Opis

PIERWSZA POLSKA POWIEŚĆ W UNIWERSUM METRO 2033

Nareszcie! Jest sygnał z Krakowa! W końcu mamy dowód na to, że także i w Polsce żyją niedobitki po nuklearnej zagładzie… Z nieukrywaną dumą – wraz ze znakomitym autorem, Pawłem Majką – oddajemy w wasze ręce pierwszą polską powieść w Uniwersum Metro 2033. Czekanie naprawdę się opłaciło. Witajcie w Polsce, w roku 2033…

Dmitry Glukhovsky

Dwie dekady po Pożodze, globalnej zagładzie atomowej. Gatunek homo sapiens na powrót został sprowadzony do roli jednego z konkurentów w grze o przetrwanie. Zmieniło się wszystko. Tylko ludzie pozostali tacy jak dawniej.

Nowa Huta. Zaprojektowane i zbudowane od podstaw robotnicze miasto. XVIII dzielnica Krakowa. To tu, w podziemnych schronach, mieszkają ci, którzy przetrwali nuklearną apokalipsę. Każdy dzień oznacza dla nich walkę, każdy miesiąc przynosi nowe zagrożenia. Wśród strzępów cywilizacji przeżycie kolejnego roku zakrawa na cud.

Zdradzeni i zmuszeni do ucieczki mieszkańcy Nowej Huty wyruszają na poszukiwanie mitycznego raju – Kombinatu. Nie wiedzą jeszcze, że z niedostępnego dla nich centrum Krakowa nadciąga przerażająca horda, która odmieni znany im świat.

 

Jednak to śmiertelne niebezpieczeństwo okaże się tylko tłem dla piekła, które ludzie niezmiennie gotują sobie sami nawzajem.

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS
czytnikach certyfikowanych
przez Legimi
czytnikach Kindle™
(dla wybranych pakietów)
Windows
10
Windows
Phone

Liczba stron: 608

Odsłuch ebooka (TTS) dostepny w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacjach Legimi na:

Androidzie
iOS

Popularność


Copyright © Dmitry Glukhovsky, 2014 Copyright © Paweł Majka, 2014 All rights reserved. The moral law of the authors has been asserted.

Pomysł serii „Uniwersum Metro 2033” Dmitry Glukhovsky, 2009

Projekt okładki Ilja Jackiewicz

Projekt planu Nowej Huty Design Partners, www.designpartners.pl

Projekt logotypu serii Jacek Doroszenko, www.doroszenko.com

Redakcja Piotr Mocniak, Tomasz Brzozowski

Redakcja i korekta Lidia Kowalczyk

Konwersja Tomasz Brzozowski

Copyright © for this edition Insignis Media, Kraków 2014

Wszelkie prawa zastrzeżone.

ISBN-13: 978-83-63944-55-1

Insignis Media ul. Szlak 77/228–229, 31-153 Kraków telefon / fax +48 (12) 636 01 [email protected], www.insignis.pl

Prolog

Dziesiątki pazurów, niewielkich, ale mocnych i ostrych, zachrobotało niecierpliwie o dach helikoptera, tymczasowego schronienia mężczyzny. Ten poruszył się niespokojnie, przypadkowo potrącając szkielet wygodnie ułożony w fotelu pilota. Dawno oderwana od reszty kośćca czaszka, którą ledwie dzień wcześniej nasadził na pozostałości kręgów szyjnych, stoczyła się teraz i upadła na podłogę z cichym stuknięciem. Mężczyzna westchnął smutno. Wszystko się tu waliło. Czas najwyższy się stąd zbierać.

Sięgnął po czaszkę, by na powrót złączyć ją z resztą szkieletu. Odkąd wyłuskał ją z owalnego, białego, chłodnego w dotyku hełmu, który przez wiele tygodni pozostawał jego ulubionym nakryciem głowy, czuł wobec niej swego rodzaju zobowiązanie.

Nagle zamarł.

Nadchodziły!

Wyjrzał przez jedno z potrzaskanych okien śmigłowca, który niegdyś, u kresu czasów ludzi, niszczycielska siła zrzuciła z nieba u stóp Podwójnej Wieży, wyrastającej ponad płonące miasto. Matka twierdziła, że widziała upadek maszyny, ale mężczyzna wcale nie był pewny, czy mówiła prawdę. Zrozumiał już, że wiele jej opowieści musiało mijać się z prawdą, część z nich zatarła się zresztą w jego pamięci. Z trudem przypominał sobie samą Matkę – steraną życiem kobietę, która zmarła, kiedy jeszcze był dzieckiem. Jej twarz spowiły mroki czasu; potrafił z nich wyłowić tylko głos, którym opowiadała mu baśnie o dawnych ludziach.

Świat, który mu opisywała, nie mógł być prawdziwy. Mężczyzna nie umiał wyobrazić sobie rzeczywistości bez ruin, bez bólu płynącego z wnętrza własnego ciała, bez wiecznie zachmurzonego nieba, bez nieustającego głodu i samotności – wszystkich tych ponurych, nieodłącznych towarzyszy życia. Podwójną Wieżę pokrywał wówczas zielony dach, a wielobarwne szyby w jej strzelistych oknach chroniły jej wnętrza. Ich resztki mężczyzna znajdował na podłodze w pobliżu drzwiorzeźby, u stóp dziwnych stworów o częściowo spalonych twarzach. Matka twierdziła, że drzwiorzeźba była słynna na cały świat i że ludzie, by ją podziwiać, ściągali tu z najdalszych stron. Mężczyzna spędzałby pod nią całe dnie nawet bez tych opowieści. Fascynowały go nadpalone postaci, z których spływała wielobarwnymi falami farba, fascynowały puste twarze, na których ogień wypalił wieczną ciemność. A najbardziej fascynowała go jedna, nienaruszona twarz kobieca. Wyobrażał sobie, że tak mogła wyglądać Matka.

Gdyby mógł, odchodząc, zabrałby drzwiorzeźbę ze sobą. Za nią będzie tęsknił najbardziej.

Choć otaczały go strzępy wspaniałości minionego świata, mężczyźnie trudno było uwierzyć, że kiedyś po niebie latały maszyny, wodę dostarczano do każdego mieszkania, żywność sama czekała na ludzi w miejscach, których nazwa, wraz z wieloma innymi, zatarła się mu w pamięci. Nie umiał wyobrazić sobie morza, baśniowych miast z mnóstwem wież wyższych nawet od tej, w której mieszkał. W opowieściach Matki wielkie ludzkie skupiska budowano ze szkła i światła i nigdy nie zapadała nad nimi ciemność.

W pełnym cudów świecie z opowieści Matki na pewno nie było tego stada psów, które coraz szybciej, choć wciąż ostrożnie, zbliżało się do wraku śmigłowca.

Zwierzęta zachowywały czujność. Najpierw pojawili się zwiadowcy – trzy drobniejsze psiaki, zwinne i szybkie. Powarkiwały zaniepokojone. Przybyły tu tropem mężczyzny, który uciekał im aż spod Zamku.

Trzy dni krążył w cieniu jego dumnych, budzących lęk murów, by poznać tajemnice tej monumentalnej budowli. Nie wspiął się na porośnięte ciemnym bluszczem blanki. Bał się tego, co żyło w lochach twierdzy. Nigdy nie widział tych stworzeń, ale wyczuwał ich ból i wściekłość. Jeśli nawet były jakoś spokrewnione z Matką, już dawno odrzuciły wszystko, co mogło je łączyć z człowieczeństwem. O ile mężczyzna wiedział, nie opuszczały Zamku i bytowały bądź to zjadając siebie nawzajem, bądź łowiąc ptaki, uparcie próbujące wić gniazda wśród zamkowych wież. Być może w lochach żyło coś jeszcze, na co polowały, mężczyźnie trudno jednak było sięgać swymi zmysłami tak głęboko pod ziemię. Już same mury stanowiły poważną przeszkodę. Gdy po raz pierwszy sondował przez nie wnętrze Zamku, musiał odpoczywać potem przez wiele godzin.

W grocie pod Zamkiem żyła jeszcze inna bestia, ciężka i powolna, ale groźniejsza nawet od stworów zza murów. Przypominała mężczyznę na tyle, że kiedyś zdołał się z nią porozumieć. Ich umysły dotknęły się z oddali i przez moment poczuł się tak szczęśliwy jak wówczas, gdy żyła jeszcze Matka. Zorientował się, że coś jest nie tak, gdy dotarło do niego, że kroczy środkiem ulicy, jakby nigdy nic, jakby w ruinach kamienic nie czaiły się żadne niebezpieczeństwa. Bestia z groty omamiła go, oszukała. Dotknęła jego najskrytszych pragnień i przyciągała ku swojej jamie, by go w niej pożreć, jak dziesiątki, a może i setki innych stworzeń. Nie musiała się nawet ruszać z miejsca. Rozsyłała swój zew na wszystkie strony miasta. Dotykała myśli i pragnień żyjących wśród ruin istot, pobudzała ich marzenia i wabiła ofiary ku sobie. Ciężka, powolna i leniwa, rosła w grocie pod Zamkiem, pozornie ignorując jego mieszkańców, którzy wydawali się odporni na jej zew.

W przyszłości będzie musiało dojść do wojny między tymi dwoma rodzajami potworów, pomyślał. Nie zamierzał się w nią mieszać. Długo trzymał się z dala od bestii. Był jednak zadowolony, że ją spotkał. Nigdy nie przestała go nawoływać, a on uczył się od niej zewu i rósł w siłę. Być może teraz zdołałby ją nawet pokonać, ale nie zależało mu na tym. W ogóle nie powróciłby pod przeklęty Zamek, gdyby nie psy.

Przybyły w okolice Zamku ledwie tydzień wcześniej. Być może zwabiła je bestia, mogły też wędrować w poszukiwaniu pokarmu. Plac przed Podwójną Wieżą, ku któremu starał się je wabić mężczyzna, mógł się im wydawać kuszącym, pełnym mięsa terenem. Ptaki mieszkały w kikutach wież, których miedziane dachy spłynęły z murów, gdy niebo zamieniło się w burzę ognia. Sypiały też na dziwnym długim budynku, przecinającym Plac na pół. Mężczyzna nie mógł zrozumieć, jakiemu celowi służyła ta niewysoka budowla. Może była pomnikiem pychy, wejściem do znajdujących się pod Placem podziemi pełnych skarbów? Ludzie sprzed kataklizmu byli zdaniem mężczyzny dumni, ale i szaleni od bogactw i przesytu. Wszystko robili z niepotrzebnym rozmachem. Byli zdolni postawić budynek tylko po to, by dać upust swojej radości ze zgromadzonych pod ziemią skarbów. Mężczyzna prawie ich za to polubił. Zostawili mu w spadku prawdziwe cuda – modele mężczyzn i kobiet sprzed wieków, obrazy, przedstawiające jak wyglądało starożytne życie, korale, które z takim zadowoleniem zakładał na swój skórzany płaszcz. Były tam nawet stalowe hełmy i miecze! Zwłaszcza hełmy pokochał i nosił na zmianę – każdy innego dnia – ozdabiając je znalezionymi w skarbcu klejnotami. A potem odkopał w gruzach jednej z zawalonych ścian dziwny mechanizm zakończony czymś, co przypominało zabawne szkła, jakie wkładali w oczy mężczyźni na obrazach. Wyrwał z mechanizmu okrągłe szkło w metalowej oprawie, przymocował do niego skórzaną opaskę i nosił je na czole niczym koronę. Czasem opuszczał je na oko, by przez nie przyglądać się światu. Bywało, że sądził, iż obserwowane przez szkło nieco zamazane, odrealnione miasto jest lepszym miejscem. Wydawało mu się, że dostrzegał przez porysowany okular świat z opowieści Matki. Po Placu wędrowali ludzie, tłumy ludzi. Zdumiewało go to, że się nie bali. Nikt ich nie atakował, a na nieuszkodzonych wieżach co godzinę trębacz wygrywał tę samą melodię.

W istnienie trębacza mężczyzna wierzył. Znalazł jego zwłoki – wyszczerzony radośnie szkielet w ciemnym mundurze ze złotymi naszywkami. Sam mundur nie wyglądał szczególnie interesująco, ale naszywki i lśniące guziki sprawiły mężczyźnie wiele radości. Oderwał je i naszył na jeden ze swoich płaszczy. Jednak bardziej uradowała go leżąca pod szkieletem trąbka. Była pogięta i z trudem dawało się z niej wydobyć jakikolwiek dźwięk, lśniła jednak złotem i mężczyzna czuł się szczęśliwy jak dziecko, ilekroć patrzył na nią i jej dotykał.

Nigdy się z nią nie rozstawał. Teraz pogładził ją kciukiem, by dodać sobie otuchy przed starciem z psami.

Z dachu śmigłowca poderwały się ptaki i odleciały ku wyżej położonym, bezpieczniejszym schronieniom. Lepiej wziąć z nich przykład.

Mężczyzna wyskoczył z kryjówki prosto przed jednego z psich zwiadowców. Kopnął zaskoczone zwierzę i rzucił się do ucieczki. Dwa pozostałe natychmiast pognały za nim. Utrzymywały bezpieczny dystans. Ten zaatakowany podniósł się z ziemi, zadarł niewielki trójkątny łeb o białym pysku i czarnych, sympatycznie klapniętych uszach i zawył – długo, przejmująco, prawie smutno, z jakąś tęsknotą, która dotknęła i mężczyznę. Spróbował sięgnąć umysłem psa, ale ten stawił opór. No tak, skoro potrafiły opierać się bestii, musiały też radzić sobie z podobnymi jej istotami.

Myśl, że mógłby przypominać bestię – zamknąć się w jakiejś jamie, może nawet w skarbcu pod Placem, i przyzywać do siebie oszołomione ofiary – rozbawiła mężczyznę, tak że aż zachichotał w biegu. Bestia była potężna, groźna… ale przy tym głupia. Nie rozumiała, że największą siłą tego świata jest ruch, zdolność szybkiej ucieczki. Któregoś dnia jakieś odpowiednio silne stado przyjdzie do niej nie po to, by dać się pożreć, lecz by tygodniami sycić się jej wielkim cielskiem.

Kiedyś, ale jeszcze nie dziś. Psy nie były dość silne. Bestia poradziłaby sobie z nimi, ale mężczyzna nie zamierzał pozwolić na takie marnotrawstwo.

Na wycie zwiadowcy odpowiedziały ujadania z różnych stron. Rozpoczęło się prawdziwe polowanie.

Mężczyzna przyśpieszył, by jak najszybciej znaleźć się wewnątrz podłużnego budynku postawionego nad skarbcem. Pośrodku znajdowało się przejście na drugą stronę Placu. Psom mogło się ono wydać idealnym miejscem, by dopaść upatrzoną ofiarę.

Nie odwracał się. Nie musiał. Wyczuwał kolejne psy wypadające z placu za Podwójną Wieżą. To już nie byli mali zwiadowcy, ale wielkie psiska, potomkowie zwierząt hodowanych do walk i polowań. Owszem, znacznie schudły i nauczyły się żyć na diecie składającej się wyłącznie z mięsa upolowanych stworzeń – czy to ludzi, czy zwierząt – ale były silniejsze i groźniejsze od swoich udomowionych przodków. I wyglądały inaczej…

Nie tylko dlatego, że były dzikie. Zostały dotknięte bólem świata, a on je odmienił, tak jak każdą żywą istotę i każdy aspekt rzeczywistości. Kiedyś objawiał się w płomieniach, potem w mrozie i ciemności. W końcu stał się tak maleńki, że aż niewidzialny. Pożary ustąpiły, gdy strawiły cały przeznaczony im pokarm, a mróz i wielka ciemność przeminęły same z siebie. I choć ból przestał być widowiskowy, wciąż istniał. Przenikał wszystko. Skręcał mężczyźnie trzewia i czasem zmuszał go do plucia krwią. To ból, unoszący się w powietrzu i przenikający mury, obecny w jedzeniu i wodzie sprawił, że mężczyzna potrafił dotykać umysłów innych stworzeń. Ból wiele mu odebrał, ale w zamian ofiarował ten właśnie dar; dar, który zapewnił mężczyźnie przeżycie.

Mężczyzna nie był wyjątkiem ani wybrańcem. Ból obdarował także innych ludzi, a nawet zwierzęta i rośliny. Nie każdy jednak potrafił radzić sobie równie dobrze z darami bólu i mężczyzna znajdował czasem szczątki tych, którzy je odrzucili. Dwa dni ucztował przy ciele konia o trzech głowach. Innym razem przez tydzień ukrywał się przed grupą pochodzących od ludzi istot o błoniastych, nielotnych skrzydłach. Ścigały go po całej okolicy i wygnały nawet z gniazda w wieży. Wtedy nie umiał jeszcze posługiwać się darem, więc zabiłyby go w końcu, gdyby pewnego dnia z rozpaczliwym wrzaskiem nie rzuciły się z wieży i nie roztrzaskały o kamienne płyty Placu.

Ból miał swoje dary i dla psów. Dwa ze ścigających mężczyznę zwierząt posiadały po trzy pary nóg. Inny, naprawdę wielki i niepokojąco szybki, otrzymał od bólu rozdwojoną paszczę – wewnątrz pyska ukrywał drugi z dodatkowymi szeregami zębów.

Największym darem ból obdarował basiora – przewodnika sfory. Pies wyrósł tak, że gdyby stanął przy mężczyźnie, sięgnąłby mu do piersi. Ale to nie wszystko. Mężczyzna przed trzema dniami dotknął jego umysłu i ze zdumieniem odkrył, że pies potrafił myśleć niemal jak człowiek. Zdolny był analizować sytuację, wyciągać wnioski i planować, a nawet wspominać i… śpiewać. W myślach basior śpiewał o łowach, o bólu i o świecie pełnym śmiercionośnych zagrożeń. Śpiewał nie słowami, lecz obrazami splatanymi ze wspomnień i marzeń.

„Zabiję cię” – przekazał mu obrazami basior, gdy wyczuł, że mężczyzna podgląda jego śpiew.

„Zabij!” – odpowiedział mężczyzna, ale już tylko ubogimi słowami, nie zdołał bowiem jeszcze nauczyć się języka obrazów i skojarzeń, jakie przynosiły zapachy, których nie potrafił nawet nazwać. – „Zabij! Zabij! Zabij!”

Jakimż cudem natury był ten wielki pies! Nie mógł wpaść w łapy bestii! Nigdy!

Psy nie były głupie. Nie wbiegły za ofiarą w cień długiej budowli. Część zatrzymała się przed wejściem, a pozostałe rozbiegły się, by otoczyć budynek.

Mężczyzna zyskał kilkanaście sekund.

Dobrze.

Były dla niego zbyt szybkie. Nie zdołałby przed nimi długo uciekać. Do tej pory radził sobie, bo lepiej znał okolicę. Dwa dni przygotowywał kryjówki na trasie spod Zamku do Placu. Teraz nareszcie sfora znalazła się w jego królestwie.

Wybiegł na drugą stronę Placu. Psy rzuciły się ku niemu z obu końców długiego budynku. Potrzebowały zaledwie kilku chwil, by wreszcie go dopaść.

Dobrze!

Te, które do tej pory obstawiały wyjście, teraz odważyły się rzucić w przejście i wybiec za mężczyzną. Prowadził je basior.

Dobrze!

Mężczyzna zatrzymał się i odwrócił ku przewodnikowi stada. Sięgnął za pazuchę, do ukrytego pod płaszczem worka. Wyjął zeń rdzawą obręcz przystrojoną dziesiątkami ozdób – kawałkami barwnego szkła, złotymi pierścieniami wydobytymi z ruin sklepu jubilera, pogruchotanymi zegarkami i pochodzącymi z różnych czasów monetami, które można było znaleźć na Placu i pod nim.

Skoro został królem tego miejsca, zrobił sobie koronę na wzór tych, jakie widział na obrazach w podziemnym skarbcu.

Teraz założył ją na głowę. Niech psy wiedzą, z kim mają do czynienia!

Te, widząc, że ofiara przestała uciekać, zwolniły. Powarkując, otoczyły mężczyznę. Basior wystąpił naprzód. Rozglądał się zdenerwowany. Coś mu wyraźnie nie pasowało.

Nim przewodnik stada zdążył skoczyć mężczyźnie do gardła, ten wydał rozkaz.

Z dachu długiego budynku zeskoczyły ukryte na nim dotąd gargulce. Mężczyzna nie znał pochodzenia tych stworzeń. Może kiedyś były nawet ludźmi? Posiadały coś na kształt chwytnych dłoni, ale zakończonych mocnymi pazurami. Były stosunkowo niewielkie, mniejsze od psów, ale szybkie i zawzięte. Opadły zaskoczoną sforę, przytłaczając ją liczebnością – psów było ledwie dwanaście, zaś gargulców ponad trzydzieści. A przecież nie przybyły same!

Z nieba sfrunęły ptaki. Uderzały na walczących i odskakiwały. Wrony i kawki o przerośniętych dziobach, stado gołębi o zjednoczonym umyśle, podległym teraz wyłącznie rozkazom mężczyzny. O tak, szkoła bestii bardzo się przydała! Mężczyzna dowodził armią!

Psy walczyły dzielnie i mężczyzna poczuł wzruszenie, widząc ich odwagę i nieustępliwość. Starały się wyskakiwać w górę ku atakującym je ptakom, zrzucały z siebie gargulce i próbowały rozszarpywać im gardła. Tyle że armia mężczyzny praktycznie nie ponosiła strat. Na pomoc obalonemu przez jakiegoś psa towarzyszowi natychmiast ruszały dwa albo i trzy inne.

Przerażone psy nie umiały tak współpracować. Basior zdołał je wiele nauczyć, ale to nie wystarczyło. Nie były przygotowane na walkę ze zdyscyplinowaną armią, dowodzoną przez niezwyciężonego króla. Ginęły jeden po drugim, skowycząc rozpaczliwie i usiłując walczyć do końca.

Mężczyzna zapłakał nad poległymi wrogami. Nie mógł ocalić wszystkich. Jego armia także musiała jeść.

Skupił się na basiorze, który teraz walczył z kilkunastoma przeciwnikami jednocześnie. Wciąż udawało mu się stawiać im czoła. Walka i strach wprawiły go w dzikie uniesienie, w szał. Wiedział, że przegrywa i że zginie. Zaczął po swojemu śpiewać, lecz teraz była to pieśń śmierci.

Bardzo dobrze!

Mężczyzna uderzył w ten skupiony na walce umysł i rozerwał jego wolę, tak jak wcześniej rozrywał i tłamsił wolę wszystkich swoich żołnierzy. I basior, który przez tyle dni stawiał mu opór, wreszcie uległ.

Jak dobrze było w końcu stać się basiorem!

Mężczyzna stał pośrodku dogasającej już bitwy i cieszył się wszystkimi tymi umysłami, które teraz jednocześnie współdzielił. Czuł podniecenie ptaków i głód gargulców; strach i ból psów; dumę zwycięzców. Choć zamknął oczy, widział świat poprzez dziesiątki spojrzeń swoich poddanych, do których teraz – nareszcie! – zaliczał się także basior i kilka ocalałych psów z jego sfory.

Dobrze! Dobrze! Cudownie!

Wielki pies podszedł do mężczyzny. Mięśnie gargulców napięły się, zaniepokojone stwory gotowe były skoczyć na basiora i w mgnieniu oka rozerwać go na strzępy.

Niepotrzebnie. Mężczyzna uspokoił poddanych.

Pies pochylił łeb i polizał dłoń mężczyzny. Od teraz jego siła i jego pieśń należały do Króla.

Mężczyzna, wciąż obecny w psim umyśle, pochylił się nad swoim nowym podwładnym. Pogłaskał go po łbie pokrytym krótką, ostrą sierścią i poczuł przyjemność, jaką ten gest sprawił i jemu, i psu.

– Będziesz dowódcą – wyszeptał w psie ucho. – Dowódcą mojej wielkiej armii. Powędrujemy przez świat.

Wyprostował się, by spojrzeć na wschód.

Gdzieś tam istniało życie. Wyczuwał je od dawna. Daleko, za nieznanymi mu ziemiami, czekało tętniące życiem miasto, pełne łupów, skarbów i jedzenia. Miasto ludzi, którzy ośmielili się przetrwać.

Oczywiście najpierw będzie musiał poradzić sobie z tymi tchórzami z podziemi ruin, które nazywali Dworcem. Nie wchodzili mu w paradę, bo bali się jego armii, tak jak bali się właściwie wszystkiego na powierzchni. Wiedział jednak, że drążyli korytarze ku kamienicom otaczającym jego Plac i zbliżali się powoli ku jego królestwu. Sądzili zapewne, że jeśli dotrą do niego pod ziemią, nie zauważy ich na czas a oni zdołają go pokonać. Mieli trochę racji, miasto stało na piwnicach i podziemiach pamiętających starożytne czasy, na grobach dziesiątek pokoleń i całych podziemnych kondygnacjach, w które wolał się nie zapuszczać. Ale nawet tam żyli jego poddani – zwinne szczury toczące niekończące się boje z rozrosłymi ponad miarę owadami, których umysłów się brzydził i nie chciał dotykać.

Teraz nareszcie zostawi to wszystko za sobą. Dotąd brakowało mu tylko dowódcy na miarę basiora. Przejdzie przez Dworzec, zdobędzie jego bogactwa, a ciałami poległych nakarmi swoją armię. Ocaleli zaś zasilą jego szeregi.

Będzie może tęsknił za Placem, przecinającym go podłużnym budynkiem i Podwójną Więżą, ale przynajmniej ugasi znacznie bardziej palącą tęsknotę, która wypełniała go, odkąd poczuł tamtą potężną obecność. Tęsknotę za rozwijającym się życiem, mrowiem ludzi odmiennych od tej dogorywającej społeczności zdziczałych mieszkańców podziemi Dworca.

Gdzieś tam tętniło życie pełne pasji.

Uśmiechnął się i natychmiast całą jego armię przepełniło poczucie radości.

Nie było na co czekać. Ruszyli ku czekającej na nich, choć nieświadomej jeszcze swojego losu zdobyczy. Ku terenom zamieszkałym przez wielu ludzi, obiecującym mnóstwo skarbów i jedzenia.

Część I

Obywatele

Rozdział 1

Prawdę mówiąc, Marcin nigdy jeszcze nie widział tak wielu ludzi zgromadzonych w jednym miejscu. W zasięgu wzroku, czyli tam, dokąd sięgało światło odbite od stosunkowo jasnej płachty, na której namalowano plac i kilka domów udających w tej chwili Paryż, siedziało dokładnie trzydzieści pięć osób. Policzył je podczas monologu Pana Onufrego, streszczającego wydarzenia, które doprowadziły D’Artagnana do pojedynku z trzema muszkieterami.

Widzowie przybyli tu z całej Federacji, ze wszystkich zamieszkałych schronów rozrzuconych pod zniszczonymi budynkami centrum Nowej Huty. Podobnie jak wcześniej Marcin, najpierw musieli przejść wygodnymi, choć słabo oświetlonymi korytarzami o ścianach z grubego betonu, by potem wkroczyć w tunele wykopane już po Pożodze, łączące stare schrony – „mieszkalne”, jak nazywali je z przekąsem – z rozległym schronem pod kinem. Te nowe tunele, wydrążone prostymi narzędziami i wyłożone kawałkami płyt chodnikowych z powierzchni, prowadziły ku największemu schronowi – lokalnej ziemi obiecanej. Wędrowcy musieli pochylać głowy, bo z oczywistych powodów nikt nie silił się na drążenie odpowiednio wysokich korytarzy. W tych sprzed wojny człowiek przynajmniej mógł chodzić wyprostowany i bez obaw o to, że strop runie mu nagle na głowę.

W schronie pod kinem miało nie być tak duszno i gorąco, jak w tych zwyczajnych, zaprojektowanych, by przeżyć w nich sam wybuch i najwyżej kilka – kilkanaście dni największych radioaktywnych opadów. Marcin już od jakiegoś czasu wypatrywał okazji do odwiedzenia tego owianego legendą przybytku.

Wychował się w schronach, dlatego przywykł do ostrożnego stawiania kroków, by nie podeptać odpoczywających w korytarzach ludzi i ich skromnego dobytku; przyzwyczaił się do dusznych gorących nocy, gdy schrony na powrót wypełniały się ludźmi, i do wszechobecnej ciasnoty. Bywało, że uciekali całą trupą do korytarzy, byle tylko nie spać na betonowych podłogach schronów, pomiędzy dziesiątkami ludzi, wtulających się w siebie nawzajem i złorzeczących, jeśli przyszło im nocować obok jakiegoś wiercipięty. Korytarze pomiędzy schronami były ciemniejsze, jeszcze bardziej niewygodne, ale przynajmniej nocowało w nich mniej ludzi.

Kiedyś w schronach zamykano zarówno ciężkie żelazne drzwi, jak i te prowizoryczne, z dykty. Szybko jednak zaprzestano tego obyczaju, bo ograniczał przeciągi, traktowane pod ziemią jak jakiś cud natury. Oczekiwano niczym święta tych pór dnia, kiedy szperacze wychodzili na powierzchnię i kiedy z niej wracali. Wypatrywano z nadzieją coraz rzadszych chwil, gdy część mocy rzężących ze starości agregatów kierowano do wentylatorów. Żebrano o częstsze wentylowanie schronów, a o przydział miejsc w pobliżu szybów wentylacyjnych walczono czasem przy użyciu siły. Częściej jednak uciekano się do przekupstwa bądź znajomości wśród władz.

Trzydzieści pięć osób to oczywiście niewiele, ale za nimi rozsiadła się cała armia cieni – większa część populacji schronów, liczącej, jak słyszał Marcin, około trzystu osób. Ponoć na tyle właśnie został obliczony schron pod kinem. I faktycznie, może z trzy setki ludzi jakoś by się tu zmieściły, ale nie w takich warunkach, o jakich marzyli obywatele podziemnej społeczności. A przecież po to właśnie tu przybyli – nasycić się przestrzenią, poczuć, jak to jest spać bez sąsiada wbijającego łokieć w plecy.

Cienie widzów poruszały się niespokojnie i wymieniały ze sobą uwagi. Gwar ich głosów, przytłumionych z szacunku do aktorów, ale jednak słyszalnych, zahipnotyzował Marcina do tego stopnia, że chłopak zapomniał własnej kwestii.

Piotr uśmiechnął się drwiąco. Podkręcił sztucznego wąsa i spojrzał wymownie na Pana Onufrego. Od kilku dni wypominał kierownikowi trupy, że Marcin jest jeszcze zbyt młody, by unieść ciężar głównych ról. Niemal co wieczór, coraz głośniej i z większą zawziętością spierał się o to i dyskutował z Panem Onufrym. Marcin udawał, że nie słyszy ich kłótni, choć wszystkie dotyczyły właśnie jego. Po cichu zgadzał się z Piotrem – fakt, nie był jeszcze gotowy. Uważał, że niesprawiedliwe było odebranie części głównych ról aktorowi, który sprawdzał się w nich znakomicie, a przy tym był dla niego wzorem i mistrzem.

Z drugiej strony, nie mógł przecież odmówić ich przejęcia, prawda? Gdyby nie wykorzystał okazji, okazałby się tchórzem i niewdzięcznikiem – Pan Onufry zaryzykował konflikt w zespole, ofiarując mu rolę D’Artagnana. Piotr oczywiście się oburzył. I nie tylko Marcin stał po jego stronie – poparła go, czemu nikt się nie dziwił, Wanda. Po stronie kierownika otwarcie stanęła tylko Ewa. Marcin nie sądził, by dziewczyną powodowała wiara w jego talent. Zaważyło coś innego, jakaś tajemnica. Miedzy Ewą i Piotrem musiało dojść do takiej czy innej scysji. Tych dwoje, dawniej tak sobie bliskich, teraz nawzajem się unikało.

– Przyjdzie wam więc, panie, zginąć z ręki muszkietera! – zawołała wcielająca się w rolę Aramisa Ewa głosem tak niskim, jaki tylko umiała z siebie dobyć. – D’Artagnanie!

– Tak jest! – Marcin ocknął się z zamyślenia. – Pojedynek z panem Atosem zmniejsza szanse na zabicie mnie przez pana Portosa, a niemal zupełnie przekreśla szanse pana Aramisa. Cóż, widać pisane mi jest dzisiaj zginąć. Skoro jednak nie zostanę muszkieterem, niech chociaż zginę z ręki muszkietera!

Wyszarpnął z pochwy drewnianą imitację szabli, zastępującej z musu muszkieterską szpadę. Prócz Trzech muszkieterów wystawiali także Ogniem i mieczem orazPotop, Wiedźmina i Przypadki starościca Wolskiego. Nie byliby w stanie nosić ze sobą rekwizytów do wszystkich tych sztuk. Dlatego szable musiały udawać szpady, innym razem miecze, a jeszcze innym – miecze świetlne. Na tej samej zasadzie prześcieradło, na którym namalowano uliczkę i kilka domów, bywało Paryżem, Warszawą, Londynem, Krakowem i Kaer Morhen, a nawet Mos Eisley z dalekiej planety Tatooine.

– Tam do licha, podoba mi się ten chłopak! – oświadczył z przekonaniem Piotr-Atos, mrugając równocześnie do Marcina. Chłopak zaczerwienił się, bo w głosie swego mistrza usłyszał prawdziwą pochwałę.

– Panowie! Uwaga! Nadchodzą gwardziści kardynała! – zawołała Wanda, z powodzeniem naśladując tubalny głos Portosa. – Szpady do pochew! Szpady do pochew!

W tym momencie wkraczał Pan Onufry.

– Lecz, niestety, było na to za późno! – obwieścił wychodząc przed aktorów, którzy zamarli w pozach zaskoczenia. – Patrol gwardzistów kardynała Richelieu zobaczył już naszych bohaterów i ruszył w ich kierunku. Kto wie, jaki los czeka dzielnych muszkieterów i młodego pana D’Artagnana? Czy dadzą się zaaresztować? – zawiesił głos.

Publiczność, składająca się z wielu stałych bywalców znających sztukę niemal na pamięć, zareagowała natychmiast okrzykami protestów.

– I mnie się tak wydaje! – uśmiechnął się Pan Onufry. – Oj, chyba nie obejdzie się bez bójki! Czy jednak właśnie tak się stanie, przekonamy się jutro o tej samej porze. A teraz pozwólcie nam, proszę, przygotować się do następnej sztuki. Za godzinę będziemy mieli okazję przedstawić wam drugi odcinek niezwykłych kosmicznych przygód Luke’a Skywalkera i jego druha Hana Solo!

Ukłonił się w odpowiedzi na huczne oklaski.

– I nie zapominajcie o loterii! – zawołał na pożegnanie. – Ci, którzy jeszcze nie wzięli w niej udziału, niech nie marnują okazji! Tym razem niechybnie padnie rekord!

Gdy rowerzyści z ulgą przerwali pedałowanie, światła z wolna przygasły. Za swoją pracę otrzymywali okruchy z loterii, toteż znalazło się aż nazbyt wielu chętnych, gotowych do pracy na wehikułach ze starego świata, zamocowanych na specjalnych platformach. Bez nich nie udałoby się uzyskać odpowiedniego oświetlenia dla wielkiej sceny, na której przyszło występować trupie Pana Onufrego przez pięć dni.

Na co dzień wystarczało im światło jednej rowerowej lampy albo nawet kilku zniczy ustawionych w kręgu. Radę dawała też zwyczajna lampa olejowa, zawieszona nad prowizoryczną sceną – czterema metrami kwadratowymi, przyciśniętymi do ściany korytarza. Aktorzy występowali tuż przed nosami widzów. Sztuki musieli skracać, odgrywać je prędko, by publiczność mogła w miarę szybko rozejść się w antraktach w celu oczyszczenia powietrza i udrożnienia kanałów wentylacyjnych. Życie w schronach wykluczało samotność, ale nie sprzyjało też zgromadzeniom.

Tym razem trupa występowała w przestronnym pomieszczeniu, znajdującym się ponad podziemnym schronem – w ocalałej sali kinowej. W ten sposób Marcin po raz pierwszy znalazł się na powierzchni, a w każdym razie prawie na niej, bo wciąż nie dane mu było wyjrzeć na zewnątrz.

Jak stwierdził Pan Onufry, scena w kinie przypominała prawdziwe teatralne sceny sprzed Pożogi. Marcin widział, że nie tylko on jest tym wszystkim podekscytowany. Nawet Piotr był przejęty, choć starał się to skrzętnie ukrywać. Dopiero podczas kłótni z Panem Onufrym wyrwało mu się: „…i właśnie w takiej chwili odsuwasz mnie na drugi plan!”.

– Doskonale ci poszło, chłopcze!

To właśnie Piotr jako pierwszy pośpieszył do Marcina z gratulacjami. Poklepał go po ramieniu, uśmiechnął się serdecznie i zaraz podszedł do pochylającego się nad scenariuszem Onufrego. Zmierzając ku kierownikowi, miał już znacznie chmurniejszą minę – Marcin zdążył to jeszcze dostrzec, nim musiał stawić czoła huraganowemu entuzjazmowi Ewy. Dziewczyna podbiegła do niego, rzuciła mu się na szyję i wykrzyczała, jakie to wszystko było świetne. Stojąca za nią Wanda uśmiechała się tylko, kiwając głową.

– Miałeś powiedzieć: „niesamowite przygody Hana Solo i jego wiernego druha, Luke’a Skywalkera”! – wyrzucił z siebie gniewnie Piotr, pochylając się nad Panem Onufrym.

Wyglądali obaj niczym postaci ze starodawnych opowieści. Kierownik, w rzeczywistości noszący imię Stanisław, był niewysokim mężczyzną o zaokrąglonej sylwetce. Jakim cudem udawało mu się tyć w świecie powszechnego niedożywienia, tego nikt nie wiedział. Pan Onufry tłumaczył to wpływem czegoś, co nazywał genami. Przekroczył już pięćdziesiąty rok życia i, zdaniem Marcina, ostatnio zaczął się gwałtownie starzeć.

Poruszał się coraz wolniej, a przy większym wysiłku głośno sapał. Gdy wędrowali korytarzami od sektora do sektora, oddawali mu najlżejsze bagaże, choć się o to na nich złościł. Stawał w takich sytuacjach przed Wandą, składał ręce na piersiach i domagał się, by oddała mu przynajmniej część przypadających na nią tobołów. „Do licha! Jestem mężczyzną!” – powtarzał ze zniecierpliwieniem. Wanda, młodsza od niego ledwie o osiem lat, uśmiechała się w odpowiedzi, ale kręciła przecząco głową. Ponieważ takie dyskusje każdorazowo kończyły się płaczem Wandy, Pan Onufry przegrywał je wszystkie. Przytulał kuzynkę i mruczał, że „on wszystko wie, wszystko rozumie”.

Piotr, którego Marcin nie potrafił już nazywać „wujkiem”, górował nad Panem Onufrym niemal pod każdym względem. Jedynym wyjątkiem był talent do wymyślania i opowiadania historii.

Piotr należał do najwyższych ludzi, jakich Marcin poznał, a wydatna szczęka i nos, przypominający dziób drapieżnego ptaka, nadawały jego twarzy wyraz siły i pewności siebie. To za tym czterdziestolatkiem zwykle szalały kobiety. Do którego sektora by nie przybyli, to właśnie Piotra otaczał wianuszek wielbicielek, to właśnie jego dziewczyny prosiły o autografy, jego traktowały jak prawdziwą gwiazdę. Nawet mężczyźni ulegali jego urokowi i często to do niego zwracali się z pytaniami o plany trupy, jakby to on był kierownikiem. A że Piotr potrafił wypowiadać się z przekonaniem nawet na tematy, o których nie miał pojęcia, i zawsze umiał wywinąć się z tarapatów oraz przekonać kogoś innego, by wziął na siebie najtrudniejszą bądź najcięższą pracę, to cieszył się powszechnym szacunkiem. Był przy tym wesoły, mówił chętnie i wyłącznie głośno. Często żartował i nawet gdy stawał wobec jakiegoś nieprzyjaźnie nastawionego mężczyzny, rozzłoszczonego jego powodzeniem u kobiet, przeważnie udawało mu się uniknąć awantury. Marcin niejednokrotnie był świadkiem, jak ktoś, kto przychodził do Piotra z zamiarem obicia go, po kilkunastu minutach siedział z nim przy kubku samogonu i toczył rozmowę jak z najlepszym przyjacielem.

Jakim sposobem w gęsto zaludnionych korytarzach i ciasnych pomieszczeniach schronów Piotrowi udawało się znajdować miejsca, w których można było ukryć się sam na sam z kobietą, Marcin nie miał pojęcia. Zapytał go kiedyś o to wprost. W odpowiedzi Piotr uśmiechnął się tylko, poklepał chłopca po ramieniu i odszedł. Marcin domyślał się, że kolega z zespołu albo korzysta z pomieszczeń technicznych, albo z dość przestronnych, ale wyjątkowo zagraconych komórek na węgiel. Istniały też inne możliwości. Intymne chwile Piotr mógł spędzać obok nieludzko hałasujących, cuchnących ropą i olejem agregatów, które z coraz większym trudem dostarczały schronom prąd, albo w komórkach szperaczy, gdzie w ogrodzonych metalową siatką szatniach przechowywali swoje kombinezony. Tyle że w takim wypadku musiałby przekupywać szperaczy bądź strażników, bo nikt nie wpuściłby go do tych pomieszczeń tak po prostu.

Chyba że udawało mu się tak omotać wybrankę, że ta pozwalała mu zaciągnąć się do któregoś z mniej uczęszczanych korytarzy, a może nawet – wbrew zakazowi – na powierzchnię, do jednego z ocalałych budynków, gdzie prowadzono badania nad warzywami oraz hodowano szczury i gołębie.

Do niedawna jedynym znanym Marcinowi człowiekiem, który był zdolny, choć i to nie zawsze, opierać się urokowi Piotra, pozostawał Pan Onufry. Przed kilkoma dniami do kierownika trupy dołączyła Ewa.

– Han Solo i Luke, nie odwrotnie! – powtórzył Piotr.

– Ach, drobiazgi! – machnął ręką Pan Onufry. – Przecież i tak skradniesz scenę dla siebie! Piotrze… Drogi Piotrze… Przyjacielu! Mistrzu sceny! Toż nie możemy zmieniać tego, co jest zapisane! To Luke jest bohaterem, przyszłym rycerzem Jedi!

– Luke to szczeniak, a Jedi to idealiści, gotowi poświęcić świat dla własnych rojeń. Staszek, bracie, przecież wiesz, że ludzie kochają Hana! Han jest zdobywcą, kimś, kto zawsze sobie poradzi. To on jest ich bohaterem! Han to heros na nasze czasy!

– Naszym czasom potrzeba idei – nie zgodził się Pan Onufry. Przerwał pisanie i po raz pierwszy podczas tej rozmowy podniósł wzrok na Piotra. Westchnął. – Ale ludzie rzeczywiście wolą Hana, bo to cwaniak. Dobrze, Piotrze, zapowiem sztukę po twojemu. Należy ci się to. Choć martwi mnie takie zmienianie akcentów w opowieści.

– Pewnie, że mi się należy! – przytaknął Piotr i zaraz, jak to on, uśmiechnął się serdecznie i rozbrajająco. – Przecież obaj wiemy, stary byku, że i tak zmieniasz te historie jak chcesz!

Klepnął energicznie kierownika w plecy i odszedł w kierunku grupki kobiet czekających na niego pod sceną. Stojąca obok Marcina Wanda, widząc to, ciężko westchnęła.

– Głupek! – syknęła Ewa. – Wredny głupek! Mógłby choć przy Wandzie nie podrywać innych!

– Coś znielubiłaś go ostatnio… – spróbował wykorzystać okazję Marcin. Choć bardzo był ciekaw, co zaszło między Ewą a Piotrem, żadne z nich nie chciało o tym rozmawiać. Piotr zbywał jego pytania żartami, a Ewa natychmiast zaczynała się dąsać. Domyślał się, że nieporozumienie musiało wiązać się z komplementami, jakimi Piotr zasypywał dziewczynę. Starsza o dwa lata od Marcina Ewa nie tylko wypiękniała, ale i coraz mniej przypominała dziewczynkę, z jaką przyjaźnił się od lat. Stawała się kobietą. Ale przecież Piotr flirtował z nią żartobliwie już wcześniej. Czemu nagle zaczęło ją to złościć? – Jesteś zazdrosna?

– Z ciebie też głupek, braciszku! – uderzyła go otwartą dłonią w czoło. – Straszny głupek! Ale nie drań. Chodź, popatrzymy na loterię!

Pociągnęła go ku skrzyniom ustawionym na drugim końcu sceny. Zawieszono nad nimi lampę olejową, by oświetlić gromadzone na loterii skarby. Strzegli ich dwaj strażnicy w ciemnych, parcianych uniformach, wyglądających na nowe. Musieli to być weterani z oddziału zdobywców schronu pod niegdysiejszym kinem. Dlatego dysponowali mundurami z nienaruszonych wcześniej zapasów. Gdy Ewa i Marcin podeszli bliżej, przekonali się, że rzeczywiście tak było – na lewym ramieniu każdy z mężczyzn miał naszyty znak podwójnej błyskawicy, odznaczenie za męstwo w ostatnich walkach.

Tym, co przyciągało wzrok Marcina bardziej nawet niż cenne przedmioty zgromadzone w trzech wielkich skrzyniach, była broń strażników. Mężczyzn uzbrojono w prawdziwe automaty!

Taka broń należała tutaj do rzadkich widoków. Podobno przed laty było jej więcej. Jednak psuła się z czasem i brakowało do niej amunicji, a tej nikt w schronach nie potrafił wytwarzać. Automaty stopniowo zastępowano prymitywniejszymi, ale łatwiejszymi do wykonania muszkietami, a nawet jeszcze bardziej archaicznymi kuszami i łukami.

Marcin gwizdnął z zachwytu i wyciągnął dłoń, by dotknąć lśniącej drewnianej kolby. Dawno nie widział czegoś równie pięknego.

– No co ty? – warknął na niego strażnik. – Nie rusz!

– Mamy prawo strzelać do złodziei – ostrzegł drugi, marszcząc groźnie brwi.

– Już widzę, jak marnujecie na nas kule! – roześmiał się teatralnie Marcin, choć powaga mężczyzn zrobiła na nim wrażenie. Wiedział, że do pilnowania loterii nie wyznaczano byle kogo. – A poza tym nie jesteśmy żadnymi złodziejami, tylko aktorami.

Co do tego nie mogło być żadnych wątpliwości, przecież oboje z Ewą nie zdjęli jeszcze kostiumów muszkieterów – ciemnych płacht, na których domalowali białą farbą krzyże i lilie, oraz kapeluszy, które Wanda jakimś sposobem zrobiła ze starych szmat. Ewa nie odpięła nawet sztucznych wąsów. Czarne, też ze strzępów szmat, kontrastowały zabawnie z jej jasnymi włosami. To jednak było widać dopiero w pobliżu jakiegoś źródła światła. W półmroku królującym w schronach niezależnie od sektora aktorzy niezbyt różnili się od innych. Prawie każdy z ocalałych nosił ubranie sklecone z pozostałości po lepszych czasach. Tylko nielicznych stać było na usługi wykwalifikowanych rzemieślników. Większość wolała szyć ubrania samodzielnie, by zaoszczędzić na kupno cenniejszych towarów.

– Aktorzy! – parsknął pierwszy ze strażników, niski i brodaty. – Jedna wielka strata czasu!

Drugi, wyższy, spojrzał na przybyszy życzliwiej.

– Fajna sztuka – powiedział. – Zdradźcie, co będzie dalej, co? Jutro mam wartę przy bramie…

– Ja panu zdradzę, jak to się kończy, a pan mi opowie, jak zdobywaliście kino – zaproponowała Ewa. – Zgoda?

– Stoi – skinął głową strażnik. – Ale wy pierwsi.

O schronie pod kinem od lat krążyły legendy. Nikt nie wiedział, czy stanowił część sieci schronów pod miastem. Nawet jeśli rzeczywiście tak było, przejścia musiały zostać zasypane.

Niemniej wypatrywano go, śniono o nim, powtarzano przekazy o tym, jak bardzo jest przestronny i jak świetnie wyposażony. Opowiadano, że to on właśnie został przysposobiony do tego, by żyć w nim całymi latami, a nie tylko przetrzymać atak. Może nie był tak ogromny, jak legendarny schron Kombinatu, zdolny pomieścić, jak powiadano, nawet i trzy tysiące osób. Dla ludzi zmuszonych do gnieżdżenia się w ciasnocie betonowych klitek, których powierzchnię powiększali całymi latami, żłobiąc własne korytarze i ziemianki, nawet schron dla kilkuset osób jawił się jak obietnica raju. Bo jedynym, co mogły im zapewnić ich schrony, była elementarna szansa na przeżycie – w ciemności, brudzie, ciasnocie, pośród innych zużywających cenne powietrze ocalałych, zmieniających każdą noc w tropikalny koszmar.

Dziesięciolecia pokoju sprawiły, że ludzie stali się zbyt lekkomyślni. Przejścia pomiędzy schronami, zamienionymi zresztą najczęściej w magazyny pełne gratów, których nikomu nie chciało się wyrzucać, zostały w większości zamurowane. Wiele magazynów okradziono, a część zniszczono – dobudowano w nich samowolnie dodatkowe ściany, dzieląc je na piwnice dla mieszkańców domów ponad nimi.

Pan Onufry opowiadał, jak to w dzieciństwie handlował maskami przeciwgazowymi i wspaniałymi skórzanymi butami wojskowymi, które wspólnie z kolegami wykradał ze skrzyń ukrytych pod budynkami Nowej Huty. Ludzie przestali obawiać się wybuchu wojny i lekceważyli wagę schronów oraz ich zawartość. Ocalały tylko najlepiej ukryte magazyny, najczęściej znajdujące się w schronach, które wojsko z jakichś przyczyn uważało za na tyle ważne, by ich istnienie utrzymywać w tajemnicy.

Podobno niektórych z nich nie odkryto do dziś. A szperacze nadal szukali ich skarbców.

Schron pod kinem nie należał do zapomnianych. Wiedzieli o nim wszyscy. Szperacze podchodzili doń na tyle blisko, by móc z tej odległości bez narażania życia obserwować duży, solidnie zbudowany gmach, który przetrwał Pożogę w zaskakująco dobrym stanie. Oczywiście, centrum Nowej Huty zbudowano porządniej niż późniejsze, dalej położone osiedla, które ognisty wicher, jak powiadano, zniszczył niemal doszczętnie.

Miasto powstało jeszcze w czasach, gdy ludzie spodziewali się, że w każdej chwili mogą nadlecieć wrogie bombowce i rakiety. Panowało wówczas przekonanie, że któreś z mocarstw nie zadowoli się kruchym pokojem i użyje broni ostatecznej w nadziei na zaskoczenie przeciwnika. Toteż wzniesione nad schronami domy często miały specjalnie wzmacniane ściany, by służyć dodatkową ochroną. Dzięki temu wiele z nich w niezłym stanie przetrwało i Pożogę, i lata, które nastąpiły po niej. Choć ogień aż nazbyt często wdzierał się do wnętrz domów, same mury ocalały nawet tam, gdzie pożar strawił mieszkania wraz z całą ich zawartością.

Marcin nigdy dotąd nie był na powierzchni, bo cywilom nie pozwalano na nią wychodzić. Jak wszyscy słyszał jednak opowieści o domach, w których wciąż dało się wyszperać jakieś cenne przedmioty, o wywróconych tramwajach, ogołoconych ze wszystkiego co przedstawiało jakąś wartość, o wrakach samochodów, dziwnie wybujałych drzewach i krzewach polujących na ludzi, o stadach zdziczałych, niebezpiecznie odmienionych zwierząt. I o sinym bluszczu, daremnie starającym się szturmować domy na terenach Federacji Schronów Starej Nowej Huty.

I o szarych.

To właśnie szarzy zajęli budynek kina. Ich patrole strzegły jego okolicy, toteż szperacze nigdy nie przekroczyli starej drogi – szerokiego neutralnego pasa, oddzielającego terytoria Schronów Starej Nowej Huty od łowisk szarych. Szarzy także przestrzegali niepisanego rozejmu i od czasu ostatniej bitwy nie zapuszczali się między domy po drugiej stronie ulicy. Pamiętali krwawą łaźnię, jaką zgotowali im wtedy mieszkańcy sąsiedniego, niewielkiego państwa, stanowiącego federację sektorów.

Federacja Schronów Starej Nowej Huty. Marcin długo nie mógł pojąć sensu tak paradoksalnej nazwy, aż Pan Onufry wytłumaczył mu kiedyś, że Nowa Huta rozrastała się przez lata i w końcu, niedługo przed Pożogą, od jej centrum do najodleglejszych osiedli droga tramwajem zajmowała nawet godzinę.

– Godzina to niedługo – zdziwił się wtedy Marcin. – Szperacze w ciągu godziny nie zdążą nawet oddalić się od centrum!

– W owych czasach – odpowiedział z uśmiechem Pan Onufry, mrużąc swoje prawdziwe, widzące oko, a cały czas wytrzeszczając na chłopca szklane, wprawione w miejsce utraconego jeszcze przed Pożogą – ludzie podróżowali pojazdami. Samochodami, autobusami, tramwajami. Taki tramwaj przejechałby przez nasze schrony z jednego końca na drugi, w pięć, może dziesięć minut. No, piętnaście, bo mnóstwo tu niepotrzebnych zakrętów. A ulicami nie trzeba było chodzić tak ostrożnie jak teraz. Nikt się nimi nie skradał, nie ukrywał przed potworami. Dlatego dawniej przemieszczano się znacznie szybciej.

Ludzie nie zapomnieli o schronie pod kinem. Przed wojną urządzono w nim muzeum starych czasów. Marcin, prawdę mówiąc, słabo znał historię sprzed Pożogi. Wiedział, że w zamierzchłej, mało istotnej z jego punktu widzenia przeszłości, działy się różne dziwne rzeczy. O ile jednak opowieści Pana Onufrego albo Piotra nie dotyczyły wojen albo cudów utraconej technologii, nie poświęcał im większej uwagi. Choć żył z wystawiania sztuk, nie dawał im do końca wiary. Zbyt często był świadkiem, jak Pan Onufry i Piotr dyskutowali o prawdzie i zmyśleniach. Piotr śmiał się, że ich trupa opowiada ludziom same bajki i że niemal żadna z wystawianych przez nich sztuk nie przedstawiała rzeczywistych wydarzeń. Pan Onufry odpowiadał na to zwykle, że prawda wcale nie jest kwestią treści, lecz zawartej w przekazie idei.

Potrafili się sprzeczać o to bez końca. Choć mijały lata, każdy pozostawał przy swoim zdaniu. Czasem jednak Pan Onufry smutniał niespodziewanie i przyznawał, że wystawiane przez nich sztuki mogą sprawiać, że czasy chwały ludzkości zmieniają się dla ocalałych w legendę, a historia staje się niewiele prawdziwsza od baśni. Piotr poważniał w takich sytuacjach i zaczynał przypominać Panu Onufremu, że ich celem nie ma być przecież odgrywanie kronik ludzkości, ale dodawanie ocalałym nadziei.

Potem wracali do starego sporu i toczyli go tyleż zawzięcie, co bez szans na zakończenie.

Marcin długo nie mógł pojąć idei muzeum – zbioru przedmiotów, których nikt nie używał i które po prostu leżały sobie na wystawie. Co za marnotrawstwo! Ludzie w przeszłości musieli być nie tylko bardzo bogaci, ale też bardzo rozrzutni! I, zdaniem Marcina, bardzo głupi. Niemniej ich głupota wyszła mieszkańcom Federacji Schronów SNH na dobre. Przedpożogowcy zwieźli do muzeum mnóstwo użytecznego sprzętu. Zgromadzili tu zapasy, a do tego odnowili schron pod kinem, by udostępniać go do zwiedzania. Kiedy więc wybuchła wojna, rządzący Nową Hutą uznali, że żaden inny schron – może poza tajnymi – nie nadawał się równie dobrze, by ukryć w nim tych, których uznawali za najważniejszych. Oczywiście oznaczało to, że ulokowali pod kinem przede wszystkim swoich bliskich i zaopatrzyli ich we wszystko, co najlepsze.

Wyróżnieni w ten sposób ocaleli i nie zamierzali dzielić się swoim bogactwem z innymi. Pierwsi, którzy nie zmieścili się do prawdziwych schronów i przetrwali w mniej lub bardziej prowizorycznych schronieniach, szukali ratunku w podziemiach kina. Nie tylko nie zostali wpuszczeni, ale zagrożono im śmiercią, jeśli spróbowaliby wrócić. Odeszli. Ale kolejne fale pożarów, choroby i narastający głód wzmacniały ludzką desperację. Na kino przypuszczano szturm za szturmem, tym bardziej zajadły, im większa była rozpacz atakujących. Zdaniem Pana Onufrego w ten sposób kino mogło ocalić pozostałe schrony. Wydawało się, że zdesperowani, pozbawieni schronień z prawdziwego zdarzenia ludzie, zupełnie o nich zapomnieli. Może zresztą nie wiedzieli o nich wcale? Od wybudowania Starej Nowej Huty minęły dziesięciolecia, do miasta przybyli nowi mieszkańcy, więc tylko nieliczni pamiętali o tym, co kryje się pod budynkami.

Kiedy samolubni obrońcy odparli ostatni, desperacki i pozbawiony szans na zwycięstwo szturm, pewna konająca kobieta, której skóra na skutek promieniowania całymi płatami odchodziła od ciała, rzuciła na kino i schron przekleństwo. Z tego przekleństwa, jak powiadali ludzie, narodzili się szarzy.

– Była Cyganką, a Cyganie znają magię – opowiadała Wanda.

Marcin wiedział, kim są Cyganie, opanowali oni bowiem jeden z sektorów i żyli tam wedle własnych zwyczajów. Wydali się chłopcu weseli, chętnie śpiewali i tańczyli, a przybywających aktorów zawsze witali ucztą z pikantnym gulaszem, w którego skład Marcin wolał nie wnikać.

– Ludzie opowiadają, że to ona była matką szarych. Że zrodzili się ze strzępów jej skóry – ciągnęła swoją historię Wanda.

– Była zrozpaczoną kobietą i tyle – krzywił się Pan Onufry. – Szarzy nie zrodzili się z przekleństwa, ale w wyniku specyficznych mutacji genetycznych, wywołanych przez promieniowanie.

– Ona nawet nie istniała – wzruszał ramionami Piotr. – Magia nie istnieje, przekleństwa nie istnieją. Wszystko to bajdy.

– Co człowiek, to opowieść – powtarzał ulubione powiedzenie Pana Onufrego Marcin.

Ewa starała się spisywać je wszystkie. Znalazła gdzieś stary, gruby zeszyt i robiła w nim notatki zdobywanymi na wszelkie możliwe sposoby ołówkami. Nie rozstawała się z nim nigdy, nawet podczas występów trzymała go pod ubraniem. Zapisywała wszystko – i opowieści zasłyszane od ludzi, i treść sztuk Pana Onufrego, i własne wspomnienia.

Nikt nie wiedział, jak szarzy zdobyli kino. Pewnego dnia szperacze odważyli się zbliżyć do tego budynku i zostali zaatakowani przez istoty rodem z koszmaru. Były to bardziej zwierzęta niż ludzie, choć przecież o ludzkich sylwetkach, z dłońmi z przeciwstawnym kciukiem. Szarzy wydawali nawet odgłosy przypominające ludzką mowę. Nie nosili ubrań. Może nie musieli? Ich skóra była grubsza od ludzkiej. Jej ciemnoszary odcień sprawiał, że łatwo zlewali się z otoczeniem. Choć byli mniejsi od dorosłych mężczyzn, wydawali się od nich silniejsi. Walcząc, gryźli, kopali, używali też prymitywnych narzędzi – żelaznych prętów, drewnianych maczug, kawałków cegieł i siekier z drewna i szkła. Praktycznie nie znali broni dystansowej, co najwyżej potrafili ciskać kamieniami. Szperacze i strażnicy z czasem zaczęli wygrywać potyczki, ostrzeliwując ich z muszkietów, łuków, proc i kusz. Mimo wszystko nie były to łatwe zwycięstwa. Poruszający się na czterech kończynach szarzy potrafili bardzo szybko się przemieszczać, na wpół biegnąc, na wpół skacząc.

Nie stanowiliby jednak poważnego zagrożenia, gdyby nie rozmnażali się w tak szalonym tempie. Wydawało się, że co trzy miesiące przychodzi na świat kolejne pokolenie, bardzo szybko osiągające pełną dojrzałość. Było ich coraz więcej, coraz bardziej wygłodniałych. Zapewne pożarli mieszkańców schronu i wszystkie ich zapasy. Nie nauczyli się hodować zwierząt, ani uprawiać roślin. Polowali, toczyli bitwy ze stadami jednomyślnych ptaków i sforami psów, a z czasem zaczęli się zasadzać na ludzi. Śledząc szperaczy, musieli dowiedzieć się o schronach.

Wtedy zaczęły się ataki.

– Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło – wzdychał Pan Onufry, opowiadając o tamtych czasach. – Gdyby nie ataki szarych, nigdy byśmy się pewnie nie zjednoczyli. Przecież przedtem walczyliśmy między sobą!

Ponieważ Ewa właśnie skończyła opowiadać strażnikom, jak w wersji Pana Onufrego kończyli się Trzej muszkieterowie, Marcin nadstawił ucha na opowieść o zdobywaniu kina. Zamiast przystąpić do relacji, mężczyzna zaczął najpierw wypytywać o mało interesujące szczegóły sztuki. Na jego prośbę Ewa wyciągnęła szablę z pochwy, by mógł się jej przyjrzeć.

– Takie szable to byłaby cholernie przydatna sprawa – ocenił, obracając w rękach drewnianą imitację broni. – Wiecie, wszystko fajnie z tymi łukami i kuszami, ale jak się wlezie w tunel, to łuki w ogóle są na nic, a z kuszy albo muszkietu oddasz jeden strzał i tyle. A potem oni już są między wami i gryzą, drapią, walą kamieniami, pałkami. I wszystko im jedno gdzie strop, a gdzie podłoga – biegają równie swobodnie po jednym i drugim. Jak robaki. Wtedy trzeba ciąć i kłuć. Na ślepo, kurna, bo pierwsze co robią, to lezą na człowieka z lampą. One w ciemności widzą, znacznie lepiej niż człowiek.

– Nasz sierżant mówi, że to wszystko były dzieci – podjął po chwili. Oddawał Ewie szablę z wyraźnym żalem, choć przecież jako broń nie przydałaby się do niczego. – Że one się rodzą takimi dużymi miotami i prędko dorastają. Tak że te, co żeśmy je zabijali, to mogły mieć góra rok. Dzieci, niech to szlag! – splunął i zaraz przeprosił za to Ewę. – Roczny pies to już nie dziecko, nie? A szarzy parzą się i rodzą jak psy, nie jak ludzie. Tylko cholernie do ludzi podobni. Albo do małp. A, panienka młoda! Wie panienka, co to małpy?

– Pan Onufry nam opowiedział – wtrącił szybko Marcin, bo nie podobało mu się, że strażnik nie zwraca na niego uwagi. – Pokazywał nam nawet obrazki.

– Aha – strażnik przyjął do wiadomości jego istnienie, ale nie odrywał oczu od Ewy. Było w jego oczach coś nieprzyjemnego, drapieżnego. Marcin odruchowo przysunął się do dziewczyny. – No więc jak dla mnie to były bardziej małpy niż ludzie. Znacie opowieść o tym, że zwierzęta pouciekały z zoo i teraz to one rządzą w Krakowie?

Znali. Jak każdą opowieść o mitycznym Krakowie, mieście, którego częścią była niegdyś Nowa Huta. Teraz zaś odległym i niedostępnym niczym legendarne morze albo Warszawa. Podobno każdego roku pielgrzymka popielnych, jak nazywano w schronach ludzi żyjących na powierzchni, wyruszała w stronę Krakowa. Nie wracał nikt.

– No i musi to być prawda – pokiwał głową strażnik. – Inaczej pewnie by już tu kto od nich przyszedł, nie? Im mniej zaszkodziła Pożoga niż nam. No, ale wy pewnie chcecie od początku posłuchać, nie? Panienka mi tak ładnie wszystko opowiedziała. We właściwej kolejności – mrugnął do Ewy, a Marcin, stojący teraz z nią ramię w ramię, poczuł, jak wzdrygnęła się od tego mrugnięcia. – Od początku wiedzieliśmy, że musimy je wybić. Albo my, albo one. Nie mogło być inaczej. Kopaliśmy trzy tunele. Zajęło nam to dwa lata. Cały czas żeśmy mieli nadzieję, że trafimy na tunel łączący kino ze schronami. Ale nic żeśmy nie znaleźli. Trafiały się jakieś rury, kable. Ale tunelu nie było. Tamte wiedziały, że ku nim idziemy. Rok temu zaczęły kopać własne tunele, żeby zasypywać nasze. Jakie walki pod ziemią były, to szkoda gadać. Ale jakeśmy się dokopali do warstwy grubego betonu, to stało się jasne, żeśmy są na miejscu. Ruszyliśmy równocześnie. Jednym tunelem my, drugim szperacze, trzecim ochotnicy i duchy.

– Duchy? – zdziwił się Marcin. O tym nie słyszał.

– Ano duchy – wyszczerzył się strażnik. – Dostali za to prawo wejścia razem z nami i przejęcia części sprzętu. O tam, patrzcie, jeden nawet rozmawia z tym waszym pajacem.

Marcin obejrzał się ku scenie. Rzeczywiście! Stał przy niej wysoki mężczyzna w ciemnym stroju, nawet pod dachem nie ściągający z głowy głębokiego kaptura. Rozmawiał o czymś z Panem Onufrym, a kierownik trupy uśmiechał się szeroko.

Z trudem opanował chęć, by podbiec i zagadać do ducha. Marcin jeszcze nigdy nie spotkał żadnego z tajemniczych wojowników z powierzchni. Zwykle nie wolno im było schodzić do schronów. Owszem, handlowali z ich mieszkańcami, ale wyłącznie za pośrednictwem szperaczy.

– Za to, że wzięli udział w walkach, zrobiono wyjątek – strażnik jakby czytał w myślach chłopca. – Zresztą, wiele żeśmy na tym nie stracili, bo większość z nich poległa. Dobrze się bili – w głosie strażnika pojawił się niechętny szacunek. – Szli w pierwszych szeregach, jakby chcieli zdechnąć. Do skarbów im się śpieszyło.

– Albo naprawdę chcieli umrzeć – po raz pierwszy wtrącił się drugi strażnik, ten niższy. – Lepiej dla nich tak, w bitwie, dla sprawy.

– Sprawy, sprawy – powtórzył jego kolega. – Milczek z ciebie, i dobrze, bo jak się odezwiesz, to bez sensu. Skarbów chcieli i tyle. Ocalało tylko trzech. I to oni tu łażą. Ale to jednak głupie, te duchy. Żaden nie wziął automatu. A to piękna broń. Widziałem, młody, jak ci się do niej oczy zaświeciły. Takich to nawet w raju nie mają! A my tak – poklepał z dumą kolbę karabinu. – Dwie skrzynie tego żeśmy tu znaleźli! I jeszcze cztery amunicji! Oj, teraz to inne przyjdą czasy! Nie będą już na nas tak z góry patrzeć ci z Kombinatu. Bo tak to co – my z dzidami, z łukami, z samopałami, a oni z automatami. Ale teraz to i my mamy automaty!

– Atak. Miał pan opowiedzieć o ataku. – przypomniała mu Ewa, też co chwila oglądając się na ducha, jakby się bała, że jej ucieknie. Tak samo jak Marcin, chciała wysłuchać opowieści o zdobywaniu kina do końca.

– Patrzcie, jak się panience śpieszy! – Strażnik zorientował się, że w porównaniu z duchem jego atrakcyjność znacznie zmalała i sympatia prawie zniknęła z jego głosu. – Co tu dużo gadać! Jak już weszliśmy do kina, trzeba było się przebić ku wejściu do schronu. Trzy godziny żeśmy się przebijali. Dwudziestu chłopa poległo, na szczęście głównie duchy i szperacze. Ale myśmy też swoje oberwali. Jakby panienka chciała, tobym jej pokazał, jakie mam rany na ciele, pod mundurem…

– Może później. Proszę opowiadać.

– Wiele do opowiadania już nie zostało – zniechęcony wzruszył ramionami. – Jak się przebiliśmy, to się okazało, że schronu nie ma już kto bronić. Nawet wrót porządnie nie zamknęli, bo pewnie nie wiedzieli jak. Mówię – głupie jak małpy. Tam już były prawie same samice. Wielkie, większe od samców, co to z nami walczyły. One tylko rodziły, karmiły małe i tyle. Tłuste takie, że pewnie by się nawet nie mogły ruszać. To żeśmy je pozabijali. Razem ze szczeniętami. I schron był nasz.

– Przy matkach było pełno kości – odezwał się drugi strażnik. – A pod ścianami siedziały stare samce. Tylko się na nas patrzyły. Mnie się wydaje, że matki zżerały tych starych, a oni się z tym godzili. Rodząc się, każdy szary wiedział, że jak się zestarzeje, zostanie pożarty przez swoich. Taki mamy świat, dzieciaki. Sami żeśmy go sobie urządzili. Idźcie już do tego waszego ducha. Od nas więcej nie usłyszycie. Szkoda o tym wszystkim gadać.

Rozdział 2

Han strzelił pierwszy, ponieważ zdaniem Piotra tak właśnie być powinno. Tym razem Pan Onufry ograniczał się do chodzenia za Hanem po scenie w okrywającym go zupełnie stroju z kawałków szmat i gołębich piór i wydawania nic nie znaczących ryków. Widzom wszystko to ogromnie się podobało, ponieważ aktorzy nie wygłaszali płomiennych mów, tylko łoili skórę złym żołnierzom, w których wcielały się Wanda i Ewa oraz okazjonalnie Marcin. Gdy Han opuszczał scenę, żegnały go gromkie brawa. Widzowie tak pokochali tę postać, że gdy na scenie pojawił się Luke w towarzystwie Obi Wana, granego przez Pana Onufrego, niektórzy wydali jęk zawodu.

Marcin doskonale ich rozumiał. Każdego ciągnęło do prawdziwych bohaterów, ludzi obdarzonych charyzmą i dotkniętych tajemnicą – takich jak na przykład duch. Chłopiec poczuł ogromne rozczarowanie, gdy okazało się, że duch na nich nie poczekał. Co gorsza, zagadnięty o niego Pan Onufry zamiast odpowiedzieć, pogonił Marcina i Ewę do zmiany strojów.

Gdy przedstawienie nareszcie dobiegło końca i na scenie pozostali tylko Onufry i Ewa, by wspólnie zaśpiewać kilka przedwojennych piosenek, Marcin natychmiast zrzucił z siebie kostium i pobiegł szukać ducha.

Teraz kojarzył mu się z rycerzem Jedi, o których opowiadało przedstawienie. Duchami zostawali ludzie, którzy utracili nadzieję na poprawę własnego losu. Żyjąc samotnie, oddawali się niemal wyłącznie walce z potworami, jakie pojawiły się po Pożodze. Miasto, jak opowiadali szperacze, było ich pełne. Jednomyślne ptaki, latające w stadach o uwspólnionym umyśle, ostatnio tak się rozzuchwaliły, że atakowały nawet całe grupy szperaczy. Sfory psów za nic miały legendy o odwiecznej przyjaźni z ludźmi i nie gardziły mięsem swoich dawnych panów. Na dachach domów żerowały gargulce – zwierzęta nieznanego pochodzenia, silne i zuchwałe, zdolne do oddawania potężnych skoków. Szczury i wielkie armie robaków drążyły tunele pod ziemią i mutowały, z pokolenia na pokolenie przekształcając się w coraz groźniejsze bestie. I pośród tych wszystkich stworzeń krążyli szarzy. Choć po zdobyciu ich twierdzy odtrąbiono ostateczny triumf, nikt nie miał pewności, czy kino było ich jedynym gniazdem.

A wszystko to raptem stworzenia dzienne… O tym zaś, co wychodzi na ulice nocą, krążyły legendy, bo nawet strażnicy i szperacze na noc wracali do schronów.

Pan Onufry, a pod jego wpływem także Marcin, chętnie słuchali romantycznych opowieści o duchach. Piotr nie podzielał ich fascynacji.

– To tylko ludzie, których nie chciała przyjąć żadna społeczność – powiedział kiedyś. – Są samotni i dzicy, bo nie potrafią się podporządkować żadnym regułom. Myślę, że szperacze się ich boją, podobnie jak potworów.

– Dziwne słowa w ustach kogoś, kto z taką ochotą odgrywa wiedźmina Geralta – roześmiał się wówczas Pan Onufry.

– Geralt jest przystojniakiem. Kobiety go kochają – odparł Piotr. – A gdyby przyszły tu duchy, kobiety by przed nimi uciekły.

Choć Marcin wierzył w mądrość Piotra, musiał przyznać, że to argumenty Pana Onufrego czasem lepiej do niego przemawiały. Tak było i w przypadku duchów.

Gdy jednak odnalazł ich przedstawiciela, musiał przyznać, że Piotr miał trochę racji.

Wokół ducha było pusto.

Tłok w schronach stanowił jeden z większych problemów Federacji. Radzono sobie z nim na wiele sposobów. W dzień na zewnątrz wyruszały brygady szperaczy, a pozostali dorośli wychodzili do wybranych, starannie zabezpieczonych domów o zamurowanych drzwiach i oknach, w których urządzono manufaktury. Wytwarzano tam lufy muszkietów oraz kamienne i szklane groty do strzał, bełty do kusz ze stali pozyskanej z samochodów i pancerze z tego samego materiału. Szyto nowe uniformy bądź reperowano stare, pędzono bimber i wyrabiano olej z roślin dostarczanych przez szperaczy bądź wyhodowanych w sadach. Z tego, co Marcin wiedział, przynajmniej dwa domy przeznaczone były na hodowlę gołębi. Choć cały sektor gołębiarzy hodował te ptaki pod ziemią, przycinając im lotki u skrzydeł, Rada Federacji zdecydowała o rozszerzeniu hodowli. Eksperymentowano także z uprawami roślin. Istniała gdzieś wielka szklarnia, w której rosły warzywa. Marcin nigdy nie natknął się na pochodzące z niej produkty. Owszem, zjadał marchewki i rzepę rosnącą w specjalnie przystosowanej strefie hodowców, ale były to karłowate rośliny w niczym nie przypominające tych mitycznych cudów natury i biotechnologii, o których opowiadał często Pan Onufry. Nawet Piotr wydawał się rozmarzony, słuchając tych opowieści.

– Powinniśmy wystawić sztukę o wielkiej uczcie – zaproponował kiedyś.

– Widzowie w finale pewnie by nas żywcem pożarli – zaprotestowała Wanda, patrząc wymownie na okrąglutkiego Pana Onufrego.

Wieczorami szperacze i manufakturzyści wracali, więc pod ziemią znów robiło się tłoczno. Ludzie zajmowali każde wolne miejsce – siadali pod ścianami, a nawet w korytarzach łączących schrony. Rozpinali hamaki i gramolili się na stare stalowe regały, na półkach których moszczono posłania. Robiło się gorąco i duszno. Wnętrza szybko wypełniał zapach spoconych ciał. A że przefiltrowaną wodę ściśle racjonowano, nie był to zapach najprzyjemniejszy.

Na święto urządzone na cześć zdobywców kina ściągnęli tu przybysze ze wszystkich sektorów. Nawet w wielkim schronie pod kinem tym wszystkim ludziom trudno byłoby się pomieścić. Dlatego specjalnie dla nich przygotowano cały budynek, ze wszystkimi jego korytarzami i olbrzymią salą kinową.

Ekran, ku wielkiemu rozczarowaniu Pana Onufrego, spłonął, a wszystkie filmy przechowywane w muzeum uległy zniszczeniu. Nie ocalały także rzędy specjalnych foteli dla widzów, a z ekspozycji muzealnej pozostały nędzne resztki. Trudno orzec, czy wystawę zniszczono podczas przygotowań do wojny, czy zrobili to szarzy.

W sali kinowej, choć olbrzymiej, także było tłoczno. Kłębił się tam największy tłum, jaki Marcin spotkał w życiu. Nie sądził, że aż tylu ludzi mogło żyć w schronach. Kilkaset osób krążyło między straganami, na których sprzedawano nie tylko jedzenie, ale każdy drobiazg, jaki handlarzowi wydał się interesujący.

– Mam tu oryginalne siekiery szarych! – krzyczał jakiś mężczyzna w nowiutkim uniformie Obrony Cywilnej, zapewne jeden ze strażników, którzy brali udział w szturmie. – Siekiery szarych! I fajne kawałki kolorowego szkła! A oto działająca lampa rowerowa! Cuda! Cudeńka!

Inny zachwalał szczurze ogony na słodko, a jeszcze inny pyszne gołębie hodowane pod ziemią, a zatem – jak twierdził – zdrowsze i o bardziej wyrazistym smaku. Ktoś inny oferował kamienne i stalowe kule do proc oraz strzały i bełty. Znalazł się nawet mężczyzna sprzedający baterie do przedwojennych latarek. Dwóch strażników targowało się z nim zawzięcie.

W schronach nie istniała oficjalna waluta. Wymieniano towar za towar, każdorazowo ustalając jego wartość. Można było wprawdzie handlować kwitami na wodę i żywność, wydawanymi przez Radę Federacji, była to jednak ostateczność. Za kwity można było kupić wyłącznie ciasto, wydawane z zapasów Federacji. Czasem wzbogacano je kawałkami suszonego mięsa. Ciasto pobierali wszyscy, ale takim wiktem zadowalali się jedynie najubożsi.

Jeśli ktoś się pozbywał swoich kwitów, musiało być z nim naprawdę źle.

Zdarzało się, że mijane kobiety rozpoznawały Marcina. Nie szczędziły mu pochwał, jednak zazwyczaj najbardziej interesował je Piotr i to o niego pytały. Co chwila ktoś wpadał na chłopca, ktoś się o niego ocierał. Choć kino wydawało się Marcinowi ogromne, podczas święta było w nim równie tłoczno jak w schronach.

A wokół ducha ziało pustką. Jakby jakaś siła odpychała od niego ludzi.

Może bali się, że był napromieniowany? Marcin nie miał zbyt dużego pojęcia o życiu na powierzchni, żywił jednak przekonanie, że oznaczało ono ciągłą walkę z promieniowaniem. Kto wie, czy ubranie ducha nie było skażone zabójczymi substancjami?

Trzeba przyznać, że strój mężczyzny odbiegał od tego, co noszono w schronach i z pewnością przyciągał uwagę. Owszem, szperacze także nosili długie grube płaszcze i torby z maskami przeciwgazowymi przy pasach. Jednak w przeciwieństwie do nich, kombinezon ducha sprawiał wrażenie kompletnej, starannie zaplanowanej całości. Spodnie z grubego zielonego materiału były wsunięte w brązowe buty z wysokimi cholewami, zbliżone wyglądem do tych, jakie Marcin widywał u strażników, jednak sprawiały wrażenie solidniejszych. Płaszcz ducha nie został uszyty z wielu kawałków materiału, poprzeszywanych ceratą jak ochronne płaszcze szperaczy, lecz wyglądał, jakby powstał z jednego kuponu i tak jak spodnie był ciemnozielony. Oprócz maski przeciwgazowej w wypchanej torbie, duch miał drugą, mniejszą, przyczepioną na ramieniu. Przez plecy przewiesił łuk o dziwnym kształcie. Nie była to prosta konstrukcja; jej środek był dziwnie powyginany i dopiero od niego rozchodziły się w miarę zwykłe ramiona. Te, których używali strażnicy i szperacze, produkowano chałupniczo. Niektóre były naprawdę prymitywne – szczególnie te początkowe, wytwarzane metodą prób i błędów – i nie różniły się wiele od łuku, jaki ojciec zrobił dla Marcina na jego trzecie urodziny: wiązanki pnączy, połączonej na końcach kawałkiem liny.

Na wspomnienie ojca, poległego w jednym z ataków szarych, Marcinowi zrobiło się smutno. Tym bardziej, że doskonale kojarzył zabawkową broń, a prawie zupełnie nie pamiętał jego twarzy; zapomniał też jego imienia.

Choć nie mógł się napatrzeć smukłemu łukowi ducha, wykonanemu z jakiegoś niedostępnego chyba dla zwykłych śmiertelników materiału, poczuł ochotę, by odwrócić się i odejść. Może rzeczywiście lepiej było trzymać się z dala od tego przybysza z innego świata?

– Ze stopu magnezu i z włókna szklanego – odezwał się duch tak niespodziewanie, że Marcin aż podskoczył. – Lekki i bije celnie, jak już człowiek nauczy się z niego strzelać. O to chciałeś zapytać?

– Właściwie nie – Marcin na wszelki wypadek cofnął się o krok. Może ten typ pomyślał, że chce mu ukraść broń? Co za pomysł! W schronach złodzieje nie żyli długo. – Chciałem zapytać, jak tam jest, na zewnątrz.

– Nigdy tam nie byłeś? – zapytał duch. Miał dziwny głos: suchy, niski i zachrypnięty; nic nadzwyczajnego u mężczyzn. Ale wypowiadał słowa z jakąś niecodzienną melodią, jakby wahał się, czy mówić, czy śpiewać, i pozostawał gdzieś pomiędzy. – Szczęściarz z ciebie, chłopcze. Nigdy nie pchaj się na górę.

Marcina, który od lat marzył, by choć raz zobaczyć świat powyżej schronów, rozzłościła ta odpowiedź.

– A dlaczego nie?! – zawołał. – Rozumiem, że są tam potwory i w ogóle. Ale przecież szperacze chodzą na górę i jakoś żyją!

– Jesteś jednym z tych aktorów, prawda? – rozpoznał go duch. – Trzymaj się tego. Na mój nos wasz szef nieźle to wszystko wymyślił. I teatr, i całą tę loterię. Bo i loterię wymyślił, prawda?

Marcin przytaknął. Tak naprawdę to właśnie loteria stanowiła podstawę ich zarobków, z samego grania raczej by nie wyżyli. Podobno dawniej ludzie płacili za występy teatru, jednak zdaniem Pana Onufrego, czasy te dawno już minęły. Choć przybycie trupy do każdego sektora traktowano jak święto, ludzie byli zbyt racjonalni, by oddawać cenne przedmioty i żywność w zamian za budzące nostalgię bądź śmiech opowieści. Owszem, może władze sektora zaoferowałyby aktorom wodę i ciasto, jednak poleganie wyłącznie na tym oznaczałoby dla aktorów pogodzenie się z ubóstwem.

Więc Pan Onufry wymyślił loterię.