Wydawca: Prószyński i S-ka Kategoria: Fantastyka i sci-fi Język: polski

Uzyskaj dostęp do tej
i ponad 25000 książek
od 6,99 zł miesięcznie.

Wypróbuj przez
7 dni za darmo

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

e-czytniku kup za 1 zł
tablecie  
smartfonie  
komputerze  
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Liczba stron: 480 Przeczytaj fragment ebooka

Audiobooka posłuchasz w abonamencie „ebooki+audiobooki bez limitu” w aplikacji Legimi na:

Androida
iOS
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?

Odtwórz fragment audiobooka:

Posłuchaj fragmentu audiobooka Czas: 14 godz. 10 min Lektor: Roch Siemianowski

Ebooka przeczytasz na:

Kindlu MOBI
e-czytniku EPUB kup za 1 zł
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Audiobooka posłuchasz na:

tablecie MP3
smartfonie MP3
komputerze MP3
Czytaj i słuchaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?

Pobierz fragment dostosowany na:

Posłuchaj fragmentu audiobooka Czas: 14 godz. 10 min Lektor: Roch Siemianowski

Opis ebooka Cykl Endera. Dzieci umysłu - Orson Scott Card

Ostatni tom sagi o Enderze. Sojusznicy Endera wyruszają na spotkanie lusitańskiej flotylli sposobiącej się do zniszczenia planety zamieszkanej przez trzy rasy istot rozumnych. Czy uda im się nie dopuścić do masakry? Jaką rolę odegra Ender? Odpowiedzi na te pytania są bardziej zaskakujące niż ktokolwiek mógłby się spodziewać.

Proza Carda jest wyjątkowo mocna! „Publishers Weekly”

To godne podziwu zakończenie sagi, którą można określić jako studium etnicznej ewolucji ludzkości. Temat rzadko do tej pory rozwijany i nigdy dotąd nie zrealizowany z takim rozmachem, jak w tym przypadku. „Booklist”

Orson Scott Card (ur. 1951) – jeden z najbardziej popularnych autorów gatunku science fiction. Debiutował w wieku 26 lat opowiadaniem „Gra Endera”, które zostało później rozbudowane do rozmiarów powieści. Zapoczątkowała ona kultowy cykl. Do najsłynniejszych utworów autora należą ponadto: cykl o Alvinie Stwórcy, „Glizdawce”, „Wołanie Ziemi” oraz „Badacze czasu – odkupienie Krzysztofa Kolumba”.

Opinie o ebooku Cykl Endera. Dzieci umysłu - Orson Scott Card

Fragment ebooka Cykl Endera. Dzieci umysłu - Orson Scott Card

Polecamy

ORSON SCOTT CARD

GRA ENDERA

MÓWCA UMARŁYCH

KSENOCYD

Tytuł oryginału

CHILDREN OF THE MIND

Copyright © by Orson Scott Card 1995

All rights reserved

Cytaty na podstawie:

William Shakespeare, Romeo i Julia,

tłumaczenie Józefa Paszkowskiego;

William Shakespeare, Król Henryk IV, cz. I,

tłumaczenie Leona Ulricha;

Biblia Tysiąclecia.

Projekt okładki

Dariusz Kocurek

Redakcja

Łucja Grudzińska

Korekta

Elżbieta Kobyłecka

ISBN 978-83-7961-593-3

Warszawa 2010

Wydawca

Prószyński Media Sp. z o.o.

02-697 Warszawa, ul. Rzymowskiego 28

www.proszynski.pl

Barbarze Bova,

którą charakter, mądrość i wyczucie

uczyniły wspaniałym agentem

i jeszcze lepszym przyjacielem.

Nigdy nie spłacę swojegu długu wobec niej…

A z pewnością nie przy odsetkach

dziesięć centów od dolara.

Podziękowania

Na moje serdeczne podziękowania zasłużyli sobie:

Glenn Makitka – wymyśleniem tytułu, który teraz wydaje się oczywisty, ale nigdy nie przyszedł mi do głowy, póki on go nie zasugerował podczas dyskusji w Hatrack River w sieci America Online;

Van Gessel – poznaniem mnie z Hikarim i Kenzaburo Oe;

czytelnicy w Hatrack River, wśród nich Stephen Boulet i Sandi Golden, którzy wyszukali błędy maszynowe i niekonsekwencje tekstu;

Tom Doherty i Beth Meacham z TOR, którzy pozwolili mi rozbić „Ksenocyd” na połowy, abym mógł rozwinąć drugą część historii i napisać ją właściwie;

moja przyjaciółka, wraz ze mną pieląca winnice literatury, Kathryn H. Kidd – podtrzymywaniem mnie na duchu w kolejnych rozdziałach;

Kathleen Bellamy i Scott J. Allen – syzyfową pracą;

oraz moja żona Kristine i dzieci: Geoffrey, Emily, Charlie Ben i Zina – cierpliwością wobec moich dziwacznych godzin pracy i zaniedbywania ich podczas pisania, a także nauczeniem mnie wszystkiego, o czym warto opowiadać.

*

Powieść ta została rozpoczęta w domu, w Greensboro, Karolina Północna, a zakończona na drodze pod Xanadu II w Myrtle Beach, w hotelu Panorama w San Raphael i w Los Angeles, w domu moich drogich kuzynów Marka i Margaret Parków, którym dziękuję za przyjaźń i gościnność. Kolejne rozdziały znalazły się w formie maszynopisu na serwerze Zgromadzenia Mieszkańców Hatrack River w sieci America Online, gdzie kilkudziesięciu współobywateli tej wirtualnej społeczności czytało je i komentowało, bardzo tym pomagając książce i mnie osobiście.

1

Nie jestem sobą

Matko. Ojcze. Czy dobrze to robiłam?

Ostatnie słowa Han Qing-jao

z „Boskich szeptów Han Qing-jao”

Wang-mu usiadła na jednym z obrotowych krzeseł w niewielkim pomieszczeniu o metalowych ścianach. Rozejrzała się, oczekując widoku czegoś nowego i niezwykłego. Gdyby nie te ściany, pokoik mógłby być dowolnym gabinetem na świecie Drogi. Czysty, ale nie przesadnie. Umeblowany w stylu funkcjonalnym. Oglądała holo statków w locie: gładkie, opływowe myśliwce i promy, które nurkowały i wynurzały się z atmosfery; ogromne, zaokrąglone konstrukcje kosmolotów, które przyspieszały tak blisko prędkości światła, jak tylko jest to możliwe dla materii. Z jednej strony siła ostrej igły, z drugiej masywnego młota. Ale w tym pomieszczeniu nie było żadnej siły. Zwyczajny pokój.

I gdzie jest pilot? Musi tu być jakiś pilot, gdyż młody człowiek, siedzący naprzeciwko i mruczący coś do swojego komputera, nie zdołałby raczej kierować statkiem zdolnym do lotu szybszego niż światło.

A jednak właśnie to musiał robić, gdyż nie było tu drzwi prowadzących do innych pomieszczeń. Kosmolot z zewnątrz wydawał się mały; ten pokój z pewnością zajmował całą wewnętrzną przestrzeń. W kącie stały akumulatory magazynujące energię z baterii słonecznych na szczycie statku. W tej skrzyni, która wyglądała na izolowaną niczym lodówka, pewnie mieści się żywność i napoje. To tyle, jeśli idzie o systemy podtrzymywania życia. I gdzie się podział romantyzm podróży kosmicznych, jeśli niczego więcej nie trzeba? Zwyczajny pokój.

Nie widząc nic ciekawszego, zaczęła obserwować młodego człowieka przy terminalu komputera. Powiedział, że nazywa się Peter Wiggin. To imię starożytnego hegemona, który pierwszy zjednoczył pod swoją władzą całą ludzkość – ludzie wtedy żyli tylko na jednej planecie: wszystkie narody, rasy, religie i filozofie stłoczone razem, bez żadnej szansy ekspansji prócz zajmowania cudzych terenów, gdyż niebo było wówczas dachem, a kosmos ogromną otchłanią nie do pokonania. Peter Wiggin – człowiek, który rządził ludzkością. Nie ten, naturalnie. Sam to przyznał. Przysłał go Andrew Wiggin. Czyżby wielki Mówca Umarłych był jego ojcem? Czy nadał mu imię na pamiątkę swego brata, który umarł trzy tysiące lat temu? Brata, którego unieśmiertelnił w swoim dziele?

Peter przestał mruczeć, odetchnął głęboko. Potem przeciągnął się i stęknął. W towarzystwie było to zachowanie mało delikatne. Czegoś takiego można by oczekiwać po prostym robotniku polowym.

Zdawało się, że wyczuł jej dezaprobatę. A może całkiem zapomniał o Wang-mu i dopiero teraz uświadomił sobie, że ma towarzystwo? Obejrzał się, nie zmieniając pozycji na krześle.

– Przepraszam – powiedział. – Zapomniałem, że nie jestem sam.

Wang-mu nie mogła się oprzeć, by nie odpowiedzieć zuchwałym spojrzeniem. W końcu on także odezwał się do niej z obraźliwą zuchwałością, kiedy jego kosmolot wyrósł jak świeży grzyb na łące przy rzece, a on wyszedł z niego z jedną probówką wirusa, który miał wyleczyć jej rodzinny świat Drogi z choroby genetycznej. Spojrzał jej w oczy – ledwie piętnaście minut temu – i powiedział: „Poleć ze mną, a będziesz zmieniać historię. Tworzyć historię”. A ona, mimo lęku, odpowiedziała: „Tak”.

Zgodziła się, a teraz siedziała w obrotowym fotelu i patrzyła, jak on zachowuje się wulgarnie, jak przeciąga się przy niej niby tygrys. Czyżby właśnie tygrys był bestią jego serca? Wang-mu czytała „Hegemona”. Mogłaby uwierzyć, że tygrys tkwił w tamtym wielkim i strasznym człowieku. Ale w tym? W tym chłopcu? Starszym od Wang-mu, ale przecież nie jest taka młoda, żeby na pierwszy rzut oka nie dostrzec niedojrzałości. I on chciał zmienić kierunek historii! Oczyścić skorumpowany Kongres. Powstrzymać Flotę Lusitańską. Uczynić wszystkie kolonie pełnoprawnymi członkami Stu Światów. Chłopiec, który przeciągał się jak dziki kot.

– Nie zyskałem twojej aprobaty – stwierdził.

Wydawał się równocześnie poirytowany i rozbawiony. Ale, być może, nie pojmowała właściwie tonu kogoś takiego. Z pewnością trudno jest odczytać wyraz twarzy człowieka krągłookiego. Zarówno oblicze, jak i głos niosły ukryty i niepojęty dla niej przekaz.

– Musisz zrozumieć – rzekł. – Nie jestem sobą.

Wang-mu w wystarczającym stopniu znała wspólną mowę, żeby zrozumieć idiom.

– Nie czujesz się dobrze?

Już wypowiadając te słowa, wiedziała, że wyrażenie wcale nie było idiomatyczne.

– Nie jestem sobą – powtórzył. – Nie jestem prawdziwym Peterem Wigginem.

– Mam nadzieję, że nie – odparła Wang-mu. – W szkole czytałam o jego pogrzebie.

– Ale wyglądam jak on, prawda?

Nad terminalem komputera wywołał hologram. Portret przekręcił się i spojrzał na Wang-mu; Peter wyprostował się i przyjął tę samą pozę, zwrócony ku niej twarzą.

– Istnieje pewne podobieństwo – przyznała.

– Oczywiście, jestem młodszy. Ponieważ Ender nie widział mnie, odkąd opuścił Ziemię. Miał wtedy… ile?… pięć lat? Zwykły szczeniak. Ja byłem jeszcze chłopcem. I to właśnie pamiętał, kiedy wyczarował mnie z powietrza.

– Nie z powietrza – sprzeciwiła się. – Z niczego.

– Ani z niczego – odparł. – W każdym razie wyczarował. – Uśmiechnął się drwiąco. – Z głębin otchłani duchy mogę wołać.

Dla niego te słowa coś znaczyły, ale nie dla niej. W świecie Drogi jej przeznaczeniem była kariera służącej, więc prawie nie odebrała wykształcenia. Później, w domu Han Fei-tzu, jej zdolności dostrzegła najpierw Qing-jao, a potem sam mistrz. Od obojga otrzymała niepowiązane ze sobą fragmenty wiedzy. Nauka dotyczyła głównie spraw technicznych, a w dziedzinie literatury obejmowała dzieła Państwa Środka i samej Drogi. Mogła bez końca cytować poetkę Li Qing-jao, po której wzięła imię jej była pani. Ale o poecie, którego zacytował chłopiec, nie miała pojęcia.

– Z głębin otchłani duchy mogę wołać – powtórzył. A potem, zmieniając nieco głos i ton, odpowiedział sobie: – I ja to mogę, i lada kto może. Ale czy przyjdą na twoje wołanie?

– Shakespeare? – odgadła.

Uśmiechnął się. Przywodziło to na myśl uśmiech kota do stworzenia, którym się bawi.

– To zawsze najpewniejszy strzał, kiedy cytuje Europejczyk.

– Zabawny cytat – oświadczyła. – Jakiś człowiek przechwala się, że potrafi przywołać umarłych. Ale drugi odpowiada, że sztuka nie w przywoływaniu, ale raczej w skłonieniu ich do przybycia.

Roześmiał się.

– Masz dziwne poczucie humoru.

– Ten cytat znaczy coś dla ciebie, ponieważ Ender przywołał cię z martwych.

Chyba się zdumiał.

– Skąd wiesz? – zapytał.

Poczuła dreszcz grozy. Czy to możliwe?

– Nie wiedziałam. Żartowałam tylko.

– No cóż, to nieprawda. Nie dosłownie. On nie wskrzesza umarłych. Chociaż z pewnością jest przekonany, że potrafiłby, gdyby wynikła taka potrzeba. – Peter westchnął. – Jestem złośliwy. Te słowa same przyszły mi do głowy. Wcale ich nie chciałem. Po prostu przyszły.

– Możliwe jest, że słowa przychodzą do głowy, a jednak człowiek powstrzymuje się od ich wypowiedzenia.

Wzniósł oczy do nieba.

– Nie uczono mnie służalczości, tak jak ciebie.

Więc tak postępowali ci, którzy pochodzili ze świata ludzi wolnych – drwili z kogoś, kto nie z własnej winy był sługą.

– Nauczono mnie, by z grzeczności zachowywać dla siebie niemiłe słowa – rzekła. – Ale może według ciebie to zaledwie kolejna forma służalczości.

– Jak już powiedziałem, Królewska Matko Zachodu, złośliwość zjawia się w moich ustach nieproszona.

– Nie jestem Królewską Matką. To imię było tylko okrutnym żartem…

– I tylko ktoś bardzo nieuprzejmy mógłby kpić z ciebie z tego powodu. – Peter się uśmiechnął. – Ale ja otrzymałem imię po hegemonie. Pomyślałem, że noszenie śmiesznie wielkich imion to coś, co może nas łączyć.

Milczała, rozważając możliwość, że on próbuje się zaprzyjaźnić.

– Zacząłem swe istnienie krótki czas temu – oświadczył. – Kilka tygodni. Sądzę, że powinnaś to o mnie wiedzieć.

Nie zrozumiała.

– Czy wiesz, jak funkcjonuje ten kosmolot? – zapytał.

Wyraźnie skakał z tematu na temat. Egzaminował ją. Miała już dosyć egzaminów.

– Najwyraźniej siedzi się wewnątrz i jest się przesłuchiwanym przez nieuprzejmych cudzoziemców.

Uśmiechnął się i kiwnął głową.

– Oddajesz, co dostałaś. Ender uprzedził mnie, że nie jesteś sługą.

– Byłam oddaną i wierną służącą Qing-jao. Mam nadzieję, że Ender nie okłamał cię w tej kwestii.

Machnięciem ręki zbył jej dosłowność.

– Masz niezależny umysł. – Znowu zmierzył ją wzrokiem; znowu poczuła, jakby przeszył ją na wylot tym spokojnym spojrzeniem, tak jak wtedy, kiedy popatrzył na nią po raz pierwszy, nad rzeką. – Wang-mu, nie używam metafory, mówiąc, że dopiero niedawno zostałem stworzony. Stworzony, rozumiesz, nie zrodzony. I to, w jaki sposób powstałem, wiąże się mocno ze sposobem działania tego statku. Nie chcę cię nudzić, wyjaśniając rzeczy, które już rozumiesz, ale musisz wiedzieć, czym… nie kim… jestem, żeby pojąć, dlaczego jesteś mi potrzebna. Dlatego pytam po raz drugi: czy wiesz, jak funkcjonuje ten kosmolot?

Kiwnęła głową.

– Chyba tak. Jane, istota mieszkająca w komputerach, utrzymuje w umyśle możliwie dokładny wizerunek statku i wszystkich, którzy są wewnątrz. Ludzie także utrzymują wizerunek siebie i tego, kim są. I tak dalej. Potem Jane przemieszcza wszystko z realnego świata do miejsca w nicości, co wcale nie wymaga czasu, po czym sprowadza go do rzeczywistości w dowolnie wybranym miejscu. Co również nie wymaga czasu. Dlatego statek, zamiast przez lata podróżować z planety na planetę, pojawia się u celu natychmiast.

Peter przytaknął.

– Bardzo dobrze. Ale musisz pamiętać, że kiedy statek znajduje się na Zewnątrz, nie jest otoczony nicością. Jest otoczony niezliczoną ilością aiúa.

Odwróciła się, by na niego nie patrzeć.

– Nie rozumiesz, o co chodzi z aiúa?

– To jak powiedzieć, że ludzie zawsze istnieli. Że jesteśmy starsi niż najstarsi bogowie…

– No, mniej więcej – zgodził się Peter. – Tyle że nie można aiúa na Zewnątrz uznawać za istniejące, przynajmniej w jakimś znaczącym sensie istnienia. One po prostu tam są. A nawet nie, ponieważ nie ma sensu umiejscowienie, nie ma żadnego „tam”, gdzie mogłyby być. Są. Dopóki jakaś inteligencja ich nie przywoła, nie nazwie, nie ułoży w jakimś porządku, nie nada im kształtu i formy.

– Glina może stać się niedźwiedziem – odrzekła. – Ale nie póki spoczywa zimna i mokra w brzegu rzeki.

– Właśnie. Otóż Ender Wiggin i jeszcze kilka osób, których przy odrobinie szczęścia nigdy nie spotkasz, podjęli pierwszą wyprawę na Zewnątrz. Nigdzie się nie wybierali. Celem tej wyprawy było przedostanie się na Zewnątrz na czas dostatecznie długi, by jedna z tych osób, dość utalentowana specjalistka od genetyki, na podstawie utrzymywanego w myślach wizerunku mogła stworzyć nową molekułę… niewiarygodnie złożoną molekułę. Właściwie chciała ją stworzyć na podstawie wizerunku zmian niezbędnych do jej zaistnienia… Brakuje ci wiedzy biologicznej, żeby to pojąć. W każdym razie dokonała tego, czego się spodziewała, stworzyła tę molekułę, kalej kalu. Problem w tym, że nie ona jedna zajmowała się wtedy stwarzaniem.

– Umysł Endera stworzył ciebie? – domyśliła się Wang-mu.

– Nieumyślnie. Byłem, można powiedzieć, tragicznym wypadkiem. Pechowym skutkiem ubocznym. Powiedzmy tyle, że wszyscy tam, wszystko tam tworzyło jak szalone. Wokół nas powstawały widmowe statki. Bez przerwy wyrastały i upadały wszelkiego typu słabe, kruche, efemeryczne struktury. Tylko cztery obiekty miały jakąś trwałość. Jednym z nich była molekuła genetyczna, którą miała stworzyć Elanora Ribeira.

– Jeden był tobą?

– Obawiam się, że najmniej ciekawy. Najmniej kochany i ceniony. Wśród ludzi na statku był młody człowiek imieniem Miro, nieco okaleczony po tragicznym wypadku sprzed kilku lat. Doznał uszkodzeń mózgu. Niewyraźna mowa, niezręczne ręce, kulawe nogi. I on utrzymywał w myślach potężny, chroniony wizerunek siebie, jakim był kiedyś. I wobec tego doskonałego wizerunku ogromna liczba aiúa połączyła się w dokładną kopię… nie tego, kim był teraz, ale tego, kim był kiedyś i pragnął stać się znowu. Pełną, ze wszystkimi wspomnieniami. Doskonałe powtórzenie. Tak doskonałe, że odczuwało to samo bezbrzeżne obrzydzenie do kalekiego ciała, jakie sam odczuwał. Zatem ów nowy, udoskonalony Miro… a raczej kopia starego, nieokaleczonego Mira, wszystko jedno… stanęła jak ostateczna odmowa dla kalekiego ciała. I na jego oczach to stare, odepchnięte ciało rozpadło się w nicość.

Wang-mu jęknęła, wyobrażając to sobie.

– On umarł!

– Nie. W tym cała rzecz. On żył. Był Mirem. Jego własna aiúa, nie jedna z trylionów aiúa tworzących atomy i molekuły jego ciała, ale ta, która kontrolowała je wszystkie, która była nim, jego wolą… Ta aiúa zwyczajnie przeniosła się do nowego, doskonałego ciała. Ono stało się nim naprawdę. A stare…

– Było niepotrzebne.

– Nie miało już nic, co nadawałoby mu kształt. Widzisz, moim zdaniem to miłość podtrzymuje nasze ciała. Miłość głównej aiúa do wspaniałej, cudownej konstrukcji, którą kieruje, która dostarcza jaźni wszelkich doznań. Nawet Miro, nawet wobec pogardy do kalekiego siebie, musiał kochać te żałosne resztki, jakie mu pozostały. Do chwili, kiedy pojawiło się nowe.

– I wtedy się przeniósł?

– Nie wiedząc nawet, że to robi – odparł Peter. – Podążył za swoją miłością.

Wang-mu wysłuchała tej niezwykłej historii i wiedziała, że musi być prawdą. Wiele razy słyszała, jak w swych rozmowach Jane i Han Fei-tzu wspominają o aiúa, a teraz, wobec opowieści Petera Wiggina, wszystko nabrało sensu. To musiała być prawda, choćby dlatego że statek rzeczywiście pojawił się znikąd na brzegu rzeki za domem Han Fei-tzu.

– Teraz jednak z pewnością się zastanawiasz – podjął Peter – jaki sposób pojawiłem się na świecie ja, niekochany i nie do pokochania.

– Sam mówiłeś: z umysłu Endera.

– Najbardziej wyrazistym obrazem w umyśle Mira był wizerunek jego samego, tylko młodszego, zdrowszego, silniejszego. Ale dla umysłu Endera najważniejszymi były wizerunki jego starszej siostry Valentine i starszego brata Petera. Nie takich, jakimi się stali, ponieważ jego prawdziwy starszy brat Peter od dawna już nie żył, a Valentine… Valentine towarzyszyła Enderowi lub podążała za nim przez wszystkie skoki w przestrzeni, więc ciągle żyje, choć postarzała się jak on. Jest dojrzała. Jest rzeczywistą osobą. A jednak na statku, w czasie pobytu na Zewnątrz, stworzył kopię jej młodej wersji. Młodą Valentine. Biedna stara Valentine. Nie wiedziała, jak bardzo jest stara, dopóki nie zobaczyła siebie młodej: tej doskonałej istoty, tego anioła żyjącego od dzieciństwa w zwichrowanym umyśle Endera. Muszę przyznać, że ona jest największą ofiarą tego niewielkiego dramatu. Wiedzieć, że twój brat nosi w myślach taki twój obraz, zamiast kochać cię, jaką jesteś… To oczywiste, że starej Valentine… nie znosi tego, ale wszyscy tak o niej myślą, nie wyłączając jej samej, biedactwa… oczywiste, że starej Valentine z trudem wystarcza cierpliwości.

– Przecież oryginalna Valentine nadal żyje – zdziwiła się Wang-mu. – A w takim razie kim jest młoda Valentine? Kim jest naprawdę? Ty możesz być Peterem, ponieważ on umarł i nikt nie używa jego imienia, lecz…

– Ciekawe, prawda? Ale rzecz nie w tym, czy on jest martwy, czy nie. Ja nim nie jestem. Jak już mówiłem: nie jestem sobą.

Spojrzał w sufit. Hologram nad terminalem odwrócił się i popatrzył na niego. Peter nie dotykał konsoli.

– Jest z nami Jane – zauważyła Wang-mu.

– Jane zawsze jest z nami – mruknął Peter. – Szpieg Endera.

– Ender nie potrzebuje szpiega – przemówił hologram. – Potrzebuje przyjaciół, jeśli zdoła ich pozyskać. A przynajmniej sprzymierzeńców.

Peter od niechcenia wyciągnął rękę i wyłączył terminal.

Wang-mu była głęboko poruszona tym gestem. Całkiem jakby uderzył dziecko. Albo wychłostał sługę.

– Jane jest zbyt szlachetną istotą, by traktować ją z takim brakiem szacunku.

– Jane jest programem komputerowym z błędem w procedurach tożsamości.

Był w posępnym nastroju – ten chłopiec, który przybył, aby zabrać ją do swojego statku i porwać ze świata Drogi. Ale niezależnie od nastroju, teraz, kiedy hologram zniknął, zrozumiała, co zobaczyła.

– To nie tylko dlatego, że jesteś taki młody, a Peter Wiggin, hegemon, to człowiek dojrzały – oznajmiła.

– Co? – spytał niecierpliwie. – Co nie dlatego?

– Istnieje fizyczna różnica między tobą a hegemonem.

– A więc dlaczego?

– On wygląda na… zadowolonego.

– Podbił świat – stwierdził Peter.

– Więc kiedy ty zrobisz to samo, też zyskasz tę zadowoloną minę?

– Tak przypuszczam. To właśnie uchodzi za cel mojego życia. Misja, jaką wyznaczył mi Ender.

– Nie okłamuj mnie – rzekła Wang-mu. – Nad brzegiem rzeki mówiłeś o strasznych rzeczach, jakie uczyniłam z powodu swoich ambicji. Przyznaję: byłam ambitna, zdecydowana wznieść się ponad stan mojego niskiego urodzenia. Znam smak tego uczucia, znam jego zapach i wyczuwam go od ciebie. To jak zapach smoły w upalny dzień. I ty tak cuchniesz.

– Ambicja? Ma swój odór?

– Jestem pijana od niego.

Uśmiechnął się. I dotknął klejnotu w uchu.

– Pamiętaj, Jane słucha. I powtarza wszystko Enderowi.

Wang-mu umilkła, ale nie z powodu zakłopotania. Po prostu nie miała nic więcej do powiedzenia, a zatem nic nie mówiła.

– Dobrze, jestem ambitny. Bo takiego wyobrażał mnie sobie Ender. Ambitny, złośliwy i okrutny.

– Zdawało mi się chyba, że nie jesteś sobą.

W oczach błysnęło mu wyzwanie.

– Masz rację, nie jestem. – Odwrócił wzrok. – Przykro mi, Gepetto, ale nie mogę być zwyczajnym chłopcem. Nie mam duszy.

Nie zrozumiała, skąd to imię, ale zrozumiała słowo „dusza”.

– Przez całe dzieciństwo uważano, że jestem służącą z samej swej natury. Że nie mam duszy. Aż pewnego dnia odkryli, że jednak ją mam. Jak dotąd nie przyniosło mi to szczęścia.

– Nie chodzi mi o jakiś religijny abstrakt. Mówię o aiúa. Ja jej nie mam. Nie zapominaj, co się stało, kiedy aiúa opuściła kalekie ciało Mira.

– Ty się nie rozsypujesz, więc jednak musisz ją mieć.

– Nie ja ją mam, ale ona mnie. Wciąż istnieję, ponieważ aiúa, której nieposkromiona wola powołała mnie do istnienia, wciąż mnie sobie wyobraża. Wciąż mnie potrzebuje, żeby mną kierować, żeby być moją wolą.

– Ender Wiggin? – domyśliła się.

– Mój brat, mój stwórca, mój dręczyciel, mój bóg, moje ja.

– A młoda Valentine? Jej także?

– Tak, ale ją kocha. Jest z niej dumny. Jest zadowolony, że ją stworzył. Mnie nienawidzi. Nienawidzi, a jednak to z jego woli wypowiadam i czynię wszelkie niegodziwości. Kiedy najbardziej jestem godny pogardy, pamiętaj, że robię tylko to, do czego zmusza mnie mój brat.

– Czy można go obwiniać o…

– Ja go nie obwiniam, Wang-mu. Po prostu opisuję rzeczywistość. Jego wola kieruje teraz trzema ciałami: moim, mojej niewiarygodnie anielskiej siostry i oczywiście własnym, podstarzałym. Każda aiúa mojego organizmu od niego otrzymuje rozkazy. Pod każdym istotnym względem jestem Enderem Wigginem. Tyle że stworzył mnie jako naczynie dla każdego własnego impulsu, którego się lęka i nienawidzi. Jego ambicja… tak, czujesz jego ambicję, kiedy czujesz moją. Jego agresję. Jego wściekłość. Jego złośliwość. Jego okrucieństwo. Jego, nie moje, bo ja jestem martwy, a zresztą i tak nigdy taki nie byłem: nigdy taki, jakiego mnie widział. Osoba, która siedzi przed tobą, jest karykaturą, drwiną! Jestem fałszywym wspomnieniem. Obrzydliwym snem. Koszmarem. Jestem potworem kryjącym się pod łóżkiem. Przywołał mnie z chaosu, bym stał się grozą jego dzieciństwa.

– Więc nie rób tego – rzekła Wang-mu. – Jeśli nie chcesz być taki, nie rób tego.

Westchnął i przymknął oczy.

– Jeśli jesteś taka inteligentna, to dlaczego nie zrozumiałaś ani jednego mojego słowa?

Zrozumiała.

– A czym właściwie jest twoja wola? Nikt jej nie dostrzega. Nie słyszysz, jak działa. Poznajesz ją dopiero po czasie, kiedy spoglądasz na swoje życie i widzisz, czego dokonałeś.

– To najpaskudniejsza sztuczka, jaką ze mną zrobił – szepnął Peter, nie otwierając oczu. – Spoglądam na swoje życie i widzę tylko wspomnienia, które on sobie dla mnie wyobraził. Odszedł z naszej rodziny, kiedy miał pięć lat. Co może wiedzieć o mnie i o moim życiu?

– Napisał „Hegemona”.

– Tę książkę… Tak, opartą na wspomnieniach Valentine i jej opowieściach. Na publicznej dokumentacji mojej oszałamiającej kariery. I oczywiście kilku ansiblowych rozmowach między Enderem a moją własną nieżyjącą osobowością, zanim umarłem… umarł. Mam za sobą ledwie kilka tygodni życia, a pamiętam cytat z „Henryka IV”, akt trzeci. Owen Glendower przechwala się Hotspurowi. Henrykowi Percy’emu. Skąd mogę to znać? Kiedy chodziłem do szkoły? Jak długo leżałem bezsennie wśród nocy, póki nie zapisałem w pamięci tysiąca ulubionych wersów? Czyżby Ender wymyślił jakoś całą edukację swojego zmarłego brata? Wszystkie moje tajemne myśli? Prawdziwego Petera Wiggina Ender znał przez zaledwie pięć lat. Nie korzystam ze wspomnień realnej osoby. To wspomnienia, które powinienem mieć zdaniem Endera.

– Uważa, że powinieneś znać Shakespeare’a, więc go znasz? – spytała z powątpiewaniem.

– Gdybym tylko Shakespeare’a dostał od niego… Wielcy pisarze, wielcy filozofowie… gdybym jedynie to pamiętał…

Czekała, aż wymieni te kłopotliwe wspomnienia, ale zadrżał tylko i umilkł.

– Jeżeli naprawdę kieruje tobą Ender, to… to jesteś nim. To twoje prawdziwe ja. Jesteś Andrew Wigginem. Masz aiúa.

– Jestem koszmarem Andrew Wiggina. Jestem jego obrzydzeniem do samego siebie. Jestem wszystkim, czego nienawidzi w sobie i czego się lęka. Taki dostałem scenariusz. To muszę wykonywać.

Zacisnął dłoń w pięść, a potem rozprostował, wciąż z lekko ugiętymi palcami. Znowu tygrys. Przez jedną chwilę Wang-mu bała się go – ale tylko przez chwilę. Która minęła.

– Jaką rolę twój scenariusz przewiduje dla mnie?

– Sam nie wiem – wyznał Peter. – Jesteś bardzo inteligentna. Mam nadzieję, że bardziej ode mnie. Choć naturalnie cechuje mnie tak niewiarygodna próżność, że nie mógłbym uwierzyć, by ktoś był naprawdę inteligentniejszy ode mnie. Co oznacza, że tym bardziej trzeba mi dobrej rady. Ponieważ nigdy sam tego nie przyznam.

– Krążysz w koło.

– To element mojego okrucieństwa. Dręczę cię rozmową. Możliwe, że mam się posunąć dalej. Może powinienem cię torturować i zabić, tak jak zabijałem wiewiórki. Pamiętam to… Może mam rozciągnąć twoje żyjące ciało, przybić twoje kończyny do korzeni drzew, a potem otwierać cię warstwa po warstwie, żeby sprawdzić, w którym momencie przylecą muchy i złożą jaja w twoich odkrytych wnętrznościach.

Zadrżała, słysząc ten opis.

– Czytałam książkę. Wiem, że Hegemon nie był potworem.

– To nie Mówca Umarłych stworzył mnie na Zewnątrz. To przerażony chłopczyk Ender. Nie jestem Peterem Wigginem, którego z taką mądrością zrozumiał w księdze. Jestem Peterem Wigginem, który nawiedza go w koszmarach. Tym, który obdzierał wiewiórki ze skóry.

– Widział, jak to robisz?

– Nie mnie – odparł z przekąsem. – I jego też nigdy nie widział. Valentine mu powiedziała. Znalazła ciało wiewiórki w lesie niedaleko ich rodzinnego domu w Greensboro, Karolina Północna, na kontynencie Ameryki Północnej na Ziemi. Ale ten obraz tak dobrze pasował do jego koszmarów, że pożyczył go i podzielił się nim ze mną. Intelektualnie mogę sobie wyobrazić, że Peter Wiggin wcale nie był okrutny. Uczył się i badał. Nie żałował wiewiórki, ponieważ nie wiązał z nią żadnych uczuć. Miał do czynienia ze zwykłym zwierzęciem, nie bardziej ważnym niż kaczan kukurydzy. Rozcięcie jej było prawdopodobnie czynem równie niemoralnym co przyrządzanie sałatki. Ale Ender nie tak to sobie wyobrażał, więc i ja teraz nie tak o tym pamiętam.

– A jak pamiętasz?

– Tak jak wszystkie moje wymuszone wspomnienia. Z zewnątrz. Z przerażeniem i fascynacją patrzę, jak czerpię ohydną radość z okrucieństwa. We wszystkich wspomnieniach poprzedzających moment, kiedy pojawiłem się podczas krótkiej wyprawy Endera na Zewnątrz, widzę siebie oczami kogoś innego. Mogę cię zapewnić, że to niezwykłe uczucie.

– A teraz?

– Teraz nie widzę siebie wcale – odparł. – Ponieważ nie mam jaźni. Nie jestem sobą.

– Przecież pamiętasz. Masz wspomnienia. Pamiętasz już tę rozmowę. Pamiętasz, że na mnie patrzysz. Pamiętasz z pewnością.

– Tak – przyznał. – Pamiętam cię. I pamiętam, że jestem tutaj i patrzę na ciebie. Ale za oczami nie mam jaźni. Czuję się zmęczony i głupi, nawet kiedy jestem najsprytniejszy i najbardziej błyskotliwy.

Uśmiechnął się czarująco i Wang-mu raz jeszcze dostrzegła prawdziwą różnicę między Peterem a hologramem Hegemona. Tak jak powiedział: nawet pełen pogardy do siebie, ten Peter Wiggin miał źrenice błyszczące wewnętrzną furią. Był niebezpieczny. Kiedy patrzył prosto w oczy, miała wrażenie, że już planuje czas i sposób jej śmierci.

– Nie jestem sobą – powtórzył.

– Mówisz to, żeby nad sobą zapanować – odgadła Wang-mu, pewna, że się nie myli. – To twoja mantra, która ma cię powstrzymać przed uczynieniem tego, czego pragniesz.

Peter westchnął, pochylił się i położył głowę na terminalu, przyciskając policzek do zimnej powierzchni plastiku.

– A czego pragniesz? – spytała, bojąc się odpowiedzi.

– Odejdź – rzekł.

– Gdzie mogę pójść? Ten twój wspaniały kosmolot ma tylko jedną kabinę.

– Otwórz drzwi i wyjdź na zewnątrz.

– Chcesz, żebym zginęła? Chcesz mnie wyrzucić w próżnię, gdzie zamarznę, zanim zdążę się udusić?

Wyprostował się i spojrzał na nią zdziwiony.

– Próżnię?

Jego zaskoczenie zdumiało ją. Gdzie mogli się znajdować, jeśli nie w próżni? Przecież tak podróżowały statki kosmiczne: w przestrzeni; w próżni.

Z wyjątkiem tego, naturalnie.

Spostrzegł, że Wang-mu zaczyna pojmować, i zaśmiał się głośno.

– No tak, rzeczywiście jesteś inteligentna. Przebudowali cały świat Drogi, żeby powstał twój geniusz.

Nie dała się sprowokować.

– Sądziłam, że będzie jakieś wrażenie ruchu… Czy już dolecieliśmy? Jesteśmy na miejscu?

– W jednym mgnieniu oka. Przenieśliśmy się na Zewnątrz, a potem do Wewnątrz w innym miejscu, wszystko tak szybko, że jedynie komputer mógłby postrzegać naszą podróż jako trwającą w czasie. Jane przerzuciła nas, zanim skończyłem z nią rozmawiać. Zanim odezwałem się do ciebie.

– Więc gdzie jesteśmy? Co jest za drzwiami?

– Siedzimy w lesie, gdzieś na planecie Boskiego Wiatru. Powietrze nadaje się do oddychania. Nie zamarzniesz. Jest lato.

Podeszła i pociągnęła klamkę, zwalniając hermetyczną uszczelkę. Drzwi stanęły otworem. Do pokoju wlało się światło słońca.

– Boski Wiatr – powiedziała. – Shinto. Zamieszkali ją Japończycy. Chociaż mam wrażenie, że ostatnio nie jest tak całkiem japońska.

– Co ważniejsze, to świat, gdzie zdaniem Andrew, Jane i moim… jeśli w ogóle mogę mieć jakieś własne, nie Endera zdanie… gdzie możemy znaleźć ośrodek władzy, który kieruje Kongresem. Prawdziwych decydentów. Siłę za tronem.

– Żebyś mógł ich pozyskać i opanować ludzkość?

– Żebym mógł powstrzymać Flotę Lusitańską. Przejęcie władzy nad ludzkością to dalsze plany. Flota jest sprawą pilną. Mamy tylko kilka tygodni, żeby ją powstrzymać, zanim dotrze na miejsce, użyje systemu DM i rozbije Lusitanię na elementy składowe. A ponieważ Ender i wszyscy pozostali sądzą, że zawiodę, jak najszybciej budują te małe puszki kosmolotów i przerzucają jak najwięcej Lusitańczyków: ludzi, prosiaczków i robali, na inne planety nadające się do zamieszkania, ale jeszcze niezamieszkane. Moja droga siostra Valentine, ta młoda, wyruszyła z Mirem, kochanym chłopakiem w nowiutkim ciele, szukać nowych światów w takim tempie, w jakim może ich przenosić ten mały kosmolocik. Niełatwe przedsięwzięcie. Wszyscy obstawiają moją… naszą klęskę. Spróbujmy ich rozczarować.

– Rozczarować?

– Zwyciężając. Wygrajmy. Znajdźmy ośrodek władzy ludzkości i przekonajmy ich, żeby zatrzymali flotę, zanim niepotrzebnie zniszczy świat.

Wang-mu przyjrzała mu się z powątpiewaniem. Przekonać, żeby zatrzymali flotę? Ten złośliwy chłopak z okrutnym sercem? Jak może kogoś do czegokolwiek przekonać?

Odpowiedział na jej wątpliwości, jak gdyby słyszał, co myśli.

– Rozumiesz teraz, dlaczego cię poprosiłem, żebyś poleciała ze mną. Kiedy Ender mnie wymyślał, zapomniał, że nie znał mnie wcale w okresie mojego życia, kiedy przekonywałem ludzi, łączyłem ich w zmiennych sojuszach i wszystkie te bzdury. Dlatego stworzony przez niego Peter Wiggin jest zbyt paskudny, zbyt otwarcie ambitny i jawnie okrutny, żeby kogoś z krostą na tyłku przekonać do podrapania się w pośladek.

Odwróciła wzrok.

– Widzisz?! – zawołał. – Znów cię obraziłem. Spójrz na mnie. Czy dostrzegasz mój dylemat? Prawdziwy Peter, ten oryginalny, mógłby dokonać dzieła, które stoi przede mną. Mógłby to zrobić nawet przez sen. Już teraz miałby jakiś plan. Umiałby pozyskać ludzi, uspokoić ich, wkręcić się do ich rady. Tamten Peter Wiggin! Potrafił oczarować pszczoły, żeby oddały mu żądła. A czy ja potrafię? Wątpię. Bo widzisz, ja nie jestem sobą.

Wstał, przecisnął się obok niej i wyszedł na łąkę otaczającą metalową kabinę, która przeniosła ich z planety na planetę. Wang-mu stała w drzwiach i patrzyła, jak odchodzi… ale niezbyt daleko.

Rozumiem, jak się czuje, myślała. Wiem, co to znaczy ustępować przed cudzą wolą. Żyć dla kogoś innego, jakby był gwiazdą filmu mojego życia, a ja aktorką drugoplanową. Byłam niewolnicą. Ale przynajmniej przez cały czas wiedziałam, co mówi moje serce. Nawet wykonując polecenia, znałam swoje myśli. Peter Wiggin nie ma pojęcia, czego chce naprawdę, bo nawet jego gniew na utratę wolności nie należy do niego… Nawet to pochodzi od Andrew Wiggina. Nawet jego odraza dla siebie jest odrazą Andrew i…

I jeszcze raz, i znowu, na podobieństwo toru jego wędrówki po łące.

Wang-mu pomyślała o swojej pani… nie, o swojej byłej pani Qing-jao. Ona również śledziła dziwne ścieżki. Bogowie zmuszali ją do tego. Nie… to dawne myślenie. Skłaniał ją zespół psychozy natręctw. Klęczała na podłodze i śledziła słoje drzewa na deskach, śledziła pojedynczą linię biegnącą przez całą podłogę, a potem następną… co nie miało sensu, ale musiała to robić, ponieważ jedynie drogą takiego bezsensownego, ogłupiającego posłuszeństwa mogła zdobyć odrobinę swobody od kierujących nią impulsów. Niewolnicą zawsze była Qing-jao, nie ja. Ponieważ jej władca kierował nią z wnętrza umysłu. Ja tymczasem zawsze widziałam swoją panią poza mną i moja jaźń pozostała nienaruszona.

Peter Wiggin wie, że kierują nim podświadome lęki i pasje skomplikowanego człowieka, przebywającego o lata świetlne stąd. Qing-jao także wierzyła, że jej obsesje pochodzą od bogów. Czy warto przekonywać siebie, że to, co człowiekiem kieruje, pochodzi z zewnątrz, gdy naprawdę doświadcza tego we własnym sercu? Gdzie można przed tym uciec? Jak można się ukryć? Qing-jao jest już pewnie wolna, oswobodzona przez wirusa, którego Peter przyniósł na Drogę i oddał w ręce Han Fei-tzu. Ale sam Peter… czy dla niego możliwa jest wolność?

Jednak musi żyć tak, jakby był wolny. Musi walczyć o wolność, nawet jeśli ta walka to jeszcze jeden symptom jego zniewolenia. Peter pragnie być sobą. Nie, nie sobą. Kimś.

Lecz jaka jest w tym moja rola? Czy mam dokonać cudu i dać mu aiúa? Nie leży to w mojej mocy.

A jednak mam moc, pomyślała.

Musi ją mieć. Inaczej dlaczego rozmawiałby z nią tak otwarcie? Była obca, a od razu otworzył przed nią serce. Dlaczego? Bo znała kluczowe tajemnice… Ale to nie jedyny powód.

No tak, oczywiście. Mógł z nią rozmawiać swobodnie, ponieważ nigdy nie znała Andrew Wiggina. Być może, Peter jest jedynie aspektem natury Endera, jest tym, czego Ender lęka się i pogardza w sobie. Ale ona nie może ich porównać. Kimkolwiek jest Peter i cokolwiek nim kieruje, Wang-mu była jego i tylko jego powierniczką.

A to ponownie czyniło z niej sługę. Była przecież także powierniczką Qing-jao.

Zadrżała, jakby chciała odepchnąć od siebie tę smutną analogię. Nie, powiedziała sobie. To nie to samo. Ponieważ ten młody człowiek, wędrujący bez celu pośród dzikich kwiatów, nie ma nade mną władzy. Może tylko opowiadać mi o swoim bólu i liczyć na zrozumienie. Cokolwiek mu daję, daję z własnej woli.

Przymknęła oczy i oparła głowę o ramę drzwi. Tak, oddam mu to z własnej woli, myślała. Nie odmówię tego, czego ode mnie oczekuje: lojalności, poświęcenia, pomocy w swoich dziełach. Poddania mu się. A czemu planuję coś takiego? Ponieważ – mimo że wątpi w siebie – ma moc, by zjednywać ludzi dla sprawy.

Otworzyła oczy i przez wysoką trawę podążyła ku niemu. Czekał bez słowa. Wokół brzęczały pszczoły, a motyle zataczały się w powietrzu jak pijane, omijając ją jakoś w pozornie chaotycznym locie. W ostatniej chwili szybkim ruchem zdjęła z kwiatu pszczołę i rzuciła Peterowi w twarz.

Zaskoczony i zły, odtrącił rozwścieczonego owada, uchylił się, odskoczył, przebiegł kilka kroków, nim pszczoła wreszcie zgubiła jego ślad i brzęcząc, odleciała. Dopiero wtedy odwrócił się i spojrzał na Wang-mu gniewnie.

– Co to miało znaczyć?

Zachichotała. Nie mogła się powstrzymać. Wyglądał tak zabawnie…

– Bardzo śmieszne! Widzę, że będziesz świetną towarzyszką.

– Gniewaj się. Nie przeszkadza mi to – odparła. – Ale coś ci powiem. Czy sądzisz, że daleko stąd, na Lusitanii, aiúa Endera nagle pomyślała „O, pszczoła!” i kazała ci się opędzać i podskakiwać jak błazen?

Wzniósł oczy do nieba.

– Ależ jesteś sprytna… Doprawdy, Królewska Matko Zachodu, rozwiązałaś wszystkie moje problemy. Teraz widzę, że od początku musiałem być prawdziwym chłopcem. A te czerwone buciki, no tak, od początku miały moc przeniesienia mnie z powrotem do Kansas.

– Co to jest Kansas? – spytała, zerkając na jego buty, które wcale nie były czerwone.

– Kolejne wspomnienie Endera, którym łaskawie podzielił się ze mną.

Stał z rękami w kieszeniach i przyglądał się jej.

Ona stała, milcząc, z rękami splecionymi przed sobą, i także na niego patrzyła.

– Więc jesteś ze mną? – zapytał w końcu.

– Musisz się postarać być wobec mnie grzeczniejszy – odparła.

– Zwróć się z tym do Endera.

– Nie obchodzi mnie, czyja aiúa tobą kieruje. Masz własne, różne od jego myśli. Przestraszyłeś się pszczoły, a on wtedy nawet nie pomyślał o pszczole. Wiesz o tym. Zatem którakolwiek część ciebie akurat sprawuje kontrolę, kimkolwiek jest prawdziwy „ty”, w tej chwili na twojej twarzy znajdują się usta, które będą ze mną rozmawiać. Więc uprzedzam, że jeśli mam z tobą pracować, lepiej zachowuj się uprzejmie.

– Czy to znaczy, że nie będzie więcej pszczół? – zapytał.

– Nie – obiecała.

– To dobrze. Przy moim pechu Ender z pewnością dał mi ciało, które doznaje szoku alergicznego od użądlenia.

– Pszczoła też może przy tym ucierpieć – zauważyła Wang-mu.

Uśmiechnął się.

– Odkrywam, że chyba cię lubię – stwierdził. – I naprawdę nie znoszę tego uczucia.

Ruszył w stronę statku.

– Chodź! – zawołał. – Zobaczymy, jakie informacje posiada Jane o tym świecie, który podobno mamy wziąć szturmem.

2

Nie wierzysz w Boga

Dostępne w pełnej wersji

3

Jest nas za dużo

Dostępne w pełnej wersji

4

Jestem człowiekiem doskonałej prostoty

Dostępne w pełnej wersji

5

Nikt nie jest racjonalny

Dostępne w pełnej wersji

6

Życie jest misją samobójczą

Dostępne w pełnej wersji

7

Ofiaruję jej to nędzne stare naczynie

Dostępne w pełnej wersji

8

Liczy się tylko to, w którą fikcję uwierzysz

Dostępne w pełnej wersji

9

Dla mnie pachnie życiem

Dostępne w pełnej wersji

10

To zawsze było twoje ciało

Dostępne w pełnej wersji

11

Przywołałaś mnie z ciemności

Dostępne w pełnej wersji

12

Czy zdradzam Endera?

Dostępne w pełnej wersji

13

Dopóki śmierć nie położy kresu wszelkim niespodziankom

Dostępne w pełnej wersji

14

W ten sposób komunikują się ze zwierzętami

Dostępne w pełnej wersji

15

Dajemy panu drugą szansę

Dostępne w pełnej wersji

16

Skąd wiemy, że nie trzęsą się ze strachu?

Dostępne w pełnej wersji

17

Droga biegnie dalej bez niego

Dostępne w pełnej wersji

Posłowie

Dostępne w pełnej wersji