się kiedyś, że porwał mnie jakiś narkoman i przyłożył mi strzykawkę do gardła. Jednego z moich bliskich przyjaciół zabili nożem, kiedy wracał z koncertu w Madison Square Garden. Głodu jednak nigdy nie zaznałem.

Nie odpowiedziałem mu w ten sposób.

– Byliśmy młodzi, beztroscy, czyli byliśmy szczęśliwi, jeśli rozumiesz, co chcę przez to powiedzieć. Najbardziej ze wszystkiego podobało się nam wspinanie po górach – powiedział tonem ni to melancholijnym, ni to ironicznym, który zaraz jednak porzucił. – Wtedy u nas alpinizm był dobry tylko dla dziwaków i marzycieli. Nie stał się jeszcze takim szanowanym sportem jak dziś. W jakimś sensie byliśmy jego pionierami, wiesz? Dopiero z czasem zmienił się w turystykę, a na turystyce zbija się dzisiaj pieniądze – stała się żyłą złota w całej Górnej Adydze.

To prawda. Wszędzie tu były hotele, restauracje i wyciągi ułatwiające dotarcie na szczyty. W zimie turyści tłoczyli się na trasach narciarskich, w lecie plątali się po lasach. Nie mogę ich za to ganić, bo ledwo zaczęła się odwilż i zrobiło się trochę cieplej, tylko jedno miałem w głowie: kupić sobie dobre buty i pod pretekstem, że Clara musi od czasu do czasu pooddychać czystym powietrzem, sprawdzić, czy chłopaczek z Brooklynu może się mierzyć z miejscowymi góralami.

– Bez turystyki – ciągnął Werner – Górna Adyga byłaby ubogą prowincją zamieszkaną przez coraz starszych chłopów, a Siebenhoch nie byłoby już na mapie, mogę ci zaręczyć.

– Smutny koniec.

– Bardzo, ale to bardzo smutny. Ale wyszło inaczej… – Zamknął na chwilę oczy. – No cóż… Dla ludzi w tamtych czasach, zwłaszcza dla ludzi z tych stron, chodzenie w góry było tylko chodzeniem do pracy w górach. Prowadziło się krowy na pastwisko, wycinało drzewo na opał. Uprawiało się skrawek ziemi. To były góry. Ale dla nas to była rozrywka. Brakowało nam rozwagi. Zanadto. Wspinaliśmy się na wyścigi, wygrywał ten, kto pierwszy pokonał ścianę możliwie najbardziej pionową. Mierzyliśmy sobie czas wspinaczki, lekceważyliśmy niepogodę. A sprzęt, liny? – Werner trzepnął ręką po udzie. – To nie były liny, tylko powrozy z konopi. Wiesz, co to znaczy odpaść, kiedy ubezpieczasz się powrozem z konopi?

– Skądże, nie mam pojęcia.

– Konopie nie są elastyczne. Kiedy spadasz na linie dzisiejszej, takiej z nylonu czy z czegoś tam, to jest prawie jak zabawa. Lina się rozciąga i jakby pomniejsza twój ciężar. Przy powrozie nie masz na co liczyć. Dorabiasz się kalectwa, może na całe życie. Jak nie gorzej. A poza tym… Haki do wspinaczki, młotki, wszystko, co z metalu, robiło się własnoręcznie, u naszego kowala. A żelazo jest kruche, bardzo kruche, i zawsze było drogie. Ale przecież nie mieliśmy kina, nie mieliśmy samochodów. I bez żalu ładowaliśmy cały zarobek w te nasze wspinaczki. – Werner przełknął ślinę. – I czuliśmy się nieśmiertelni.

– Ale oczywiście nie byliście.

– Nikt nie jest. Parę miesięcy po zrobieniu tego zdjęcia doszło do wypadku. Wspinaliśmy się we czterech. Na Croda dei Toni – jeszcze tam nie byłeś. W dialekcie z Belluno znaczy to „korona z grzmotów”, bo kiedy leje i biją pioruny, na szczycie masz takie widowisko, że skóra ci cierpnie. To jednak piękny szczyt. Tyle że śmierć bynajmniej nie jest tam mniej gorzka. Śmierć to śmierć, a cała reszta i tak się nie liczy.

Mogłem wyczytać z jego twarzy, że myślał o Hercie. Zmarła z tym potworem w mózgu, który ją pożerał. Zamilkł, więc uszanowałem jego milczenie i zaczekałem, aż będzie gotów podjąć swoją opowieść.

– Trzem z nas nie udało się wyjść z tego wyczynu z życiem. Ja ocalałem, bo miałem szczęście. A Josef umierał na moich rękach – mogłem tylko krzyczeć i wzywać pomocy. Ale nawet gdyby mnie ktoś usłyszał, to wiesz, ile kilometrów jest z tego miejsca do najbliższego szpitala? Dwadzieścia. Nie można go było uratować. Nie można było. Zaczekałem, aż śmierć się nad nim zlituje, pomodliłem się i zszedłem na dół. I to wtedy wpadłem na pewien pomysł. Czy raczej ten pomysł sam się we mnie pojawił. Po pogrzebie zebraliśmy się razem, dołączyło kilku innych i napiliśmy się za zmarłych. Tu u nas, jak pewnie już zauważyłeś, pije się na potęgę. Śpiewaliśmy, śmialiśmy się, płakaliśmy, przeklinaliśmy. W końcu, już o świcie, opowiedziałem o moim pomyśle wszystkim. I chociaż nikt się nie odezwał, to i tak zrozumiałem, co sobie myślą. Do pewnych rzeczy nie potrzeba słów. A dla całego świata i tak byliśmy tylko wariatami, co wciąż szukają guza. Nikt i tak nie mógłby i nie chciałby nam pomóc, gdybyśmy z tej przyczyny popadli w tarapaty.

– Chcieliście się ratować, a mogliście liczyć tylko na własne siły.

– Otóż to, Jeremiaszu. Dlatego założyliśmy Ratownictwo Alpejskie w Dolomitach. Nie mieliśmy pieniędzy, nie mieliśmy znajomych polityków, ale jakoś to poszło. – Werner obdarował mnie tym swoim uśmiechem, na który tylko Clara mogła u niego liczyć. – Jeden z nas, Stefan, zdobył podręcznik pierwszej pomocy. Naprzód sam się zapoznał ze wszystkim, a potem nas nauczył sztuczek reanimacji. Oddychania usta-usta, masażu serca. Dowiedzieliśmy się, jak zakładać usztywnienie na złamania, jak sobie radzić z urazami mózgu. Takie tam rzeczy. Ale to nam nie wystarczało. Zaczęli się już pokazywać pierwsi letnicy, jak wtedy się na nich mówiło, przeważnie całkiem nieobyci z górami, z nieodpowiednim sprzętem, i dlatego trzeba było interweniować coraz częściej. Ciągle na piechotę, bo pierwszą półciężarówkę kupiliśmy dopiero w sześćdziesiątym piątym, takie rozklekotane pudło, które mogło nas wywieźć tylko na pewną wysokość. Reszta musiała iść starym sposobem. Dźwiganie rannych na ramionach. Często dźwiganie zmarłych.

Próbowałem wyobrazić sobie taką scenę. Przeszedł mnie dreszcz, ale z przykrością zrozumiałem, że tego dreszczu nie budziła we mnie tylko tamta groza, ale także mój pomysł, bo i ja, jak kiedyś Werner, wpadłem na pewien pomysł.

– Dochodziliśmy, znajdowaliśmy zwłoki, odmawialiśmy modlitwę, a potem najstarszy wyciągał grappę albo koniak i butelka krążyła z rąk do rąk. A z kolei do najmłodszego należało zniesienie zmarłego na dół. Wracaliśmy do bazy. Tę bazę urządziliśmy w barze w Siebenhoch, bo tylko tam był telefon.

– Trudne lata – wyszeptałem.

– Powiem ci krótko, Jeremiaszu. Tutaj, w Siebenhoch, prawdziwa turystyka zaczęła się dopiero na początku lat dziewięćdziesiątych, kiedy Manfred Kagol otworzył Centrum Turystyczne, ale w innych dolinach już w latach osiemdziesiątych zabrali się do przyciągania turystów. Turyści przywożą pieniądze. A gdzie w grę wchodzą pieniądze, tam zaraz pojawiają się politycy, więc jeśli przy tym umiesz ruszyć głową, potrafisz dobrać się również do nich, jeśli tylko zechcesz.

Nie chciałbym się znaleźć w skórze polityka, który próbowałby okpić Wernera Maira.

– No i dostaliśmy wsparcie. Ułożyliśmy się też z administracją i Czerwonym Krzyżem. Pod koniec lat siedemdziesiątych nawet wojsko poszło nam na rękę, wydało jakieś specjalne zarządzenie i mogliśmy liczyć na ich helikoptery. To był niesłychany postęp. Wcześniej z wypadków uchodziło z życiem około czterdziestu procent, a dzięki helikopterowi już sześćdziesiąt. Niezły wynik, nie wydaje ci się?

– Pewnie, że niezły.

– Ale nam i tego było mało. Po pierwsze – Werner zaczął wyliczać na palcach – chcieliśmy mieć helikopter do dyspozycji od rana do nocy, żeby nie zdawać się na dobrą wolę jakiegoś pułkownika. – Do kciuka dołączył palec wskazujący. – Chcieliśmy tę statystykę poprawić. Nie chcieliśmy żadnych ofiar śmiertelnych. Dlatego…

– Chcieliście mieć ze sobą lekarza.

– Właśnie. Helikopter pozwala dotrzeć szybciej, lekarz od razu jakoś sobie radzi z pacjentem. Ale własny helikopter udało się nam zdobyć dopiero w osiemdziesiątym trzecim. Prostą alouette, która była jak dwie zespawane rury z silnikiem od kosiarki. Przenieśliśmy bazę stąd do Pontives, koło Ortisei, bo tam mogliśmy zbudować hangar, a przed nim mieć plac do lądowania. Stałego lekarza w helikopterze zyskaliśmy później, kiedy zabrałem się już z Hertą z Siebenhoch.

– Coś się stało?

Na twarzy Wernera pojawił się jakiś grymas.

– Miasteczko wymierało. Nie było jeszcze takiej turystyki jak teraz. Pomysł założenia Centrum Turystycznego dopiero rodził się w głowie Manfreda… Jak widzisz, ciągle rozmawiamy o jakichś pomysłach. A ja już miałem dziecko, które musiałem nakarmić.

– Mogłeś zostać i pracować jako ratownik.

– Pamiętasz, co ci powiedziałem, zanim zaczęliśmy tę gadaninę?

– No tak… – wydukałem niepewnie.

– Mężczyzna musi sobie ustalić, że ma tylko jeden priorytet. Własną rodzinę. Kiedy urodziła się Annelise, byłem, nie powiem: stary, ale jednak już nie byłem młodzieniaszkiem. Wprawdzie Herta była ode mnie młodsza o dwadzieścia lat i przywykła zostawać sama na noc, wiedząc, że ja właśnie w tym czasie pakuję się na jakiś szczyt, by pomóc niefortunnemu wspinaczowi, ale przecież pojawiło się dziecko i wszystko całkiem się zmieniło.

Tak, to doskonale rozumiałem.

– Przyjaciel znalazł mi pracę w drukarni w Cles, koło Trydentu, a wynieśliśmy się z Siebenhoch, gdy Annelise miała parę miesięcy. I dopiero gdy ukończyła gimnazjum, zdecydowaliśmy się tutaj wrócić. Wciąż nas na to namawiała. Przepadała za tą mieściną. Bywała tu tylko w czasie wakacji, a mimo to czuła się z tym miejscem bardzo związana. No a cała reszta, jak to się w takich przypadkach mówi…

– …to już historia.

Werner przyglądał mi się długo, w milczeniu.

Bo Werner nie patrzył. Werner badał człowieka. Widzieliście kiedyś, jak przygląda się czemuś drapieżny ptak? Podobnym wzrokiem przyglądał się Werner. Ludzie nazywają to charyzmą.

– Jeśli jesteś pewien, że chcesz zrobić to, co sobie obmyśliłeś, Jeremiaszu, to mogę zadzwonić do paru osób. Potem już sam musisz ich sobie zjednać.

Pomysł.

Wszystko już miałem w głowie. Montaż. Voice over. Wszystko. Taki factual jak Road Crew, ale umiejscowiony tutaj, w tych górach, z ekipą Ratownictwa Alpejskiego w Dolomitach. Wiedziałem, że Mike zapali się do tego pomysłu. Już wymyśliłem tytuł. Nazwiemy ten dokument Mountain Angels i sukces mamy pewny. Nie miałem wątpliwości.

Czułem, że tak będzie.

– Ale muszę cię przestrzec. Nie pójdzie tak łatwo, jak się spodziewasz, Jeremiaszu.

Głos Bestii

1

Kilka dni później powiedziałem o wszystkim Annelise. Potem zatelefonowałem do Mike’a. Nie, Mike, to nie żart. Masz rację, jestem pieprzonym geniuszem. Zawsze o tym wiedziałem, ale i tak dzięki za dobre słowo.

Czwartego kwietnia Mike stawił się w Siebenhoch. Miał na łbie futrzaną czapkę, a na szyi przewiązany szalik stosowny dla Harry’ego Pottera. Clara wykrzykiwała: „Wujek Mike! Wujek Mike!”, klaszcząc rytmicznie w dłonie, jak to robiła, kiedy była jeszcze ludzką drobiną, a mojego wspólnika wbijało to w dumę.

Szóstego kwietnia, podnieceni jak zawodnicy podczas Super Bowl, rozpoczęliśmy zdjęcia do Mountain Angels w Pontives, w Val Gardena, gdzie znajdowała się baza operacyjna Ratownictwa Alpejskiego w Dolomitach.

2

Bazą w Pontives był dwupiętrowy budynek otoczony zielenią. Nowoczesny, komfortowy, nadzwyczaj czysty i schludny.

Moses Ploner, który zajął miejsce Wernera na stanowisku kierownika Ratownictwa Alpejskiego w Dolomitach, oprowadził nas po wszystkich kątach i przedstawił całej ekipie. Ludziom, którzy uratowali życie setkom pechowców.

Nie ma co kryć – byliśmy onieśmieleni.

Wyczekiwaliśmy jak na rozżarzonych węglach aż do dziesiątej, kiedy w radiotelefonie zamiast chrobotania dał się słyszeć mocny głos:

„Papa Charlie do Ratownictwa Alpejskiego w Dolomitach”.

„Papa Charlie” znaczyło „punkt dowodzenia”.

– Tu Ratownictwo w Dolomitach, mów, Papa Charlie – odpowiedział Moses, pochylając się do mikrofonu.

„Mamy turystkę na zachodnim stoku Secedy. Obok schroniska Margheri. Odbiór”.

– Znakomicie, Papa Charlie, bez odbioru.

Kiedy zbliżał się dzień rozpoczęcia zdjęć, wyświetlał mi się w głowie film, na którym faceci o kwadratowych szczękach, podobni do Navy Seals, miotali się na wszystkie strony jak kulka we flipperze, huczał alarm, migotało czerwone światło i słychać było rubaszne pokrzykiwania, na przykład: „Szybciej panienki, ruszcie dupy!”.

Tymczasem ani śladu podniecenia.

Szybko zrozumiałem dlaczego. Góry są ostatnim miejscem, gdzie jeszcze przestrzega się różnicy między wiarygodnym autorytetem a władzą.

W każdym razie tamtego szóstego kwietnia nie miałbym nawet kiedy poczuć się zawiedziony. Moses Ploner odwrócił się w stronę Mike’a (ale tak powoli, że to było niemal irytujące).

– Chcesz się zabrać?

Mike bez pośpiechu wstał z krzesła. Bez pośpiechu zarzucił sobie kamerę Sony na ramię. Popatrzył na mnie wystraszony i wsiadł do EC135, którego silnik hałasował już chyba o oktawę głośniej. Podszedłem do bramy hangaru i od razu pchnął mnie podmuch śmigła helikoptera. Odrzuciło mnie do tyłu, a potem w mgnieniu oka czerwony EC135 zniknął mi z oczu.

Wrócili po dwu kwadransach. Rutynowa akcja Ratownictwa Alpejskiego w Dolomitach. Helikopter doleciał na miejsce wypadku, lekarz zajął się urazem (zwichnięcie stopy), poszkodowany został umieszczony w śmigłowcu i odtransportowany do szpitala w Bolzano, po czym EC135 wystartował i w drodze powrotnej Mike przeszedł należny mu lotniczy chrzest bojowy.

– Bawiliśmy się z Mikiem w Luftwaffe… – zakpił Christoph, lekarz pokładowy, pokazując mi woreczek pełen wymiocin mego wspólnika, który był blady jak płótno i od razu pobiegł do toalety.

Witamy w Ratownictwie Alpejskim w Dolomitach.

3

Następne dwa miesiące pędzą mi w pamięci jak film puszczony w przyspieszonym tempie. Zwłaszcza twarze rannych nakładają się na siebie.

Helikopter, który startuje przy widoczności niemal równej zeru, i wymiana żartobliwych uszczypliwości między Mikiem a Ismaelem, pilotem EC135 (Ismael był bratem Mosesa – widocznie mama i tata Plonerowie wielbili Biblię): „Nie wydawało ci się kiedyś, że do startu potrzeba dwustu metrów widoczności?”. „Ale dziś mamy dwieście metrów widoczności. Kiedy zamykam oczy, wydaje mi się, że mamy nawet trzysta”.

Strach we wzroku chłopca sparaliżowanego napadem paniki. Cierpienie pasterza z nogą zgruchotaną przez spadające odłamki skały. Turysta, który prawie zamarzł. Małżeństwo zagubione we mgle. Nieskończona liczba złamanych kości, zwichniętych bioder, przemieszczonych stawów. Krew, pot. Wiele łez, mało wdzięczności. Mike, który śpi w nocy tylko cztery godziny, zmęczony adrenaliną. Informacje przez radiotelefon, które sprawiają, że żołądek podchodzi do gardła. Mike pogryziony przez trzynaście odmian komarów. Moje wtajemniczenie: zostałem okręcony taśmami jak mumia i wstawiony do komory próżniowej, żebym się zapoznał z klaustrofobią. Mike kręcący w milczeniu głową i dający mi znać, że nie należy teraz robić wywiadu, bo nie czas na to. Zapotrzebowanie na „nagłą pomoc duchową”, niedające ci spokoju w dzień i w nocy.

I oczywiście zasady.

Ratownicy z Ratownictwa Alpejskiego w Dolomitach mieli jednego proroka (Mosesa Plonera), ognisty wóz pozwalający dotrzeć do Królestwa Niebieskiego (EC135) i co najmniej dwa tysiące zasad przekazywanych z ust do ust. Trudno było za nimi nadążyć. Pojawiały się jak grzyby po deszczu.

Zasada Posiłku była pewnie najbardziej ekscentryczna (i skądinąd niepokojąca). Nieważne, czy jest siódma rano, czy czwarta po południu, bo i tak w chwili, gdy siada się do stołu, zadzwoni alarm i ekipa musi się zerwać i ruszyć do akcji. Za pierwszym razem pomyślałem, że to zwykły zbieg okoliczności. Za drugim, że to żart ze strony losu. Od dziesiątego razu poczynając, zacząłem już dochodzić do Boga i powszechnej entropii. Po dwu miesiącach zdjęć przestałem na to zwracać uwagę.

Tak się działo – i tyle. Po co się nad tym głowić?

Ponieważ jako autor filmu nie brałem bezpośredniego udziału w akcjach (zgodnie z nieśmiertelną regułą Mike’a McMellana: „Ty masz tylko wymyślać jakieś pieprzone sztuczki przy opowiadaniu tych rzeczy, a o resztę i tak zadba sony”), Zasada Posiłku odkryła przede mną swoje niespodziewane zalety. Odzywał się sygnał alarmu, zespół zbiegał do hangaru, helikopter startował, a ja zjadałem lody lub ciastko któregoś z ratowników, siedząc na fotelu nasłuchu radiotelefonicznego. Z winy długopisu tyje się bardziej niż z winy kamery.

I tak trwało aż do obiadu piętnastego września.

4

Mike od kilku dni wyglądał na zmęczonego. Był blady, wciąż spięty.

Pierwsza akcja tego dnia poszła gładko. Pogoda była znośna, a turyście z Mediolanu nic poważnego się nie stało, trochę się przestraszył, ale potem był już szczerze przekonany, że helikopter ratownictwa jest po prostu taksówką, która go zabierze na dół. Druga akcja była powtórką pierwszej, tyle że zamiast lecieć na Corno Bianco, polecieli aż na Sasso Lungo.

Kiedy Mike wrócił z tej drugiej akcji, zauważyłem, że ledwie trzyma się na nogach. Zmienił baterie w kamerze (to była nasza zasada) i od razu opadł na krzesło. Po paru minutach spał, przyciskając sony do piersi.

Około pierwszej Moses wspólnie z naszymi niepokojącymi się już żołądkami zadecydował, że czas najwyższy rzucić wyzwanie Zasadzie Posiłku. Duszone mięso. Ziemniaki. Strudel. Strudla nie udawało się nam zjeść nigdy. Szkoda, bo naprawdę wyglądał apetycznie.

Alarm odezwał się, ledwie zaczęliśmy nakładać jedzenie na talerze. Mike wstał, chwycił kamerę i od razu usiadł z powrotem, z trudem łapiąc powietrze.

Tyle wystarczyło, żeby Christoph postawił diagnozę i wydał polecenie:

– Aspiryna, ciepły koc, cienki rosołek, jaki robiła babcia, i dobranoc.

Mike zaprzeczył ruchem głowy i znowu wstał.

– Czuję się dobrze, no problem.

Nie zdążył zarzucić sobie kamery na plecy, kiedy Moses objął go i zatrzymał.

– Nie polecisz, Mike. Poślij tego drugiego, jeśli chcesz. W tym stanie nie wejdziesz do helikoptera.

Tym drugim byłem oczywiście ja.

Wygłosiwszy swoje, Moses odwrócił się i ruszył na schody.

Przez moment patrzyliśmy z Mikiem na siebie.

Chciałem mu się wydać niezawodny.

– Dawaj sony, wspólniku, a kiedyś dzięki mnie dostaniesz Oscara.

– Oscary dają za filmy – wymamrotał Mike. – A my lepimy tylko programy telewizyjne, Salinger.

Z oporem podał mi kamerę. Trochę ważyła.

– Zawsze trzymaj palec na rec.

– Amen.

– Idziesz? – zawołał ze schodów Christoph.

Nigdy dotąd nie wsiadałem do EC135. Miejsce przeznaczone dla Mike’a było ciaśniutkie. EC135 nie jest jak te kolosy transportowe, które widzi się na filmach – to tylko mały helikopter, sprawny i szybki. Najlepszy środek lokomocji do udzielania pomocy w akcjach na szczytach Dolomitów, ale okropnie niewygodny do kręcenia filmu.

Kiedy Ismael dodał gazu, żołądek podszedł mi do gardła. Nie tyle, jak sądzę, na skutek nagłego wyrwania się do góry. Możecie nawet myśleć, że to był strach. Wpatrywałem się w różne obiekty za oknem – nic nie pomagało. Widziałem, jak znika baza w Pontives, parę razy przełykałem, żeby nie zwymiotować. Manny, ratownik siedzący obok mnie, ścisnął mi rękę. Dłoń miał wielką jak bochen. Taki gest człowieka zżytego z górami oznacza: spokojnie. Nie uwierzycie – poskutkowało.

Nie czułem strachu. Patrzyłem na niego. Na jasne niebo.

O Boże, jakie piękne.

Christoph mrugnął do mnie, dał mi znak, żebym założył słuchawki.

– Jak ci tu, Salinger?

– Wspaniale.

Chciałem coś dodać, ale usłyszałem głos Mosesa.

– Ratownictwo Alpejske w Dolomitach do Papy Charliego – wychrypiał do telefonu. – Macie nam coś do powiedzenia?

Zacząłem wreszcie kręcić, mając nadzieję, że wynik tych poczynań przy mojej marnej wprawie nie spowoduje u Mike’a  wysypki, kiedy po powrocie będzie oglądał, co nagrałem. Potrafił być paskudnym pogromcą, kiedy się postarał.

„Tu Papa Charlie. Turystka niemiecka na Ortles – odpowiedział głos z centrali sto osiemnaście. – Wpadła w rozpadlinę na wysokości trzech tysięcy dwustu metrów. Na Schückrinne”.

– Odebrałem, Papa Charlie. Będziemy tam za…

– …siedem minut – powiedział Ismael.

– …siedem minut. Bez odbioru.

Moses odłożył radiotelefon, odwrócił się w moją stronę. Podniosłem kamerę i postarałem się zrobić mu przyzwoity portret.

– Widziałeś Ortles? – spytał mnie znienacka.

– Tylko na zdjęciach.

Moses pokiwał głową jakby sam do siebie.

– To będzie piękna akcja, zobaczysz.

– Co to takiego Schückrinne? – spytałem Christopha.

– Na szczyt Ortles wchodzi się różnymi drogami – odpowiedział zasępiony lekarz. – Najprostsza to „zwykła północna”. Tylko trzeba mieć trochę doświadczenia, na Ortles nie ma żartów. Ale przecież nie idzie się na lodowiec, kiedy nie ma się doświadczenia, prawda?

– Kiedyś wyciągaliśmy z rozpadliny jakiegoś osobnika kompletnie pijanego – wtrącił wesoło Ismael.

– Pijanego?

– Na trzech tysiącach metrów – odpowiedział, śmiejąc się – ludzie stają się dziwni, no nie?

Mogłem tylko przyznać mu rację.

A Christoph wrócił do przerwanych wyjaśnień.

– Schückrinne to najgorsza droga. Skała tam krucha, stromizny na pięćdziesiąt pięć stopni i lód… a z lodem nie jest łatwo, nigdy nie wiesz, kiedy zacznie żartować. To pułapka nawet dla doświadczonego alpinisty. Papa Charlie powiedział, że turystka wpadła do rozpadliny. Kiepska sprawa.

– Dlaczego?

– Dlatego że mogła sobie złamać nogę. Albo obie nogi. A może i staw biodrowy. Niewykluczone, że uderzyła o coś głową. A w dodatku na dnie rozpadliny lód jest obrzydliwy, wymieszany z wodą. To jakbyś… – Christoph szukał stosownego porównania –…jakbyś wpadł do szklanki mrożonej granity.

– W rzeczy samej, będzie zabawnie – powiedział Ismael, prezentując kamerze jeden z tych swoich niezrównanych uśmiechów porzuconego szczeniaka i złośliwego wyrostka w jednym.

Jeszcze jedna zasada ratowników: nie ma rzeczy trudnych. Nigdy. Dlatego że, jak mawiał Moses Ploner, „trudne jest tylko to, czego nie umiesz zrobić”. Czyli: jeśli coś jest trudne, to siedź w domu.

Pomyślałem, że niemiecka turystka postąpiłaby słusznie, gdyby się zastosowała do zasady Mosesa. Nie przyszło mi do głowy, że ja także powinienem się zastosować do tej piekielnej zasady.

Siedem minut później EC135 unosił się już nad białym szczytem Ortles. Nigdy wcześniej nie widziałem lodowca i wydał mi się wspaniały.

Szybko zmieniłem zdanie.

Gdy Moses otworzył drzwiczki, przeciągnął po mnie zimny powiew.

– To tutaj.

Chciałem sfilmować to miejsce, które wskazywał kierownik Ratownictwa Alpejskiego w Dolomitach.

– Widzisz tę rozpadlinę? Tam nam się wpakowała turystka.

Nie miałem pojęcia, jak Moses może być tak niezawodnie pewien, że znaleźliśmy się nad tą rozpadliną, co trzeba. W pobliżu były jeszcze co najmniej trzy czy cztery inne.

EC135 wibrował jak mikser. Zszedł niżej o jakieś sto metrów, zanim sony zdążyła złapać to miejsce, które Moses wypatrzył wcześniej niż ja. Linia śladów na śniegu, która z nagła się urywała.

EC135 zawisł w miejscu.

– Nie lądujemy, chłopaki, to niemożliwe – powiedział Ismael.

Zdziwiłem się.

Ismael nie był pilotem. Był świętym patronem wszystkich pilotów helikopterów. Na ujęciach Mike’a widziałem, jak helikopter ląduje („parkuje” – tak mówił Ismael) na platformach niewiele większych od jabłka, jak surfuje w powiewach wiatru, które zwaliłyby na ziemię nawet Czerwonego Barona, i jak podchodzi do skały tak blisko, że śmigło w każdej chwili może o nią zahaczyć. Ismaela jednak nigdy nie opuszczał nastrój osiołka Lucignola z Pinokia. Tak było zawsze. A teraz Ismael był niespokojny.

Ho, ho.

– Manny? Zjedziesz na wciągarce. Znajdziesz turystkę, przypniesz i od razu poślesz w górę. Nikt nie schodzi. Przy takim paskudnym cieple. I przy takim wietrze…

Nie zrozumiałem, o co chodzi. Byliśmy na lodowcu, tak? A lód jest zimny, nie ciepły, chyba się nie mylę? Co to za zagadka: „takie paskudne ciepło”? I o co chodzi z tym wiatrem?

To nie była dobra chwila, żeby zadawać pytania. Manny już się przypiął do wciągarki.

Popatrzyłem na niego i nagle serce zaczęło mi bić jak dzwon. EC135 wciąż stał w miejscu między dwoma skałami nad lodową rozpadliną, a ja wyrzuciłem z siebie słowa, które miały zmienić bieg mojego życia.

– Mogę zejść z tobą?

Manny z progu helikoptera dawał już Mosesowi znak, trzymając linę kołowrotu prawą ręką, na którą włożył skórzaną rękawiczkę.

– Co mówisz?

– Mogę zejść z Mannym? Wszystko nakręcę.

– Trzech osób nie da się wciągnąć. Za bardzo wieje – powiedział Ismael. – A też to ciepło…

Do diabła z ciepłem.

Do diabła ze wszystkim. Chciałem zejść.

– Zaczekam na dole. Manny wciągnie turystkę, a potem zjedzie po mnie.

Prosta sprawa, prawda?

Moses był niezdecydowany. Manny się uśmiechał.

– Na mój rozum da się tak zrobić – rzucił.

Moses przyjrzał mi się.

– Okej – powiedział niechętnie. – Tylko się pospieszcie.

Wstałem z mojego miejsca (to już nie było miejsce Mike’a, teraz było m o j e). Christoph podał mi uprząż, włożyłem ją, spiąłem się z Mannym. Stanęliśmy w drzwiczkach, wysunęliśmy stopy za próg. Christoph uniósł kciuk. Manny klepnął mnie w kask.

Raz, dwa, trzy.

Połknęła nas próżnia.

Bałem się. Nie bałem się. Byłem przerażony. Wcale nie byłem przerażony.

Na pewno nigdy nie czułem aż tak mocno, że żyję.

– Dziesięć metrów… – usłyszałem, jak liczy Manny.

Popatrzyłem w dół.

W rozpadlinie było zbyt ciemno, żebym cokolwiek dostrzegł. Wycelowałem jednak w nią obiektyw i zacząłem kręcić.

– Jeszcze metr.

Manny stanął na skraju przepaści.

– Stop.

Kołowrót przestał luzować linę.

Manny zaświecił latarką na kasku. Snop światła wbił się w ciemność. Zobaczyliśmy ją od razu. Kobieta miała na sobie pomarańczową, odblaskową kurtkę. Opierała się o ścianę lodową. Podniosła rękę.

– Mamy ze trzydzieści metrów, Moses – powiedział Manny. – Schodzimy, luzujcie. Powoli.

Kołowrót zaczął się obracać.

Lśniąca powierzchnia Ortles zniknęła mi z oczu, jakbym nagle oślepł, ale Manny czuwał nad wszystkim. Kilkakrotnie zamykałem i otwierałem oczy, by przywyknąć do ciemności.

– Pięć metrów – informował Manny. – Trzy.

Na dnie była jakaś osobliwa świetlistość. Promienie słoneczne docierały tu setkami nikłych odblasków, które zakłócały widzenie mnóstwem tęczowych lśnień i iskrzeniem.

Na dnie rozpadliny, szerokim na dwa i pół metra, stała woda. A w wodzie, jak mówił Christoph, rzeczywiście pływały kawałki lodu. Było naprawdę tak, jakbyśmy zeszli do szklanki granity.

– Stop.

Manny odpiął od liny swoją uprząż, potem moją.

Stałem w zimnej wodzie, która sięgała mi do kolan.

– Pani jest sama?

Kobieta chyba nie zrozumiała pytania.

– Noga – wybełkotała.

– Jest w szoku – wyjaśnił Manny. – Przesuń się trochę dalej, proszę. Jakoś sobie poradzimy.

Oparłem plecy o lodową ścianę. Oddech zmieniał się w drobne obłoczki pary. Miałem nadzieję, że nie popsują mi zdjęć.

Turystka popatrzyła na Manny’ego, potem na swoją nogę.

– Boli.

– Widzi pani helikopter? Mamy lekarza, da pani solidny zastrzyk przeciwbólowy.

Manny przypiął się do wyciągarki, przyciągnął linę, połączył ją z uprzężą, którą założył kobiecie.

– Jedziemy, Moses.

Kołowrót uniósł ich oboje.

Kobieta krzyknęła ile sił w piersiach. W porę się zorientowałem, by nie zasłonić sobie odruchowo uszu. Gdybym to zrobił, kamera wpadłaby do wody, a Mike by mnie zabił.

Zabijałby powoli, żeby bardzo bolało.

Wciągarka spisywała się bez zarzutu. Lina nade mną tworzyła prostą kreskę, jakby ją ktoś narysował na niebie.

Widziałem, jak Manny i kobieta przesuwają się coraz wyżej i na koniec wydostają się z rozpadliny.

Zostałem sam.

5

Co uchwyciła wtedy sony?

Ściany rozpadliny. Refleksy przechodzące w absolutną ciemność. Snop światła z kamery, który skakał po ścianach, czasami jak na zwolnionym filmie, czasami jak w histerii. Kawałki lodu pływające w wodzie przy moich nogach. I odbicia mojej twarzy w lodowej ścianie. Miałem twarz uśmiechniętą, potem skupioną, a na niej wciąż minę osoby, która chce podsłuchać jakąś rozmowę. Aż w końcu była to twarz roztrzęsiona, z oczami zwierzęcia w pułapce, z ustami pociemniałymi od zimna, odsłaniająca zęby w jakimś szyderczym uśmiechu, którego u siebie nie znałem. Była jak maski zdejmowane średniowiecznym zmarłym.

A w tle tego obrazu słychać było odgłosy Ortles. Skrzypienie lodu. Szmer całego masywu skalnego, który poruszał się jak dwieście tysięcy lat temu.

Głos Bestii.

Manny, który wrócił po mnie, był zaniepokojony. Wiele razy wołał mnie po nazwisku.

Krzyk Boga, który zagarniał Manny’ego.

Upływanie sekund, które traciło sens. Przemożna świadomość, że czas w lodowcu nie jest czasem dla człowieka. To czas inny, wrogi.

I ciemność.

Zatonąłem w ciemności, która pochłonęła cały świat. Dryfowałem przez najgłębsze odmęty. Sama bezkresna, nieskończenie wieczna noc w widmowej bieli.

Cztery litery: „mrok”. Cztery litery: „mróz”.

I w końcu ratunek.

Za ciepło, powiedział Moses. To „za ciepło” miało znaczyć „lawina”. Krzyk Boga. I lawina pochłonęła Manny’ego. A razem z Mannym, za pośrednictwem liny wciągarki, Bestia porwała EC135, zderzyła go ze skałą, zgniotła, jak zgniata się dokuczliwego owada. Dlaczego Moses w takiej chwili nie odciął liny od kołowrotu? Gdyby odciął, lawina porwałaby Manny’ego, ale nie zdołałaby pociągnąć za sobą helikoptera. Zadawali sobie to pytanie karabinierzy, zadawali je dziennikarze. Ale nie zadawali sobie takiego pytania ratownicy. Bo wiedzieli. Wszystko ujmuje zasada.

Liny wciągarki nie odcina się nigdy, ponieważ w górach nie można zostawiać nikogo. Dla żadnych racji. Tak już jest i tak musi być.

Nic nie zostało po Mosesie, Ismaelu, Mannym, Christophie i po turystce. Impet lawiny, która oderwała się z powodu wysokiej temperatury i wiatru, zmiótł ich doszczętnie, nie udało się odszukać ich ciał. EC135 zmienił się w zgnieciony wrak zepchnięty w stronę doliny.

Wypadek na Ortles nie oznaczał jednak końca działalności Ratownictwa Alpejskiego w Dolomitach ani nie oznaczał końca mego losu.

Jak już wam mówiłem: to było sześć liter.

„Prolog”.

Dwieście osiemdziesiąt milionów lat temu

1

Z ciałem nie było kłopotu: ulegle poddało się leczeniu. Spędziłem w szpitalu niecały tydzień. Parę szwów, seria kroplówek dla zażegnania początków hipotermii i nic więcej. Ale gorzej byłem poraniony w środku i to pozostało. ZSP – taki skrót widniał na mojej karcie choroby. Zespół stresu pourazowego.

Lekarz ze szpitala San Maurizio w Bolzano, zanim pożegnał się ze mną uściskiem ręki i słowami: „Proszę o siebie dbać”, przepisał mi leki psychotropowe i środek nasenny, zalecając regularne zażywanie. Nie mógł wykluczyć (patrzył mi przy tym wymownie w oczy), że w pierwszym okresie kuracji pojawią się u mnie koszmary i sporadyczne ataki paniki połączone z przebłyskami wspomnień, jak u weteranów wojennych na filmach.

Sporadyczne ataki paniki?

Zdarzały się chwile, w których głos Bestii (przebłyski wspomnień były u mnie słuchowe, nigdy dzięki Bogu nie cierpiałem na halucynacje) wdzierał mi się do głowy tak mocno, że rzucałem się na ziemię i szlochałem jak dziecko. Mimo to obiecałem sobie, że nie tknę psychotropów, a coś na sen będę zażywał tylko w ostateczności. Pierwszy lepszy psycholog łatwo poznał, czego w istocie zamierzałem się trzymać. Tego, by cierpieć. A chciałem cierpieć, dlatego że to przecierpieć musiałem. Co? To, że ponosiłem najgorszą winę z możliwych.

Przeżyłem.

Zasłużyłem na karę.

Dopiero z czasem zrozumiałem, że w gruncie rzeczy nie karałem jedynie siebie. Krzywdziłem także Annelise, która w ciągu kilku dni postarzała się o parę lat, która płakała, widząc, jak ogłupiały plączę się po domu. Jeszcze bardziej krzywdziłem Clarę. Stała się milcząca, całymi godzinami nie wychodziła ze swojego pokoju obłożona ilustrowanymi książeczkami i zatopiona Bóg wie w jakich myślach. Jadła mało i miała podkrążone oczy, jakich nie powinno mieć żadne dziecko.

Annelise i Werner starali się mi pomóc na wszelkie sposoby. Werner wyciągał mnie na papierosa za dom albo brał do jeepa i gdzieś wiózł, żebym pooddychał innym powietrzem. Annelise podsuwała mi najlepsze smakołyki, plotki z miasteczka, moje ulubione DVD, a nawet najbardziej wymyślną bieliznę na sobie, jaką tylko mogła znaleźć w miejscowych sklepach. Jej starania, żeby poprzez seks przywrócić mnie do życia, okazały się upokarzające dla nas obojga.

Siedziałem apatyczny w ulubionym fotelu i patrzyłem, jak drzewa za oknem coraz mocniej czerwienieją, a niebo nabiera typowego dla tamtejszych stron jesiennego koloru w tonacji granatu i fioletu. Pod wieczór wstawałem z fotela i kładłem się spać. Nie jadłem, nie piłem i robiłem wszystko, żeby nie myśleć. Podrywałem się na najdrobniejszy hałas. Wciąż słyszałem tamte odgłosy. Tamto przeklęte syczenie. Głos Bestii.

Jeżeli dni były okropne, noce zdawały się jeszcze gorsze. Budziłem się z przeraźliwym krzykiem i byłem przekonany, że to, co dzieje się po piętnastym września, jest wynikiem jakiejś pomyłki. Jakby świat rozłamał się na dwoje. Jedna jego część, ta niewłaściwa, którą nazywałem światem A, szła dalej przed siebie, jakby nic się nie stało, natomiast część słuszna, świat B, przestała istnieć piętnastego września o czternastej dwadzieścia dwie, zostawiając po sobie tylko nekrolog Jeremiasza Salingera.

Pamiętam dzień, kiedy przyjechał zobaczyć się ze mną Mike. Był blady, miał zaczerwienione oczy. Wyjaśnił mi, jakie ma plany, i trochę o tym porozmawialiśmy. Sieć telewizyjna zrezygnowała z Mountain Angels, ale zgodziła się na wykorzystanie całego nakręconego materiału do filmu dokumentalnego o Ratownictwie Alpejskim w Dolomitach i o tym, co zdarzyło się w rozpadlinie na Ortles. Mój wspólnik już nawet wymyślił tytuł: W brzuchu Bestii. Tytuł w złym guście, ale trafny. Udzieliłem mu błogosławieństwa, a na koniec, odprowadzając go do drzwi, rzuciłem: „Żegnaj”.

Mike wziął to za żart, ale ja mówiłem poważnie. Batman i Robin naradzali się naprawdę po raz ostatni. Wpakowałem się w jakiś loop, w jakieś piekielne zapętlenie, i miałem przekonanie, że mogę się z niego wydostać tylko na dwa sposoby. Mogę wybuchnąć rozpaczą albo rzucić się z jakiejś skały. Wybuchnąć rozpaczą znaczyło jednak skrzywdzić Annelise i Clarę. Mowy nie ma. Ale skoro byłem dzielnym idiotą zdanym na swój zraniony egoizm, to druga możliwość wydała mi się mniej dotkliwa. Potrafiłem sobie nawet wyobrazić, gdzie to nastąpi i kiedy.

Zatem żegnaj, wspólniku. Żegnajcie wszyscy.

A potem, w połowie października, przyszła do mnie Clara.

2

Tkwiłem w fotelu i kontemplowałem nieskończoność ze szklanką wody, już ciepłej, w prawej ręce i z pustym, zgniecionym opakowaniem papierosów w lewej, kiedy Clara usiadła mi na kolanach, przyciskając do siebie książeczkę, jak zawsze, gdy chciała, żebym jej przeczytał jakąś historyjkę.

Nie było mi łatwo przyglądać się z bliska jej buzi.

– Cześć, malutka.

– Cześć, pięć liter.

To była ulubiona zabawa Clary: zabawa w liczby i litery. Zmusiłem się do uśmiechu.

– Ze zdrobnieniem? – spytałem.

– Ze zdrobnieniem.

– „Tatuś” – powiedziałem, dziwiąc się, jakie to nieprawdopodobne, że jeszcze można mnie tak nazywać. – Co tam masz?

– Dziesięć liter.

– „Książeczkę”?

Clara zaprzeczyła ruchem głowy, a jej włosy zmieniły się przy tym w jasny obłok. Dotarł do mnie zapach szamponu i poczułem, że w mojej piersi coś się dzieje.

Przypływ ciepła.

Jak odległe światło podczas śnieżnej zamieci.

– Pomyłka – powiedziała rezolutnie.

– Jesteś pewna, że to nie jest „książeczka”?

– To „przewodnik”.

Policzyłem na palcach. Dziesięć liter. Miała rację.

Uśmiechnąłem się niemal naturalnie. Clara przycisnęła palec do ust – ten gest odziedziczyła po matce.

– Na termometrze napisane jest siedemnaście stopni. Siedemnaście stopni o tej porze roku to chyba nie jest zimno, prawda, pięć liter ze zdrobnieniem?

– Tak, to wcale nie jest zimno.