J.R.R. Tolkien

  • J.R.R. Tolkien 
  • książki papierowe 
  • Wyczyść

Angielski pisarz i poeta, filolog, lingwista i literaturoznawca. Profesor filologii klasycznej i literatury staroangielskiej na Uniwersytecie w Oxfordzie. Legenda i prekursor światowej literatury fantasy.

J. R. R. Tolkien (John Ronald Reuel Tolkien) urodził się w 1892 r. w Oranii (obecnie Afryka Południowa), gdzie jego ojciec był zatrudniony w Bank of Africa. W 1895 r. wrócił wraz z matką oraz młodszym bratem do Anglii i zamieszkał u rodziny w Birmingham. Po śmierci ojca pisarza w 1896 r. sytuacja finansowa Mabel Tolkien i jej synów uległa znacznemu pogorszeniu, zmuszając ich do przeprowadzki na przedmieścia Birmingham. To właśnie, zupełnie wiejskie wówczas, tereny okolic Birmingham zapiszą się w pamięci Tolkiena jako urokliwa kraina dziecięcej szczęśliwości i dadzą początek Shire, krainie hobbitów.

Matka Tolkiena w 1899 r., mimo sprzeciwu rodziny, przeszła na katolicyzm i w tej religii wychowała dzieci. Swoich synów Mabel Tolkien początkowo uczyła sama. Z całkiem niezłym skutkiem, gdyż jako czterolatek J. R. R. Tolkien książki czytał już samodzielnie. Wcześnie zaczął też wykazywać zdolności do nauki języków. Był najprawdziwszym poliglotą – jak dojrzały człowiek, w różnym stopniu zaawansowania, znał blisko 30 języków.

Dzięki stypendium młody Tolkien najpierw ukończył King Edward's School, a później Uniwersytet w Oxfordzie. Początkowo studiował języki klasyczne; łacinę i grekę. Ostatecznie jednak zajął się literaturą i językiem staroangielskim oraz językoznawstwem porównawczym, które go zawsze fascynowało. Pilnie zgłębiał fiński i walijski, które wykorzystał przy tworzeniu własnego sztucznego języka. Fiński był podstawą Quenya, czyli Wysokiej Mowy lub Starodawnej Mowy, rozwijanej przez niemal całe życie jej autora, którą, później pisząc książki, Tolkien wykorzystał jako szlachetny język elfów.

W czasie I wojny światowej Tolkien walczył we Francji, jednak nie był to okres dla jego życiorysu przełomowy. W 1916 r. ożenił się ze swoją młodzieńczą miłością, Edith Bratt, a 4 lata później rozpoczął pracę jako wykładowca na Uniwersytecie w Leeds, by w 1925 r. objąć katedrę języka staroangielskiego w Oksfordzie. Wtedy też zaczęła się trwająca ponad 4 dekady przyjaźń pisarza z C. S. Lewisem, z którym o swoje i jego książki Tolkien spierał się nie raz.

J. R. R. Tolkien zamarł w wieku 81 lat i został pochowany obok żony na katolickiej części cmentarza Wolvercote Cemetery w Oksfordzie.

J. R. R. Tolkien i Hobbit

Już w młodości zafascynowany staronordyckimi i anglosaskimi sagami Tolkien zaczął tworzyć własną mitologię wykreowanego przez siebie świata. Całe uniwersum Śródziemia pisarz spisywał przez dziesięciolecia i nigdy tej pracy nie ukończył. Silmarillion, legendarium tolkienowskiego świata, zbiór opowieści głównie o Dawnych Dniach, czyli o Pierwszej Erze, który J. R. R. Tolkien redagował całe swoje dorosłe życie, wydał dopiero jego syn, Christopher.

Swoją pierwszą powieść, osadzoną w stworzonym przez siebie uniwersum, zatytułował J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem. Prace nad tekstem pisarz rozpoczął najprawdopodobniej na początku lat trzydziestych, jednak książka ukazała się dopiero w 1937 r. J. R. R. Tolkien Hobbita pisał z myślą o dzieciach i młodzieży, tym nie mniej niezwykła historia wyprawy Niziołka i grupy krasnoludów do jaskini przerażającego Smauga, zainteresowała również starszych odbiorców. W pracy nad powieścią autor inspirował się różnymi wierzeniami, baśniami oraz mitologiami (np. krasnoludzki kalendarz wymyślony na potrzeby Hobbita opiera się na kalendarzu żydowskim). Książka cieszyła się dużą popularnością i do dziś Hobbit J. R. R. Tolkiena uznawany jest za jedno z najważniejszych dzieł literatury młodzieżowej. Mało jest tekstów literackich, które miałyby większy wpływ na wyobraźnię masową i popkulturę. Co ciekawe, zarówno okładkę, jak i ilustracje do pierwszego wydania książki Tolkien zaprojektował sam, chcąc mieć absolutną kontrolę na całością swojego dzieła.

J. R. R. Tolkien i Władca Pierścieni

Już w grudniu 1937 r. wydawca Hobbita zwrócił się do autora z prośbą o dopisanie kontynuacji tej historii. Prace nad Władcą Pierścieni J. R. R. Tolkien rozpoczął już pod koniec lat trzydziestych, jednak ukończenie powieści zajęło mu kilkanaście lat. Swoje opus magnum nieustannie bowiem pisarz poprawiał, ciągle nie będąc zadowolonym z efektu, nie chciał również uwzględnić żadnych sugestii czy wymagań wydawcy. Choć dziś najczęściej mówi się o trylogii, Władcę Pierścieni J. R. R. Tolkien zaprojektował jako jedną całość podzieloną na sześć ksiąg i długo nie chciał dać swojej zgody na publikację tekstu w trzech tomach.

Akcja powieści rozpoczyna się 60 lat po wydarzeniach opisanych w Hobbicie i ma zdecydowanie poważniejszy charakter niż wydawniczy debiut pisarza. Rozbudowanego i w trudniejszego w odbiorze Władcę Pierścieni Tolkien pisał wyraźnie z myślą o starszych czytelnikach. Całość tekstu została ostatecznie wydana w latach 1954-55. Powieść zyskała sporą popularność w Wielkiej Brytanii, a w połowie lat 60-tych stałą się prawdziwym fenomenem także w Stanach Zjednoczonych. Władca Pierścieni J. R. R. Tolkiena po raz pierwszy w Polsce został wydany w latach 1961-63.