Tłumaczka - Leila Aboulela - ebook
Wydawca: REMI Katarzyna Portnicka Kategoria: Obyczajowe i romanse Język: polski

Uzyskaj dostęp do tej
i ponad 16000 książek
od 6,99 zł miesięcznie.

Wypróbuj przez
7 dni za darmo

Ebooka przeczytasz w aplikacjach Legimi na:

e-czytniku kup za 1 zł
tablecie  
smartfonie  
komputerze  
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Liczba stron: 256 Przeczytaj fragment ebooka

Ebooka przeczytasz na:

e-czytniku EPUB
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Tłumaczka - Leila Aboulela

Sammar, wdowa z Sudanu, zatrudniona jako Tłumaczka arabskiego na Scottish University zaczyna tłumaczyć dla Rae, świeckiego islamisty. Bliska przyjaźń, która ich połączy, obudzi u Sammar tłumioną tęsknotę za pełnym życiem. Kiedy się zakochują, Sammar uświadamia sobie, że będą musieli poruszyć temat jego braku wiary we wszystko, co dla niej święte. Tłumaczka, mistrzowska refleksja na temat miłości, tak ludzkiej jak i boskiej, to w gruncie rzeczy, historia kobiety na tyle odważnej, by pozostać wierną swoim przekonaniom, samej sobie i nowo odnalezionej miłości.

Media o książce :

„Liryczna podróż przez świat wygnania, straty i miłości... poezja w ruchu” - The Sunday Times (Londyn)

Tłumaczka to sugestywna opowieść o tym, co teoretycznie może się wydarzyć między mężczyzną i kobietą albo między dwoma rodzajami wiary; dwojgiem ludzi, być może nawet narodów, pomiędzy państwami. Jest to celne, donośne ostrzeżenie, pełne miłości i dogłębnego rozumienia świata. Jest dokładnie tym, czym literatura piękna być powinna”. - Todd McEwan

„Niezwykle wyważona, wartościowa powieść”. - Kirkus Reviews (Standard Review)

„Aboulela jest cudownie poetycką pisarką... Czytanie powieści tak emocjonalnej, choć tak wyciszonej, to prawdziwa przyjemność”. - The Guardian (UK)

„Subtelna analiza znaczenia wygnania i domu, zwątpienia i wiary, straty i miłości. Styl Abouleli jest konsekwentnie wnikliwy, powściągliwie liryczny w tonie: To autorka obdarzona rzadkim i oryginalnym talentem”. - Duncan McLean

„W postaci Sammar (Aboulela) zawarła uosobienie islamu, równie autentyczne, co skomplikowane”. - The Sunday Herald (Glasgow)

Opinie o ebooku Tłumaczka - Leila Aboulela

Fragment ebooka Tłumaczka - Leila Aboulela












Tytuł oryginału: The Translator

Copyright © Leila Aboulela 1999

All rights reserved

Polish edition copyright © Wydawnictwo REMI Katarzyna Portnicka 2010

Polish translation copyright © Anna Zdziemborska 2010

Redakcja: Beata Słama

Zdjęcie na okładce: iStockphoto

Projekt graficzny okładki: Katarzyna Portnicka, Wojciech Portnicki

Skład: Michał Nakonieczny

ISBN 978-83-63142-03-2

Dystrybucja

Firma Księgarska Jacek Olesiejuk Sp. z o.o.

ul. Poznańska 91, 05-850 Ożarów Mazowiecki

tel. (22)721 30 00/11, fax (22)721 30 01

www.olesiejuk.pl

Sprzedaż wysyłkowa

www.olesiejuk.pl

www.empik.pl

www.merlin.pl

www.amazonka.pl

Wydawnictwo REMI Katarzyna Portnicka

ul. Łukowska 8 m. 98

04-113 Warszawa

www.wydawnictworemi.pl

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.
virtualo.eu


O autorce

Leila Aboulela urodziła się w 1964 roku, dorastała w Chartumie, w Sudanie. Jest autorką powieści Minaret i zbioru opowiadań Coloured Lights, a także zdobywczynią Caine Prize for African Writing. Jej książki przetłumaczono na sześć języków. Tłumaczka jest jej pierwszą powieścią. Książka znalazła się na długiej liście kandydatów do Orange Prize i nagrody IMPAC Dublin i na krótkiej liście do nagrody Saltire Society Scottish First Book of the Year Award.


W serii:

Minaret Leila Aboulela

Arabska perła Maha Gargash


Część pierwsza

Lecz to, co do mnie przychodzi,

przepowiadam z myśli mego wnętrza,

przecząc oczom.

Abu Nuwas (757-814)


1

Śniło się jej, że padał deszcz i nie mogła wyjść, żeby się z nim spotkać, tak jak się umówili. Nie mogła przejść po nieprzyjaznej wodzie, ryzykować, że na stronach, o których tłumaczenie ją poprosił, rozmaże się atrament. Niepokój, że każe mu czekać, wypełniał cały ten sen. Bała się deszczu, bała się mgły i śniegu przychodzących do tego kraju, bała się nawet wiatru. W takie dni zostawała w domu i czekała, obserwując przez okno, jak ludzie robią to, czego ona nie może: dzieci idące do szkoły pośród wirujących liści, staruszków rozbijających laskami lód na chodnikach. Byli nadludźmi, olbrzymami, niepozwalającymi, by żywioły stanęły im na drodze. W zeszłym roku, kiedy mgła sprowadziła na miasto mrok, ukrywała się w domu przez cztery dni, aż wyjadła z szafek wszystko, do ostatniej paczki makaronu, pijąc kawę bez mleka. Piątego dnia, kiedy mgła się podniosła, wyszła wygłodniała z domu i kupowała jedzenie z takim zapamiętaniem, że kręciło jej się w głowie.

Jednak sen Sammar się nie sprawdził. Kiedy obudziła się rano, nie padało, choć niebo było bure, w kolorze szkockiej szarości, z mgłą znad Morza Północnego. Wyszła z domu na spotkanie z Rae Islesem, zgodnie z planem, kurczowo ściskając niebieską teczkę z tłumaczeniem manifestu Al-Nidaa.

Drzwi wejściowe do ogrodów zimowych (rozbudowanej oranżerii w parku Duthie) pokryte były tabliczkami informacyjnymi. Prosimy nie wchodzić z wózkami dziecięcymi i wózkami inwalidzkimi, Prosimy nie wchodzić z psami, otwarte od 9:30 do zmierzchu. W tym kraju wszystko jest opisane, wszystko ma nazwę. Przyzwyczaiła się do tej precyzji, wszystkich tych oznakowań i uprzejmych zakazów. Była dziewiąta trzydzieści i kiedy weszli, w środku był tylko ogrodnik pchający taczkę po mokrych popękanych płytach oddzielających jedne rośliny od drugich. Były tam tropikalne kwiaty kwitnące w wilgotnym cieple, pomarańczowe ryby w płynącej wodzie, pogwizdujące ptaki latające pod dachem, gdzie szklany sufit odbierał znaczenie szarości nieba.

Ławki. Biały powyginany metal, a na każdej tabliczka: Dla uczczenia pamięci... tej czy innej osoby. Zupełnie jakby ludzie musieli umierać, żeby inni mogli siedzieć sobie w ogrodach zimowych. Ludzie muszą umierać... Poczuła ruch niewidzialnego znamienia, które obudziło się do życia. Było ukryte przed Rae, jak jej włosy i skóra na ramionach. Można je było sobie tylko wyobrazić. To znamię skrystalizowało się cztery lata temu. Smutek się uformował, nabrał kształtu, kształtu diamentu, czterema rogami przytwierdzony do jej czoła, ramion i szczytu żołądka. Wiedziała, że jest niewidzialny, wiedziała, że kryje się w nim podobny do rtęci płyn przelewający się wolno z góry na dół, gdy ona się porusza. To, że smutek ma kształt diamentu, było dla niej logiczne. Czoło - bolało ją, kiedy płakała, w tym miejscu, za oczami; ramiona - opuszczone, dźwigające serce. A róg w górnej części żołądka... tam usadowił się ból.

Była więc w pewien sposób przygotowana, teraz, kiedy płyn w diamencie przelewał się ostrożnie niczym olej i nie była zaskoczona, kiedy Rae zapytał ją o Tariqa.

- To syn mojej ciotki - odparła - ale poznałam go dopiero, kiedy miałam siedem lat. Wiesz, że urodziłam się tutaj i wróciliśmy do domu z rodzicami, gdy skończyłam siedem lat.

Siedzieli na ławce w pomieszczeniu pełnym kaktusów wyglądających jak rzędy kosmitów w różnych odcieniach zieleni, różnej wysokości, wyprostowanych, wsłuchanych. Otaczał ich piasek, ponieważ pomieszczenie miało wyglądać jak pustynia. Światło też było inne, bardziej wypełnione powietrzem, bardziej żółte.

„Dopiero, kiedy miałam siedem lat”. Takich słów użyła, mówiąc „dopiero”, jakby nie mogła pogodzić się z tymi pierwszymi siedmioma latami życia bez niego. Dawniej, w lepszych czasach, pisała na nowo początek swojego życia. Wyobrażała sobie, że jej poród w rodzinnym Sudanie, największym afrykańskim kraju, w szpitalu Sisters’ Maternity, przyjęła zakonnica ubrana na biało. Lubiła sobie wyobrażać, że Tariq czekał na nią pod salą porodową, trzymając matkę za rękę, niecierpliwie jej wypatrujący i lekko zaniepokojony. Gdyby urodziła się w Chartumie, być może otrzymałaby inne, bardziej zwyczajne imię. Jej imię zasugerowała ciotka, kobieta, która miała zdanie na każdy temat. Była jedyną Sammar w szkole i w college’u. Rozmawiając o niej, ludzie nigdy nie musieli używać jej nazwiska. „Czy wymawia się je jak porę roku, lato?” - zapytał ją Rae przy pierwszym spotkaniu. „Tak, ale znaczy coś innego”. A jako że chciał wiedzieć więcej, dodała: „Oznacza rozmowy z przyjaciółmi późną nocą. Coś, czemu lubili się oddawać nomadzi, nieśpiesznym pogawędkom w świetle księżyca, gdy nie było już tak gorąco, a codzienne obowiązki zostały wypełnione”.

Rae znał Saharę, wiedział, że większość arabskich imion ma swojskie konotacje. Był historykiem specjalizującym się w Bliskim Wschodzie i wykładał politykę Trzeciego Świata. Niedawno napisał książkę pod tytułem Iluzja islamskiego zagrożenia. Kiedy pojawiał się w telewizji lub był cytowany w prasie, określano go jako eksperta do spraw islamskich, a on nie lubił tej etykietki, ponieważ, jak powiedział Sam-mar, tego typu monolit nie mógłby istnieć. Sammar pracowała jako tłumaczka na wydziale Rae. Była zaangażowana w kilka projektów jednocześnie, zajmując się tekstami historycznymi, artykułami z arabskich gazet, a teraz jeszcze politycznym manifestem, który dał jej Rae. Al-Nidaa była to grupa ekstremistów z południowego Egiptu. Dokument napisano ręcznie i skserowano, pełno w nim było błędów ortograficznych, a odbitki były marne. Widniały na nim plamy z herbaty i czegoś, co Sammar uznała za resztki pasty z fasoli z oliwą. Poprzedniego dnia pracowała do późna, tłumacząc arabską retorykę na angielski, wyobrażając sobie, że czuje zapach fasoli gotowanej w sposób, który znała z dawnych czasów, z kminkiem i oliwą z oliwek, i przez cały czas starała się nie myśleć za dużo o jutrzejszym spotkaniu, nie wyolbrzymiać jego znaczenia.

Kiedy tak siedzieli otoczeni kaktusami, Rae zapytał:

- Tariq? - z naciskiem na „q”. Odpowiedziała:

- Tak, pisane przez qaf, ale w domu wymawiamy qaf jak g.

Pokiwał głową, znał litery arabskiego alfabetu, mieszkał w jej części świata. Rae wyglądał tak, że łatwo byłoby go wziąć za Turka albo Persa, bo miał tak ciemną skórę. Kiedyś powiedział jej, że w Maroku może poruszać się jak w przebraniu, nikt nie domyślał się, że jest Szkotem, dopóki się nie odezwał i nie zdradził go akcent. Tutaj, jej zdaniem, odstawa! od innych, nie tylko z powodu wyglądu, ale też manier. Tych samych manier, które pozwalały jej z nim rozmawiać, które po raz pierwszy od lat sprawiły, że świat ożył. Kiedy widziała się z nim poprzednim razem, wróciła do domu chora: powieki ciężkie jak monety, w głowie młoty, najsłabszy promień światła sprawiał jej oczom dotkliwy ból. Kiedy straciła świadomość, a potem ocknęła się, czując się promienna i lekka, pomyślała, że musiała przeżyć coś w rodzaju ataku epilepsji.

- Matka Tariqa, moja ciotka, nazywa się Mahasen - mówiła, zastanawiając się, którą część opowieści złagodzić, ominąć. Ile prawdy przełknie, zanim w jego oczach pojawi się zdumienie? Nigdy przedtem nie powiedziała niczego, co go zdziwiło. I chciała, żeby tak pozostało. W tym kraju, kiedy rozmawiała z ludźmi, podchodzili do niej z rezerwą, ostrożnie, jakby w każdej chwili mogła powiedzieć coś niewłaściwego, żenującego. On taki nie był. Wydawało się, że rozumie, nie we współczesny, świadomie nieoceniający sposób, ale tak, jakby mówił: „Mnie też się to przydarzyło”.

Kiedy gotowała kurczaka, na powierzchni wywaru tworzyła się piana, usuwała ją łyżką. To był ziarnisty brud w kolorze orzechów ziemnych, szumowiny z kurczaka, których lepiej nie jeść. We wnętrzu Sammar też była taka piana, piana, która mogłaby się wytworzyć, gdyby zaczęła mówić. Wtedy on by ją zauważył i być może odszedł, podczas gdy ona chciała, żeby ją usunął, tak by mogła być czysta. Uważała, że jemu przyszłoby to z łatwością, niczym rozwiązanie kokardy.

Opowiedz mu, powtarzała sobie, opowiedz o Mahasen, Tariqu i Hanan. Matka, syn, córka... Opowiedz mu, jak odrzuciłaś własną rodzinę i przywiązałaś się do ich trojga. Uczyniłaś z siebie dar, dziecko do ukształtowania. Ich dom. wyobrażałaś sobie, że kiedyś w nim zamieszkasz. Przed domem był plac. W czasie deszczu wszystko nieruchomiało, a plac przybierał barwę księżyca. Rower Tariqa, pokój Tariqa, śpiewanie Tariqa do niewidzialnych mikrofonów, niewidzialnych gitar i niewidzialnej perkusji. Posłuszna siostrzenica, pozwalająca Mahasen decydować, jak ma się ubierać, jak układać włosy. Uszczęśliwiało cię to, dawało zadowolenie w oczekiwaniu na dzień, w którym zabierzesz jej jedynego syna. „Dbaj o Tariqa” - wyszeptała ci do ucha, kiedy się żegnałyście. A ty przywiozłaś go jej z powrotem - owiniętego całunem, w brzuchu samolotu.

- Moja ciotka jest silną kobietą - powiedziała Sammar. - Właściwie przywódczynią. Teraz opiekuje się moim synem. Nie widziałam ich od czterech lat.

Oddała dziecko Mahasen i to nie znaczyło nic, zupełnie nic, jakby nigdy nie stanowił cząstki jej samej, zawsze obecny, bez względu na to, dokąd szła. Nie była w stanie mu matkować. Część jej, która była jego matką, zniknęła. Piana, brzydka piana. Powiedziała do syna: „Wolałabym, żebyś to był ty. Nienawidzę cię. Nienawidzę”. W tym samym samolocie, wiozącym śmierć, on chciał się bawić, dreptać wzdłuż rzędów foteli, cały w uśmiechach, nie-bojący się nieznajomych, jak ojciec. Domagał się jedzenia, był zachłanny najedzenie. Siedząc na jej kolanach, chwytał bułki, rozmazywał masło, oblewał sokiem jej ubranie. Pełen życia, mówili o nim, pełen życia. Kiedy nikt nie patrzył, mocno go szczypała. On odpłacał jej, kopiąc. Przewinęła go w łazience, kręcącego się na wszystkie strony, sięgającego do przycisku wzywającego stewardesę. Przestań, przestań. Dziecko nie dawało jej spokoju, nie pozwalało jej się zapaść, tak jak chciała się zapaść, zgiąć wpół z bólu. Domagał się jej całej.

- Tariq tutaj studiował. Przyjechaliśmy tu po ślubie. Studiował medycynę, a mieszkaliśmy niedaleko Foresterhill. Pewnego dnia doszło do wypadku samochodowego i zabrali go do szpitala, kilku lekarzy, którzy mieli dyżur, znało go. Byli dla mnie bardzo dobrzy. Zadzwonili do Ethnic Minority... - przerwała.

Do pracownicy lub koordynatorki. nie miała pewności, kim była ta kobieta. Rae wzruszył ramionami, to nie miało znaczenia. Wytarł twarz wierzchem dłoni, przejechał ręką po brodzie, a potem ku górze, ściskając palcami skronie.

Koordynatorka była energiczną kobietą z kręconymi włosami. W surowych do białości chwilach niedowierzania posadziła sobie rozbiegane, ciekawskie dziecko na biodrze i kupiła mu maltesersy w automacie z przekąskami. „Ten jest dla ciebie, mama” - powiedział z zębami umazanymi roztopionym brązem. Uniósł cukierek do jej zaciśniętych ust, wydając zachęcające odgłosy, jak ona, kiedy próbowała go nakarmić. „Nie, nie teraz, to dla ciebie, wszystkie są dla ciebie”. Widziała, jak ta kobieta rozmawia przez telefon, gestykuluje. Dziecko piszczało rozzłoszczone, tupało, przyciskając czekoladę do jej ust. Wbrew własnej woli wgryzła się w mdławą słodycz, smak miodu i łez. „Ta kobieta zadzwoniła do meczetu i ktoś stamtąd przyszedł, żeby go... żeby go umyć”.

Minął cały tydzień, zanim pochowała go w afrykańskiej ziemi. Aż tyle trwało zaaranżowanie wszystkiego za pośrednictwem ambasady w Londynie: kwarantanna, lot. Ludzie jej pomogli, przejęli kontrolę. Nieznajomi, kobiety, których imiona ciągle myliła, zapełniły mieszkanie, gotowały dla niej i dla siebie, pilnowały biegającego dziecka, żeby mogła płakać. Modliły się, recytowały Koran, spały na kanapie i na podłodze. Nie zostawiły jej samej, porzuconej. Poruszała się między nimi oszołomiona, dziękując im, pełna pokory, gdyż była świadoma, że są silniejsze od niej, bardziej szczodre, chociaż ona uważała, że jest lepiej wykształcona i ubrana. Głowę okrywała włoskim jedwabiem, ramiona tropikalnymi kolorami. Chciała wyglądać tak elegancko jak Benazir Bhutto, tak fascynująco jak afgańska księżniczka, którą widziała raz w telewizji, ubraną w hidżab córkę wygnanego z kraju przywódcy mudżahedinów. A teraz obecność tych kobiet utrzymywała ją przy zdrowych zmysłach, podtrzymywała. Chodziła między nimi, dziękując im, pełna pokory, gdyż była świadoma, że nie robią tego dla niej ani dla Tariqa, ale tylko dlatego, że wierzą, iż tak należy postępować.

Wokół biegały ich dzieci, a wśród nich jej syn, zachwycony ich towarzystwem, podekscytowany obecnością tak wielu osób. Biedna sierota, niecałe dwa latka, on nie rozumie, mówiły kobiety, kiedy przeskakiwał między nimi z samochodzikami w obu rękach, piszcząc imiona nowych przyjaciół. Jednak Sammar wydawało się to okrutne i szokujące, że nie zatrzyma się ani nie zwolni nawet na chwilę, że chce się bawić, jeść i być tulonym do snu z takim samym zapałem.

Mokre ubrania Tariqa i jej leżały w pralce, pomiędzy cyklem wirowania a suszenia.

Kiedy wyschły, włożyła je z innymi jego rzeczami do czarnego worka na śmieci. Pakowanie i rozdawanie dobytku. Zapełniała jedną czarną torbę za drugą. Ewakuacja. Darcie listów, wyrzucanie czasopism, gorączkowe rozmontowywanie życia, jakie prowadzili, domu, jaki stworzyli. Tylko Allah jest wieczny, tylko Allah jest wieczny... Zdjęcia, książki, ręczniki, pościel. Zedrzeć i wrzucić do czarnej torby. Tymczasowe, to życie jest tymczasowe, ulotne. Dlaczego tak trudno pojąć tę lekcję? Długopisy, buty, latarka, grzebień. Fiszki, których używał do nauki. Czy mogłabyś zabrać te worki do meczetu, coś może się komuś przydać... Para butów, prawie nowy płaszcz Tariqa. Magnetofon, mały dywan... Zedrzeć, oddać, spakować. Wracamy do domu, tutaj jesteśmy skończeni, wracamy do piasku Afryki, rozpuścić się w piasku Afryki...

Jak zmusiła się, żeby zadzwonić do Mahasen? Żeby być zwiastunką najgorszych wieści? A telefon Mahasen nie działał. Musiał to być ten u sąsiadów i Mahasen biegnąca, zdyszana, w tobe1 narzuconym na nocną koszulę, pojedynczy wałek sterczący na głowie jak fioletowy czub. Zawsze tak wyglądała w domu, z tym jednym fioletowym wałkiem we włosach. Nawet w nim spała, tak że kiedy wychodziła, grzywka wysuwała się twarzowo spod tobe.

„Kocham twoją matkę bardziej niż ciebie” - droczyła się z nim, obejmując ciotkę, całując w policzki, kładąc głowę na jej ramieniu. „Idź sobie, Tariq, chcemy porozmawiać” - mówiła, śmiejąc się. „Oplotkujemy cię - żartowała Mahasen. - Na drobne kawałki”. Słowo „plotka” oznacza też cięcie.

To była Mahasen, która teraz krzywiła się, wymawiając imię Sammar. „Tej głupiej dziewczyny”.


2

Euphorbia herimentiana, Cereus peruvianus, Hoya carnosa - Rae czytał na głos nazwy kaktusów. Słowa, których Sammar nie potrafiła wymówić. „Cleistocactus reae, zasadzony przez Silvanę Suarez, Miss Świata tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego dziewiątego roku. Serio?”

- Skrzywił się. Wywołało to uśmiech na twarzy Sammar. Drugi raz widziała go poza miejscem pracy i wciąż było to dziwne uczucie. Nowości i szczęścia, jak wtedy, gdy widzi się pierwsze kroki dziecka.

Pierwszy raz był w sobotę, kiedy poszła z Yasmin do biblioteki publicznej. Yasmin była sekretarką Rae. Biuro jej i Rae było oddzielone szklanymi drzwiami tak, że kiedy Sammar przychodziła się z nim zobaczyć, rozmawiając z nim, widziała, jak Yasmin z zapałem pisze na komputerze, z twarzą zasłoniętą prostymi czarnymi włosami. Rodzice Yasmin pochodzili z Pakistanu, ale ona urodziła się w Wielkiej Brytanii i przez całe życie mieszkała w różnych jej częściach. Miała w zwyczaju wygłaszać ogólne stwierdzenia, zaczynając od „my”, gdzie „my” oznaczało cały Trzeci Świat i jego mieszkańców. Mawiała więc: „My nie jesteśmy tacy jak oni” albo „My utrzymujemy bliskie związki z rodziną, nie tak jak oni”. Na wydziale były jeszcze dwie sekretarki, które pracowały w jednym pokoju z Yasmin, wesołe, pachnące kawą panie z siwiejącymi włosami, w plisowanych spódnicach. Gdy jedna z nich poklepała się kiedyś po fałdach na brzuchu i poskarżyła, że nie potrafi utrzymać żadnej diety, Yasmin natychmiast zauważyła: „Nasze dzieci umierają z głodu, podczas gdy bogacze liczą kalorie!”.

Mąż Yasmin, Nazim, pracował na platformach wiertniczych na morzu. Kiedy go nie było, często umawiała się z Sammar w weekendy. Yasmin miała samochód, a Sammar lubiła jeździć po okolicy, słuchać radia, zwiedzać części miasta, których wcześniej nie widziała. Żałowała, że nie ma samochodu, by móc uciec przed pogodą.

W tamtą sobotę poszły do biblioteki, ponieważ Yasmin, w dziesiątym tygodniu ciąży, chciała przejrzeć książki o dzieciach. Były tam półki zapełnione pozycjami na temat ciąży, porodu, karmienia piersią. Biblioteka była ciepła, pełna ludzi, pełna książek. Były tam książki o cesarskim cięciu, aborcjach, bezpłodności i poronieniu. Sammar raz poroniła, rok po narodzinach syna. Pamięta tę noc, brzemienną w skutki i kulminacyjną, która nadeszła po wielu niespokojnych dniach, dniach świadomości, że ciąża nie rozwija się prawidłowo, że coś jest nie tak. Pamięta, że Tariq był spokojny, ciepły i wiedział, co robić. Pamięta, jak na czworakach zmywał podłogę w łazience, jej macicę, która się rozpadła.

Była między nimi wdzięczność. Wdzięczność amortyzowała kłótnie, te małostkowe i te poważne. Wyrównywała uczuciowe szczeliny. Czasem ta wdzięczność przychodziła do niej w transach i snach. Snach bez scenografii i fabuły, samo uczucie, kwintesencja.

- Mogę wziąć tylko sześć książek - powiedziała Yasmin. - Gdybyś miała kartę, mogłabym wypożyczyć więcej na twoją. To jest pomysł. Załóżmy ci kartę.

- Nie, innym razem. - Sammar nie lubiła postępować impulsywnie, bez zastanowienia. Popatrzyła na kolejki ciągnące się od punktu wypożyczania, bibliotekarzy przesuwających czytniki nad kodami kreskowymi książek. To budziło jej lęk. Starała się mówić przekonująco: - Nigdy nie uda ci się przeczytać więcej niż sześć książek w miesiącu. Sześć wystarczy.

Jednak Yasmin nalegała, wygłaszając kazanie na temat przydatności karty bibliotecznej.

- Płacisz podatek, prawda? - I przytoczyła opowieść o tym, jak pewna Nigeryjka z trójką dzieci, która mieszkała w Aberdeen, dopiero po siedmiu latach dowiedziała się, że przysługuje jej zasiłek na dzieci. - Nikt jej nie powiedział. - Głos Yasmin przeszedł w piskliwy szept.

Dwanaście książek o ciąży znalazło drogę do punktu wypożyczania. Yasmin wszystko załatwiła. Sammar czuła się jak bezradna imigrantka, która nie mówi po angielsku. Wyobraziła sobie, jak angielskie słowa unoszą się z jej mózgu, wyparowują, tworząc lekką mgiełkę. To była jedna z rzeczy, jakie Mahasen powiedziała jej tego wieczoru, kiedy się pokłóciły, trzęsąc się ze złości. Tego wieczoru, kiedy Sammar poprosiła ją o pozwolenie na zawarcie małżeństwa z Ahmadem Alim Yasseenem. „Wykształcona dziewczyna, jak ty, znająca angielski... możesz utrzymać siebie i syna, nie potrzebujesz małżeństwa. Do czego ci potrzebne? Zaczął ze mną rozmowę na ten temat, a ja go uciszyłam. Zawstydziłam go, starego głupca”. „ Jest religijny - wydusiła Sammar. - Czuje się zobowiązany wobec wdów...”. „Może wziąć swoją religijność i zbudować meczet, ale niech trzyma się od nas z daleka. W przeszłości wdowy potrzebowały opieki, teraz życie jest inne”. Chciała jakoś na to zareagować, ale słowa utknęły jej w gardle jak ciasto.

- Książka Rae - powiedziała Yasmin, kiedy wychodziły - widziałaś ją? Jestem pewna, że ją tu mają. Nikt nie czyta takich rzeczy.

Z dwunastoma książkami wróciły do części historycznej i zaczęły szukać, aż wreszcie znalazły Iluzję islamskiego zagrożenia na piętrze, sklasyfikowaną jako „polityka”. Z tyłu okładki Sammar przeczytała napisane kursywą recenzje: Rzuca nowe światło na burzliwą sytuację na Bliskim Wschodzie... „Independent on Sunday”.

Isles stawia sobie za cel udowodnienie, że niebezpieczeństwo przejęcia Bliskiego Wschodu przez islam jest przesadzone... Jego argumenty są śmiałe, jego spostrzeżenia prowokacyjne... - „Scotsman”.

Rozmawiały o nim, wychodząc z biblioteki, ich głosy przebijały się przez szum ulicy i zimny wiatr. Sammar chciała dowiedzieć się czegoś o jego byłych żonach. Pierwsza, powiedziała Yasmin, jest teraz mężatką i mieszka w Walii. Jest częścią odległej przeszłości i Yasmin nigdy jej nie poznała. Druga, matka jego córki, która uczy się w szkole z internatem w Edynburgu, pracuje dla Światowej Organizacji Zdrowia w Genewie. Kiedyś mieszkali w Cults, w ładnym dużym domu. Potem on przeniósł się do mieszkania w mieście.

Yasmin prowadziła chaotycznie, książki jeździły po tylnym siedzeniu. Zaparkowała przy trzypasmowej ulicy, w części miasta nieznanej Sammar.

- Mieszka tutaj - oznajmiła. - Często tu bywam z Nazimem. Dobrze, że jesteś ze mną, mogę mu dać faksy, które wczoraj do niego przyszły, gdy już poszedł do domu. Czeka na informacje o programie antyterrorystycznym, które powinny nadejść w każdej chwili. Mają go zatrudnić jako konsultanta.

- Nie możemy tego zrobić, to nie na miejscu - powiedziała Sammar. - Oddaj mu je w poniedziałek... - Ale Yasmin już odpinała pas, wyłączała klimatyzację, zaciągała ręczny hamulec.

- Jesteśmy razem - odparła. - To nie jest tak, że któraś z nas przyszła tu sama.

- Zresztą może go nie być - dodała Sammar.

Yasmin wysiadła z samochodu, Sammar wciąż była przypięta pasem. Robiło się ciemno, chmury były fioletowe, jakby przyklejone do nieba, słońce wędrowało gdzieś daleko.

Kiedy Rae otworzył drzwi, o kolana Sammar otarło się futro. Był to duży czarny kot, który wszedł do budynku razem z nimi. Sammar zachowywała ostrożność wobec kotów. Kiedy była mała, bezpańskie koty wkradały się do domu i straszyły ją, wyskakując z szaf albo spod schodów. To były dzikie koty, którym żebra wystawały spod matowej brudnej sierści. Niektóre zamiast oka miały czarną dziurę, amputowane ogony albo kulały. Kiedy krzyczała, one miotały się po pokoju, desperacko szukając wyjścia. Wydawało jej się, że wspinają się na ściany, zdrapują farbę, krzyczą równie szaleńczo jak ona, chcąc wydostać się z pułapki, do której dobrowolnie weszły, i wrócić do znajomego życia na zewnątrz.

Tariq opowiadał historię o bezpańskich kotach, która krążyła po szpitalu. „Ich ulubiony posiłek - mówił - pojawia się za każdym razem, kiedy rodzi się dziecko. Czekają przy koszach na śmieci na zrzut soczystego łożyska, trzeba zobaczyć, jak o nie walczą!”. Lubił drażnić się z nią, opowiadając krwawe historie ze szpitala. Śmiał się z jej miny.

Kotka Rae był powolna i zadbana. Chodziła po pokoju, lśniąca i spokojna, podczas gdy on witał się z Yasmin i Sammar i zapraszał je do środka.

- Co stało się z twoimi włosami! - tak brzmiały pierwsze słowa Yasmin. Obciął je na krótko i sterczały jak kolce. Roześmiał się i poklepał po głowie ze słowami:

- Chyba fryzjer był tym razem nadgorliwy.

Wyglądał inaczej niż w pracy: bez krawata, nieogolony. Sammar wydało się, że mieszkanie nie jest zbyt duże. Pokój, w którym siedziały, przylegał do kuchni. Spore wykuszowe okna wychodziły na ulicę, a po drugiej stronie pokoju, nad kuchennym zlewem, było drugie okno z żółtą roletą. Pod oknem stał rząd książek, a na podłodze leżał weekendowy dodatek do gazety.

Kot wdrapał się na kolana Sammar i usiadł. Nie wiedziała, co zrobić, nigdy wcześniej nie widziała kota z tak bliska, nie widziała żółtych szparek jego tęczówek, połysku idealnie czarnej sierści. Głaskała go nieporadnie i słuchała, jak Yasmin rozmawia z Rae o faksach, pogodzie, nagłówkach w gazecie, którą Rae podniósł z podłogi, poskładał i odłożył.

- Nie znoszę całego tego szumu wokół rodziny królewskiej - mówiła Yasmin. „Nie znoszę” było innym zwrotem, którego Yasmin często używała. „Nie znoszę tej gównianej, angielskiej pogody”.

Rae poszedł zrobić herbatę. Kotka zeskoczyła z kolan Sammar, która zaczęła przyglądać się dywanom na ścianach, glinianym doniczkom na podłodze. Na półce z książkami stała fotografia córki Rae. Wyglądała na dziesięć albo jedenaście lat i siedziała na koniu. Miała buty do konnej jazdy i czapkę z paskiem zapinanym pod brodą. Sammar wyobraziła sobie matkę dziecka z takimi samymi długimi brązowymi włosami, też odważną, pracującą dla WHO. Ważna praca, użyteczna, niosąca ludziom pomoc.

Pijąc herbatę, pomyślała, że jest w prawdziwym domu. Od dawna nie była w prawdziwym domu. Mieszkała w pokoju o nagich ścianach, bez żadnych rzeczy osobistych, bez fotografii, bez książek, jak w szpitalnej sali. Wszystko rozdała tydzień przed tym, jak zawiozła Tariqa do domu. Wszystko zdarła i rozdała, nie wyobrażając sobie, że tu wróci, nie wyobrażając sobie, że pokłóci się z Mahasen. A kiedy wróciła, nie miała ani serca, ani środków, żeby kupować rzeczy. Zapłacić czynsz za pokój i tyle. Jeden talerz, jedna łyżka, otwieracz do konserw, dwa rondle, czajnik, kubek. Nie dbała o to, nie miała z tym problemu. Cztery lata choroby w szpitalu, który sama sobie urządziła. Chora, zarażona biernością, siedziała bezczynnie. Wir żalu wciągał czas. Godziny umykały niczym minuty. Dni, kiedy jedyne, do czego była w stanie się zmusić, to odmówienie pięciu modlitw. Były wyzwaniem, ale też jedynym kontaktem z normalnością, bez nich by się rozpadła, straciła świadomość przechodzenia dnia w noc.

Smakowała herbatę, którą przygotował Rae, i słuchała jedynych dwóch osób, które naprawdę znała w tym mieście. Yasmin, jej twarz nieco mizerna w pierwszych tygodniach ciąży, ciemne cienie pod sennymi oczami. Ale to było naturalne, za kilka miesięcy będzie duża i zdrowa, zaokrąglona w ciążowych ubraniach. A Rae - dziwnie było widzieć ludzi, których znała tylko z pracy, w ich własnych domach. W weekendy się nie goli.

W jednym z czasopism rozłożonych na podłodze widniały fotografie różnych map świata. Artykuł opisywał tradycyjne mapy oraz to, jak często pokazują kontynenty w niewłaściwych proporcjach: Europa większa niż Ameryka Południowa, Ameryka Północna większa niż Afryka, Grenlandia większa niż Chiny, podczas gdy w rzeczywistości jest odwrotnie. Na najnowszej mapie, pokazującej realne proporcje, Afryka była masywną wydłużoną plamą żółci, Wielka Brytania kropką różu bez znaczenia. Gdzieś pośród tej wielkiej żółci, niedaleko błękitu znaczącego nurt Nilu, było życie, z którego została wygnana.

Przyklękła i usiadła na piętach, żeby się lepiej przyjrzeć. Znajomo brzmiące nazwy miast, czarna czcionka na tle żółci poruszyły ją. Kassala, Darfur, Sennar. Kadugli, Karima, Wau. W jej wnętrzu był ich kurz i mizerność. Słońce i bieda. Głosy tych, którzy wytrzymywali, bo tak niewiele chcieli od życia. Na następnej stronie była reklama materiałów edukacyjnych. Uczennice z Somalii, uśmiechnięte, ramię w ramię. Białe koszule z krótkimi rękawami, a na to granatowe fartuszki w białe paski. Kiedyś też tak się ubierała, kiedyś była taką twarzą. Włosy starannie uczesane, białe skarpetki i biały pasek. Pamięta, jak szła z koleżankami, z palcami zatkniętymi za ich pasek. Pociągając. „Szybciej, w stołówce zabraknie bezianous”. Butelki miały dookoła małe zgrubienia, ładne, kształtne zgrubienia. Bezianous był różowy i słodki, nigdy dość zimny. Wygładź piasek pod stopą, udepcz, aż będzie płaski, zupełnie płaski. Trzymaj pustą butelkę, nie oszukuj i ugnij kolana, upuść ją. Jeśli stoi, to co? Twoje życzenie się spełni albo on też cię kocha.

Kiedy podniosła wzrok, Rae się jej przyglądał z wyrazem twarzy przypominającym życzliwość. Ośmielona, odezwała się:

- Nosiłam taki mundurek w szkole średniej.

- Nam kazali nosić krótkie spodenki - powiedział. - Nawet zimą. To było okropne, droga do szkoły w chłodzie. Cieszyłem się, kiedy mnie wyrzucili.

- Wyrzucili cię ze szkoły? - zdziwiła się Yasmin. - Co strasznego przeskrobałeś?

- Napisałem wypracowanie. - Śmiał się, więc Sammar nie wiedziała, czy żartuje, czy nie. - Napisałem wypracowanie zatytułowane Islam jest lepszy od chrześcijaństwa.

Yasmin zaczęła się śmiać.

- Kłamca, nie wierzę ci, zmyślasz.

- Nie, to prawda. To było w latach pięćdziesiątych. Pewnie i tak chcieli mnie wyrzucić, a to przepełniło czarę.

- Dlaczego napisałeś coś takiego?

- Miałem wuja, który podczas drugiej wojny światowej pojechał z wojskiem do Egiptu. Kiedy tam dotarł, zainteresował się sufizmem, przeszedł na islam i odszedł z armii. Jak się domyślacie, został uznany za zdrajcę, uciekiniera. Moja matka mówiła ludziom, że zaginął w akcji. Powtarzała to, aż ona sama i reszta rodziny w to uwierzyła. Wuj David napisał do niej i do mojej matki, wyjaśniając, dlaczego postąpił tak, a nie inaczej.

Sammar zamknęła czasopismo. Rae odchylił się na krześle. Odkaszlnął i wydmuchał nos w dużą niebieską chustkę. Sprawiał wrażenie, jakby często opowiadał tę historię i chciał ją opowiedzieć jeszcze raz.

- Czytałem ten list. Wydaje mi się, że wtedy po raz pierwszy zetknąłem się ze słowem „islam” i rozumiałem, o co chodzi. Oczywiście zdawałem sobie sprawę, że mój wuj zrobił coś skandalicznego, i byłem ciekawy. Miałem też do napisania wypracowanie. Żałuję, że nie mam już tego listu lub chociaż eseju. Ponieważ - zrobił przerwę - przepisałem z listu całe akapity. Chociaż tytuł był mój. Rzecz jasna, David nigdy nie napisał, że islam jest „lepszy” od chrześcijaństwa. Nie użył tego słowa. Zamiast tego mówił na przykład, że to krok do przodu na drodze w takim sensie, w jakim chrześcijaństwo podążało za judaizmem. Stwierdził, że prorok Mahomet był ostatnim z linii proroków zaczynającej się od Adama, przez Abrahama, do Mojżesza i Jezusa. Wszyscy byli muzułmanami, Jezus był muzułmaninem, to znaczy oddał się Bogu. To się nie spodobało ani w liście, ani w wypracowaniu - zakończył Rae ze śmiechem.

- A co stało się z twoim wujem? - zapytała Sammar. - Czy kiedyś wrócił?

- Nie mógł, nawet gdyby chciał. Zostałby aresztowany. Dezercja, zdrada to poważne oskarżenia. Przez kilka lat pisywał do mojej matki. Zmienił nazwisko, ożenił się z Egipcjanką i miał dzieci. Mam egipskich kuzynów, krewnych w Afryce. Ogromnie mnie to cieszyło. Uważałem, że to bardzo romantyczne. Ale moja matka nigdy na te listy nie odpisywała albo wysyłała ostre w tonie, bo przestał pisać. Pojechałem tam i szukałem go przez pięć lat, od tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego szóstego do tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego pierwszego roku, kiedy uczyłem w Kairze na AUC, ale nie udało mi się go odnaleźć. Chętnie znów bym się tam wybrał, żeby go poszukać.

Kiedy skończył mówić, zapadła cisza. Sammar miała poczucie, jakby siedziały z Yasmin w jego mieszkaniu bardzo długo. Popołudnie w bibliotece wydawało się odległe, z innego dnia. Ostatnie krople herbaty w jej kubku wyglądały jak miód. Wtedy Yasmin zaczęła mówić o nietolerancji, a Sammar wstała, żeby umyć kubki w kuchni. „To zajmie tylko chwilę” - powiedziała, kiedy Rae poprosił, żeby je zostawiła i się nie przejmowała. Ale ona nie śpieszyła się i zaczęła się rozglądać. Na kuchennym blacie stała butelka Safeway Olive Oil, otwarta paczka rozpuszczalnej aspiryny, kolejne zdjęcia córki, młodszej i uśmiechniętej, przyczepione były do drzwi lodówki. Na ścianie widniała grafika przedstawiająca meczet Uług Bega w Samarkandzie, z frontem ozdobionym zawiłymi wzorami, typowymi dla sztuki islamskiej. Podpis informował, że został zbudowany w roku 1418 i pełnił funkcję zarówno świątyni, jak i szkoły, w której uczono nie tylko religii, ale też astronomii, matematyki i filozofii. Sammar podniosła roletę w oknie i zobaczyła w ciemnościach ogrodową szopę, światła w innych budynkach, aurę ludzkiej egzystencji. Ciepła woda, piana pachnąca cytryną, głos Rae.

Aby przeczytać całą książkę, odwiedź www.legimi.com