Teatr szkolny. Część 2 - Akcent, intonacja, intencja  - Barbara Broszkiewicz, Jerzy Jarek - ebook
Wydawca: Europa Kategoria: Literatura faktu, reportaże, biografie Język: polski

Teatr szkolny. Część 2 - Akcent, intonacja, intencja ebook

Barbara Broszkiewicz, Jerzy Jarek

(0)

Ebooka przeczytasz na:

e-czytniku EPUB
tablecie EPUB
smartfonie EPUB
komputerze EPUB
Czytaj w chmurze®
w aplikacjach Legimi.
Dlaczego warto?
Zabezpieczenie: watermark Przeczytaj fragment ebooka

Opis ebooka Teatr szkolny. Część 2 - Akcent, intonacja, intencja - Barbara Broszkiewicz, Jerzy Jarek

– ćwiczenia doskonalące poprawne akcentowanie słów
– ćwiczenia intonacyjne
– 12 przykładów interpretacji wierszy
– 11 gotowych scenariuszy
– publikacja kierowana do nauczycieli szkół, przedszkoli, instruktorów teatralnych, organizatorów imprez dziecięcych, młodzieżowych grup teatralnych, wychowawców kolonijnych

Opinie o ebooku Teatr szkolny. Część 2 - Akcent, intonacja, intencja - Barbara Broszkiewicz, Jerzy Jarek

Fragment ebooka Teatr szkolny. Część 2 - Akcent, intonacja, intencja - Barbara Broszkiewicz, Jerzy Jarek





Jerzy Jarek
Barbara Broszkiewicz

Teatr szkolny.
Część 2 – Akcent, intonacja, intencja

Wydawnictwo Europa

Wydanie pierwsze




Wstęp



Warsztaty edukacji teatralnej1 spotkały się z tak żywym odzewem Czytelników, że postanowiliśmy dostarczyć pełniejszej wiedzy w zakresie edukacji przez teatr, tym bardziej że na polskim rynku wydawniczym nie tylko nie ma publikacji o teatrze szkolnym, lecz także podręcznika wymowy dla dzieci, a sprawy zasad akcentowania zajmują w podręcznikach języka polskiego czy w słownikach statystycznie jedną stronę tekstu (!).

Nie chcielibyśmy nikomu narzucać naszej metody edukacji teatralnej jako jedynie słusznej – jest ich bowiem tyle, ilu instruktorów. Ale to, co wypracowane zostało w sposób przedstawiony w tej publikacji, nie tylko zyskało uznanie dzieci, rodziców, widzów i dyrektorów w radiu i telewizji, lecz – przede wszystkim – wiemy to w stu procentach – pomogło pełniej doświadczać radości bycia dzieckiem.

Banalne stwierdzenie, że nie sposób osiągnąć sukcesu bez wytężonej pracy i talentu, wśród instruktorów teatru szkolnego, o dziwo, nie zawsze jest uznawane za słuszne. Potraktowanie teatru szkolnego jako metody w edukacji wymaga znajomości psychiki dziecka i doświadczenia nauczycielskiego, ale też przede wszystkim zaangażowania daleko wykraczającego poza rutynę szkolną. Praca z uczniem – wie to każdy nauczyciel – nie rozpoczyna się po dzwonku na lekcje i nie kończy w piątek po południu. Teatr szkolny wymaga jeszcze intensywniejszych działań i stałej obecności instruktora. Nasza metoda, nad którą – działając razem i osobno – pracowaliśmy prawie dwadzieścia lat, podzielona jest na następujące etapy:

1. Uświadomienie dzieciom budowy, zasad funkcjonowania i roli poszczególnych narządów mowy;

2. Prowadzenie ćwiczeń: oddechu, warg, szczęki, podniebienia miękkiego, języka;

3. Poznanie i stosowanie zasad higieny głosu;

4. Poznanie zasad artykulacji poszczególnych głosek;

5. Ćwiczenia w wymowie głosek, zbitek spółgłoskowych, uproszczeń, upodobnień, trudnych połączeń międzywyrazowych itd.;

6. Wprowadzenie zasad poprawnego akcentowania wyrazów;

7. Prowadzenie ćwiczeń zarówno w zakresie akcentowania paroksytonicznego, jak i akcentowania nietypowego;

8. Wprowadzenie pojęcia i zasad akcentu logicznego i intencjonalnego;

9. Ćwiczenia w zakresie akcentowania wyrazów;

10. Ćwiczenia uświadamiające możliwości poszerzania zakresu interpretacji za pomocą akcentu intencjonalnego;

11. Ćwiczenie we frazowaniu i pauzowaniu;

12. Ćwiczenia z tonem wypowiedzi i melodią zdania;

13. Zabawy fabularne2;

14. Zabawy służące budowaniu zespołu, eliminujące niewłaściwe zachowania i tworzące empatię;

15. Zabawy z animowaniem przedmiotów i z rzeczami w funkcji lalki;

16. Zabawy służące tworzeniu scenografii i kostiumu;

17. Zabawy w emocje, nastroje, uczucia;

18. Zabawy pobudzające inwencję sceniczną: opowiadanie ciałem, głosem, „oswajanie" przestrzeni;

19. Ćwiczenia z tekstami „do połamania języka";

20. Próby interpretacji tekstów rytmizowanych;

21. Zasady przydzielania ról i określania konwencji scenicznych;

22. Inscenizowanie wiersza;

23. Budowanie montaży poetyckich z elementów poezji i prozy;

24. Budowanie scenariusza na uroczystości szkolne;

25. Inscenizowanie uroczystości szkolnych;

26. Improwizacje służące budowaniu scenariusza autorskiego;

27. Praca ze scenariuszem autorskim;

28. Budowanie scenopisu;

29. Praca ze scenopisem.


Etapy pracy nie powinny być prowadzone odrębnie. Ćwiczenia mięśni narządów mowy trzeba przeplatać zabawami, krótkimi scenkami oraz przerwami na poważne rozmowy i na „wykrzyczenie się". Najtrudniej jest przejść przez etap zupełnie podstawowy. Omijanie go mści się okrutnie. Żaden nauczyciel, który nie zacznie „od początku", nie będzie miał satysfakcji ze swojego teatru, a żaden uczeń już nigdy nie potrafitego pominiętego etapu nadrobić. Pierwszy tom Teatru szkolnego3 zawiera właśnie te podstawowe ćwiczenia i zabawy, zrytmizowane i zrymowane po to, żeby mogły służyć nie tylko ich właściwemu celowi, lecz aby mogły być także zwykłą wyliczanką czy wierszykiem „przepowiadanym" w chwilach relaksu. W ten sposób to, co dla dorosłych jest ciężką i żmudną pracą (zwłaszcza ćwiczenia poprawnej artykulacji głosek), dla dzieci może stać się przyjemnością, przerwą i wytchnieniem po ciężkiej pracy w „zabawę w teatr", a wierszyk „do połamania języka", zamieszczony po każdej omówionej głosce, jest prezentem dla wytrwałych. W tomie, który Czytelnik trzyma w ręku, zajmujemy się zagadnieniami frazowania, właściwego stawiania akcentów wyrazowych i logicznych oraz problemami intonacyjnymi.

Akcent w teatrze wymaga specjalnego potraktowania. Zasad poprawnego akcentowania z pewnością nie można nauczyć dzieci w ciągu kilku lekcji języka polskiego. Zmiana złych nawyków językowych uczniów wymaga częstych ćwiczeń i wielokrotnego powracania do omawianego problemu. Zamieszczone tu ćwiczenia przydadzą się więc nie tylko w pracy z teatrem szkolnym, ale, mamy nadzieję, staną się niezbędnym zestawem na każdej lekcji języka polskiego.

Zasady frazowania omawiane są na parafrazach klasycznych wierszy dla dzieci, które mogą być następnie wykorzystane jako samodzielna propozycja repertuarowa. Każde z ćwiczeń stanowi również autonomiczną propozycję zabawy. Podane jest z respektem dla dziecięcej mentalności i dziecięcego poczucia humoru.

W tomie trzecim omawiamy pracę nad interpretacją i inscenizacją wiersza. Na przykładzie wierszy z przesadnym nagromadzenie trudnych do wymówienia połączeń spółgłoskowych prześledzimy metodę, która pozwoli poprowadzić ucznia przez manowce obcowania z tekstem poetyckim. Utwory opisujące rzeczywistość otaczającą młodego człowieka powodują, że uczeń dobrze się czuje w świecie przedstawionym w wierszach i na równych prawach z nauczycielem przystępuje do wspólnej zabawy. Każdy wiersz jest tu poddany dogłębnej analizie dotyczącej stopnia trudności jego wymawiania, poprawności frazowania, melodii zdania, ilości dykcyjnych pułapek oraz odautorskiej przykładowej interpretacji, ze szczególnym zwróceniem uwagi na logikę artystycznej wypowiedzi (akcenty wyrazowe, zdaniowe i logiczne).

Wiersze te są również gotową propozycją dla każdego nauczyciela. Zestaw zamieszczony w tomie trzecim to kilkanaście gotowych inscenizacji. Następne scenariusze znajdzie Czytelnik w tomie czwartym, zawierającym opis metody pracy nad stworzeniem widowiska opartego na elementach poezji i prozy, w którym zarówno aktor, jak i widz nic nie tracąc z ważności tematu, zyskują doskonałą okazję do zabawy słowem: klasycznym tekstem literatury polskiej.

Tom piąty – to kwintesencja pracy nad tworzeniem dziecięcego teatru. Tu zawiera się próba zapisania tego, czego, wydawałoby się, zapisać się nie da: emocji, które stanowią istotną część scenariusza nowego teatru szkolnego. Zaproponowane tu scenopisy są tylko jedną z wielu możliwych interpretacji. Oddają stan ducha w chwili tworzenia – ale nie tylko: pokazują linki, które należy uruchomić, aby taki efekt wywołać.

Wszystkie zawarte w Teatrze szkolnym ćwiczenia i zabawy zostały zweryfikowane przez uczestniczące w nich dzieci, a teksty literackie poddane najbardziej bezlitosnej w świecie krytyce – opinii dzieci.

Wszystkie montaże poetyckie musiały wytrzymać rozgardiasz apeli szkolnych, a przedstawienia – złe spojrzenia pań sprzątaczek.

Te, które to przetrwały, zamieszczamy w tej książce.


Barbara Broszkiewicz i Jerzy Jarek




Akcent wyrazowy




Akcent to sposób wymawiania wyrazów. W języku polskim każdy oddzielnie wymawiany wyraz ma jedną sylabę wymawianą głośniej, mocniej, wyżej i energiczniej od pozostałych. W ciągu wypowiedzi akcentowanie wyrazów – obok pauz – powoduje tworzenie rytmu, który ułatwia mówienie i rozpoznawanie znaczeń.


W starej dziecięcej wyliczance mówiło się „po łacinie":


Kra kremija dom mujmija. Tu(li)smanore. (I)denostre1.


Poprawne akcentowanie i pauzowanie „tłumaczy" dziecięcą łacinę na polski:


Kra krę mija, dom mój mija. Tu lis ma norę.

Idę, nos trę.


Kiedy zaś chodziliśmy do szkoły, pewnego razu Pani kazała nam przeczytać lekturę o generale Świerczewskim pod tytułem: O człowieku, który się kulomnie kłaniał. Długi czas nie mogliśmy zrozumieć, jak to można kłaniać się – kulomnie...

W wyrazach wielosylabowych oprócz akcentu zasadniczego (głównego) stosuje się akcent pomocniczy, ułatwiający dodatkowo poprawne zrytmizowanie wypowiedzi. Akcent pomocniczy stawiany jest co drugą sylabę, licząc od końca wyrazu.

Córka mieszkańca Konstantynopola to:


Konstantynopolitańczykiewiczówna.


Bez podziału na sylaby (bez sylabizowania) rzadko kto jest w stanie wymówić ten poprawnie zbudowany polski wyraz:


Kon-stan-ty-no-po-li-tań-czy-kie-wi-czó-wna.


Aby uniknąć sylabizowania, wyraz ten należy zaopatrzyć w akcenty:


(Kon)-stan-(ty)-no-(po)-li-(tań)-czy-(kie)-wi-czó-wna

Sylabę akcentowaną zaznaczamy pogrubioną czcionką. W wyrazach wielosylabowych, w których stosuje się dodatkowy akcent pomocniczy, sylabę akcentowaną pomocniczo ujmujemy w nawiasy. Tam, gdzie sposób wymawiania wyrazów nasuwałby wątpliwości, stosujemy uproszczony zapis fonetyczny.

i w pauzy:


Konstan

tyno

poli

tańczy

kiewi

czówna.


Podobnie należy wymawiać wyrażenia takie, jak:


Stół z powyłamywanymi nogami.


Stół spo-(wy)-ła-(my)-wa-ny-mi no-ga-mi.


Stół
spowyła
mywa
nymi
nogami.

Wyindywidualizować się z rozentuzjazmowanego tłumu.

Wy-(in)-dy-(wi)-du-(a)-li-zo-wać się (zroz)-en-(tu)-zja-(zmo)-wa-ne-go tłu-mu.


Wyindy
widu
ali
zować się
zrozen
tuzja
zmowa
nego
tłumu.

Akcent wyrazowy jest cechą charakterystyczną danego języka lub jego odmiany (gwary). Większość polskich wyrazów ma stały akcent na drugiej sylabie od końca. Kłopot jest z akcentowaniem wyrazów gwarowych oraz zapożyczonych z języków obcych, gdzie albo nie ma stałego akcentu (jak w języku rosyjskim), albo pada on na pierwszą sylabę (gwara podhalańska, języki: kaszubski, czeski czy niemiecki), albo na przykład na ostatnią (język francuski). Naturalną tendencją języka polskiego jest nadawanie polskiego akcentu tym wyrazom obcym, które albo są bardzo często używane, albo od dawna w polszczyźnie zadomowione. Od tej zasady są jednak liczne i kłopotliwe wyjątki.

Sposób akcentowania wyrazów określa pochodzenie mówiącego (akcentowanie gwarowe, długoletni wpływ języka obcego) oraz często środowisko, z którego on pochodzi.

Nauczyciel przygotowujący ucznia do mówienia ze sceny powinien oczywiście kierować się wzorcową normą akcentowania i dbać o zachowanie dobrej aktorskiej tradycji w tym zakresie.


1. Akcentowanie przedostatniej sylaby


Głównym błędem akcentowania jest przesuwanie akcentu na pierwsze sylaby wyrazów wielosylabowych:


wię wam, naprawdę widziałem kosmitów!


W intencji mówiącego dodaje to wagi wypowiadanym słowom, a spowodowane jest wpływem języków niemieckiego i czeskiego, w których akcentowanie pierwszych sylab jest stałą zasadą. Podobne zjawisko możemy zaobserwować w pisowni: każdy wyraz hasła reklamowego lub napisu na opakowaniu rozpoczyna się dużą literą. (Nawiasem mówiąc, autorom również nie udało się ustrzec tej tendencji: wystarczy spojrzeć na okładkę naszej poprzedniej książki: Warsztaty Edukacji Teatralnej).


Wyrazy kilkusylabowe


1. W wyrazach dwusylabowych akcentuje się pierwszą sylabę:


Fa-ma, ga-ma, bra-ma, la-ma,

ma-ma, da-ma, sa-ma, pla-ma.


2. Wyrazy trzysylabowe akcentowane są na środkowej sylabie:


E-ste-ta, ra-kie-ta, A-rle-ta, a-tle-ta, ko-bie-ta, ma-kie-ta.


3. Wyrazy czterosylabowe i dłuższe mają dwa rodzaje akcentów:

a) akcent główny – mocniejszy, na drugiej sylabie od końca;

b) akcent pomocniczy – trochę słabszy, stawiany na czwartej, szóstej, ósmej (itd.) sylabie od końca:


(Dy)-sko-te-ka, (po)-ma-ra-ńcza, (o)-ku-li-sta, (Mi)-cha-li-na, (ka)-rto-te-ka, (pa)-ję-czy-na, (te)-ni-si-sta, (Ka)-ta-rzy-na.


Po-(za)-mia-ta-ne, u-(po)-rzą-dko-wać, po-(od)-ku-rza-ne, za-(pie)-czę-to-wać.


(Po)-ro-(zgrze)-by-wa-ne, wy-(gi)-mna-(sty)-ko-wa-ne, za-(wie)-ru-szo-ne, nie-(u)-sy-(ste)-ma-(ty)-zo-wa-ne.


Ze względów praktycznych wymawiane wyrazy należy podzielić króciutkim pauzami na odcinki (frazy) wymawiane następująco:

Poro zgrzeby wane, wygimna styko wane, zawieru szone, nieusy stema tyzo wane.


Wyrazy jednosylabowe w połączeniach


Wyrazy jednosylabowe wymawiane osobno są akcentowane niejako z natury rzeczy. W połączeniach z innymi wyrazami część z nich traci akcent, tworząc całość – wymawianą bez pauzy – z wyrazem poprzednim lub następnym.

1. Jednosylabowe czasowniki tracą akcent w połączeniu z partykułą przeczącą nie:


nie daj, nie myj, nie pal, nie idź,

nie pij, nie jedź, nie marszcz,

nie rusz, nie grzesz, nie niszcz.


2. Partykuła nie traci akcent przed czasownikami wielosylabowymi:


nie do-ty-kać, nie wy-chy-lać (się), nie u-cie-kaj, nie wy-sia-dać, nie (po)-tę-piaj-my, nie ka-rmić.


3. Przyimki jednosylabowe tracą akcent w połączeniu z rzeczownikami:


Na drze-wo, do do-mu, od ra-na, po pta-kach, ku przy-szło-ści, u wa-gi, pod spo-dem, za pa-zu-chą.


4. Dwusylabowe przyimki w połączeniu z zaimkami jednosylabowymi akcentowane są na ostatniej sylabie, a cały zespół akcentowany jest paroksytonicznie, tzn. na przedostatniej sylabie:


prze-de mną, ko-ło mnie, po-za mną, prze-ze mnie.


Skrótowce


Większość rodzimych i obcych grupowców, głoskowców i część skrótowców mieszanych akcentowana jest we wszystkich przypadkach gramatycznych na drugiej sylabie od końca2.


Przykłady:


a) skrótowce nieodmienne:


IKEA [i-ke-a] ksero [kse-ro]

maksi [ma-ks-i]

MIDEM [mi-dem]

mini [mi-ni]

NASA [na-sa]

NATO [na-to]

OPEC [o-pek]

UEFA [u-e-fa]

UFO [u-fo]

UNESCO [ju-nes-ko]

YMCA [im-ka]

ZOMO [zo-mo];


b) skrótowce odmienne:


Cepelia [ce-pe-lja] – [w] ce-pe-lji

erkaem [er-ka-em] – [z] (er)-ka-e-mem FIFA [fi-fa] – [z] fi-fą

gułag [gu-łag] – [w] gu-ła-gu

Hortex [hor-teks] – [do] hor-te-ksu

Internet [in-ter-net] – [w] (in)-ter-ne-će kaem [ka-em] – [do] ka-e-mu

OBOP [o-bop] – [w] o-bo-pie

Pekaes [pe-ka-es] – [na przystanku] (pe)-ka-e-su Sanepid [san-e-pit] – [w laboratorium] (sa)-ne-pi-du SEAT [se-at] – [w] se-a-će

Torwar [tor-war] – [na] tor-wa-że

UOP [u-op] – [w] u-o-pie

ZAiKS [za-iks] – [w] za-ik-śe.


Ćwiczenia w akcentowaniu paroksytonicznym


Wte i wewte. Nauczyciel podaje dwa wyrazy: dwusylabowy z przestawionymi sylabami i jednosylabowy. Pierwszy uczeń odwraca sylaby wyrazu dwusylabowego i utworzony w ten sposób nowy wyraz wymawia, akcentując pierwszą sylabę; kolejny uczeń dodaje do tego jednosylabowy wyraz nauczyciela, tworząc nowy wyraz trzysylabowy, i wypowiada go, akcentując mocno środkową sylabę (N = nauczyciel; U + liczba = kolejny uczeń):


N: Cznyro. Co?

U1: Roczny.

U2: Coroczny.

N: Śćićczy. Wy!

U3: Czyścić.

U4: Wyczyścić.

N: Rafa. Fan.

U5: Fara.

U6: Fanfara.

N: Tekda. Do.

U7: Datek.

U8: Dodatek.

N: Rkaba. Gra.

U9: Barka.

U10: Grabarka.

N: Ryto. Ba!

U11: Tory.

U12: Batory.

N: Dala. Hel.

U13: Lada.

U14: Hellada.

N: Czkate. Kur.

U15: Teczka.

U16: Kurteczka.

N: Waćby. Na.

U17: Bywać.

U18: Nabywać.

N: Czekte. Lis.

U19: Teczek.

U20: Listeczek.

N: Taka. Ma.

U1: Kata!

U2: Makata.

N: Rkaa. Lek.

U3: Arka.

U4: Lekarka.

N: Pićle. Od.

U5: Lepić.

U6: Odlepić.

N: Nani. Ja.

U7: Nina!

U8: Janina.

N: Tkała. Pa!

U9: Łatka.

U10: Pałatka.

N: Cali. Sto.

U11: Lica.

U12: Stolica.

N: Ćećle. Ul.

U13: Lecieć.

U14: Ulecieć!

N: Rektu. Ar!

U15: Turek!

U16: Arturek!

N: Koo. Rok.

U17: Oko.

U18: Rokoko.

N: Wkaka. Tur.

U19: Kawka.

U20: Turkawka.


We dwie strony. Nauczyciel podaje wyraz dwusylabowy z przestawionymi sylabami. Pierwszy uczeń wymawia ten wyraz jako dwa wyrazy jednosylabowe, a następny wymawia go we właściwej kolejności sylab, akcentując mocno pierwszą sylabę:


N: Ptakde.

U1: Ptak De.

U2: Deptak.

N: Razco.

U3: Raz. Co?3

U4: Coraz!

N: Wined!

U5: Win. Ed!

U6: Edwin.

N: Kotchór.

U7: Kot. Chór.

U8: Hurkot.

N: Maja.

U9: Ma! Ja!

U10: Jama.

N: Turar!

U11: Tur! Ar!

U12: Artur!

N: Tkakur.

U13: Tka. Kur.

U14: Kurtka.

N: Twalis.

U15: Twa. Lis.

U16: Listwa.

N: Szaci!

U17: Sza! Ciii!

U18: Cisza!

N: Żyćul.

U19: Żyć! Ul.

U20: Ulżyć!

N: Pała!

U1: Pa! Łaaa!

U2: Łapa.

N: Pama.

U3: Pa! Ma!

U4: Mapa.

N: Głoswy!

U5: Głos. Wy?

U6: Wygłos.

N: Mopsrol.

U7: Mops. Rol.

U8: Rolmops.

N: Wyner.

U9: Wy! Ner.

U10: Nerwy.

N: Napan.

U11: Na. Pan.

U12: Panna.

N: Bieżgra.

U13: Bież! Gra!

U14: Grabież.

N: Jaksto.

U15: Jak? Sto!

U16: Stojak.

N: Tatam!

U17: Ta? Tam!

U18: Tamta!


Tam i z powrotem. Nauczyciel podaje wyraz dwusylabowy. Uczeń powtarza pierwszą sylabę, tworząc w ten sposób wyraz jednosylabowy, po czym powtarza oba wyrazy – najpierw wyraz dwusylabowy, następnie jednosylabowy – precyzyjnie je akcentując:


N: Impuls.

U1: Im. Impuls, im.

N: Ulka.

U2: Ul. Ulka, ul.

N: Żabka.

U3: Żab. Żabka, żab.

N: Cofam.

U4: Co. Cofam, co.

N: Zupka.

U5: Zup. Zupka, zup.

N: Edek.

U6: Ed. Edek, Ed.

N: Dama.

U7: Da. Dama, da.

N: Futro.

U8: Fu! Futro, fu!

N: Nosek.

U9: Nos. Nosek, nos.

N: Chętka.

U10: ? Chętka? Hę?

N: Ktoś ty?

U11: Ktoś. Ktoś ty, ktoś?

N: Jarek.

U12: Ja. Jarek! Ja!

N: Potok.

U13: Pot. Potok, pot.

N: Arka.

U14: Ar. Arka, ar.

N: Lala.

U15: La. Lala, la.

N: Mama.

U16: Ma. Mama, ma.

N: zek.

U17: Wóz. zek, wóz.

N: Boguś.

U18: Bo. Boguś, bo.

N: Osa.

U19: O! Osa, o.

N: Łupka.

U20: Łup. Łupka, łup.

N: Rokosz.

U21: Rok. Rokosz, rok.

N: Gratka.

U22: Gra. Gratka, gra.

N: Tamta.

U23: Tam. Tamta, tam.

N: Setka.

U24: Set. Setka, set.

Tam i nazad. Nauczyciel podaje dwa przestawione wyrazy wielosylabowe będące składnikami jeszcze dłuższego wyrazu złożonego. Pierwszy uczeń wymawia je, poprawnie akcentując, jako dwa osobne wyrazy, ale w odwrotnej niż nauczyciel kolejności; następny uczeń wypowiada wyraz złożony, pamiętając o akcencie głównym (na przedostatniej sylabie) i o akcentach pomocniczych:

N: Lubny. Ciepło.

U1: Ciepło. Lubny.

U2: (Cie)płolubny.

N: Roczny. Drugo.

U3: Drugo. Roczny.

U4: (Dru)goroczny.

N: Schnący. Szybko.

U5: Szybko. Schnący.

U6: (Szy)bkoschnący.

N: (Kry)staliczny. Ciekło.

U7: Ciekło. (Kry)staliczny.

U8: (Cie)kło(kry)staliczny.

N: (A)lergiczny. Anty.

U9: Anty. (A)lergiczny.

U10: (An)ty(a)lergiczny.

N: Duszny. Dobro.

U11: Dobro. Duszny.

U12: (Do)broduszny.

N: czny. Lewo.

U13: Lewo. czny.

U14: (Le)woczny.

N: (Wła)maniowy. Anty.

U15: Anty. (Wła)maniowy.

U16: (An)ty(wła)maniowy.

N: Bieżny. Szybko.

U17: Szybko. Bieżny.

U18: (Szy)bkobieżny.

N: (Wy)starczalny. Samo.

U19: Samo. (Wy)starczalny.

U20: (Sa)mo(wy)starczalny.

Przeczenia. Nauczyciel podaje wyraz dwusylabowy. Uczeń powtarza go i dodaje partykułę przeczącą nie. Wymawia oba wyrazy, akcentując je na drugiej sylabie od końca:

N: Chcący.

U1: Chcący niechcący.

N: Wola.

U2: Wola niewola.

N: Syty.

U3: Syty niesyty.

N: Dobrze.

U4: Dobrze niedobrze.

N: Dzielny.

U5: Dzielny niedzielny.

N: Głupio.

U6: Głupio niegłupio.

N: Bacznie.

U7: Bacznie niebacznie.

N: Znaczny.

U8: Znaczny nieznaczny.

N: Sławny.

U9: Sławny niesławny.

N: Jedno.

U10: Jedno niejedno.

N: Trafnie.

U11: Trafnie nietrafnie.

N: Grzecznie.

U12: Grzecznie niegrzecznie.

N: Jasno.

U13: Jasno niejasno.

N: Kiedy.

U14: Kiedy niekiedy.

N: drze.

U15: drze niedrze.

N: Ważny.

U16: Ważny nieważny.

N: Który.

U17: Który niektóry.

N: Często.

U18: Często nieczęsto.

N: Szczęście.

U19: Szczęście nieszczęście.

N: Obcy.

U20: Obcy nieobcy.

N: Lekki.

U1: Lekki nielekki.

N: Wierny.

U2: Wierny niewierny.

N: Trudno.

U3: Trudno nietrudno.

N: wno.

U4: wno niewno.

N: Śmiało.

U5: Śmiało nieśmiało.

N: Wiedza.

U6: Wiedza niewiedza.

N: Liczny.

U7: Liczny nieliczny.

N: Wczesny.

U8: Wczesny niewczesny.

N: Ludzki.

U9: Ludzki nieludzki.

N: Łaska.

U10: Łaska niełaska.

N: Łatwo.

U11: Łatwo niełatwo.

N: Mało.

U12: Mało niemało.

N: Modny.

U13: Modny niemodny.

N: Nowy.

U14: Nowy nienowy.

N: Omal.

U15: Omal nieomal.

N: Pokój.

U16: Pokój niepokój.

N: Rzadko.

U17: Rzadko nierzadko.

N: Słowny.

U18: Słowny niesłowny.

N: Miło.

U19: Miło niemiło.

N: Winna.

U20. Winna niewinna.

N: Sprawny.

U1: Sprawny niesprawny.

N: Wiara.

U2: Wiara niewiara.

N: Palny.

U3: Palny niepalny.

N: Trzeźwość.

U4: Trzeźwość nietrzeźwość.

N: Wiele.

U5: Wiele niewiele.

N: Zgrany.

U6: Zgrany niezgrany.

N: Szczery.

U7: Szczery nieszczery.

N: Ślubny.

U8: Ślubny nieślubny.

N: Świeży.

U9: Świeży nieświeży.

N: Ufnie.

U10: Ufnie nieufnie.

Długie przeczenia. Nauczyciel zadaje pytanie za pomocą wielosylabowego czasownika. Uczeń dodaje partykułę przeczącą nie i odpowiada, pamiętając o akcencie głównym (na przedostatniej sylabie) oraz o akcentach pomocniczych:

N: Ba(ra)szkujemy?

U1: Nie ba(ra)szkujemy. [niebaraszku jemy]

N: Le(wi)tujemy?

U2 le(wi)tujemy. [nielewitu jemy]

N: (Eks)plo(a)tujemy?

U3: Nie ( eks)plo(a)tujemy. [nieeksplo atu jemy]

N: Ho(no)rujemy?

U4: Nie ho(no)rujemy. [niehonoru jemy]

N: I(den)ty(fi)kujemy?

U5: Nie i( den)ty(fi)kujemy. [nieidenty fiku jemy]

N: A(lar)mujemy?

U6: Nie a(lar)mujemy. [niealarmu jemy]

N: (Do)ku(men)tujemy?

U7: Nie ( do)ku(men)tujemy. [niedoku mentu jemy]

N: Fi(gu)rujemy?

U8 fi(gu)rujemy. [niefiguru jemy]

N: Zre(wi)dujemy?

U9: Nie zre(wi)dujemy. [niezrewidu jemy]

N: (Nu)rkujemy?

U10: Nie (nu)rkujemy. [nienurku jemy]

N: (O)fia(ro)wujemy?

U11: Nie (o)fia(ro)wujemy. [nieofia rowu jemy]

N: Wy(cho)wujemy?

U12: Nie wy(cho)wujemy. [niewychowu jemy]

N: (Roz)szy(fro)wujemy?

U13: Nie (roz)szy(fro)wujemy. [nieros-szy frowu jemy]

N: (Go)spo(da)rujemy?

U14: Nie (go)spo(da)rujemy. [niegospo daru jemy]

N: Ska(mie)niejemy?

U15: Nie ska(mie)niejemy. [nieskamienie jemy]

N: Maj(ster)kujemy?

U16: Nie maj(ster)kujemy. [niemajsterku jemy]

N: Pro(pa)gujemy?

U17: Nie pro(pa)gujemy. [niepropagu jemy]

N: U(nie)ważniamy?

U18: Nie u(nie)ważniamy. [nieuniewa żniamy]


Przypadki. Nauczyciel podaje rzeczownik w mianowniku i przyimek. Uczeń powtarza mianownik, dodaje przyimek do rzeczownika i wymawia go w odpowiednim przypadku gramatycznym, zwracając szczególną uwagę na zmiany w akcentowaniu sylab:


N: Egzamin. Po.

U1: Egzamin. Po (e)gzaminie. [egzamin po egza minie]

N: Pośrednik. U.

U2: Pośrednik. U (po)średnika. [pośrednik upośre dnika]

N: Wymiana. Do.

U3: Wymiana. Do wymiany.

N: Figura. Pod.

U4: Figura. Pod figurą.

N: Żółtaczka. Na.

U5: Żółtaczka. Na żółtaczkę.

N: Celownik. Na.

U6: Celownik. Na (ce)lowniku. [celownik nacelo wniku]

N: (In)kubator. Przy.

U7: (In)kubator. Przy in(ku)batorze. [inku bator pszyinkuba toże]

N: Horyzont. Nad.

U8: Horyzont. Nad (ho)ryzontem. [horyzont nadhory zontem]

N: Granica. Za.

U9: Granica. Za granicą.

N: siad. Od.

U10: siad. Od sąsiada.

N: (Ka)loryfer. Pod.

U11: (Ka)loryfer. Pod ka(lo)ryferem. [kalo ryfer pot kalory ferem]

N: Drabina. Na.

U12: Drabina. Na drabinie.

N: Ławeczka. Na.

U13: Ławeczka. Na ławeczce.

N: Materac. Pod.

U14: Materac. Pod (ma)teracem. [materac podmate racem]

N: Opieka. Pod.

U15: Opieka. Pod opieką.

N: Zakupy. Na.

U16: Zakupy. Na zakupy.

N: Listewka. Za.

U17: Listewka. Za listewką.

N: Akapit. Od.

U18: Akapit. Od (a)kapitu. [akapit od aka pitu]

N: (Ba)lustrada. Przy.

U19: (Ba)lustrada. Przy (ba)lustradzie. [balu strada pszy balu stradzie]

N: Nie(bez)pieczeństwo. Przed.

U20: Nie(bez)pieczeństwo. Przed nie(bez)pieczeństwem. [niebespie czeństwo pszed niebespie czeństfem]

N: Rabatka. Na.

U21: Rabatka. Na rabatce.

N: (U)prawnienie. Bez.

U22: (U)prawnienie. Bez (u)prawnienia. [upra wnienie bezupra wnienia]

N: Trawnik. Na.

U23: Trawnik. Na trawniku.


Zdrobnienia. Nauczyciel podaje dwusylabowe imię. Uczeń powtarza je i tworzy trzysylabowe zdrobnienie, po czym wymawia oba wyrazy, precyzyjnie je akcentując na drugiej sylabie od końca:


N: Basia.

U1: Basia – Basiunia.

N: Jurek.

U2: Jurek – Jureczek.

N: Jarek.

U3: Jarek – Jareczek.

N: Stefan.

U4: Stefan – Stefanek.

N: Krysia.

U5: Krysia – Krysiunia.

N: Danka.

U6: Danka – Danuśka.

N: Ewa.

U7: Ewa – Ewunia.

N: Anka.

U8: Anka – Anulka.

N: Irek.

U9: Irek – Ireczek.

N: Heniek.

U10: Heniek – Heniutek.

N: Maria.

U11: Maria – Marysia.

N: Tomek.

U12: Tomek – Tomeczek.

N: Gerard.

U13: Gerard – Gerardzik.

N: Zosia.

U14: Zosia – Zosieńka.

N: Kaśka.

U15: Kaśka – Kasiunia.

N: Łukasz.

U16: Łukasz – Łukaszek.

N: Norbert.

U17: Norbert – Norbercik.

N: Ola.

U18: Ola – Oleńka.

N: Paweł.

U19: Paweł – Pawełek.

N: Roman.

U20: Roman – Romeczek.

N: Ulka.

U21: Ulka – Uleńka.

N: Wanda.

U22: Wanda – Wandeczka.

N: Lala.

U23: Lala – Lalunia.

N: Artur.

U24: Artur – Arturek.

N: Julia.

U25: Julia – Juleczka.


Definicje I. Nauczyciel podaje skrótowiec w mianowniku, uczniowie powtarzają go i dopowiadają inny – dowolny – przypadek:


N: Cepelia to sieć sklepów z wyrobami ludowymi.

U1: Cepelia. Cepelii.

N: Erkaem to lekki karabin maszynowy.

U2: Erkaem. (Er)kaemem.

N: FIFA to federacja związków piłki nożnej.

U3: Fifa. Fify.

N: Gułag to system obozów karnych.

U4: Gułag. Gułagu.

N: Hortex to firma handlująca przetworami owocowymi.

U5: Horteks. Horteksu.

N: Internet to globalna sieć komputerowa.

U6: Internet. (In)terneće.

N: Kaem to skrót od: karabin maszynowy.

U7: Kaem. Kaemu.

N: Laser to przyrząd operujący wiązką światła.

U8: Laser. Laserem.

N: OBOP to instytucja badająca opinię publiczną.

U9: Obop. Obopie.

N: Orlen to nazwa sieci stacji benzynowych.

U10: Orlen. Orlenu.

N: Pekaes to autobus kursujący poza miastem.

U11: Pekaes. (Pe)kaesu.

N: Sanepid to instytucja badająca stan sanitarny kraju.

U12: Sanepid. (Sa)nepidu.

N: Seat to marka hiszpańskiego samochodu.

U13: Seat. W seacie.

N: Torwar to warszawski tor łyżwiarski.

U14: Torwar. Na torwarze.

N: UOP to skrót Urzędu Ochrony Państwa.

U15: Uop. W uopie.

N: ZAiKS to stowarzyszenie dbające o interesy autorów.

U16: Zaiks. W zaikśe.


Definicje II. Nauczyciel podaje zdanie ze skrótowcem na końcu. Uczeń powtarza je, umieszczając skrótowiec na początku:


N: Sieć szwedzkich sklepów meblowych to IKEA.

U1: Ikea to sieć szwedzkich sklepów meblowych.

N: Urządzenie do powielania druków to ksero.

U2: Ksero to urządzenie do powielania druków.

N: Coś, co jest największe lub najwyższe, to maksi.

U3: Maks-i to coś, co jest największe lub najwyższe.

N: Międzynarodowe targi muzyczne to MIDEM.

Aby przeczytać całą książkę, odwiedź www.legimi.com